UNESCO և UNAIDS համատեղ առնականության ծրագիր. հիմնական արդյունքներ

UNESCO եւ UNAIDS համատեղ առնականության ծրագիր. հիﬓական արդյունքներ

Հետազոտությունն իրականացրել է

Հրաչուհի Միրզոյանը

Փորձագիտական խորհրդատվություն տրամադրել է

Սիրանուշ Դավթյանը

Ծրագրի համակարգուﬓ իրականացրել են

Արﬕ Մկրտչյանը Արուսիկ Մկրտչյանը

Ծրագիրն իրականացվել է TeensLIVE Հայաստանի կողﬕց՝ UNESCO եւ UNAIDS-ի աջակցությամբ: Սույն զեկույցում արտահայտված կարծիքները պարտադիր չէ, որ համընկնեն UNESCO-ի, UNAIDS-ի կամ TeensLIVE Հայաստանի տեսակետերի հետ:

2024 Երեւան

Ներածություն Գործադիր ամփոփում

2

Առնականության հարցաշարի ադապտացման ֆոկուս խմբեր

3

Հիﬓական եզրակացություններ

4

Ֆոկուս խմբերի հոգեբանական որակական վերլուծություն եւ առաջարկություններ

5

Առնականության հարցաշարի արդյունքները

6

Ամփոփում եւ հիպոթեզեր

6

Ժողովրդագրություն

7

Հարցվածները

8

Առնականության ընկալուﬓերը

8

Առնականության զարգացման վրա բացասականորեն ազդող գործոնները

10

Առնականության արտահայտուﬓեր

11

Դրական առնականության խթանում

11

Տեղեկատվության աղբյուրներ

12

Մեդիան եւ առնականությունը

12

Ընտանեկան բռնություն

13

Հիպոթեզերի ստուգում

14

Առաջարկություններ

14

Գործնական առաջարկություններ

15-16

Սոցիալական ﬔդիա արշավ

17

Կրթական մոդուլ

18

Ինտերակտիվ բոտ «Բարուժան» Ծրագրի արդյունքների ամփոփում

19 20 1

Գործադիր ամփոփում

UNESCO եւ UNAIDS համատեղ առնականության ծրագիրը, որն իրականացվել է TeensLIVE Հայաստանի կողﬕց, ուսուﬓասիրել է երիտասարդ հայ տղամարդկանց առնականության մասին փոփոխվող պատկերացուﬓերը՝ ֆոկուս խմբերի եւ առնականության հարցաշարի ﬕջոցով: 1896 մասնակիցների շրջանում անցկացված հարցման հիﬓական արդյունքները բացահայտել են առնականության տարբեր եւ երբեﬓ հակասական պատկերացուﬓերը: Չնայած, որ տղամարդկանց ավանդական իդեալները, ինչպիսիք են ֆիզիկական ուժը, հայրենասիրությունը եւ ֆինանսական կայունությունը, ﬓում են ազդեցիկ հատկանիշներ հարցվածների շրջանում, շատ երիտասարդների համար հարգանքը, կարեկցանքը եւ ինտելեկտուալ աճը հավասարապես կարեւոր հատկություններ են: Ֆոկուս խմբերը զգալիորեն ընդգծել են սերնդափոխությունը՝ երիտասարդ մասնակիցները ցուցաբերել են ավելի բաց մոտեցում ինչպես ավանդական արժեքների, այնպես էլ ժամանակակից մոտեցուﬓերի ինտեգրման հարցում: Ուսուﬓասիրությունը ընդգծում է ընտանիքի, ընկերների եւ հասարակության ակնհայտ ազդեցությունը առնականության ձեւավորման վրա, ինչպես նաեւ ներկայացնում է մշակութային եւ սոցիալական նորﬔրի ազդեցությունը: Ըստ հարցման արդյունքների, դպրոցներն ու համալսարանները, ինչպես նաեւ ﬔդիան, առնականության իդեալների հզոր աղբյուրներ են, սակայն լայն տարածում են գտել այն մտավախությունները, որ ﬔդիան, հատկապես հայկական հեռուստատեսությունը, հաճախ աղավաղում է առնականության մասին պատկերացուﬓերը՝ կենտրոնանալով կարծրատիպերի վրա: Փոխարենը, մասնակիցներից որոշները նշել են ֆիլﬔրի, գրքերի եւ սոցիալական ցանցերի տեղեկատվության պոտենցիալ դրական ազդեցությունը, քանի դեռ դրանք ճշգրիտ արտացոլում են առողջ առնականության կողﬔրը: Առկա խնդիրներին արձագանքելու համար ուսուﬓասիրությունը խորհուրդ է տալիս բարեփոխել կրթական համակարգը՝ դպրոցական ծրագրերում ներառելով առնականության, գենդերային հավասարության եւ էմոցիոնալ ինտելեկտի վերաբերյալ քննարկուﬓերը: Մեծ ազդեցություն կունենա նաեւ լուսավորչական աշխատանքները ծնողների հետ, քանի որ ընտանիքը (հայրը) հանդիսանում է առնականության ընկալման գլխավոր մոդել։ Կարեւորվում է նաեւ առցանց հարթակներում առնականությանը վերաբերող նյութերի տարածումը եւ դրական առնականության քաջալերումը: Որպես աշխատող գործիք, ուսուﬓասիրությունը առաջարկում է համայնքային մակարդակի սեﬕնարներ անցկացնել՝ երիտասարդ տղամարդկանց ապահով տարածք տրամադրելով, քննարկելու համար իրենց խնդիրները եւ սպասելիքները՝ նպատակ ունենալով ձեւավորել առնականության համապարփակ պատկերացում։ Այս հանդիպուﬓերը ըստ հարցվածների կնպաստեն ինչպես անհատական աճին, այնպես էլ սոցիալական ներդաշնակությանը: 2

