pantheon// 2010 - droom

tweemaandelijkse uitgave van d.b.s.g. stylos / nummer 2 / jaargang 2010

pantheon//

droom

pantheon// bimonthly edition of the study association Stylos faculty of Architecture, TU Delft always printed on 100 % recycled paper

colofon jaargang 14, editie 2, april 2010 oplage: 2400 Stylosleden en vrienden van de Stylos Stichting ontvangen pantheon// vijf maal per jaar redactieadres BG. midden 110 Julianalaan 132-134 2628 BL Delft info@stylos.nl www.stylos.nl

about the cover The cover of this issue is a digitally modified photograph of impossible architecture.

The original photo is one of a series by Belgian photographer Filip Dujardin.

To enhance the theme, the photo is meant to be viewed with the accompanied 3D spectacles for a full three dimensional experience. The 3D modification of the photo is done by Olaf Kramer.

tweemaandelijkse uitgave van d.b.s.g. stylos / nummer 2 / jaargang 2010

pantheon//

droom

eindredactie Nina Verkerk hoofdredactie Joris Hoogeboom Siriluck Songsri redactie Olaf Kramer Daphne Bakker Eka Hintaran Riemer Postma Quirijn Petersen Marije Ruigrok aan dit nummer werkten mee Bestuur 116, Ceciel van Rinsum, Karen Blanksma, Cheops, Michael Cerrone, Niek van der Zwaag, Stylos Masterclass, Jesper Moonen, Ellemieke van Vliet, Sarah Marijn Trap, Anne van Hout, Frank Loer, Jan Loerakker, Anne Schaap advertenties 04 | Derako 20 | Bouwen met Staal 21 | VBI 39 | Koninklijke De Swart kaft | Continu Engineering flyer| TCN Blauw B.V. 3D bril | Bouwen met Staal drukker Koninklijke De Swart, 's-Gravenhage omslag Olaf Kramer

van de redactie Siriluck Songsri en Joris Hoogeboom De pantheon// is anders deze keer, zoals je dat al kunt zien aan de voorpagina. Normaal gezien is een tijdschrijft een verzameling van verhalen en informatie in 2D maar nu dachten we eens anders naar de werkelijkheid te kijken. Nu eens niet door een roze bril maar een met cyaan en rood voor een extra dromerige ervaring. Gebruik de 3D bril, gesponsord door Bouwen met Staal, om het gevoel van diepte te beleven.

Wat is de relatie tussen dromen en architectuur? Een architect is een tekenaar van dromen. Sommige van deze dromen worden gerealiseerd en sommige blijven slechts een gedachtespinsel. Zoals de nooit gerealiseerde bouwprojecten voor Rotterdam. Hoe zou

Het Delftsch Bouwkundig Studenten Gezelschap Stylos werd in 1894 opgericht ter behartiging van studie- en studentenbelangen van studenten aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft.

het dan zijn als deze dromen de waarheid zijn geworden? Sommige

bestuur 116 D.B.S.G. Stylos voorzitter: Simon Tiemersma secretaris: Nina Verkerk onderwijs - penningmeester: Peter Oosterbaan onderwijs: Josiena Simonian public relations: Michael Tjia evenementen: Jimmy Verhoeven

droomhuizen die voor particulieren gerealiseerd worden. Droom is

adres BG. midden 110 Julianalaan 132-134 2628 BL Delft pantheon@stylos.nl www.stylos.nl telefoonnummers bestuur 015 2783697 secretariaat 015 2781369 internet www.stylos.nl lidmaatschap Stylos 10 euro per jaar gironummer 296475 Stylos Stichting De Stylos Stichting vervult een vliegwielfunctie ter stimulering van initiatieven van en voor studenten van de faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Zij kunnen bij het bestuur van de Stylos Stichting terecht voor financiële en inhoudelijke ondersteuning van hun project. Om u hiervan op de hoogte te houden ontvangt u elke 2 weken B-nieuws en 5 maal per jaar de pantheon//.

Wij vragen om een donatie van 45 euro per jaar (pas afgestudeerden betalen de eerste twee jaar 10 euro). Aan bedrijven vragen wij 90 euro. gironummer 1673413 disclaimer All photos are (c) the property of their respective owners. We are a non-profit organisation and we thank you for the use of these pictures.

projecten zijn als het ware dromen die uitgekomen zijn, zoals tevens het thema van BkBeats, ‘city of dreams’, dat over een week plaatst zou gaan vinden op onze eigen faculteit. Of projecten die juist en plek bieden waar mensen daadwerkeiljk kunnen dromen.

Sommige dromen zijn een hoop op de toekomst. Een terugblik op de visies over de toekomst van vroeger, geeft ons een bevestiging dat we diep van binnen allemaal dromers zijn.

Droom lekker weg bij deze pantheon// maar verlies niet de werkelijkheid uit het oog.//

28

17

24

30 44

37

48

40 stylos 2 van de voorzitter Simon Tiemersma

2 barontwerp Ceciel van Rinsum

14 Excursie Arnhem - zien

30 een droomhuis van Marc Koehler

Anne Schaap

Quirijn Petersen

15 oud besturen bijeenkomst

34 drijvende steden

Simon Tiemersma

Eka Hintaran

droom

5 LUDIC

16 recommended reading

Simon Tiemersma

Riemer Postma

36 once upon a time Siriluck Songsri

37 er was eens...

Nina Verkerk

5 Bookshop

17 themapagina

Peter Oosterbaan

Siriluck Songsri

6 van de onderwijscommissaris

18 nooit gebouwd Rotterdam

40 de kabelfabriek

Josiena Simonian

Siriluck Songsri

Olaf Kramer

7 BK Debat

22 the making of Cloud9+1

44 thuis bij de architect

Karen Blanksma

Joris Hoogeboom

Anne van Hout / Sarah Marijn Trap

9 BkBeats contest

24 slaapverwekkend?

46 droom in het theater

Michael Cerrone / Jimmy Verhoeven

Marije Ruigrok

Ellemieke van Vliet

10 sensibiliteit voor de omgeving

26 next stop tativille

47 story abroad

Stylos Masterclass

Daphne Bakker

Frank Loer / Jan Loerakker

12 Architecture and the Senses

28 de toekomstdroom van gisteren

48 get inspired

Niek van der Zwaag

algemeen

Daphne Bakker

Riemer Postma

13 24 up knoopkazerne urtrecht

49 agenda

pagina uitwisseling - Cheops Eindhoven

Riemer Postma

inhoudsopgave

1

ontwerpen van de voorzitter Simon Tiemersma Ik dacht dat ik in mijn jaar bestuur niet zoveel met ontwerpen bezig zou zijn. Dat was ik ook niet, tot ik laatst meedeed met een 24-uurs ontwerpproject van een andere studievereniging. Het was vermoeiend, maar inspirerend en uitermate gezellig met de andere kandidaten.

Wat is er zo leuk aan ontwerpen? Volgens mij heeft menig Bouwkundestudent zich dat wel eens afgevraagd. Het maken van een ontwerp is een langdurig proces dat erg moeizaam op gang komt, eigenlijk pas echt vormt vlak voor de deadline en dan nog veel tijd kost voordat je er tevreden over bent. Tussen de start en de

Lezing Berry van Egten van Berlux

eindpresentatie loopt een sinuslijn van ups en downs in motivatie; soms heb je een briljant idee en zie je het helemaal zitten, andere keren komt er niets bruikbaars in je op en zit je alleen maar tegen een tekening of concept aan te hikken.

Bij het 24-uurs project heb ik me ook meermaals afgevraagd waarom ik hier eigenlijk aan begonnen was. Aan ons ontwerp moest nog heel veel gebeuren en het was niet sterk van concept. Achteraf vind ik ons ontwerp en het hele proces juist heel tof en ik blijk er veel van te hebben geleerd. Volgens mij is even niks doen en hangen met je projectgenoten een

Mayabegeleiding van TO&I

belangrijk deel van het creatieve proces. Dat heb ik dan ook vaak gedaan in die 24 uur. Juist door het over idiote ideeĂŤn te hebben en te relaxen krijg je de beste plannen. Ontspannen is dus erg belangrijk, maar natuurlijk ook erg leuk.

Natuurlijk is het ontspannen een taak aan het begin van het proces, want als je een goed idee hebt moet het ook uitgewerkt worden. Gelukkig komt er met een goed idee meestal wel genoeg motivatie om hard aan het werk te gaan. Aan de andere kant is het ook wel eens goed voor je wanneer het allemaal even niet lukt, anders zou het ook maar gaan vervelen.//

Impressie barontwerp

Impressie barontwerp, Luuk Meints

Bouwkundestudenten kunnen meer praktische kennis gebruiken op het gebied van Maya, ontwerpen met licht en presentatietechnieken. Deze losse ideeën voor workshops zijn gecombineerd en geïntegreerd tot een ontwerp voor een bar voor BkBeats.

workshopreeks - barontwerp Ceciel van Rinsum

‘Belichting is iets wat je prachtig in je hoofd kan hebben maar moeilijk over te brengen is in schetsen. Na de workshop over renderen in Maya met lichteffecten werd het ontwerp een stuk tastbaarder. De sfeer en het concept overbrengen aan de jury die bepaalt of jouw bar echt gebouwd gaat worden, dat is de laatste belangrijke stap.’ - Ayala Ohayon.

van TO&I, Geert en Maarten van Bald & Balder en Dafni Evangelou van de BkBeats Commissie.

De eerste prijs ging naar Luuk Meints voor zijn Wonkabar.

Luuk Meints, winnend ontwerp De eerste inspiratielezing vond ikzelf de meest

De eerste workshop ging over ontwerpen

begon de lezing over hun bedrijf, een creatief

interessante lezing. Tijdens deze lezing werd

met licht. Berry van Egten van Berlux gaf

team. Hij vertelde hoe je kunt presenteren.

uitgelegd wat er allemaal mogelijk is met licht

een interessante lezing die onder andere

Volgens hem zijn er vier soorten presentatoren:

en wat licht nu eigenlijk echt is. Dit leek eerst

ging over theorie achter licht, lichtsoorten en

de enter tainer (heef t weinig nodig voor

nogal logisch, toch werden dingen gezegd waar

praktijkvoorbeelden. Na deze informatie gingen

een goede en leuke presentatie), de analist

ikzelf nog niet zo erg over had nagedacht. Met

de deelnemers aan de slag met het Programma

(heeft veel feiten nodig maar kan niet goed

de informatie van deze lezing ben ik begonnen

van Eisen. De uitgiftebar zal tijdens BkBeats

vertellen), de creatieveling (heeft leuke ideeën

om mijn ontwerp te maken. Qua licht had ik al

geplaatst worden in het Ketelhuis, de zaal met

maar is chaotisch) en de organisator (heeft

redelijk snel ervoor gekozen gebruik te maken

het thema 'Charlie and the Chocolate Factory'.

alle goede eigenschappen van de anderen).

van schaduwen om diepte in het object te

Aan het einde van de workshop hadden een aantal deelnemers leuke concepten en schetsen op tafel liggen. De deelnemers hadden de opdracht om hun schetsen uit te werken en hun bar in Maya te zetten voor de volgende workshop een week later.

‘In drukke tijden moet men nou eenmaal prioriteiten stellen.

Ik heb geen presentatie. Meer woord, minder beeld, is het advies van Bald & Balder. Uiteindelijk heb ik toch nog de tweede prijs gewonnen. Na het accepteren van mijn verlies kom ik tot de conclusie dat het een leerzame doch tijdrovende escapade is geweest.’ - Sjors de Graaf en Tomas Verhallen.

In de tweede workshop vertelden Sander

Een goede presentator weet wat voor soort

verwerken. Twee andere aspecten die ik heb

Mulders en Thijs Welman van TO&I hoe je licht

presentator hij/zij is en maakt daar gebruik van

meegenomen was het thema voor de zaal:

kunt toevoegen in Maya. Ze lieten zien welke

met de voorbereiding. Vervolgens vertelde

“Charlie and the Chocolate Factory” en het

soorten licht je in Maya kunt gebruiken en

Geert (Bald) over het creatieve en praktische

beperkte budget dat aanwezig was.

geschikt waren voor deze bar. Ze hadden het

gedeelte van presenteren: het lay-outen van

BkBeatslogo in Maya gezet en er licht uit laten

posters, lettertypes en over wat je kunt doen

Met het thema in gedachten kwam ik op het

komen. De deelnemers hadden aan het einde

met Photoshop. Na deze lezing gingen de

idee om een bar te maken in de stijl van Willy

van de workshop een aantal renders voor

deelnemers aan de slag met hun presentatie

Wonka’s snoeptuin, met alles van chocolade en

de presentatie/marketing workshop van de

onder begeleiding van Bald & Balder.

snoep. De bar zou dan een gedeelte van zijn tuin

volgende week.

worden, een bar van chocolade met snoepgras.

De jury die het winnend ontwerp besloot,

Om het beeld van chocolade op te wekken heb

Geert en Maarten, van Bald & Balder, gaven de

bestond uit Laura Ubachs (hielp met ontwerpen

ik gebruik gemaakt van licht en lagen, reliëf

derde en laatste workshop. Maarten (Balder)

tijdens de eerste workshop), Sander Mulders

gemaakt van afvalhout. Het enige wat nog miste was de naam, het enige wat nog miste in

‘Interessante presentatie over licht en de invloed van licht op de ervaring van ruimte. Dit is zeker een onderdeel wat ik tijdens mijn hele studie kan gebruiken. Het paste ook goed bij het barontwerp, omdat licht een relatief goedkope manier is om een ontwerp eruit te laten springen.’ - Olaf Kramer.

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

de Charlie and the Chocolate Factory Zaal was de Wonkabar.// De Wonkabar is te zien in The Factory op BkBeats.

>> Foto’s door D.B.S.G. Stylos

3

Derako is fabrikant, leverancier van de bekende massiefhouten tailor-made plafonds en wanden.

Met het oog op de toekomst heeft Derako daar een bijzonder materiaal aan toegevoegd namelijk één van de snelst groeiende materialen op aarde……Bamboe.

bamboe, alternatief voor hardhout?

Derako International B.V.

We weten het allemaal, we moeten zuinig en gecontroleerd omgaan met de grondstoffen op aarde.

De bevolking blijft groeien en de vraag naar bouwmaterialen stijgt.

Kanaalkade 66

Tropisch regenwoud heeft minimaal 100 jaar nodig om zich na kap te herstellen. De wortels van de

1756 AD ‘t Zand

bamboeplant blijven na het oogsten scheuten geven en de plant blijft door groeien. Het bos zal,

Postbus 32

mits goed beheerd, altijd even veel CO2 opnemen. Bamboebos houdt door de dichte wortelstructuur

1756 ZG ‘t Zand

erosie tegen. Het is zeer geschikt om 'verloren' land weer te laten begroeien en een functie te geven

Telefoon: 0224 – 591844

in een gezond ecosysteem.

Fax: 0224 – 591440 Info@derako.com

Bamboe als alternatief voor hardhout?

Na vier tot vijf jaar kunnen de uitgegroeide stammen al geoogst en verwerkt worden. Dit in tegenstelling tot de traditioneel bekende houtsoorten waarbij, 50 tot 120 jaar nodig is om materiaal met dezelfde hardheid te krijgen. De bamboevezels worden met zeer hoge druk (2500 ton) geperst tot balken. Deze hebben een soortelijk gewicht van ongeveer 1050kg/m3. Het materiaal drijft niet, je kunt er dan ook beter geen vlot van maken, wel een Derako plafond of wand.

Ontwerpers en architecten raken steeds meer bekend met de eigenschappen van het product, ook voor bamboe geldt het ontwerpidee van de architect is ons uitgangspunt.// Voor meer informatie: www.derako.com

4

a d v e r t o r i a l // d r o o m // a l g e m e e n

Misschien heb je de ludieke acties van de nieuwe commissie bij Stylos al wel voorbij zien komen. Een korte samenvatting van wat deze commissie al heeft bereikt en nog zal bereiken dit jaar.

LUDIC

De oude Bookshop is historie, neem een kijkje in de nieuwe felgroene shop van Stylos.

Bookshop

Simon Tiemersma

Peter Oosterbaan

Bij Stylos is er afgelopen jaar een nieuwe commissie gekomen met het doel ’de student te laten

Zoals de meesten van jullie gezien hebben

ontspannen en vermaken met ludieke acties’. De Bouwkundestudent is soms namelijk behoorlijk

is de Straat van Bouwkunde de afgelopen

gestrest, zeker voor een project, meer dan bij andere studies. LUDIC staat voor LeUke DIngen Commissie

weken grondig verbouwd. Hierbij is ook

en organiseert daarom leuke activiteiten voor alle Bouwkundestudenten.

Stylos flink aangepakt met de toevoeging van flitsende neonletters en natuurlijk onze nieuwe

De eerste activiteit die deze commissie heeft georganiseerd was de eindejaarsborrel; omdat deze grote

opvallende Bookshop.

borrel niet meer door het management van de faculteit georganiseerd kon worden hebben Stylos, Ludic en de Bouwpub het opgevangen. Het was zo’n groot succes dat er veel te weinig voedsel bleek

Net zoals in het oude gebouw krijgt Stylos

ingeslagen en het door de drukte onmogelijk werd om aan de andere kant van de Bouwpub te komen.

hiermee weer een eigen mooie en duidelijk zichtbare plek om tijdschriften en boeken

In februari zijn er gratis massages gegeven door een professioneel masseur. Opvallend was dat veel

te verkopen. In het ontwerp, bedacht door

studenten het zo druk beweerden te hebben dat ze geen tijd hadden voor een massage van een

Kossmann.dejong in samenwerking met Stylos,

kwartier. Degenen die wel tijd hadden voor een massage en deze ook ondergaan zijn hadden er zeker

is gekozen voor een grote vitrine met een

geen spijt van. Deze actie was niet eenmalig, de masseur had aangegeven nog eens langs te willen

multifunctionele boekenbalie die kan worden

komen. Projecten zijn frustrerend, maar als deze ook nog eens op de Drebbelweg plaatsvinden is

uitgeschoven zodat er een echte ‘winkel’

het des te meer frustrerend. Om deze studenten een beetje tegemoet te komen is er recentelijk een

ontstaat. Mede dankzij deze vitrine kunnen we

bezorgservice opgezet om materialen van de Bouwshop naar de Drebbelweg te brengen. Deze actie

nog beter dan vroeger ons assortiment laten

duurde maar één dag en lost de problemen natuurlijk niet op, maar de studenten waren vlak voor

zien; werp er maar eens een blik op als je door

hun eindpresentaties zo toch geholpen.

de Straat loopt.

In de toekomst wil Ludic nog een aantal spontane acties uitvoeren, maar ook een paar vooraf geplande

Heb je referenties nodig of wil je gewoon op de

activiteiten. Zo wordt er geregeld dat je gratis kan metselen; ook een lasergamemiddag in het park

hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen

voor Bouwkunde staat in de planning (binnenin de faculteit is niet echt interessant) en er wordt

in de architectuur, neem dan eens een kijkje

uitgezocht of we het WK kunnen kijken in de oranje serre. Er zijn veel ludieke ideeën te bedenken, als

in de Bookshop. In het assortiment hebben

jij er ook één hebt, kom langs bij Stylos!//

we een grote diversiteit aan tijdschriften op het gebied van bouwen, architectuurtheorie, architectuur en stedenbouw. Dus voor elk wat wils! Je hoeft bij ons niet meteen een abonnement af te sluiten, van verschillende tijdschriften hebben we losse nummers in de verkoop. Dus ook als je op zoek bent naar dat ene nummer, kom dan ook eens bij ons langs. Ook krijgen we regelmatig speciale edities binnen van bijzondere buitenlandse tijdschriften, die wij vaak kunnen verkopen tegen gereduceerde prijzen. Daarnaast hebben we regelmatig bijzondere themaboekjes in de verkoop.

Ben je nieuwsgierig geworden naar ons aanbod of wil je meer informatie over een bepaald tijdschrift kom dan langs bij de Bookshop. Wij zijn iedere lunchpauze geopend!//

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

5

Droom… Iedereen heeft een droom. Toekomstplannen, idealen, vooruitzichten, maar ook onbereikbare dromen. Wat wil ik bereiken en op welke manier zie ik dat voor me? De keuzes op weg naar je droom zijn lastig te maken en soms gaat dat ten kosten van anderen.

van de onderwijscommissaris Josiena Simonian

Laatst kregen we een email van een hoogleraar

hebben op de student; beperkte keuzevrijheid,

Ook worden maatregelen genomen in het

over de grote getallen waarin studenten

striktere planning in de begeleidingstijd, een

onderzoeksbeleid. Enerzijds moet de faculteit

uitvallen bij Master 2 studio´s. Iedereen heeft

grotere anonimiteit en mogelijk ook gevolgen

meer onderzoek swerk gaan leveren dat

zijn eigen reden, maar het totaalplaatje is wel erg

voor persoonlijke ontwikkeling zoals extra

gecrediteerd wordt door externe geldstromen.

opvallend. Maken studenten dan de verkeerde

curriculaire activiteiten.

Anderzijds wordt het aantal promovendi

keuze? Of worden elders verkeerde keuzes

vanuit de eerste geldstroom (diegenen betaald

gemaakt? “Misschien hebben studenten in de MSc

De reorganisatie van het Master-programma

door overheidsfinanciën) afgebouwd: met

2 wel eerder het idee dat het niet zo belangrijk is,

is een verhaal apart, waarin de structuur zowel

een kleinere groep promovendi meer en

een gevoel van vrijblijvendheid lijkt soms in het spel

organisatorisch als inhoudelijk flink omgegooid

beter gewaardeerd onderzoek verrichten.

te zijn.” aldus de betreffende hoogleraar.

worden. De bedoeling is om een breder aanbod

Hoe de faculteit dit precies gaat bereiken

en daarmee een diverse uitstroom te realiseren.

is nog niet duidelijk. In ieder geval komt er

Bijkomend effect is dat deze studio´s als eerste

Hierbij worden de negen afdelingen naar vijf

een publicatiebeleid en moet de faculteit

onder de loep worden genomen als het gaat

afdelingen omgevormd; het is nog niet zeker

haar wetenschappelijkheid en impact in het

om bezuinigingen. Zodat de kleinere projecten

welke afdelingen samengaan. Inhoudelijk

maatschappelijk debat (duurzaamheid, politiek

sneller de klos worden van financiële tekorten.

gezien zal het semester opgebouwd worden

en ontwerp) vergroten. Actiepunten staan onder meer beschreven in Architecture in context.

‘De vraag is of dit een droom van het management team is of van de bouwkunde faculteit gemeenschap?’

Naast het realiseren van een sluitende begroting liggen er plannen voor de langere termijn waar

Ook de faculteit heeft een droom. In de vorige

uit een gedeelte algemene Mastervakken, een

efficiëntie uit te halen is en reserves uit op te

onderwijs column in pantheon// Delft ging het

gedeelte afdelingsgeoriënteerde vakken en

bouwen zijn. Zo wordt er gedacht aan: het

om het ontbreken van een helder toekomstbeeld

een gedeelte studiospecifieke vakken. Op deze

terugbrengen van de studentenaantallen van

van de faculteit. Gekatalyseerd door de

manier is het curriculum overzichtelijker, zit er

3000+ naar 2000+, strengere selectie voor de

bezuinigingen werkt het managementteam

minder dubbelgang in de Master richtingen

poort en in het eerste jaar, meer interfacultaire

momenteel aan een meerjaren-visie voor onze

en aangeboden vakken, bovendien kunnen de

synergie (geven van onderwijs delen met

faculteit. Deze meerjaren-visie, genaamd My

studio’s efficiënter ingedeeld worden.

andere faculteiten), vergroten van de 2e en

living faculty als reactie op de actieposters,

3e geldstroom (sponsoring, schenkingen,

getiteld My dying faculty die in oktober in de

Met de reorganisatie van de Master wordt

fondsen, bedrijven), terugbrengen van de

faculteit hingen.

sterk overwogen om het duaal afstuderen af

huisvestingslasten en het terugbrengen van

te schaffen. Een mogelijkheid die naar zeggen

de overhead (ondersteunende bedrijfskosten).

In eerste instantie wordt er gewerkt aan een

van de faculteit een heleboel geld kost. Met

sluitende begroting van de faculteit waarbij zo

het invoeren van het nieuwe Master curriculum

Zoals je ziet staan er veel plannen voor de deur.

efficiënt mogelijk onderwijs wordt aangeboden

zou het daarentegen wel overzichtelijker en

De droom van de faculteit moet gerealiseerd

en onderzoek wordt uitgevoerd. Er worden

makkelijker zijn specifieke vakken van een

worden. De vraag is of dit een droom van het

opties onderzocht zoals het vergroten van

andere leerstoel te volgen. Hierdoor kan je wel

management team is of van de gemeente van

de ontwerpgroepen, verminderen van de

genieten van een breder Master aanbod maar

de bouwkunde faculteit. Sta jij hier achter? Heb

begeleidingstijd, verdwijnen van verliesgevende

moet je een tweede keer afstuderen als je twee

je een uitgesproken mening? Houd dat niet voor

keuzevakken, het reorganiseren van het Master

titels wilt dragen. Bij de presentatie heeft Stylos

jezelf, blijf actief betrokken bij de veranderingen

-programma waardoor een overlap in vakken

gevraagd of er mogelijkheid is om studenten die

en geef je mening op het BK Debat en www.

verdwijnt en het bevorderen van een nominale

een breder Master programma hebben gevolgd

stylos.nl. Het gaat ook om jouw droom!//

studieduur. Allemaal punten die in het rapport

een aantekening op hun diploma te bieden.

Mastering Bouwkunde beschreven staan. Dit

Deze optie zal worden onderzocht.

zijn grotendeels acties die gevolgen kunnen

6

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Bronnen: >> Mastering Bouwkunde >> Architecture in context

Na editie X van de pantheon// is het tijd voor de volgende stap in de ‘relatietherapie’ voor de faculteit Bouwkunde: het BK Debat.

BK Debat Stylos Debatcommissie, door Karen Blanksma

De aanleiding

Ook decaan Wytze Patijn, secretaris Onderwijs

Waarschijnlijk kent iedereen de slogan ‘My

Christiaan van Ees en hoofd Onderwijs &

dying faculty’ nog wel. Deze werd eind vorig jaar

Studentenzaken Theo van Drunen zullen

verspreid, om uiting te geven aan de onrust en

hierbij aanwezig zijn. Om te voorkomen dat

onvrede binnen de faculteit. Als reactie daarop

er een welles-nietes patstelling ontstaat, of

publiceerde Stylos editie X van de pantheon//,

dat één persoon alle kritiek over zich heen

een extra uitgave waarvoor verschillende

krijgt, zal er een expertpanel aanwezig zijn om

mensen is gevraagd een toekomstvisie of

onduidelijkheden uit de weg te ruimen. Deze

mening te geven over de faculteit. Het resultaat:

personen zijn extern en expert op bijvoorbeeld

lof voor de snelle opbouw aan de Julianalaan,

het gebied van flexwerken of atelieronderwijs.

maar nog steeds veel kritiek en zorgen. Zorgen

Vervolgens wordt het hele debat opgenomen

om het aantal instromende studenten, over de

in woord en beeld zodat iedereen die het debat

flexwerkplekken, en waar gaat in hemelsnaam

gemist heeft alsnog kan volgen wat er precies

al dat geld naar toe? De publicatie van de

gezegd is.

pantheon// is een eerste aanzet geweest naar het openbreken van het gesprek tussen

En daarna…?

management, studenten en medewerkers. Als

Na het debat is er gelegenheid na te borrelen

we als één BK City door het leven willen, moeten

in de Bouwpub. In zowel het Ketelhuis als in de

we wel met elkaar communiceren. Nu is het tijd

Bouwpub zullen A0 vellen gehangen worden

voor de volgende zet.

waar nog tips, vragen en dergelijke op gezet kunnen worden. Hier wordt nog wel degelijk

Het vervolg

iets mee gedaan! Deze zullen aan het einde

Communicatie houdt in dat men met elkaar

van de dag opgehaald en gedocumenteerd

spreekt en discussieert, en dat zal niet altijd

worden. Daarnaast zal een verslag van het

even gemakkelijk gaan. Daarom organiseert

debat verschijnen op de website en in de

Stylos het BK debat, geleid door Bart Cosijn, oud-

eerstvolgende pantheon//. Stylos zal er op

Bouwkunde student en oud-Stylos bestuurslid.

toezien dat het verslag ook bij het management

Het debat vindt plaats op 20 april in het Ketelhuis

terecht komt.

om 15:45 en duurt tot 18:00. Iedereen, die betrokken is bij de faculteit, is welkom om mee

Vergeet niet een dezer dagen de petitie ‘Can

te discussiëren. Dit betekent dus dat zowel

we help you’ te ondertekenen, voor wie nog

studenten als docenten als leden van het

meer steun wil geven. Ondertekenen kan zowel

managementteam zijn uitgenodigd! Er zullen 4

digitaal, via www.stylos.nl als ouderwets met

tot 5 brandende stellingen behandeld worden

pen en papier. //

waar kort en bondig op gereageerd kan worden.