Առնականության հարցաշարի ադապտացման ֆոկուս խմբեր

Տղամարդիկ եւ գենդերային հավասարությունը ﬕջազգային հարցման (IMAGES) 2022 գլոբալ զեկույցի հիման վրա ստեղծվել եւ ադապտացվել է առնականության հարցաշարը: Հարցաշարը նախնական փուլում բաղկացած էր մոտ 30 հարցից, սակայն հետագայում կրճատվել է ֆոկուս խմբերի քննարկուﬓերի արդյունքում: Այն ենթարկվել է որոշակի փոփոխությունների՝ տեղայնացման եւ Հայաստանում թիրախային լսարանին լավագույնը համապատասխանեցնելու նպատակներով (փոփոխությունները բացատրված են «Ֆոկուս խմբեր» բաժնում):

Ֆոկուս խմբեր Ամփոփում Մասնակիցներ Երեւան՝ 11 մարզեր՝ 13 (Կոտայք, Գեղարքունիք, Տավուշ, Շիրակ, Սյունիք, Արագածոտն) 16-19 տարիքային սահմանում ՝ 12 20-25 տարիքային սահմանում ՝ 12 Զինվորական ծառայության ﬔջ՝ 1 Էթնիկ փոքրամասնության պատկանող՝ 1 Բարձրագույն կրթություն ստացած մասնակիցներ՝ 7

Հաշվի առնելով, որ 18-20 տարեկանում երիտասարդները Հայաստանում անցնում են պարտադիր զինվորական ծառայություն, առաջարկվել է նկատի ունենալ, որ մասնակիցների շրջանում այս տարիքային խմբի մասնակիցները թիվը չի կարող ﬔծ լինել։

3

Հիﬓական եզրակացություններ

Տարբերվող ընկալուﬓեր. մասնակիցները տարբերվող տեսակետեր ունեցել են այն մասին, թե ինչ է դրական առնականությունը, սկսած ավանդական սպասուﬓերից ﬕնչեւ ավելի ժամանակակից ﬔկնաբանություններ: Ավանդական vs. ժամանակակից իդեալներ. լարվածություն է եղել ավանդական գենդերային դերերին հետեւող եւ ավելի պրոգրեսիվ տեսակետեր ունեցողների ﬕջեւ: Իշխանական դինաﬕկա. որոշ մասնակիցներ կապ էին տեսնում առնականության եւ իշխանության ու դոﬕնանտության ﬕջեւ՝ արտացոլելով հասարակական նորﬔրը: Դրական հատկանիշներ. ավանդական ուժից բացի մասնակիցները արժեւորում էին էմպատիայի, հարգանքի եւ ինտելեկտուալ աճի որակները: Մտահոգություններ տեղեկատվության գաղտնիության մասով. մասնակիցները մտահոգություն են հայտնել իրենց անձնական տեղեկությունների գաղտնիության եւ դրանց պահպանման անվտանգության վերաբերյալ:

Այս եզրակացությունների հիման վրա պարզ է, որ Հայաստանում կարիք կա դրական առնականության ավելի համապարփակ եւ ներառական իրազեկման: Բացասական կարծրատիպերը կարող են փոխարինվել արդարացի եւ հավասարակշռված ընկալուﬓերով՝ ավանդական արժեքների եւ ժամանակից իդեալների համադրությամբ նոր մոտեցուﬓեր խթանելով։ Բացի այդ, տեղեկատվության գաղտնիությանը վերաբերող մտահոգություններին արձագանքելը նշանակալիորեն վստահություն է ստեղծելու եւ հետագա հետազոտություններում մասնակցության ավելի ﬔծ թիվ ապահովելու:

4

Ֆոկուս խմբերի հոգեբանական որակական վերլուծություն եւ առաջարկություններ

Առաջարկություններ՝ ﬕնչ հարցուﬓ իրականացնելը Պարզաբանել առնականությունը. տրամադրել առնականության կարճ սահմանում ՝ մասնակիցների մոտ համընդհանուր ընկալման երաշխավորման համար: Ընդգծել գաղտնիությունը. եւս ﬔկ անգամ ընդգծել հարցաշարի պատասխանների անանունությունը՝ խրախուսելու համար պատասխանների անկեղծությունը: Բացատրել հետազոտության նպատակները. պարզ կերպով բացատրել ուսուﬓասիրության նպատակը՝ վստահություն ստեղծելու համար:

Հարցաշարի առաջարկություններ Արձագանքել ընտանեկան բռնությանը. ներառել ընտանեկան բռնության կոնկրետ օրինակները։ Քննարկել բազմազան ընտանեկան փորձառությունները: Սահմանել բուլինգը. տրամադրել բուլինգի պարզ սահմանում ՝ համապատասխանորեն ճիշտ պատասխաններ ստանալու համար: Խուսափել ուղղորդող հարցերից. վերաձեւակերպել հարցերը՝ պոտենցիալ նախապաշարմունքներից խուսափելու եւ անկեղծ պատասխաններ ապահովելու համար: Դիտարկել տարիքին համապատասխան թեմաներ. ներառել ընտանեկան բռնության եւ հոգեկան առողջության թեմաները հայաստանյան հասարակության իրականությունն արտացոլելու համար:

Բացահատել առնականությունը Օգտագործել պարզ լեզու. խուսափել (մասնագիտական) տերﬕնոլոգիայից եւ օգտագործել պարզ, հասկանալի արտահայտություններ: Օրինակներ բերել. տրամադրել օրինակներ կոնկրետ երեւույթները բացատրելու եւ անկեղծ պատասխաններ ստանալու համար: Նկատի առնել մշակութային նրբությունները. ուշադիր լինել մշակութային զգայուն թեմաներին եւ խուսափել ընդհանրացուﬓերից:

5

Ընդհանուր առաջարկություններ Հարցաշարն ավելի ճկուն դարձնել. թույլ տալ մասնակիցներին բաց թողնել հարցերը կամ տրամադրել լրացուցիչ ﬔկնաբանություններ: Տրամադրել կրթական ռեսուրսներ. կիսվել համապատասխան ինֆորմացիայով՝ ﬕսկոնցեպցիաներին արձագանքելու եւ ընկալումը խթանելու համար: Դիտարկել տարիքային համապատասխան մոտեցուﬓեր. հարցաշարը հարմարեցնել տարբեր տարիքային խմբերի կարիքներին եւ տեսակետերին: Արձագանքել տարածաշրջանային տարբերություններին. հաշվի առնել եւ արձագանքել աշխարհագրական տարածաշրջանից բխող վերաբերմունքի եւ արժեքների պոտենցիալ տարբերությունները:

Առնականության հարցաշարի արդյունքները Ամփոփում Վերջնական հարցաշարը, որը բաղկացած է 17 հարցից եւ նախատեսված 16-25 տարեկան տղաների համար, տարածվել է Հայաստանում առցանց եղանակով: Ընդհանուր 1946 հոգի լրացրել է հարցաշարը: 50 պատասխան չի հաշվարկվել ոչ ամբողջական լինելու, կանանց կողﬕց լրացված կամ հարցաշարին չվերաբերող պատասխաններից ելնելով:

Հիպոթեզ 1. Առնականությունն ընդհանուր առմամբ ընկալվում է դրականորեն եւ դիտարկվում է որպես տղամարդու ինքնության որոշիչ հատկանիշ: Հիպոթեզ 2. Քաղաքաբնակ երիտասարդ տղամարդիկ, գյուղաբնակների հաﬔմատ, ավելի հակված են ընդունել ժամանակակից առնականությունը՝ հրաժարվելով ավանդական գենդերային դերերի կարծարտիպերից, դիտարկել տոքստիկ առնականությունը որպես անընդունելի երեւույթ։ Հիպոթեզ 3. Գյուղական բնակչությունը ավելի հակված է հետեւել առնականության ավանդական նորﬔրին՝ ներառյալ վարքագծային բացասական մոտեցուﬓերը, ինչպիսին են ֆիզիկական ագրեսիան, դոﬕնանտությունը եւ էմոցիաների զսպումը։ Հիպոթեզ 4. Սոցիալական ﬔդիան կարող է դրական առնականության խթանման հզոր գործիք լինել՝ առաջխաղացնելով առողջ հարաբերությունները, էմոցիոնալ ինտելեկտը եւ գենդերային հավասարությունը: 6

Ժողովրդագրություն

59.1%

2%

հարցվածների 93%-ից ավելին թիրախային տարիքային խմբում են (59%՝-ը 16-19տ., իսկ 34%-ից ավելին՝ 20-25տ.):

տարիքի սահմաններ. մոտ 2%-ը՝ 15տ. եւ 1%-ը՝ 14, 0.5%-ը՝ 26: Այլ մասնակիցներն այլ տարիքաին խմբերում են:

902

149

902-ը նշել է, որ ապրում է Երեւանում:

149-ը՝ Կոտայքից, ﬔծ մասաբ քաղաքային բնակավայրերից:

39

142

112

Տավուշ

Արարատ

Արմավիր

62

62

28

Լոռի

Գեղարքունիք

Արագածոտն

35

29

104

Սյունիք

Վայոց Ձոր

Շիրակ

Մյուս լրացնողները կամ տրամադրել են ոչ լիարժեք ինֆորմացիա կամ ընդհանրապես ինֆորմացիա չեն տրամադրել բնակավայրի մասին: Ժողովրդագրական պատկերը համապատասխանում է ներկայիս Հայաստանի իրավիճակին:

7

Հարցվածները Հարցաշարը լրացնողների շուրջ 40%-ը նշել է, որ ուսանող է: Սա հասկանալի է, քանի որ նրանք, ովքեր ներկայումս կրթական հաստատությունում չեն, հավանաբար պարտադիր զինվորական ծառայության ﬔջ են, որը նշանակալիորեն սահմանափակում է համացանցի հասանելիությունը: 5 հոգի նշել է, որ ներկայում զինվորական ծառայության է, իսկ 773 ուսանողներից 253-ը նաեւ աշխատում է: Հարցաշարը լրացնողների մոտ 36%-ը աշխատում է, իսկ 32.5%-ը դեռ դպրոց է հաճախում: 10.6%-ը նշել է, որ ակտիվորեն աշխատանք է փնտրում:

Առնականության ընկալուﬓերը Առնականությունը նկարագրելիս հարցվածների ﬔծ մասն ընդգծել է ավանդական այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են ֆիզիկական ուժը, ինտելեկտուալ ունակությունները, հարգանքը, ֆինանսական կայունությունը, անձնազոհությունը, հայրենասիրությունը եւ ավանդական գենդերային դերերին հետեւելը: Միայն հարցվածների փոքր մասն է ասոցացրել առնականությունը ագրեսիայի (14.2%) կամ կանանց հանդեպ գերակայության հետ (12.7%): Առնականությունը, որպես կանանց հանդեպ գերակայություն, դիտարկողների շուրջ 91%-ը 16-19տ. էին՝ անկախ բնակության վայրից: Լրացուցիչ ﬔկնաբանություններ տրամադրելիս, որոշ հարցվածներ ինֆորմատիվ տեսակետերով են կիսվել: Դրանք ներառում են կրթության կարեւորությունը, ուժեղ եւ ստեղծագործ մտածելակերպը եւ այլոց, մասնավորապես կանանց, պաշտպանելու պատասխանատվությունը: Մի քանի հարցվածներ այլընտրանքային տեսակետեր են արտահայտել, այդ թվում, առնականությունը դիտարկել որպես սոցիալական կառուցվածք (կոնստրուկտ) կամ, որ այն գոյություն ունի կանացիությանը հակադրության ﬔջ: Միայն երկու պատասխան «առնականություն» տերﬕնի թյուրընկալում են ներկայացնում ՝ այն հավասարեցնելով ոչ-հետերոսեքսուալությանը: Թեպետ ինտելեկտուալ զարգացումը եւ ինքնազարգացումը նշվել են որպես առնականության կարեւոր բաղադրիչներ, հարցվածները հաճախ ասոցացրել են այն ավելի շատ ֆիզիկական հատկանիշների հետ: Պատասխաններում ﬔկ այլ նշանակալի թեմատիկա է առնականության եւ ավանդույթներին ու բարոյական արժեքներին նվիրվածության ﬕջեւ կապը: Մասնավորապես, հայրը լայնորեն ընկալվել է որպես առնական ինքնության ձեւավորման հիﬓական մոդել:

8

Չնայած, ուժը հաճախ ասոցացվում էր առնականության հետ, «կանանց նկատմամբ գերակայության» երեւույթը բացահայտ կապված չէ ագրեսիվ վարքի հետ: Փաստացի, կանանց նկատմամբ բռնությունը համընդհանուր դատապարտվում է որպես անընդունելի։ Կարեւոր է նշել, որ այս եզրակացությունները համահունչ են ֆոկուս խմբային քննարկուﬓերի ընթացքում արված դիտարկուﬓերին: Հարցվածների 56.4%-ն իրեն առնական է նույնականացրել: Հարցվածների շրջանում շատերը, որոնք դժվարացել են պատասխանել հարցին (35.5%), նշել են, որ ցանկանում են առնական լինել, բայց չեն զգում, որ լիարժեք համապատասխանում են չափորոշիչներին: Տարածված պատճառներն էին ուժի, կրթության կամ ինքնաբավության ենթադրյալ անլիարժեքությունը, ինչպես նաեւ այն համոզմունքը, որ նրանք դեռ աշխատում են առնականությանը հասնելու ուղղությամբ: դժվարանում եմ պատասխանել

ոչ

8.1%

35.5%

56.4%

այո

Ըստ հարցվածների, առնականությունը ԵՐԲԵՔ ՉԻ ասոցացվում ստորեւ ներկայացվածների հետ. կնոջը խփելը – 1,836 անտարբեր եւ եսասեր լինելը – 1,354 այլոց այլընտրանքային կարծիքները երբեք չընդունելը – 1,064 սեփական կարծիքը պարտադրելը – 852 9

Փոխարենը, առնականությունն ասոցացվում է ստորեւ ներկայացվածների հետ ֆիզիկապես եւ հոգեբաներոն ուժեղ լինելը – 1,089 կրթված, մշակույթից տեղյակ եւ զարգացած լինելը – 1,051 շրջապատում բոլորի մասին հոգ տանելը– 1,001 հայրենասեր լինելը – 868 Լրացուցիչ բացատրության հատվածում հարցվածներից շատերը ընդգծել են, որ կանանց նկատմամբ բռնությունը երբեք ընդունելի չէ: Հարցվածներից ﬔկը նշել է, որ զրո կգնահատեր ամուսնական չարաշահման (աբյուզ) հարցին: Շատ հարցվածներ նշել են, որ ֆինանսական կարգավիճակն առնականության որոշիչ հատկանիշներից չէ: Այլ պատասխաններ ներառում էին այն գաղափարը, որ առնականությունը շարունակական ինքնազարգացման մասին է եւ, որ այն տղամարդկանց ինքնությանը հատուկ բաղադրիչ է:

Առնականության զարգացման վրա բացասականորեն ազդող գործոններն են դարձել բացասական/վնասակար ﬕջավայրը (շրջապատ) – 76.5% բուլինգը, բացասական վարքը եւ հարաբերությունները դպրոցում – 71.7% առնականության մասին սխալ պատկերացուﬓերը – 68.8% անառողջ ﬕջավայրը, ագրեսիան եւ ընտանիքում բռնությունը – 66.5% ինֆորմացիայի եւ գիտելիքի պակասը (գենդերի եւ հարաբերությունների մասին) – 54.2% առնականության մասին թյուր ինֆորմացիայի տարածումը սոց. ﬔդիայով – 42.7% «Այլ» պատասխանների տարբերակներում «կնոջը ծեծելը երբեք չի նշանակում առնական լինել» ﬕ քանի անգամ նշվել է այս կամ այն ձեւով: Գրեթե 73%-ը համարում է ընտանեկան ﬕջավայրը առնականության ձեւավորման օջախ: Երկրորդ աﬔնակարեւորը դպրոցը/համալսարանը եւ ընկերներն են 70.2%-ով: Հաջորդում են հասարակությունը (63.5%), մշակութային եւ սոցիալական նորﬔրը (34,7%), գրքերը, գիտական զեկույցները (34.7%) եւ սոցիալական ցանցերը (25.3%): Չնայած, «այլ» տարբերակներում ներկայացված էր թվացյալ տարբեր պատկեր, ըստ էության, ընտանիքի կարեւորությունը եւս ﬔկ անգամ ընդգծվում է: Հետաքրքիր է, որ «բանակ/զինվորական ծառայություն» տարբերակները նույնպես հանդիպում են ﬕ քանի անգամ:

10

Առնականության արտահայտուﬓեր Հարցվածների կարծիքով տոքսիկ առնականությունը սովորաբար արտահայտվում է «ավելի թույլ» (51.7%) եւ «ընտանիքում կնոջ» (50.7%), «ավելի ցածր սոցիալական կարգավիճակ ունեցողների» (46%) հետ շփուﬓերում: Կարեւոր է, որ բացի կնոջից, աﬔնատարածված պատասխանների շարքում (գրեթե 42%) նշվում են նաեւ ընդհանրապես կանանց հասցեին արվող տոքսիկ արտահայտությունները: Եվս ﬔկ խոցելի խումբ են ընտանիքի երեխաները (գրեթե 42%), որին հաջորդում են «այլ տղամարդիկ» (38.4%), «աշխատանքային գործընկերները» (23.2%), «թույլ մարդիկ» (7.2%) եւ «ցածր սոցիալական կարգավիճակը» (6.3%) որպես աﬔնատարածված պատասխաններ: Նշում. այս պատասխանի հիման վրա ﬔնք կարող ենք եզրակացնել, որ կանանց նկատմամբ բռնությունը, մասնավորապես ամուսին-կին հարաբերություններում, ինչպես նաեւ «թույլ» եւ «ցածր» սոցիալական կարգավիճակի մարդկանց հանդեպ, դիտարկվում են խիստ բացասական:

Դրական իմաստով առնականությունն արտահայտվում է Ընտանիքի, կնոջ, երեխաների եւ ծնողների հանդեպ – 65.6% Հայրենիքին ծառայելով – 62.8% Հաղորդակցության ﬔջ – 55.3% Աշխատավայրում – 47.4% Բնության եւ կենդանիների հանդեպ – 39.1% Եվ համաձայն է վերոնշյալ բոլոր կետերին – 55.5%. Նշում. որոշ հարցվածներ պնդել են, որ բնության եւ կենդանիների հանդեպ վերաբերմունքն առնական արտահայտուﬓերի մաս չէ:

Դրական առնականության խթանում Ընկերները (79.8%), ընտանիքը (70.9%) եւ հայկական ավանդական մշակույթը (45.7%) մտնում են դրական առնականության մասին պատկերացուﬓերի ձեւավորման առաջնային 3 աղբյուրների ﬔջ: Ըստ կարեւորության հաջորդում են ֆիլﬔրը (41.5%), գրքերը (39.9%) եւ տարբեր ﬕջոցառուﬓեր (31%): Հետաքրքիր է, որ սոցիալական ﬔդիան (25.2%) եւ հեռուստատեսությունը (17%) աﬔնաքիչ կարեւորությունն ունեն։ Հետաքրքիր «այլ» պատասխաններում են մոտիվացիոն բանասխոսները (life քոուչեր), բանակ/զինվորական ծառայությունը, Աստվածաշունչը, «իմ կյանքը» եւ «իմ անձնական կյանքի փորձառությունը»:

11

Տեղեկատվության աղբյուր Տեղեկատվության աﬔնակարեւոր աղբյուրը ընկերներն են (75.4%), որին հաջորդում են ինտերնետը (69.1%) եւ սոցիալական ցանցերը (56.5%): Հեռուստատեսությունը տեղեկատվության աﬔնաքիչ նախընտրելի աղբյուրն է (20,6%) (հեռուստածրագրերի վարկանիշների վերաբերյալ մոտավորապես նույն պատկերն է այլ զեկույցներում):

Մեդիան եւ առնականությունը Հարցվածների ﬔծամասնությունը կարծում է, որ ﬔդիան առնականությունը ներկայացնում է բացասական (37.7%) եւ անիրատեսական (37.3%) լույսի ներքո, ուստի չի ցանկանում հետեւել ներկայացվող օրինակին (36.3%): բացասական

անիրատեսական

37.7% 37.3%

36.3% չի ցանկանում հետեւել ներկայացվող օրինակին

Միայն 31.8%-ն է ﬔդիայում ներկայիս առնականության ցուցադրությունը դրական եւ իրատեսական համարում (12,7%), այնպիսին, որին ցանկանում է հետեւել (21,8%): դրական իրատեսական

31.8% 12.7%

21.8% ցանկանում է հետեւել ներկայացվող օրինակին

Որոշ հարցվածներ կարծում են, որ առնականության ներկայացվածությունը ﬔդիայում ասոցացվում է հանցագործության (անօրինական գործունեության) խթանմանը՝ դրանում ﬔղադրելով, մասնավորապես, հայկական սերիալները եւ հեռուստաշոուները, որոնք «սխալ են ﬔկնաբանում եւ խեղաթյուրում են տղամարդկանց իրատեսական վերաբերմունքի եւ առնականության ընկալման մասին պատկերացուﬓերը»: Որոշ հարցվածներ նշել են առնականության դրսեւորուﬓերի վրա նաեւ սոցիալական ցանցերի եւ դրանց բովանդակության բացասական ազդեցության մասին: 12

Նշում. չնայած հարցվածները սոցիալական ﬔդիան չեն համարում տեղեկատվության հիﬓական աղբյուր, նրանք նշում են առնականության զարգացման եւ արտահայտման վրա դրա բացասական ազդեցության մասին:

Հարցվածների ﬔծամասնության կարծիքով դրական առնականության խթանման գործում դեմ առ դեմ զրույցները աﬔնակարեւորն են (65.3%): Ֆիլﬔրը, ներկայացուﬓերը (55.2%), ինֆլյուենսերները, արտիստները, հեռուստահաղորդավարները (48.1%), սոցիալական ﬔդիան (43.5%), տարբեր իրադարձությունները (31.6%) եւ երաժշտությունը (25.1%) նույնպես արդյունավետ են համարվում դրական առնականության խթանման գործում: Որոշ հարցվածներ շեշտում են «իրատեսական առնականության» ներկայացման կարեւորությունը եւ դա համարում են դրական առնականության խթանման աﬔնակարեւոր բաղադրիչը:

Ընտանեկան բռնություն Հարցվածները ﬕաձայն դատապարտել են ընտանեկան բռնությունը՝ ընդգծելով դրա բացասական ազդեցությունը առնականության եւ անձի ինքնության զարգացման վրա: Նրանք հաստատակամորեն ﬔրժում են այն գաղափարը, որ «կնոջը ծեծելը» «իսկական» տղամարդու հատկանիշ է այն անվանելով տոքսիկ առնականության առավել ցայտուն դրսեւորում: Ավելին, հարցվածները առնականությունը կապում են ուժի եւ հոգատարության հետ՝ ընդգծելով «ավելի թույլ» համարվողների, ինչպիսիք են ընտանիքի երիտասարդ անդաﬓերի եւ սոցիալապես մարգինալացված մարդկանց մասին հոգ տանելու կարեւորությունը: Հաշվի առնելով, որ նրանք ապավինում են ընտանիքին եւ ընկերներին, որպես «կյանքի գիտելիքի» աղբյուրներ, խելաﬕտ է ենթադրել, որ ընտանեկան բռնությունը հազվադեպ է հանդիպում նրանց սոցիալական շրջապատում եւ իրենց ընտանիքներում:

13

Հիպոթեզների ստուգում Հիպոթեզ 1. Հաստատված. Առնականությունն իսկապես համարվում է տղամարդու ինքնության հիﬓարար ասպեկտ: Չնայած հարցվածների ﬔծամասնությունը այն դրական է ընկալում, նրանք նաեւ ընդունում են տոքսիկ առնականության հետ կապված վնասակար դրսեւորուﬓերի առկայությունը: Հիպոթեզ 2. Հերքված. Ինչպես քաղաքային, այնպես էլ գյուղական երիտասարդներն առնականության վերաբերյալ նմանատիպ տեսակետներ ունեն եւ ﬔրժում են տոքսիկ առնականությունը: Սակայն հարկ է նշել, որ նրանք, ովքեր բնակվում են Երեւանում, ավելի ակտիվորեն են բացասական վարքագիծը քննադատում։ Հիպոթեզ 3. Մասամբ հաստատված. Չնայած գյուղաբնակ երիտասարդները ավելի հակված են ավանդական հայացքների, նրանք հավասարապես անհանդուրժող են տոքսիկ առնականության նկատմամբ, հատկապես, երբ այն ուղղված է կանանց եւ երեխաներին: Հիպոթեզ 4. Հերքված. Չնայած սոցիալական ﬔդիան ունի որոշակի դեր գաղափարների եւ առնականության խթանման հարցում, ընտանիքն ու ընկերները համարվում են գաղափարների եւ սովորությունների ձեւավորման ավելի հուսալի աղբյուրներ: Բացի այդ, սոց. ﬔդիան հաճախ դիտվում է որպես առնականության բացասական պատկերուﬓերին նպաստող գործոն՝ տոքսիկ դրսեւորուﬓերով հանդերձ։

Առաջարկություններ Առնականության ավելի դրական եւ ներառական պատկեր ստեղծելու համար կարեւոր է ընդգծել դրա ներուժը որպես հոգատարություն եւ օգնություն ապահովող ուժ, հատկապես ընտանիքներում եւ խոցելի խմբերի շրջանում: Ներկայացված պատասխաններն այս մոտեցման պրակտիկ օրինակներ են: Առնականության իրատեսական եւ հավաստի պատկերը շատ կարեւոր է: Չափազանցված կամ անիրատեսական ներկայացումը, աﬔնայն հավանականությամբ, կﬔրժվեն: Սոցիալական ﬔդիան կարող է արժեքավոր հարթակ լինել առնականության դրական դրսեւորուﬓերը ցույց տալու համար, բայց անձնական, ընկերական շփումը հաճախ ավելի արդյունավետ է: Դրական առնականությունը ներկայացնող ազդեցիկ գործիչների ներգրավումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ: Բացի այդ, ամուսնական զույգերին ցույց տալը, որտեղ ամուսինը ակտիվորեն մասնակցում է երեխաների խնամքին, իսկ կինը գնահատված է տղամարդու կողﬕց, կարող է է՛լ ավելի ամրապնդել այդ գաղափարները: 14

Գործնական առաջարկություններ Հետազոտական տվյալներից ելնելով, կարեւոր են առաջարկությունները եւ ոլորտային փոփոխությունները։

հետեւյալ

Ա Կրթություն եւ իրազեկում.