Reageren? Onderwijscommissie@stylos.nl of kom langs!

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

7

BkBeats, het grootste tweejaarlijks terugkerende faculteitsfeest van Nederland is weer in aantocht.

Dit feest biedt niet alleen mogelijkheid voor grotere namen om te schitteren, ook de meer opkomende bands en dj’s kunnen spelen op BkBeats, maar daarvoor moesten ze wel eerst de contest winnen.

BkBeats contest Jimmy Verhoeven Michael Cerrone De BkBeats Contest was dit jaar weer een

weer te jureren op de contest van 2010. De

daverend succes! Veel bands en dj’s hadden

overige vier juryleden bestonden uit twee

zich aangemeld met de hoop een plek te

ervaren muziekkenners en twee BkBeats

verdienen op de contest van 4 maart. De BkBeats

Commissieleden.

Commissie had alle demo’s (meerdere keren) beluisterd en had uiteindelijk de keuze laten

Op de avond van de contest werd de lat gelijk

vallen op drie bands en drie dj’s die onderling

hoog gelegd. Impression knalde als eerste het

tegen elkaar streden in Club Speakers.

dak eraf en ondertussen liep de zaal steeds voller en voller. Het publiek ging twee uur lang

Het maken van keuzes was niet altijd even

los op de muziek van de bands, waarna de jury

makkelijk! Te beginnen met de bands. De meeste

in beraad ging, terwijl een dj tussendoor het

bands die zich hadden aangemeld vielen erg

publiek vermaakte. Alle drie de bands hadden

in de smaak, maar er waren er wel een paar die

een uitstekend optreden neergezet, volgens

er tussenuit sprongen. Al snel hadden we een

René Steijger lag de kwaliteit van deze contest

voorkeur voor de iets meer rockende bands,

zelfs een stuk hoger dan wat hij gewend was.

dat leek ons een goede opening voor BkBeats

Pangea was volgens de jury die avond de beste

2010. Pangea werd gekozen vanwege hun leuke

band, niet alleen vanwege de pakkende muziek,

rockende stijl, Impression deed het met echte

maar vooral om de professionaliteit.

Impression

hard rock en Sexual Reproduction Systems had een volledig eigen stijl ontwikkeld waar wij

Bij de dj’s was het wederom lastig een winnaar

graag meer van wilden horen op de contest.

uit te kiezen. Ze draaiden allemaal erg goed en het publiek leek het ook allemaal geweldig

De keuzes voor de dj’s was een lastige opgave.

te vinden. De HouseFlakes, straalden echt een

Door de grote hoeveelheid talent, waren

zeldzame energie uit. Dit duo leek ons het meest

de juiste kandidaten niet makkelijke aan te

geschikt voor de opening van BkBeats 2010!

wijzen. Daarom is er bij de dj’s extra vaak en goed geluisterd naar de demo’s en hebben we

Naast deze twee winnaars zal BkBeats podium

tot op het laatste moment moeten twijfelen.

bieden aan tal van andere acts. Opkomende acts

De eerste dj, met de naam T-motion, draaide

als Easy Joe (regelmatig te gast bij 3FM), en DJ

goede en effectieve muziek voor op een feest

Pitto (winnaar van de Grote Prijs van Nederland

als BkBeats. Het zal goed aanslaan bij het

in de categorie Dance) zullen de faculteit op zijn

betreffende publiek. Hetzelfde gold voor het

kop zetten. Maar ook Bouwkundestudenten

energieke duo HouseFlakes, dat mede door hun

krijgen de kans om hun werk te laten zien. Het

uitstraling op de contest mocht verschijnen. Gijs

vormstudievak Environment BkBeats kleedt

von Willigen had een echte technostijl, wat als

de Zuid Serre aan en in de lounge staat het

goed tegenwicht kon dienen voor de andere dj’s.

project Cloud9+1, door studenten van de

Pangea

Minor Interactive Environments. Door grote Nu de keuzes gemaakt waren kon de contest

belangstelling zijn alle kaartjes helaas al wel

beginnen! Voor BkBeats 2006 was René

uitverkocht; maar voor hen die wel een kaartje

Steijger, organisator van het Delftse festival

hebben kunnen bemachtigen: algemene

Westerpop, één van de juryleden op de contest.

informatie en informatie over alle acts is te

Omdat Steijger erg veel ervaring heeft in de

vinden op de website www.bkbeats.nl.//

muziekwereld, hadden wij hem gevraagd

HouseFlakes Afbeeldingen door D.B.S.G. Stylos

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

9

Naar aanleiding van de tweede editie van de Stylos Masterclass een gesprek met Eric Luiten over context, rekenschap en onderwijs.

sensibiliteit voor de omgeving Stylos Masterclass U bent opgeleid als landschapsarchitect aan

landschapsarchitect en –adviseur de afgelopen

Hoe verschilt de sfeer en het onderwijs van de

de Universiteit van Wageningen. Hoe bent u

jaren steeds meer in aanraking ben gekomen

hedendaagse faculteit Bouwkunde met die

op de faculteit Bouwkunde terechtgekomen?

met conservering en ontwikkeling in groot

van uw studietijd in Wageningen?

Ik ben niet de enige landschapsarchitect die

landschappelijk verband.

Q ua s fe er en so or t onder wijs was het

op deze faculteit terecht is gekomen, er is zelfs

kleinschaliger. Mijn opleiding bestond uit

een hele sectie Landschapsarchitectuur binnen

Uw leerstoel heeft een bijzondere positie

stevig begeleide projecten met bijna individuele

de afdeling Stedenbouw. In mijn geval ging het

binnen het curriculum van de faculteit

aandacht. Het maakte dat je je er sneller op

om een leerstoel die gecreëerd is dankzij de

Bouwkunde. Kunt u nader toelichten wat de

je gemak voelde, sneller kon aarden, dat er

Belvedere-beleidsnota, een rijksprogramma

doelstelling is van uw leerstoel?

sneller een gevoel van gemeenschappelijkheid

waaraan drie ministeries (VROM, OCW en LNV,

Mijn doel is het verspreiden van het ‘Belvedere-

ontstond met collega-studenten. Hier in Delft is

red.) hebben bijgedragen. De bedoeling van het

virus’. Meer in het bijzonder de studenten aan

dat anders, het is veel meer een grote collectie

programma was om de conserverende krachten

deze faculteit doen beseffen dat de Nederlandse

van verschillende rubrieken studenten.

in de samenleving zoals monumentenzorg en

opgave in architectonische, stedenbouwkundige Een overeenkomst is de discussie hoe een

‘Wat hebben we al en wat kunnen we daarmee?’

ontwerpopleiding zich verhoudt tot een universitaire ambitie; dat was in Wageningen

landschapsbescherming, en de ontwerpende

en landschappelijke termen steeds meer een

ook permanent een discussie: waar leid je nou

krachten in de samenleving dichter bij elkaar

herontwikkelingsopgave wordt, waarin we

eigenlijk voor op, wat is de wetenschappelijkheid

te brengen. Onder het motto ‘Behoud door

ons vooral moeten bezinnen: wat hebben

van die landschapsarchitectonische opleiding?

Ontwikkeling’, is de vraag gesteld hoe we

we al en wat kunnen we daarmee? Wat vergt

Deze vraag komt ook in Delft voortdurend

geschiedenis en erfgoed een rol kunnen laten

dat voor een ontwerpbenadering? Ik probeer

terug: is dit niet gewoon een beroepsopleiding,

spelen in de ruimtelijke ontwikkeling van

in mijn onderwijs de studenten daarin uit te

architecten klaarmaken, dus hoezo is dit nou

ons land. Dat heeft geleid tot een aantal

dagen: je zegt wel dat je iets met geschiedenis

wetenschappelijk?

verschillende activiteiten die uit dat programma

doet, maar waar blijkt dat dan uit? Wat voor

zijn voortgekomen. Eén daarvan was onderwijs

ontwerpbewerking ben je eigenlijk aan het

Er wordt in de Bachelor relatief veel tijd

en onderzoek rond dit thema organiseren,

uitvoeren?

besteed aan de procesmatige aspecten van een ontwerpopgave in plaats van inhoudelijke

waartoe drie leerstoelen zijn opgericht: >> aan de VU Amsterdam, om vooral historici in

Omdat ik landschapsarchitect ben én omdat

verkenning. Is er tijd genoeg voor bezinning?

hun opleiding te laten wennen aan het idee dat

er binnen deze faculteit een mastertrack

Een goede opleiding is een mix van dingen

ze weliswaar historici en erfgoeddeskundigen

Landschapsarchitectuur in voorbereiding is,

voorgeleerd krijgen en dingen zelf uitvinden.

zijn, maar in een wereld van permanente

heb ik aangegeven dat ik in mijn tweede termijn

H et k lopt dat het Bachelorpro gramma

veranderingen en dynamiek;

van nog eens vier jaar, de landschappelijke

dichtgetimmerd is, het heeft eigenlijk geen

>> aan de Wageningen Universiteit, ter

kant van dit vraagstuk wil benadrukken. Door

marge. Behalve de Minor, maar ook daar worden

ontwikkeling van planning, regelgeving

de afdeling RMIT wordt op architectonische

min of meer pasklare invulstukken aangeboden.

en bestuurlijke verantwoordelijkheid die

en stedenbouwkundige schaal al voldoende

Echter, voorlopig denk ik dat het nog niet zo

behoren bij de interactie tussen bescherming

nagedacht over hergebruik en herontwerp.

gek is om 4 semesters ‘te leren autorijden’

en ontwikkeling;

De landschappelijke schaal is hierin nog

en het 5e semester te bekijken: waar ben ik

>> en aan de TU Delft, om de ontwerpers in

onderbelicht. Ik zou dit graag wil invullen

eigenlijk goed in, waar gaat mijn hart naar uit,

opleiding te confronteren met het idee dat je

en dan wel op alle schaalniveaus, van

waar zit mijn fascinatie? Daarna kun je in het 6e

wel voortdurend kunt dénken dat je iets nieuws

landschappelijkheid en stedelijke openbare

semester de oefening nog één keer uitproberen

maakt, maar dat je toch vooral bezig bent met

ruimte tot en met het cultuurlandschap. Die

voordat je kunt gaan specialiseren. Er zijn in

het opnieuw bewerken van dingen die er al zijn.

verschillende dimensies van landschap zijn me

de Bachelor wel degelijk mogelijkheden om

Op deze laatste leerstoel heb ik gesolliciteerd en

allemaal even lief.

inhoudelijke accenten te zetten. In ieder geval

dat heeft ermee te maken dat ik in mijn werk als

10

zou het in mijn optiek goed zijn om studenten

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

die daar naar zoeken of die in hun werk laten

Na een succesvolle pilot, is dit de tweede editie

gebouwen, stedenbouwkundige ensembles

zien dat ze daaraan toe zijn, ook de ruimte te

van de Stylos Masterclass. Wat verwacht u van

en landschappen. Ze worden overdonderd

geven. Dan zou ik als docent minder statisch

deze masterclass en wat hoopt u te bereiken?

met historische informatie, aangedragen

reageren op de vraag: heeft-ie nou wel of niet

Ik heb zelf vaak meegedaan aan masterclasses

door historische geografen, cultuur- en

het productenlijstje afgevinkt?

en workshops en die herinner ik me met veel

architectuurhistorici die allemaal heel veel weten

plezier. Dat heeft te maken met de beleving dat

van wat het gebouw of het landschap heeft

Is er noodzaak voor meer bewustwording

het mogelijk is in één dag een ontwerpklus te

doorgemaakt. Dan is het aan de ontwerper om

o n d e r s tu d e nte n van d e inv l o e d v an

klaren. Die ervaring alleen al is waardevol. En ik

daar zijn weg in te vinden. Dat is een interessant

verschillende lagen in de context?

vind wanneer je dat als student meemaakt, dan

proces en dat moet, vind ik, expliciet gemaakt

Het hele fenomeen ‘context’ is een cruciaal

win je iets; dat verrijkt je opleiding. Daarnaast

worden in elk ontwerpproces. Het aardige is dat

element. Ik benadruk al in mijn eerste college, in BSc1: je kunt nog zo virtuoos zijn in je

‘Het is een essentiële stap in het ontwerpproces.’

scheppingsdrang op weg naar woonconcepten of smart buildings; het is betekenisloos als

is het een interessante manier van onderwijs

veel ontwerpprojecten die jullie in de Bachelor

het niet ergens staat. Omgekeerd kan iets

verzorgen, omdat je namelijk aangemoedigd

krijgen, zijn gelokaliseerd in situaties die een

als architectonisch object nog zo briljant zijn

wordt tot snel denken en handelen. Om opgaven

geschiedenis hebben doorgemaakt. Ze zijn

bedacht, maar op het moment dat het op de

snel op zijn pit en periferie te onderzoeken, om

niet in vitro, hebben een context, een verhaal

verkeerde plek staat is het ook gewoon kapot.

snel positie te kiezen, om snel door te redeneren.

en een historische lading. De bewerking van

Dus sensibiliteit voor omgevingsfactoren is

Het is interessant om mee te maken dat je in

de historische informatie en structuur is een

essentieel voor een opleiding, ook als architect

een compacte periode toch een hele cyclus

essentiële stap in het ontwerpproces en wordt

en stedenbouwkundige.

kunt ‘draaien’.

steeds relevanter in de beroepspraktijk. Je zult

Speelt deze noodzaak ook in de

Ik vind het slim van jullie om de hoogleraar uit zijn

beroepspraktijk?

tent te lokken, om hem uit te dagen zijn punt te

Ik voel mij geruster bij architecten die hun

maken. Mijn punt gaat over hoe jij als ontwerper

Wat kunnen we nog meer van uw leerstoel

verhaal beginnen met een kritische analyse

je kunt verhouden tot de geschiedenis aan de

verwachten?

van hun omgeving, die duidelijk kunnen maken

hand van een ontwerpopgave. “Wat zou ik daar

Voor de studenten die dit interessante materie

dat ze begrijpen in welke context ze bezig zijn.

mee moeten hebben of wat wil ik daarmee gaan

vinden, wil ik vermelden dat er een goede Minor

Het hoeft niet zo te zijn dat het gebouw of

krijgen?”, dat die vraag op zijn minst geactiveerd

aan zit te komen. Deze Minor heet ‘Identiteit

de architectuur helemaal uit die contextuele

wordt. Dat je bij jezelf denkt: “Ik moet daar meer

& Interventie’ en start in september 2010.

analyse voortkomt en daarmee een soort

van weten.” of “Ik ga daar naar zoeken. Ik ga

Deze verzorg ik samen met RMIT. Daar zitten

onlosmakelijke, organische relatie aangaat. Ik

het volgende architectentijdschrift dat op mijn

mensen in die met eenzelfde ontwerperattitude

ben ook erg geïnteresseerd in architectuur die

mat valt eens met die bril op doornemen: al die

terugkijken naar de geschiedenis; onder meer

juist de autonomie opzoekt. Een contextuele

architecten die vreselijk hun best zitten te doen,

Jo Coenen, Paul Meurs en ikzelf. Tezamen met

analyse kan namelijk ook leiden tot de conclusie:

wat hebben die eigenlijk met geschiedenis?’

studenten gaan wij 30 ECTS lang dieper in

je er hoe dan ook in moeten verdiepen, je kunt

het is hier ‘fuzzy’, onhelder; de architectuur

je er niet aan onttrekken.

op deze stof. Zes modules, van verschillende

moet autonoom zijn om nieuwe context te

Kan deze manier van werken worden ingezet

schaal- en uitwerkingsniveaus gelardeerd met

creëren. Dat kan soms een hele valide en goede

als gereedschap in het ontwerpproces?

colleges. Het wordt een mooie mix van theorie

werkwijze zijn. Maar ik vind dat architecten

Ik denk dat het heel erg stimulerend is voor

en ontwerpoefening.

zich daarvan rekenschap moeten geven en

een ontwerper om zich af te vragen: “Welke

daar vervolgens een duidelijke positie in

historische informatie neem ik mee in mijn

moeten kiezen. Die positie moet uiteindelijk

ontwerp, waarom en op welk abstractieniveau?”.

tot expressie komen in een architectonisch

Dat is ook de worsteling die alle architecten in

ontwerp.

de beroepspraktijk hebben met modificatie van

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Voor het volledige interview met professor Eric Luiten, zie: www.stylos.nl >> Afbeeldingen door D.B.S.G. Stylos >> Redactie A.A. Waitz

11

In maart heeft de lezingenreekst Architecture and the Senses plaatsgevonden. Tijdens deze lezingenreeks werd gezocht naar mogelijkheden om een bouwkundig ontwerp te verbeteren door middel van aandacht voor de zintuigen.

Architecture and the Senses Niek van der Zwaag

In de afgelopen weken is de lezingenreeks

waarin men eigenlijk warm gemaakt werd voor

soms met overvloed gepresenteerd, illustreerde

Architecture and the Senses georganiseerd

de te volgen lezingen aan de hand van eigen

het wel een punt, namelijk dat het ontwerp

door STYLOS. In deze reeks werd gezocht naar,

werk en onderzoek van Richelle de Jong (DP6).

van deze zintuiglijke waarnemingen (vaak nog

en gediscussieerd over, de manier waarop de

Door thema’s als prikkeling, tijd en contrast

onbewust of onbedoeld) absoluut niet weg te

zintuigen – toegepast in de architectuur – voor

te behandelen wist ze ons mee te nemen in

denken valt. Dat het geluid van het dichtklappen

een verbetering kunnen zorgen van het ontwerp

haar wereld, waar gelet wordt op elk detail en

van de deur van een sportauto zo klinkt, is

en de ervaring hiervan kunnen versterken. Op

alles er toe doet. Zo ook het ontwerpen van

omdat het ontworpen is om zo te klinken (met

welke manier kun jij jouw ontwerp verbeteren?

het onbewuste. Hiermee doelde de Jong op

alle associaties die we daarbij hebben). Het is

Hier volgt een korte samenvatting van de lessen

het rekening houden met de ontastbare, maar

dus ook niet verwonderlijk dat het geluid van

die uit de reeks getrokken konden worden.

wel voelbare aspecten (zoals luchtkwaliteit en

de autodeur van dezelfde auto, maar dan in familiy-uitvoering, geheel anders klinkt.

‘Good architecture is not just about primary functions. You must also take into account secondary and tertiary functions, and even beyond that. A space is never about one thing.

It is a place for many senses: sight, sound, touch, and the unaccountable things that happen in between.’ – Tadao Ando (in Auping et al 2002)

Ook de laatste spreker pleitte voor slimmer ontwerpen, een hoog IQ per kilo, zoals Ronald Schleurholts (CEPEZED) dat noemde. Het intelligente bouwen zat volgens hem vooral in het integreren van verschillende functies als draagconstructie en klimaatontwerp om

De lezingen waren opgezet rond het centrale

akoestiek), maar ook op het algemene gevoel

uiteindelijk een sterker geheel te vormen.

thema van zintuigen en er varing in de

dat men heeft in het gebouw.

Het nadenken over, en zoeken naar nieuwe

architectuur. Om duidelijkheid te scheppen

producten en andere technische innovatie,

en elk van de verschillende zintuigen zo veel

Zoals dat een lezing over zintuiglijke ervaring

mogelijk aandacht te kunnen geven werden de

betaamt, werd met enkele regelmaat de zaal

speelde hierbij een grote rol.

lezingen opgedeeld in vijf op zichzelf staande

geprikkeld door de spreker. Dit gold zeer zeker

Alhoewel binnen de bouwkunst geneigd wordt

verhalen. Beginnend met een introductie

voor de lezingen over geur en geluid. Alhoewel

veel aandacht te schenken aan het visuele aspect van een ontwerp, hebben de sprekers in deze reeks getoond dat ook de andere zintuigen weldegelijk aandacht behoeven bij het komen tot een goed, en vooral ook compleet gebouw. Samengevat kan er worden gezegd dat geïntegreerd ontwerpen een steeds grotere rol zal moeten spelen in het proces.

Het negeren van één zintuiglijk aspect zorgt voor een vermindering van de ervaring van het gebouw. En alhoewel het niet ontworpen zal zijn, aanwezig is het altijd.

Voor wie de lezingen gemist heeft, Stylos is momenteel bezig met het digitaliseren van het videomateriaal. De lezingen komen zo snel mogelijk online te staan op www.stylos.nl.// >> afbeeldingen door D.B.S.G. Stylos

12

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

c h e o p s // d r o o m // a l g e m e e n

13

De tweede excursie in de excursiereeks van dit jaar, kreeg het thema ‘Zien’. Een groep enthousiaste studenten reisde af naar Arnhem om daar de Hogeschool voor de Kunsten, het oude en nieuwe gedeelte, Club Luxor Live en de Eusebiuskerk te bezichtigen.

excursie Arnhem - zien Anne Schaap

Op donderdag 18 maart zijn we met een groep

Consult (CDC) klaar. We startten de rondleiding

ontwikkeld werden, zijn naast een noodzaak

enthousiaste studenten afgereisd naar het

in het oude gedeelte van het gebouw, indertijd

ook een esthetisch en compositorisch element

verre Arnhem. Na een voorspoedige reis (het

(1963) door Rietveld gebouwd als vrijstaand

geworden. Na een verdiepend verhaal door

missen van een trein mag als voorspoedig

paviljoen in het groen. Het was mooi om de

de bouwfysische adviseur van CDC, wat erg

beschouwd worden), kwamen we aan in het

typische Rietveldelementen te ontdekken. Denk

interessant was omdat hetgeen dat besproken

zonnige Arnhem.

hierbij aan dunne profilering van de kozijnen,

werd direct zichtbaar was in het gebouw, hebben we ons naar buiten gerept voor een

‘We ontdekten de typische Rietveldelementen.’

lunchuurtje tegen het dak van de hogeschool.

Een korte wandeling die ons langs het - in

kleurgebruik en het maken van een open hoek

Het volgende programma punt was de Club

aanbouw zijnde - Centraal Station van Arnhem

door de constructie terug te leggen en het glas

Luxor Live gehaast waar een zeer bevlogen

(UN Studio, 2011) leidde, bracht ons bij ArtEZ,

direct op elkaar aan te sluiten.

manager ons het gebouw van onder tot boven

Hogeschool voor de Kunsten aan. Hier stonden

liet bewonderen. Het bijzondere gebouw,

zowel rondleider (voormalig projectleider),

In 1997 is het Rietvelddeel van de hogeschool

een voormalig f ilmtheater verbouwd tot

directeur van de afdeling Architectuur en

gerenoveerd (Henket en Partners) zodat het

uitgaansgelegenheid, is een schoonheid.

bouwfysisch adviseur van Climatic Design

gebouw aan de huidige klimaateisen voldoet; al

Vooral het cassettenplafond met afzonderlijk

liet de rondleider doorschemeren dat het maar

te bedienen LED-lampjes was een lust voor

goed was dat de school, met een voornamelijk

het oog. Binnen hebben we van alles mogen

glazen gevel, in de zomer twee maanden dicht is.

meemaken, van een hypermoderne afvalzuiger

We ver vo l g d en o n ze ro n dl ei din g in d e

(à la stadsverwarming) tot één van de eerste

ondergrondse nieuwbouw, tevens gerealiseerd

ventilatiesystemen ooit (waaraan het pand zijn

‘De zeer bevlogen manager liet ons het gebouw van onder tot boven bewonderen.’

Haagse Hogeschool exterieur

door Henket en Partners (2004). Ondanks de

monumentenstatus verleent). Aansluitend op

diepte van de ruimte en de krachten van de

Luxor Live betreden we de Eusebiuskerk, waar

aarde die daardoor op dit bouwwerk werken,

we met een glazen lift door de kerk zoeven -

is het de architecten gelukt om de ruimte een

vooral voor de mensen met hoogtevrees een

bovengrondse beleving te geven. De noodzaak

bijzondere ervaring - en boven van het uitzicht

om het gebouw ondergronds te bouwen komt

genieten. Na helemaal in de top van de kerk

voort uit de situering van het bestaande gebouw

geweest te zijn, mogen we nog een blik in de

van Rietveld als losstaand paviljoen. Dit moest

kelder werpen, waar enkele graven van oeroude

vrij in het groen blijven staan; er was dus weinig

Arnhemmers te vinden zijn.

keus. Een geluk hierbij was dat de nieuwbouw de dans- en theaterafdeling betrof; in deze

Wij beëindigen deze geslaagde dag met een

zalen heeft licht een andere functie dan in

versnapering op een zonnig maar in de wind

klaslokalen. De projectleider vertelde ons dat

liggend terrasje naast de kerk en aanvaarden de

er in eerste instantie met ankers gewerkt zou

terugreis moe maar vol met nieuwe indrukken.

worden om de gronddruk tegen te gaan, maar de aannemer kon niet meer dan 50 jaar garantie geven, waarna er is overgestapt op de huidige Haagse Hogeschool interieur

14

stempels. De stempels, die door de architect zelf

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Volgende excursies: Hamburg: 16-18 april en Maastricht: 19 mei >> Afbeeldingen door D.B.S.G. Stylos

Ter ere van het 23e lustrum van Stylos was het plan om vorig jaar een grote reünie te organiseren voor alle oud-bestuursleden van de vereniging. Door een onvolledig bestuursledenbestand is het er in 2009 niet van gekomen, maar dit jaar, op 13 februari, heeft de lang verwachte bijeenkomst toch plaatsgevonden.

oud besturen bijeenkomst Simon Tiemersma

De hoge opkomst was te danken aan een

woordje te zeggen en werden er zelfs felle

Genoeg om te bespreken,zeker omdat alle

lange zoektocht naar alle oud-bestuursleden,

statements gemaakt. Gelukkig kon iedereen

generaties zo goed vertegenwoordigd waren.

waarvan er in totaal meer dan 400 zijn. Bij de

rustig napraten in dezelfde zaal onder het

Velen hadden ook veel persoonlijk materiaal

brand van twee jaar geleden was er helaas veel

genot van een drankje en een behoorlijk

aangeleverd voor het Stylosarchief, dat zo

van het verleden van Stylos verloren gegaan.

professionele jazzband. Als volgend hoogtepunt

weer aangevuld kon worden. Stylos heeft veel

Velen bleken (niet geheel onverwacht) terecht gekomen te zijn in de architectuurwereld. Een

‘Stylos heeft veel betekend voor een heleboel mensen.’

heleboel mensen bleken in het buitenland te wonen en er waren ook veel bij die in geen

op het programma stond een heerlijke Italiaanse

betekend voor een heleboel mensen en zal dat

enkele wereld meer te traceren waren, hetzij

maaltijd klaar die iedereen kon bekoren, waarna

ook de komende decennia doen, ondanks de

wegens overlijden, hetzij wegens het ontbreken

de jazzband een tweede sessie begon en het

vrees van sommigen dat regeltjes als het BSA,

van connecties of gegevens. Veel verhalen

verteren kon beginnen. Dit ging gepaard met

de Harde Knip en verplichte stageperiodes in

kwamen al aan de telefoon ter ore en al gauw

nog meer drankjes en uitgebreide nostalgische

het leven zijn geroepen. Er zullen altijd actieve

bleek bij velen grote enthousiasme te bestaan

gesprekken, zoals het een echte reünie betaamt.

studenten blijven en Stylos gaat lekker door.

om op een reünie langs te komen. Er was in geen tien jaar een goede bijeenkomst meer geweest.

De gesprekken waren misschien nog wel

De jongeren (van geest) meldden zich snel aan

het echte hoogtepunt, aangezien er zoveel

bij een LinkedIn group, maar ook de ouderen

meningsverschillen waren tussen de generaties.