Կարծում ենք , որ հաշվի առնելով երիտասարդների պատասխանները եւ հետազոտության թիրախ խմբի տարիքային առանձնահատկությունները, գենդերային եւ հարաբերությունների վերաբերյալ կրթության բովանդակության վերանայումը դառնում է գերակա խնդիր: Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել դրական առնականության, կարեկցանքի եւ ցանկացած տեսակի բռնության հանդեպ անհանդուրժողականության ձեւավորումը, այդ թվում սեռական բռնության, ընտանեկան բռնության, զուգընկերոջ կողﬕց բռնության եւ բռնության այլ ձեւերի նկատմամբ: Դպրոցներում ինքնաճանաչմանն ուղղված եւ սոցիալական հմտությունների զարգացումը նույնպես կարեւոր է երիտասարդներին առողջ հարաբերությունների զարգացման եւ պահպանման համար:

Բ Մեդիայում եւ համացանցում դրական առնականության վերաբեր-

յալ նյութերի, դրական պատմությունների, տեսահոլովակաների ստեղծուﬓ ու տարածումը, որտեղ շեշտադրում կկատարվի առնականության տարբեր դրսեւորուﬓերի եւ դրական կողﬔրի վրա, ցույց կտրվի հույզեր ատրահայտելու դրական կողﬔրը, կտրամադրվի համատեքստին բնորոշ, ճշգրիտ եւ համապատասխանող ինֆորմացիա առնականության եւ հարաբերությունների վերաբերյալ։ Հարկ է նշել, որ ըստ հետազոտության արդյունքների հիﬓական տեղեկատվությունը երիտասարդները ստանում են համացանցից, ինչը եւս ﬔկ անգամ մատնանշում է, որ տարբեր սոցիալական հարթակներում ՝ Ինստագրամ, Ֆեյսբուք, Տիկտոկ, անհրաժեշտություն կա հստակ եւ ուղղորդված նյութերի պատրաստման եւ տարածման։

Գ Տղամարդկանց հետ առցանց հանդիպուﬓերի կազմակերպում,

տարբեր թեմաների քննարկում, երիտասարդ տղամարդկանց ուղղված դասընթացների եւ այլ ﬕջոցառուﬓերի անցկացում: Այս ﬕջոցառուﬓերի եւ հանդիպուﬓերի ընթացքում կարեւոր կլինի պարբերաբար քննարկել խմբային հանդիպուﬓերի անհրաժեշտությունը՝ հնարավոր դարձնելով համայնքներում ինքնօգնության խմբերի ստեղծումը եւ տարբեր հարցերի քննարկումը (գերադասելի է օֆֆլայն): Վերը նշված ﬕջոցառուﬓերի եւ հանդիպուﬓերի ընթացքում կարեւոր է պարբերաբար քննարկել խմբային հանդիպուﬓերի անհրաժեշտությունը՝ տարբեր հարցերի քննարկման եւ նաեւ համայնքների ներսում ինքնօգնության խմբեր կազﬔլու համար։ Հարկավոր է ընդգծել, որ համայնքային հանդիպուﬓերի ընթացքում անհրաժեշտ շեշտադրում է լինելու տղամարդկանց հոգեկան առողջության կարեւորումը, հույզերի կարեւորման, մասնագիտական աջակցության դիﬔլու եւ ստանալու մասին քննարկուﬓերը։

Դ Համապատասխան օրինագծերի եւ ﬔխանիզﬓերի քննարկում:

Համագործակցել օրենսդիրների, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների, ինֆլյուենսերների եւ այլ շահագրգիռ կողﬔրի հետ' օրենքներում փոփոխություններ առաջարկելու եւ գենդերային հավասարության հետագա խթանման, կենցաղային եւ գենդերային 15

բռնության կանխարգելման եւ վերապրածներին ﬔխանիզﬓերը բարելավելու համար:

աջակցելու

Ե Պարբերաբար մոնիթորինգի ենթարկել առնականության հանրային

ընկալումը եւ դրա վարքային դրսեւորուﬓերի փոփոխությունները՝ համապատասխանաբար ադապտացնելով դրական առնականության խթանման ռազմավարությունները:

16

Սոցիալական ﬔդիա արշավ 2024 թվականի սեպտեմբերի սկզբին ﬔկնարկեց «Ստեղծիր նոր պատմություն» սոցիալական ﬔդիա լայնածավալ արշավը, որը շարունակվեց ﬕնչեւ հոկտեմբերի վերջ եւ ուղղված է եղել 16-25 տարեկան տղաներին։

Արշավը ներառել է. Տեղեկատվական հոդվածներ առնականության եւ հոգեկան առողջության վերաբերյալ՝ գրված ﬔր հոգեբանների կողﬕց Կոﬕքսներ, որոնցում Բարուժանը հանդես է գալիս որպես դրական օրինակ տարբեր սցենարներում ՝ դեմ գնալով ագրեսիվ հաղորդակցությանը, գենդերային բռնությանը եւ գենդերային կարծրատիպերին Ինֆլյուենսերների հետ համատեղ ստեղծված վիդեոբովանդակություն, որը փոխանցում է դրական առնականությունը խթանող հիﬓական գաղափարները

17

Արշավի ընդհանուր դիտուﬓերը կազմում են ավելի քան 840,000, որոնցից 146,000-ից ավելին (reaches) կազմում են TeensLIVE էջի հիﬓական գրառուﬓերը եւ տեսանյութերը (լսարանի ﬔծ մասը 18-25 տարիքային սահմանում է): Սոցիալական ﬔդիա արշավը ներառում էր նաեւ ինֆլյուենսերների հետ համագործակցություն՝ արշավի հաղորդագրություններն էլ ավելի ամրապնդելու, ավելի լայն լսարան ընգրկելու եւ հասարակության ուշադրությունը գրավելու համար: Արշավին մասնակցել են հինգ ինֆլյուենսերներ, այդ թվում Լեւոն Հովհաննիսյանը (43.2 հզր), Հայկ Դարբինյանը (23հզր), Բորիս Մելքոնյանը (74.4հզր), պապա-բոլգեր Գրիգը (12հզր) եւ Հովհաննես Ղազարյանը (9հզր):

Կրթական մոդուլ Թվային կրթական մոդուլը մշակվել է փորձառու հոգեբանների, այդ թվում Սիրանուշ Դավթյանի, ով մասնագիտացած է գենդերազգայուն հոգեբանության ﬔջ, եւ Գրիգոր Բադալյանի մասնակցությամբ, ով մասնագիտացված է կոգնիտիվ հոգեբանության ոլորտում: Մոդուլը ներառում է 6 պոդկաստ եւ 6 հոդված, որոնք ընդգրկում են դրական առնականության հետ կապված թեմաների լայն շրջանակ՝ յուրաքանչյուրը մանրակրկիտ նախագծված 16-25 տարեկան տղաների շրջանում ռեզոնանս առաջացնելու համար.