(van leeftijd) zouden in grote aantallen fysiek

St ylos is door de jaren heen behoorlijk

aanwezig zijn. De opkomst was dus erg hoog,

veranderd, vooral meegaand in de politieke

wat mede kwam doordat iedereen bijzonder

trends. Toen Stylos zich afscheidde van het

geïnteresseerd was in de nieuwe locatie van

Gezelschap Practische Studie in 1947, bestond

de faculteit Bouwkunde, waar nog maar weinig

het bestuur alleen uit mannen, lid van een

bestuurtjes hun jaar door hebben gebracht.

studentenvereniging. Stylos was er vooral voor

>> Afbeeldingen door D.B.S.G. Stylos

het onderwijs en het organiseren van lezingen De reünie vond plaats in de Oost Serre, een

en excursies. Dit bleef lang zo totdat men zich

ruimte die alle 150 gasten kon huisvesten. Na de

eind jaren zestig meer in de vrijere sferen bevond

koffie was bijna iedereen wakker en ging men

en Stylos zelfs Stielos heeft geheten. Besturen

op de oranje rots zitten waar er na de opening

bestonden toentertijd soms wel uit meer dan 12

Oud-bestuursleden op de rots

‘Na de opening kon er worden genoten van melancholische uiteenzettingen over vroeger.’ kon worden genoten van enkele melancholische

personen die allesbehalve regeltjes navolgden.

uiteenzettingen over vroeger. Vervolgens

De eerste versie van het Bouwkundefeest (toen

vertelde een oud-bestuurslid, Marieke van

nog niet BkBeats) werd in 1970 georganiseerd.

Schaijk, over de faculteit Bouwkunde waaraan

Destijds kwamen er ongeveer 10.000 mensen,

zij zelf ook heef t ontworpen. In groepen

die alle 13 verdiepingen van het gebouw aan

werden er rondleidingen gegeven, maar veel

de Berlageweg bezetten en mensen zelfs door

van de vrije geesten gaven zichzelf een tour

de ramen klommen om nog binnen te kunnen

door het gebouw. Tijdens het debat dat volgde

komen. Stylos is wel weer veranderd, maar

was iedereen weer aanwezig, want ondanks

behoudt nog steeds haar creatieve karakter.

Oud-bestuursleden

de eenduidige stelling had iedereen wel een

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

15

recommended reading Visionary Cities The Why Factory //2009 // Amsterdam // Nai publishers Visionary Cities is het eerste boek in de reeks van publicaties van the Why Factory. In twaalf thema’s wordt op een beeldende manier het onderzoek voor de toekomende tijd aangestipt. Vragen die voorbij komen zijn ondermeer: Hoe om te gaan met het bouwen van iconen? Is alles wat we maken al een keer voor ons ontworpen? Hoe kunnen we gedegen ontwerpen voor mensen die leven van nog geen dollar per dag en welke invloed heeft leisure op onze maatschappij? Ontwerpen aan de toekomst staat centraal. Het boek wordt ingeleid met de opmerking dat we in de laatste honderd jaar meer visies hebben geproduceerd dan ooit te voren, in het nawoord geeft professor Winy Maas een verklaring waarom we toch visionaire moeten blijven denken.// more to read...

The European Dream // 2004 // Refkin J // Cambridge// Polity The Chinese Dream // 2008 // Mars N , Hornsby A // 010 Publishers Toekomstbeelden // 1999 // Das R , Das R // 1999 // Baarn

16

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

BK Droom Weet jij nog hoe het voelde om als eerstejaars student in het diepe te worden gegooid tijdens je allereerste ontwerpproject? Misschien lijkt dat wel op parachutespringen maar dan met een extreem lange spanningsboog. Waarschijnlijk ben je ondertussen een beetje gewend geraakt aan het leven van een architectuurstudent en ga je serieus op zoek naar je eigen identiteit en visie als architect. Ooit zul je het vinden. Net zoals Bouwkunde nu haar definitieve onderkomen heef t gevonden, hier aan de Julianalaan.

Nu droomt Bouwkunde van een duurzame toekomst.//

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

17

Rotterdam die wij nu kennen heeft veel veranderingen ondergaan. Van een kleine middeleeuwse agrarische nederzetting aan de Maas, met een kerk en een bescheiden handelfunctie tot een van belangrijkste havensteden van de wereld.

nooit gebouwd Rotterdam Siriluck Songsri

Als wij aan Rotterdam denken, zien wij de

vier dagen na het bombardement al met het

In de tentoonstelling staat ‘klein’ Rotterdam dus

Euromost oprijzen, vergezellend door de

tekenen van het wederopbouwplan voor de

tegenover ‘groot’ Rotterdam. Bij beide visies

Erasmus brug en de wolkenkrabber van

stad waarbij er rekening zou worden gehouden

zijn verschillende opmerkelijke ontwerpen

Nationale Nederlanden. Maar er waren ook

met het historische verleden van de stad,

uitgekomen die heel veel invloeden zouden

andere plannen voor Rotterdam, plannen die

‘klein Rotterdam’. Gaandeweg de oorlog kreeg

hebben op de stedenbouwkundige structuur

nooit zijn uitgevoerd en alleen voortleven

zijn plan steeds meer kritiek vanwege de

en daarmee de functionaliteit van de stad.

in de droomwereld. Deze plannen zijn nu

conservatieve stijlopvatting. Deze kritiek

Het karakteristieke van deze nooit gebouwde

gepresenteerd in het Historische Schielandshuis

kwam vanuit de economische sector, die vooral

projecten is dat ze de mentaliteit van de

Museum onder de naam Nooit gebouwd

belang hadden voor een stad met een sterk

Rotterdammers goed weergeven. En het

Rotterdam.

infrastructuur en modernistische gedachtegoed,

waardevolle van de tentoonstelling is dat

‘groot Rotterdam’.

heel realistisch wordt weergegeven waarom

De geschiedenis van Rotterdam kent veel

18

sommigen projecten niet haalbaar waren. Ieder

belangrijke mijlpalen. De gebeurtenis die nog

In 1944 werd Witteveens taak overgenomen

project heeft zijn eigen verhaal, waarbij het soms

vers in geheugen ligt bij de Rotterdammers

door van Traa. Volgens van Traa moest de

eeuwig zonde is dat het werd afgeblazen, maar

is het verwoestende bombardement in 1941.

inrichting van de stad modern en functioneel

bij een volgend plan halen we weer opgelucht

Door het bombardement is het historische

zijn en daarmee is het verleden definitief uit

adem.

centrum geheel uit het beeld ver vaagd.

Rotterdam verdwenen. Vanaf dat moment is

Wtteveen, die van 1924 tot 1945 in Rotterdam

Rotterdam een laboratorium van moderne

werkzaam was als stadsbouwmeester, begon

stedenbouw en architectuur geworden.

s t y l o s // D e l f t // a l g e m e e n

De Erasmusbrug had er zo uit kunnen zien...

Klein Rotterdam

Groot Rotterdam

‘Iedere nacht staat er een file maar overdag werden de vrouwen daar vies aangekeken, dat is niet-Rotterdams.’

te vragen voor maatschappelijk probleem en

hoogstandjes. Maarten Struijs, wie sinds 1986

waren als het ware ‘tippelzones’ waar iedere

En in de toekomst moet Rotterdam de Hollandse

betrokken was bij het ontwikkelen van de

nacht een file staat maar overdag werden de

Manhattan worden, aldus de Rotterdamse

Erasmusbrug vertelde dat de opvatting over

vrouwen daar vies aangekeken. Het feit dat er

stadvisie van 2030. Rotterdam wil een sociale

architectuur in Rotterdam in die tijd een sprong

veel hypocriet rondom dit maatschappelijke

aantrekkelijke stad zijn. Een krachtige economie

heeft gemaakt van functioneel naar iconisch.

probleem was, werd gezien als niet-Rotterdams.

en een plezierige woonstad, dat zijn de

De constructeur moest de architect volgen

Daar moest dus een eind aankomen, vonden

belangrijkste doelstellingen voor over 20 jaar.

omdat architectuur beloftevol was en iets aan

de oprichters van de prijsvraag. Het idee was

En daarbij heeft Rotterdam eens wens van

de wereld te bieden had. Uiteindelijk heeft

om een gebouw te ontwerpen waar prostitutie

vooruitlopend architectuur. Het is misschien

de Erasmusbrug, nu bekend als de Zwaan,

gewoon mag, een iconisch gebouw voor erotiek.

wat onredelijk om Rotterdam de Hollandse

dus Rotterdam op de kaart gezet als een

De prijsvraag werd zeer goed ontvangen door

Manhattan te noeman. Manhattan is nou

architectuurstad.

verschillende ontwerpbureaus. Een ingezonden

eenmaal ‘the city that never sleeps’ van New

Onder de visie ‘groot Rotterdam’ behoorde de prijsvraag voor de nieuwe brug die het noordelijke en zuidelijke gedeelte van de stad met elkaar moest verbinden. Maquettes en impressiebeelden van ingezonden ontwerpen

zodoende kwam er een politieke aanpak om vrouwen te helpen, die niet vrijwillig in de prostitutie zitten, maar door omstandigheden geen vrije keuze hebben.

zijn stuk voor stuk als het ware architectonische

ontwerp was een soort ‘drive in’ met lichtgevend

York maar Rotterdam is ‘the city that keeps

Daarnaast zijn er ook ontwerpen die vanuit

plafond waar je in kunt rijden met de auto en

dreaming’.//

maatschappelijk vraagstukken zijn ontstaan. Zo

de vrouwen oppikt om vervolgens te eindigen

was er in de jaren ’90 een architectuurprijsvraag

op het dakterras dat geheel uit het zicht is

voor het ‘Erotic’ centrum uitgezonden als gebaar

onttrokken vanaf het straatniveau. Architectuur

om illegale prostitutie in beeld te brengen. Er

werd hierbij dus ingezet als middel om aandacht

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Nooit gebouwd Rotterdam is nog te zien tot en met 22 augustus 2010.

19

Advertentie: Bouwen met staal

20

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

21

The making of cloud9+1 Joris Hoogeboom

The way that we communicate has been

what is already happening with augmented

changing vastly over the last decades, from

reality applications, where the virtual and the

speech to telephone to being online and

physical become intertwined. One of them is

networked 24/7. This technological push has not

Google LayarŠ, allowing you to see information

only transformed our abilities to communicate

about the space around you, layered on top of

but also our lifestyles; we live in a different way,

the real world. This is an example of how the

partly in the real world and partly in the digital

virtual landscape of the Internet is mapped to

world. These new modalities of communication

the physical world of the urban landscape.

also affect our demands on public space and architecture.

However, for this to be integrated the notion of architecture is subject to change. Primarily

Currently there is an increasing number of

one of the functions of architecture has been

media facades and digital means of displaying

the conditioning of space, creating a desirable

information. However these digital forms of

climate for humans to thrive in. For this purpose,

displaying information are currently completely

having a static box is completely desirable. It

detached from their physical environment,

is simple, it does not need to change because

tack-on. Increasing numbers of sensors and

environmental factors have been reasonably

ways of information gathering are being used

stable. I’m posing that architecture is a reflection

in contemporary architecture to reflect what is

of society and the other way around. This adds a

happening in the physical world into the virtual

criterion for architecture of the information age

one. Coupled with computing getting smaller

on top of the others, it needs to be interactive. In

and smaller, this creates an unprecedented

light of this new criterion, the static box analogy

opportunity for mixing and integrating the

does not suffice anymore. Instead of thinking of

virtual with the physical.

a container of functionality, you could regard it as an organism, sensing, actuating and thinking.

The advantages of such a merge are obvious;

This way it not only conditions space, but the

no longer are digital media clunky additions

space can actually help persons with performing

and architecture hopelessly analogue, but they

their activities.

can benefit from each other. Think for example

22

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Cloud9+1 This project is an exploratory architectural/

The process of evolution of technology is really

Making garbitecture relies heavily on DIY-ing,

industrial design project in which we have tried

well expressed in the succession of prototypes

do it yourself, but DIY became something we

to define lounging in an adaptive , cloudlike

shown in photographs. This iterative process is

embraced to make simpler things work better

way. Basically what we are doing is creating a

something we cherish and try to implement as

without spending more money. This was

framework and a set of rules for elements to

much as possible.

introduced into the technological elements as

adapt within. The invariable part of it consists of

well, as seen in the evolution of sensors, but to be

a grid, making each of the elements 1mx1m and

As stated earlier, financial constraints have been

fair the evolution of all of the sensors eventually

modular. Within this 1mx1m is the variable part

a big impact on the fabrication and as such

converged into more high-tech and less DIY.

which is the height, varying from 0 to 1 meter.

eventually the design of the object. With time and creative effort however this does not have

Being an exploratory project the evolution of

One of the first sketches we made shows the

to mean quality suffers. Not long after starting

this project is still continuing and even as this

basic concept of the floor, a blanket covering

fabrication we got in contact with Jan and

is written the objects are being improved and

a collection of inflatables. This sketch has the

Denis from Refunc which got us interested in

extended. This however is facilitated by our

way of fabrication and the way of approaching

garbitecture, using industrial waste as a resource

main sponsors Hyperbody, TU Delft, Festo and

embedded.

for our object.

Q-plus. Check our website for more information

After the initial concept the fabrication started,

One example of how this created a lot of

but the design stays in constant evolution.

options for our project is in the use of dunnage

Because the concept is subject to many criteria

bags. Dunnage bags are sturdy airbags placed

you enter a political phase in which budget,

in freight containers to prevent load shifting

time, technology and a myriad of other factors

during transport. They are cheap to come by in

start to influence the concept and mould it

the harbour of Rotterdam since they are only

into something realisable. At the same time

made for using once. Then after some more

the realisation creates knowledge about the

interventions like sewing them together to form

subject. Due to the explorativeness of the

a donut and stacking two of them in a bigger bag

design, you learn from analysing what you

we got the desired shape and volume for the

create as prototype. On the one hand about the

lounging element. This was then mounted on

experiential effects and on the other hand about

another industrial leftover, pallets, the 1mx1m

technology embedded in the environment.

version.

and updates on the ongoing evolution:

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

www.cloudnineplusone.com.//

23

Architecten en designers leverden ongetwijfeld een aantal uren slaap in om deze merkwaardige, fascinerende en inspirerende overnachtingsplekken te ontwerpen.

slaapverwekkend?

Marije Ruigrok

biotecture Biotect Micael Reynolds is al 30 jaar bezig met het realiseren van zijn Earthships. Hij bedacht het concept voor een ecologisch verantwoord huis dat geheel onafhankelijk in alle behoeften van zijn bewoners voorziet. Enkele van de ‘green earthships’ zijn te huur zodat je kan ervaren dat je niet aan comfort en stijl hoeft in te boeten om groen te leven. De huizen werken met natuurlijke opwarming en afkoeling, produceren zelf stroom en bouwen een eigen watervoorraad op. Gebouwd met behulp van afval en het eigen rioolwater verwerkend, vormen de earthshipparken de milieuvriendelijke dorpen die de toegewijde Reynolds voor ogen had.

wolkjes snurken Het wordt als adembenemend omschreven.

met een stalen frame waar sneeuw op wordt

Ongetwijfeld heeft dit ook met de uitzonderlijk

gespoten. Na zo’n twee dagen vorst worden

lage binnentemperatuur (tussen -5°C en -8°C!)

de stalen mallen verwijderd waarna het hotel

te maken, maar vooral zijn het natuurlijk de

verder opgebouwd kan worden met ijsmuren.

uit ijs en sneeuw opgebouwde ruimtes van

Architecten hebben sneeuw samengesteld

het ICEHOTEL die zo indrukwekkend zijn. Elk

waarvan zij de waterdichtheid kunnen reguleren.

jaar wordt het ICEHOTEL door kunstenaars,

Het gebruik van een bouwstof die meer water

designers en architecten uit de hele wereld

bevat dan natuurlijke sneeuw garandeert de

opgebouwd in december, om vervolgens in

robuustheid van de structuur. Toegegeven: een

april weer weg te smelten in de lentezon. De

hotel van zulk milieuvriendelijk materiaal zullen

structuur van het hotel wordt opgebouwd

we in Nederland nooit kunnen bouwen.

seriematig slapen Functioneler en doelmatiger kan bijna niet:

grondleggers van de in de jaren ‘60 ontstane

de slaapcapsules die in Tokyo een geliefde

architectuurstroming ‘metabolisme’ waarin

overnachtingsplek zijn voor zakenlui en mannen

flexibiliteit en tijdelijkheid centraal staan. De

die iets te diep in het glaasje hebben gekeken.

stroming was een reactie op de steeds dichter

De capsules van Capsule Inn Akihabara hebben

bevolkte steden in Japan. Het eerste gebouw

minimale slaapafmetingen (1m x 2m x 1m) en

met het capsule-concept was de Nakagin

zijn gemaakt van extra sterk plastic wat een

Casule Tower (1970) in Tokyo van Kuokawa’s

industrieële uitstraling geeft.

hand. Met de Nakagin Capsule Toren zette hij een statement voor het metabolistisch bouwen

24

Architect Kisho Kuokawa is de bedenker achter

waarna vele hotels met hetzelfde concept in

het capsule-concept. De Japanner is een van de

Japanse steden verschenen.

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

hoge verwachtingen

inn Everland

droomhotel

In de k leine ruimte bevinden zich t wee

Hotel Everland is een project van Zwitsers

Het designhotel Silken Puerta in Madrid is

balkons, een eenpersoonsbed, keukentje,

kunstenaarsduo L/B (Sabina Lang en Daniel

niet zomaar een hotel. Maar liefst negentien

minibibliotheek, veranda met hangmat, toilet

Baumann). Het verreisbare hotel bestaat uit

toparchitecten en designers waren betrokken

en een verrekijker. De door Mikeal Genberg

een ruimte met daarin een badkamer, king-size

bij de vormgeving en inrichting van het hotel.

bedachte boomhut kijkt op 13 meter hoogte uit

bed en lounge. Optimaal gedimensioneerd

Grote namen als Norman Foster, Zaha Hadid,

over het Zweedse Västerås en wordt vehuurd als

vertegenwoordigt de kamer de subjectieve

David Chipperfield en Jean Nouvel kregen

hotel. Je kunt als gast de Zweedse cottagehut

droom van een waar hotel: de architectuur, de

vrijspel om een deel van het hotel te ontwerpen.

bereiken met een ladder waarna deze verwijderd

speelse details, en zelfs met goud geborduurde

Het resultaat is een gebouw waar je je in diverse

wordt. Mocht je geen zin hebben om zelf te

badlakens. Die droom kan wel slechts één

-haast onrealistische- werelden waant; van de

koken, dan zorgt het kabelsysteem ervoor dat

nacht duren, want langer dan dat is Everland

futuristische hotelkamers van de hand van Zaha

je niet zonder eten hoeft te zitten. Een pizza is

niet te huur.

Hadid tot het dakzwembad met ‘zwart water’ van bureau Attic.//

na wat hijsen zo boven.

Maar Genberg wil zich niet beperken tot de

Hoewel hotel Everland in eerste instantie

hoogte van een boom. Hij is al jaren bezig om

ontwikkeld was voor de Swiss National Expo.02

zijn grootste fantasie werkelijkheid te laten

en overdag deel uit maakte van het Museum voor

worden: een Zweedse cottage op de maan. Als

Moderne Kunst Leipzig, heeft dit mobiele hotel

het aan Genberg ligt is het zelfs al in de nabije

op verschillende plekken op de wereld gestaan.

toekomst mogelijk om een verblijf op de maan

Het hotel heeft de gasten in verschillende

te boeken. De voorbereidingen zijn zelfs al in

periodes zeer varierende uitzichten geboden.

volle gang om de realistatie van de high-tech

Helaas is Everland met het reizen gestopt. De

ruimtecottage werkelijkheid te maken. Heikel

laatste bestemming van Hotel Everland was

puntje: de gevaarlijke straling die ernstige

Parijs, waar het tot het voorjaar van 2009 op

gezondheidsproblemen bij toekomstige

Palais de Tokyo stond.

Afbeeldingen: >> Earthship rental: foto © Earthship Biotecture >> ICEHOTEL: foto © Icehotel Jukkasjärvi, Sweden >> Capsule hotel: foto © Capsule Inn Akihabara >> Treehotel hotel: foto © Mikael Genberg >> Earthship rental: foto © Earthship Biotecture >> Hotel Everland: foto © L/B >> Design hotel: foto © Rafael Vargas

maanbewoners kan veroorzaken...

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

25

Jacques Tati dreamed up a world in which the human spirit rose above the failures of modernism

next stop tativille Daphne Bakker

The plot of Jacques Tati’s masterpiece, Playtime,

complete his film, he borrowed heavily from

the first part of the film, the architecture plays a

is quite simple – it follows Monsieur Hulot’s, the

his own resources. After a year of shooting,

leading role but gradually, warmth, contact and

hero of most of Tati’s films, as he attempts to

which began in 1964, and nine months of post-

friendship as well as the individual I defend, take

locate a business acquaintance in a confusing

production, the film was a commercial flop and

over this international setting and then neon

Paris made of concrete, glass and steel. Along the

as a result Tati lost the rights to Playtime and his

advertisements make their entrance and the

way he encounters American tourists on holiday

earlier work. Not even Tatville survived – it was

world starts to swirl and it all ends up in a merry-

in search of the real Paris made of the Eiffel tower

torn down to make way for an autoroute, despite

go-round. There are no more straight angles at

and Sacre Coeur, which are only to be found

Tati’s pleas to preserve it as a set for other films.

the end of the film’.

mishaps ensue.And yet Tati manages to create

The film – 155 minutes long, in 70 mm and

A ll t h e ch a r a c te r s – f ro m H u l o t to th e

a poignant and humorous commentary on the

featuring medium or long range distance angles

attractive American tourist who catches his

homogenization, standardization, sterilization

– has however stood the test of time. Each frame

eye – are confused and bewildered by the grey,

and commercialization of modernistic design.

and corner subtly reveals a new joke, failures

anonymous and uniform world of modern

that result when style is chosen over substance.

architecture. There is hardly any differentiation

as reflections in the glass facades. Comedic

Tati, who was of Russian and Dutch descent,

between the structures, airport, office building,

started out as a professional rugby player. But his

Many films are cited as being architecturally

apartment complex. The many glass walls and

work as a mime got his foot in the door and he

inspiring, from Fritz Lang’s Metropolis to Ridley

doors only complicate matters – reflections

soon started his career as a comedic filmmaker

Scott’s Blade Runner, but only Tati has created

are superimposed and layered, creating a hall

and actor.

actual architectural narrative – the characters

of mirrors effect and making it difficult to find

don’t just inhabit their surroundings, but

one another and to escape the concrete jungle.

He created and portrayed one of cinema’s

engage with it and try to improve it. Tati said

Fortunately the human beings that inhabit this

most memorable characters, Monsieur Hulot,

it best himself in a 1967 interview: ‘In the first

cold and hollow world are able to give it color

who, dressed in a raincoat and always armed

half of Playtime, I direct the people to follow the

and life. From shabby flowerstands to inept

with his umbrella, tries to adapt to a rapidly

architect’s guidelines. Everybody is filmed as if

waiters, they search for the unique and choose

changing world.

moving in straight lines and feeling prisoners

to laugh at their own blunders.

of their surroundings. Modern architecture All of his features, a total of six films, contained

would like typists to sit straight, would like

We end up with a film that reminds us that design

little dialogue. Sound was simply there. Instead

everyone to take themselves very seriously. In

doesn’t shape our world, but we do.//

his focus was always visual. The set wasn’t just a backdrop for his elaborate, tightlychoreographed gags, but of ten played a supporting role. Playtime was the exception – here the set was the star.

It took Tati ten years to plan and complete his most ambitious film. Since he could not find a location to fit his needs, he commissioned a large-scale set, Tativille, which contained an airplane terminal, traffic circles and two partial skyscrapers. Everything was planned to the minute detail But he had not anticipated various problems during construction and he ended up going €12 million over budget. In order to

26

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

27

Toekomstdromen uit het begin van de twintigste eeuw komen vaak absurd op ons over, wat is hiervan de oorzaak en hoe zullen we over honderd jaar kijken naar onze voorspellingen?

de toekomstdroom van gisteren Riemer Postma

Het jaar 2000 is eeuwen lang een moment

en milieuver vuiling werden opgelost, de

geweest om naar uit te kijken. Het tijdperk van

aandacht ligt op innovatieve manieren van

vliegende auto’s, zelf reinigende kleren, ranke

afvalverwerking en energieopwekking.

luchtbruggen tussen hoge wolkenkrabbers en niet te vergeten zeppelins en beeldbellen.

Het optimisme overheerst, geloof in een

Velen hebben zich er aan gewaagd dit tijdperk te

stralende toekomst van de mensheid. Vanaf de

verbeelden. Nu we de millenniumwissel echter

jaren dertig was de zeppelin het symbool van

gepasseerd zijn, komen deze verbeeldingen

innovatie, in de jaren vijftig werden raketten en

vaak absurd en lachwekkend op ons over.

torpedo’s een inspiratie bron voor de toekomst.

Kunnen we hieruit misschien conclusies trekken

De verbeeldingen zijn over het algemeen

over onze manier van kijken naar de toekomst? In

technisch totaal onwaarschijnlijk. Naarmate de

ieder geval hebben we er een mooie kunstvorm

beelden recenter worden neemt het realisme

aan overgehouden.

vaak toe. De illustraties komen hoofdzakelijk uit Amerika, de illustraties bevatten meestal

Retro futurisme

effen kleuren, gestroomlijnde vormen en een

De versmelting van natuur en techniek en de

megalomane schaal. Naast stilstaande beelden

daarbij behorende ‘schijnbaar’ onbegrensde

werd ook de film gebruikt om te kunnen dromen

mogelijkheden zijn sinds de industriële revolutie

van de toekomst met als hoogtepunt de van

gedachten die tot de verbeelding spreken.

oorsprong Duitse film Metropolis uit 1927 door

Illustratoren probeerden deze visionaire

Fritz Lang recent nog weer gerestaureerd met

gedachten vast te leggen op papier. De

teruggevonden beelden. In de futuristische

ruimtevaart kreeg daarbij een belangrijke plaats.

stad Metropolis is er een grote scheiding tussen

Daarnaast gaat het over utopische machines,

de arbeidersklasse en de denkers. De zoon van

gebouwen, steden, transportsystemen en de

de burgemeester wordt verliefd op een profeet

maakbaarheid van het menselijk lichaam.

uit de arbeidersbuurt die de komst van een bemiddelaar tussen de bevolkingsgroepen

Het technische verbeelden van de toekomst

voorspelt.

kent zijn oorsprong bij de vijftiende-eeuwse technicus en kunstenaar Leonardo da Vinci. In

Het futuristisch gedachtegoed van de jaren

die tijd was het gebruikelijk dat kunstenaars

vijftig deed ook de modernistische architectuur

en wetenschappers samen nadachten over de

uit die tijd van John Lautner en Richard Neutra

toekomst, veelal werden ze gesponsord door

aan. Villa’s met platte daken, schuifpuien en

bedrijven.

een overdaad aan glas werden zo extreem modern gevonden dat Bob Hope, een klant

In de jaren 60 had Walt Disney nog een dergelijk

van Lautner opmerkte: “als de marsmannetjes

elite team die de Imagineers werden genoemd.

eindelijk komen, weten ze tenminste waar ze

Ze werden ingezet op het utopische Project

heen moeten”

X, een revolutionair concept voor stedelijke

28

planning. Het project werd naar de dood van

Het enthousiasme voor de verbeelding van de

Walt Disney afgezwakt tot EPCOT (Experimental

toekomst bekeken van uit de 20e eeuw heeft

Prototype Community of Tomorrow). Het zou

in 1983 de naam retro-futurisme gekregen.

de ideale stad moeten zijn waar iedereen van

Een begrip geïntroduceerd door Lloyd Dunn

droomt; iet de actuele problemen als armoede

genoemd naar een gelijknamig kunsttijdschrift

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

dat gepubliceerd werd in de tachtiger- en

het Nederlands grondgebied. Daarbij richten ze

verschijnsel door communicatie wetenschapper

negentigerjaren van de vorige eeuw. Vandaag

zich voornamelijk op het extrapoleren van het

Marshall Mc Luhean omschreven als het

de dag lijkt het enthousiasme voor de toekomst

huidige. Ze verbeelden dubbeldekssnelwegen,

‘horseless carriage syndrome’. Een naam die

iets getemperd maar toch kent het nog steeds

een volledig gesloten ligfiets met ruimte

voortkomt uit het verschijnsel dat de auto in

fanatieke navolgers.

voor een passagier en een piramideachtig

het begin werd geïntroduceerd als een koets

appar tementencomplex met tuinen. De

zonder paarden, net zoals de televisie eerst

Moderne verbeeldingen van de toekomst

gebroeders Das stellen dat de mens op een

werd gezien als een radio met plaatjes. Als we nu

In Nederland houden de gebroeders Robbert

omslagpunt staat in zijn evolutie. Een moment

denken aan vervoersmiddelen in het jaar 2100,

en Rudolf Das, van oorsprong technische

waarop zij zelf beslissende invloed hebben op

is de kans dus ook groot dat we uitgaan van de

illustrators, zich momenteel bezig met het

het verloop ervan. De verbeeldingen lijken

vervoersmiddelen die we al kennen. Dit terwijl

verbeelden van de toekomst. In het in 2004

minder schokkend en utopisch dan de prenten

het zeer goed mogelijk is dat we ons op een

verschenen boek ‘Toekomstflitsen’ schetsen

uit het begin van de twintigste eeuw, mogelijk

totaal ander manier gaan verplaatsen.

ze hun originele visies op de hedendaagse

omdat ze binnen ons referentiekader passen.