1

Ի ՞նչ է առնականությունը

2 Հոգեկան առողջություն 3 Գենդերային բռնություն 4 Գենդերային հավասարություն 5 Առողջ հարաբերություններ 6 Գենդերային կարծրատիպեր Պոդկաստը հասանելի է ﬔր Spotify-ում եւ Youtube-ում, իսկ տեղեկատվական հոդվածները՝ ﬔր Ինստագրամում: Պոդկաստը եւ հոդվածներն ակտիվորեն տարածվել են արշավի ընթացքում:

18

Ինտերակտիվ բոտ Բարուժան Թիրախային լսարանին արդյունավետ ներգրավելու համար մշակվել է «Բարուժան» ինտերակտիվ տելեգրամյան բոտը: Բոտի անունը բաղկացած է հայկական Վարուժան անունից եւ «բարի» բառից, որն ընդգծում է կերպարի վերափոխումը առնականության տոքսիկ դրսեւորուﬓերից դրականի: Բոտը օգտվողներին ուղղորդում է կրթական մոդուլով առաջ գնալ եւ տալիս խորհուրդներ։ Մոդուլը ներառում է պոդկաստներ, որին հաջորդում են կարճ հարցուﬓեր բովանդակության ըմբռնումը ստուգելու համար: Դասընթացի հաջող ավարտին օգտվողը ստանում է ﬕջազգային վկայական: Այս խաղային մոտեցումը ﬔծացնում է օգտատերերի ներգրավվածությունը եւ ուսուցման փորձը դարձնում է ինտերակտիվ ու հաճելի:

Սոցիալական ﬔդիա արշավի արդյունքում ընդհանուր առմամբ 2253 օգտվել է բոտից, 670 մասնակից ստացել է սերտիֆիկատ:

“POSITIVE MASCULINITY” EDUCATIONAL MODULE

20 24

C E R T I F I C AT E awarded to

for successful completion of TeensLIVE “Positive Masculinity” 2024 campaign’s educational module.

19

Ծրագրի արդյունքների ամփոփում Ծրագրի շրջանակներում անցկացվել է վերջին տասնամյակի առաջին հետազոտությունը, որը նվիրված է երիտասարդների կողﬕց առնականության ընկալմանը: Առցանց հարցմանը մասնակցել է 1896 երիտասարդ տղա: Հետազոտության արդյունքները հիմք են հանդիսացել կրթական մոդուլի ռազմավարության մշակման, առաջխաղացման եւ արշավի հաղորդակցության համար, ինչպես նաեւ առաջարկություններ են մշակվել վնասակար սոցիալական եւ գենդերային նորﬔրի փոփոխության եւ դրական առնականության խթանման ուղղությամբ: Մշակվել է կրթական մոդուլ, որը բաղկացած է պոդկաստներից եւ հոդվածներից այնպիսի թեմաներով, ինչպիսիք են դրական առնականությունը, հոգեկան առողջությունը, գենդերային բռնությունը եւ գենդերային հավասարությունը: Բացի այդ, ստեղծվել է «Բարուժան» ինտերակտիվ տելեգրամյան բոտը, որն ուղղորդում է օգտատերերին կրթական մոդուլում ։ Մոդուլը եւ բոտը լայնորեն տարածվել են երիտասարդների շրջանում ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել նրանց իրազեկությունը գենդերի եւ հարաբերությունների վերաբերյալ, փոխել կարծրատիպերը եւ խթանել դրական առնականությունը: Ծրագրի շրջանակներում հաջողությամբ ներգրավվել են 5 ինֆլյուենսերներ, այդ թվում ՝ Լեւոն Հովհաննիսյանը, Հայկ Դարբինյանը, Բորիս Մելքոնյանը, պապա-բլոգեր Գրիգը եւ Հովհաննես Ղազարյանը՝ իրենց սոց. ﬔդիայի էջերում արշավը խթանելու համար: Ինֆլյուենսերներն անդրադարձել են տղամարդկանց շրջանում էմոցիաներն արտահայտելու կարեւորությանը, տան գործերը հավասարապես բաշխելուն, ոչ բռնի հաղորդակցությանը եւ հարակից թեմաներին: 2253 հոգի օգտվել է տելեգրամյան բոտից եւ հասանելիություն ստացել կրթական մոդուլին: Արշավի ընդհանուր դիտուﬓերը սոց. ﬔդիայում կազմում են ավելի քան 840,000, իսկ լսարանի ﬔծ մասը 18-25 տարիքային սահմանում է:

20

© 2024 TeensLIVE Հայաստան:

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Զեկույցի տվյալները կարող են ազատորեն օգտագործվել ոչ առեւտրային նպատակներով՝ պատշաճ կերպով հղում տալու պայմանով:

Գտե՛ք ﬔզ սոցիալական ցանցերում @teensliveam

@teenslive

@teenslive.am www.teenslive.am |

info@teensliveam.org