Nederlandse problemen op het gebied van

Of zouden we een beter zicht op de toekomst

Retro

infrastructuur, landbouw, gezondheidszorg en

hebben gekregen? Hebben we geleerd van het

Wat de laatste tijd opvalt in onze maatschappij

vergrijzing. Ze zijn opzoek naar antwoorden op

verleden?

is het feit dat we ons niet meer wagen aan het

hedendaagse vraagstukken zoals het stijgen van de zeewaterspiegel en de beperkte ruimte van

denken over de toekomst. In de mode en de Gekleurde bril

muziek grijpen we juist terug naar het verleden.

Trends uit het heden worden vaak overschat

De auto-industrie heeft er met de komst van de

doordat we moeilijk in staat zijn alle

nieuwe Mini, de Beetle en de Fiat 500 aan moeten

onmogelijkheden van de toekomst ons in te

geloven en ook in de huizenmarkt lijkt de trend

beelden. Daar komt bij dat we alleen maar

richting retro te gaan. Misschien is wat aan onze

kunnen uitgaan van de technologie die we

samenleving ontbreekt een optimistische blik

kennen. In de jaren ’50 was de televisie in

op de toekomst. Moeten we gaan dromen over

opkomst. Wie destijds dacht aan boodschappen

technische ontwikkelingen in plaats van over

doen vanuit de woonkamer, dacht al snel aan

een klimaat probleem?//

knoppen op de televisie. De grote verandering die de computer met zich meebracht was nog niet voorspeld. In de vorige eeuw werd dit

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

>> Toekomst flitsen, Das R. Das R. >> Toekomst van Toen , Quest, 01-2009 >> www.paleofuture.com >> www.retrofuture.com

29

Zo’n vijf jaar bestaat zijn architectenbureau nu. Zijn werk heeft niet zozeer een stijl als wel een houding ten opzichte van de architectuur. Zijn opdrachtgevers staan open voor het avontuur, om te experimenten, om samen iets bijzonders te maken. Een gesprek met Marc Koehler.

een droomhuis van Marc Koehler Quirijn Petersen

Ir. Marc Koehler

Hoe komen de mensen die een eigen huis

en nu hun laatste ideale huis willen bouwen.

principes – en een extreem klantgerichte

willen bouwen terecht bij een architect?

Beide groepen hebben gemeen dat ze heel

interactieve benadering. Steeds terugkerende

goed weten wat ze willen en geen concessies

kenmerken van ons werk zijn het denken in

Ze kopen eerst een kavel en gaan dan vaak naar

meer willen doen aan het verwezenlijken van

situaties meer dan in functies, in omgevingen

een goedkope catalogusbouwer of bouwkundig

hun ideale droom. Sommige mensen zien

meer dan in objecten en een liefde voor een

tekenbureau. Maar dan komt men er op een

meteen dat ons werk bij hun gewenste leefstijl

ambachtelijke benadering van de detaillering

gegeven moment soms achter dat ze een

aansluit, dan is er een match. We gaan dus niet

van het gebouw. We ontwerpen sterk vanuit de

‘echte Architect’ nodig hebben, bijv. omdat de

ons ontwerphandschrift aanpassen om een

zintuiglijke ervaring van ruimte. We zijn dan ook

opgave te complex is of omdat ze vastlopen bij

bepaalde markt aan te boren. We maken echt

een soort antropoloog, psycholoog en stageset-

de welstand. Een kleine groep gaat vanaf het

heel erg waar we zelf in geloven en zoeken daar

designer tegelijk. Principes die we altijd terug

begin op zoek naar een architect. Dan zoeken

opdrachtgevers bij. Daarnaast luisteren we wel

laten komen en die leiden tot een eigen taal,

ze eerst binnen hun vriendenkring. Via via is dan

heel goed naar wat men wil zodat het ook wel

maar die is niet specifiek aan een materiaalkeuze

ook echt de belangrijkste weg. Zo zijn bij ons ook

echt ‘matched’.

gebonden noch aan bepaalde details. Onze

de eerste contacten ontstaan. Het eerste huis

ontwerpen hebben altijd een zeer hedendaagse

dat ik maakte was in opdracht van mijn ouders.

Wat dat betreft heb je eigenlijk zelf een soort

en abstracte uitstraling, maar je kan er geen

Verder staan wij met ons bureau met een stand

droom waar je gelijkgestemde voor zoekt?

stilistische stempel op zetten. In ieder geval

op woonbeurzen zoals de Eigenhuis bouwen beurs in de Jaarbeurs in Utrecht.

niet in de hokjes die tot nu toe zijn gedefinieerd.

Juist. In leefstijl en in procesbenadering. Dus

Eigenlijk zijn het al die dingen gecombineerd in

het is niet alleen maar het product dat we

een soort eigen handschrift. Die drukt zich niet

Besteed je veel aandacht aan de vraag: hoe

maken dat aansluit bij de belevingswereld van

in eerste plaats uit in uiterlijke vorm, maar meer

kunnen we de mensen nog beter bereiken?

de opdrachtgever en van ons, maar het is ook

in de onderliggende ruimtelijke principes. Er zijn

een proces dat uitgaat van een soort informele

steeds meer mensen die dit herkennen.

We zijn heel ac tief en strategisch in de

zoektocht naar kwaliteit en naar uitdagingen

communicatie van ons werk, d.m.v. lezingen,

en naar een soort avontuur om samen iets

Is het op een gegeven moment niet dat je je

discussies, bladen, blogs, op beurzen. De

bijzonders te maken.

gaat forceren om maar geen stijl te maken?

vooral bepaalt door de bereidheid van de

Eigenlijk zoeken jullie vooral naar mensen met

Nee, dat zou ik ook niet doen. Het is wel een

opdrachtgever om out of the box te denken

dezelfde droom…

zoektocht naar de vraag wat is onze stijl, maar

kwaliteit van de architectuur wordt namelijk

en deels ook financiële risico’s te nemen.

we kunnen het woord stijl er niet opplakken. Het

E x p e r im e nte l e a rchi te c t uu r k a n a ll e e n

Laatst heb ik een pak gekocht van een bekende

mogelijk worden gemaakt door vrijzinnige

ontwerper, dat op maat gesteld wordt voor je.

is meer onze houding.

Misschien dat je over 50 jaar terug kan kijken

‘We vragen ze bijvoorbeeld een perfecte dag in hun droomhuis te omschrijven over 24 uur met onderbrekingen van 15 minuten.’ - Marc Koehler

en dan kan zeggen: dit is de stijl…

We komen er bijvoorbeeld wel achter dat al onze huizen met een spiraalachtige routing werken

30

o p d r a c htg e ve r s m e t ve r t r o u we n i n d e

Dan kies je voor het handschrift van een bekende

die boven met onder verdiepingen verbindt, ook

toekomst. Deze kleine groep helden moet je

ontwerper omdat je je met zijn werk associeert

al zijn ze totaal verschillend. Een ander kenmerk

zien te bereiken. Het zijn vaak hoogopgeleide,

maar het is zit als gegoten. Ik denk dat daar ook

is het contrast tussen intieme privé ruimtes

ondernemende, creatieve Der tigers die

de toekomst in ligt voor ons bureau. Wij willen

(met name slaapruimtes) en open collectieve

hun eerste huis willen inruilen voor een zelf

twee dingen verenigen: een uitgesproken eigen

ruimtes in het huis, resp. plaatsgebonden vs.

ontworpen woning of levensgenietende

visie op architectuur, waarin we experimenteren

ongebonden activiteiten. We werken ook altijd

Vijftigers die hun hele leven hebben gewerkt

met bepaalde ruimtelijke thema’s en formele

met een aantal ‘dikke muren’ waarin kasten,

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

keukens en voorzieningen zijn geïntegreerd.

Na de stap dat ze naar jou toe komen met

Hierdoor blijft de collectieve ruimte extra

hetzelfde soort idee, is het eerst een kwestie

Je maakt een soort psychologische portret?

open en daardoor multifunctioneel en kan je

om ze nog een stap verder te brengen om

Absoluut. We zijn eigenlijk als een antropoloog

scheidingswanden eenvoudig verplaatsen en

sommige ideeën los te laten?

op zoek naar gedragspatronen van mensen in hun ideale woonomgeving. Wij analyseren dat

hiermee aanpassen aan veranderend gebruik.

Dit resulteert in duurzame woningen die lang

Dat doen we dus uitgebreid door de opgave

en leggen dat dan voor aan de opdrachtgever

mee kunnen gaan voor diverse doelgroepen.

te verduidelijken door een aantal technieken.

en die ziet dan vaak, alsof wij een soort van

We vragen ze bijvoorbeeld een perfecte dag

therapeut zijn, een onderliggende droom

Op een gegeven moment hebben mensen jou

in hun droomhuis heel precies en beeldend te

die hij eigenlijk niet had kunnen benoemen.

gevonden; ze hebben ook een bepaald idee,

omschrijven over 24 uur met onderbrekingen

Deze dromen zijn flexibel omdat ze vaak niet

maar hoe concreet is hun wens of droom?

van 15 minuten. Dus bijvoorbeeld: ‘Ik word

uitgesproken gedefinieerd zijn. Dan voelen ze

wakker met zon op het voeten eind van mijn

ook of iets bij hun past of niet. Daar zijn we de

De mensen die naar ons komen hebben

bed, de hond ligt nog in zijn man in een hoek

eerste maanden heel erg mee bezig. Dat doen

vaak niet een uitgesproken droom over een

en, mijn vriend is al opgestaan. Ik ruik dat

we in drie tot vijf workshops. Eerst bezoek ik ze

stilistische kwaliteit, want dan zouden ze wel

hij koffie aan het zetten is in de keuken en

ook in hun eigen huis

een catalogus huis kiezen. Ze zoeken vaak

ik kan dat mooie espresso-apparaat wat net

in hun eigen omgeving en fotografeer alles tot

naar een huis dat ruimtelijke werkt. Waar ze

gekocht hebben al horen.’ Dit zijn zintuiglijke

in detail. Dat gaat best wel ver. Waar ze hun

vaak wel heel erg duidelijk over zijn is over de

waarnemingen die we heel erg proberen te

laarzen en schoenen hebben staan, hoe ze hun

activiteiten, de soort zones die ze in het huis

stimuleren. En dan ontstaat er opeens hele

reissouvenirs tentoonstellen, welke boeken

willen hebben. Waar ze heel erg voor open

interessante mogelijke ontwerp visies.

ze lezen en waar ze dat doen, of ze eten op de bank of aan tafel etc. Het interessante is dat dit

staan is om af te stappen van het traditionele idee van afgebakende kamers zoals badkamer,

Het onderbewuste van mensen…

leidt tot een beeld van het woongedrag op het moment, het realistische woongedrag, en een

woonkamer, keuken. Wij denken meer in events zonder harde ruimtelijke grenzen. We proberen

Dan zie je dus van ‘Hee, je wilt dus eigenlijk dat

mogelijk woongedrag een ‘droomgedrag’ voor

onze clienten daar bewust van te maken.

de keuken en slaapkamer best wel dichtbij elkaar

de toekomst. Daar ligt een groot verschil tussen

liggen en open verbonden zijn met de rest van

natuurlijk. Want hoe woon je nu en hoe wil je

het huis?’ ‘Ja, zo hebben we er nog niet over na

wonen. Ze nemen natuurlijk niet een architect

gedacht, maar dat is eigenlijk wel een kwaliteit

in dienst als ze willen blijven wonen zoals ze

Ja . D e o n d e r li g g e n d e re l ati e s z ij n d a n

die ik fijn vind.’ Het resultaat kan een loftachtig

nu wonen.

vaak wel gedefinieerd tussen ruimtes. Ze

ontwerp zijn waarin slapen en wonen met

willen bijvoorbeeld een badkamer aan de

flexibele schuifwanden verbonden zijn.

Een vlekkenplan wat dat betreft?

hoofdslaapkamer, maar of die nu beneden of boven zit daar staan ze heel erg voor open. Het is meer een soort programmatisch DNA die we

A House for My Mother

met ze definiëren. En dan stimuleren wij ze om heel erg te denken in tijdgebonden situaties en

Het eerste huis dat hij bouwde, ‘house M’, ontwierp Marc Koehler voor zijn ouders. Hij is zeker

prestaties, meer dan in functies. Zo betrek je

niet de eerste architect die zo is begonnen. Sterker nog; er is een boek geschreven over dit

ook de gewenste belevingskwaliteit en sociale

fenomeen. In ‘A House for My Mother’ beschrijft Beth Dunlop allerlei van dit soort projecten.

werking in het programma.

Op het internet is overigens een interview te zien met Marc Koehler en zijn moeder over House M: http://www.youtube.com/watch?v=d9kzYkhv0Jg

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

31

32

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

Het patroon dat ze voor ogen hebben, is

stratenpatroon tussen ontstaat met veel licht

misschien niet het patroon dat ze nu al leiden...

door het hele huis.

Precies. En dan werkt het in een volgende stap heel goed om met kleine maquettes die we

Die botsing van de droom en het reële plan

maken gekoppeld aan referentiebeelden een

zorgt voor een nog leukere oplossing?

beeld neer te zetten. We zoeken ruimtelijke principes bij hun dromen en wensen. Dan wordt

Absoluut veel beter! Dat kwam ook door dat

de situatie eigenlijk omgedraaid en moeten

interactieve proces waarbij je beide kijkt naar

zij proberen in te beelden of hun leefstijl en

ruimtelijke principe en probeert te beoordelen of

hun wensen zich kunnen ombuigen naar de

het voldoet aan de conceptuele uitgangspunten

ruimtelijke principe die wij laten zien.

die je hebt gesteld, noem het de droom. Dat voldeed tot dat we op het idee kwamen dat het

Waar is dat punt dat iets opeens af is en voldoet

nog beter zou kunnen voldoen met een ander

aan de droom die gesteld is en wanneer het nog

ruimtelijk systeem. Niemand had dit verwacht,

niet af is en je nog door moet zoeken naar een

het kon alleen maar ontstaan door het ruimtelijk

betere oplossing?

onderzoek. Dus lieten we dit zien. Ze keken elkaar aan en zeiden: ‘Dit is het’. Ontwerpend

Een recent voorbeeld is dat loft huis dat we doen,

onderzoek is dus ongelofelijk belangrijk.

waar we gister een heel nieuw ontwerp voor hebben gemaakt. Dat kwam door de vraag van

Wanneer komt nu de harde klap: we moeten

de opdrachtgever. Hij zei: ‘Tja het is gewoon een

aan het budget blijven denken?

heel gaaf huis, maar de beleving dat je op een grote trap woont, dat is er eigenlijk niet meer

Dat doen we eigenlijk altijd. Na een paar weken

en dat was het concept.’ Daar waren we het wel

conceptueel ontwerpen doen we gewoon een

mee eens eigenlijk.

test, een financiële raming. Dan zien we wat er bijgesteld moet worden.

Dan zijn jullie dus juist van die concrete droom afgestapt?

Botst het soms niet dat mensen een bepaald budget hebben, maar grotere dromen?

Ja, die droom hadden wij bedacht met de opdrachtgever. Per ongeluk, in een dronken

Altijd. Dat is net zo’n psychologisch verkennings-

schetsbui met twee flessen wijn erbij. Waarna

proces als de mogelijkheden laten zien; aan de

we na heel veel brainstormen opeens de schets

ene kant laat je zien dat er veel meer mogelijk

maakte… ‘Je moet eigenlijk een trap maken in

is dan ze denken en aan de andere kant moet

die hal!’ Daaronder heb je dan privéruimtes,

je ook de beperkingen laten zien. Op een

de specifieke gesloten functies. En daarop

gegeven moment vertrouwt men dat je een

de dynamische, flexibele functies die van

professional bent die de juiste afwegingen

aard kunnen veranderen en van plek kunnen

voor je kan maken en met je kan maken, om de

veranderen. In het proces waarbij je allemaal

hoogste kwaliteit voor het laagste budget te

praktische dingen erbij haalt kwam dat toen

maken. Door keuzes inzichtelijk te maken krijg

uiteindelijk niet meer goed uit de verf. Nu zijn

je er veel vertrouwen voor terug en daarmee

we weer terug naar de essentie gegaan. Door het

ook de bereidwillendheid om hele bijzondere

onderzoek van maquettes kwamen we erachter

dingen te maken.//

<< House IJburg

dat de ruimtes onder de trap eigenlijk heel

Client: Elmar en Machteld van den Elzen

donker en naar was.

Gross Area: 140 m2 + 75 m2 roof terrace Construction Costs: €230.000

Hoe heb je dat dan opgelost?

Design: Marc Koehler Design Team: Wouter Hendrikson, Ivo

Door eigenlijk een soort torentjes te maken,

Jelinek, Kasia Heijerman, Jurian Knijtijzer,

als een soort stepping stones in die hal. Die

Saxon Duckworth

lopen op van een laag van 1,5 meter hoog tot

Interiordesign in collaboration with Made-

6 meter hoog van ongeveer vier bij vier. In het

Up Interiorworks

nieuwe ontwerp zijn die niveauverschillen los

Construction: Goldewijk

geschoven van elkaar waardoor er een soort

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

33

Met de komst van de ernstige hedendaagse problemen, lijken waanzinnige ideeën, die ooit zijn bedacht ineens niet meer zo gek. Zoals drijvende steden: een science-fiction idee of pure noodzaak?

drijvende steden Eka Hintaran

De opwarming van de aarde, het regelmatig

Voor drijvende steden zijn verschillende

Spanjaarden één van de grootste steden ter

voorkomen van natuurrampen, het dichtslippen

stedenbouwkundige typologieën denkbaar,

wereld. In 1325 werd de stad op een eiland in

van het aardoppervlak en het verdwijnen van

variërend van een compacte kern tot totale

het Texcocomeer gesticht. Samen met een ander

natuurgebieden zijn een aantal voorbeelden

verspreiding. Deze twee uitersten van vormen

eiland in het meer ontwikkelde de stad zich

van hedendaagse problemen die ons er

laten goed zien hoe de dichtheid van invloed is

tot de hoofdstad van het rijk van de Azteken.

toe dwingen om innovatieve oplossingen

op de infrastructuur en ruimtelijkheid. Zo laat een

Omdat de stad al snel te klein werd, werd de

te bedenken om letterlijk het hoofd boven

compacte stad zien dat er minder infrastructuur

stad voor een deel op palen verder het meer

water te houden. Door de opwarming van

nodig is, maar de ruimtelijke beleving en het

in gebouwd. De stad was met drie dammen

de aarde smelten de ijskappen waardoor de

contact met het water is beperkter. Door het

met het vasteland verbonden. De waterstand

zeespiegel stijgt. Voor laagliggende gebieden of gebieden met veel regenval, zoals delen van Nederland, Bangladesh en de VS (New Orleans)

‘Bouwen op het water is slim gebruik maken van de ruimte.

Het aardoppervlak bestaat immers voor 70 procent uit water.’

kan dit scenario uitdraaien op een wereldramp van groot formaat. Om te ontkomen aan de

dynamische karakter van de drijvende stad,

werd middels een ingewikkeld systeem van

desastreuze gevolgen van de hoger wordende

en de dominante aanwezigheid van het water,

dijken en sluizen beheerst. Toen de stad in 1520

zeespiegel, de hevige regenval, of andere

moet er juist optimaal gebruik gemaakt worden

veroverd en verwoest werd, werd kort daarna

heilloze natuurrampen is het noodzakelijk om

van de beschikbare wateroppervlakte. Daarom

op de puinhopen van de oude stad het huidige

vernieuwende, grensverleggende oplossingen

heeft het modulair bouwen bij drijvende steden

Mexico-Stad gebouwd.

te bedenken. Een drijvende stad zou een

de voorkeur. Hierdoor wordt het concept

oplossing kunnen bieden. Bouwen op het

schaalbaar: het begint met enkele honderden

Een recent voorbeeld van een ontwerp voor een

water is slim gebruik maken van de ruimte.

woningen en wordt uiteindelijk uitgebreid tot

drijvende stad is het ontwerp van een drijvend

Het aardoppervlak bestaat immers voor 70

een complete stad.

Olympisch dorp dat na de Spelen van 2028 als

procent uit water. Een drijvende stad ligt

stad kan worden gebruikt. Het idee is bedacht

volledig los van de grond en drijft altijd op het

Er bestaan al vele voorbeelden van drijvende

door ingenieursbureau Bartels, en is als winnend

wateroppervlak, waardoor hier geen gevaar

steden of delen van steden. Voorbeelden

ontwerp uit een interne ontwerpwedstrijd

bestaat voor overstromingen. Op dit moment

zijn Lake Union in Seattle, Steigereiland in

gekomen. De twee thema’s voor de competitie

wordt er uitgebreid onderzoek gedaan naar

IJburg Amsterdam en drijvende dorpen in

waren de Nederlandse kandidaatstelling voor de

de mogelijkheden van drijvende steden en

Cambodja. Een voorbeeld uit de geschiedenis

Olympische Spelen van 2028 en de toenemende

architectuur. Daarbij zijn twee dingen van

is Tenochtitlan in Mexico. Tenochtitlan was

neiging om te gaan bouwen op het water.

belang: technische mogelijkheden en financiële

de naam van Mexico-Stad ten tijde van de

Het plan Aquarius is ontworpen als drijvende

haalbaarheid.

Azteken en was ten tijde van de komst van de

archipel in het Markermeer. Het dorp biedt plaats voor 10.000 inwoners. De stad bestaat uit vijf (Olympische) ringen die zijn omsloten door een lauwerkrans van eilanden. Het meest opvallende bouwwerk in het ontwerp is het Olympisch stadion. Het stadion biedt plaats voor 60.000 bezoekers en kan uitgebreid worden tot 90.000 zitplaatsen. Het bijzondere bouwwerk staat op een eiland in de vorm van de Olympische vlam en qua vorm en kleur ziet het eruit als een golf. Om die reden wordt het gebouw ook The Splash genoemd. Na de Spelen zal er op de archipel gewoond worden. De meeste

34

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

van de naar schatting drieduizend woningen

een directe duurzame oplossing biedt tegen

watersportcentrum ook veel andere watersport

bevinden zich op het centrale ‘ringeneiland’.

het stijgende zeewater. De verhoging van de

gerelateerde functies te vinden. Het water is

De kern van het eiland is hoger gelegen,

zeespiegel met een enkele meter als gevolg

zo veel mogelijk in het ontwerp geïntegreerd,

waardoor alle bewoners een fraai uitzicht over

van klimatologische veranderingen heeft

zowel ruimtelijk als programmatisch. De

het water hebben. De lauwerkrans om het

catastrofale gevolgen voor meer dan 50 miljoen

waterrijke omgeving wordt naast recreatie ook

ringeneiland is een aaneenschakeling van vijftig

inwoners in ontwikkelingslanden. Wanneer

gebruikt als transportnetwerk en duurzame

drijvende wooneilanden met elk ongeveer

de zeespiegel met 2 meter stijgt, loopt het

energiebron. Door zijn drijvende uitvoering zal

achttien woningen. Deze ‘laurierbladeren’

aantal ‘ecologische vluchtelingen’ op naar 250

het complex de omgeving minimaal belasten.

zijn opgebouwd uit een steigerconstructie

miljoen. Het project Lilypad anticipeert juist

Het geheel is gebouwd uit hout en glas.

waaraan drijvende woonarken zijn aangelegd.

op de stijging van de zeespiegel doordat de

Toekomstige bewoners hebben veel vrijheid om

autonome steden drijven op het water. De totale

Over de hele wereld zijn mensen dus bezig met

hier hun eigen drijvende woning te ontwerpen.

oppervlakte van het plan bedraagt 500.000 m²

onderzoek naar mogelijkheden voor wonen op

Wellicht zal Nederland de Olympische Spelen

en biedt plaats aan 50.000 inwoners. Verder

het water. De meeste wetenschappers zijn het

van 2028 naar zich toe trekken met dit drijvende

is de ecopolis met haar drijvende structuur in

er inmiddels over eens dat de aarde opwarmt

Olympische dorp.

symbiose met haar omgeving. Regenwater

en dat we in de nabije toekomst leven in een

wordt opgevangen en dient tegelijkertijd als

wereld waarin de bevolking explosief groeit,

Een ander voorbeeld komt van een groep

ballast voor het eiland. Er wordt geen CO2

er schaarsheid is aan hulpmiddelen en dat het

kunstenaars uit New York. Hun Waterpod is

uitgestoten, omdat er alleen gebruik wordt

aardoppervlak verdwijnt onder een dikke golf

een drijvend leefgebied voor een compleet

gemaakt van duurzame energiebronnen.

water of onder een flinke brok bebouwing. De vraag is nu, hoe wij ons moeten aanpassen aan

zelfvoorzienend gemeenschap. De levensstijl die op het drijvende leefgebied wordt beschreven

Ook zijn er voorbeelden aan te wijzen van

deze toekomstige wereld. Duurzaam bouwen

lijkt nog het meest op een nomadenbestaan op

drijvende architectuur die minder ver van ons

op het water zal wellicht de toekomst hebben.//

het water. Het plan bevat drie koepels die zijn

vandaan liggen. A3 Architecten uit Rotterdam

gemaakt van een combinatie van gerecycled

heeft kort geleden een ontwerp gepresenteerd

hout, metaal, plastic en andere materialen.

voor een drijvend waterspor tcentrum in

Deze koepels zijn niet alleen bedoeld om er

Bruinisse. Naast een zeilschool zijn er op het

Bronnen: >> www.thewaterpod.org >> www.bartels.nl >> www.vincent.callebaut.org >> www.a3architecten.nl

in te wonen, maar bieden tevens ruimte voor onder andere het verbouwen van voedsel en het gebruik van alternatieve energiebronnen.

De Nederlanders kwamen al met het idee om een kunstmatig eiland in de vorm van een tulp voor de kust aan te leggen, de Belgen bedachten echter een nog opvallender idee om tegenkracht te bieden tegen de gevolgen van de stijging van de zeespiegel. Het is nog maar de vraag of het zal werken en of het gebouwd kan worden voordat er zich een enorme natuurramp voltrekt, maar indrukwekkend zijn de visuals die het Belgische architectenbureau Vincent Callebaut heeft gemaakt zeker. Het bureau heeft de Lilypad ontworpen, a floating ecopolis for climate refugees, een idee en ontwerp dat

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

35

once upon a time Siriluck Songsri

Bijna iedereen is opgegroeid met sprookjes en vertellingen. Mensen zijn fantasierijk en verzinnen steeds meer manieren om hun ideeën in hun hoofd werkelijk te maken. Heeft Bouwkunde ook een plekje in deze verwezenlijking?

er was eens...

Nina Verkerk

… een heel oude koning met vijf zonen, die elk

eigen wereld ontwerpt en zelfs de wetten van

kunnen deze fantasieën en Bouwkunde voor

een extreem sterk zintuig hadden. Eéntje kon

de zwaartekracht tart?

elkaar betekenen?

zien. Toen de koning overleed, konden de zonen

In verhalen en films is alles mogelijk. Extreem

Efteling als case

niet beslissen wie de opvolger zou worden, ieder

groot of super klein, merkwaardige wezens

In de jaren 1933 begon de Efteling in Kaatsheuvel

vond zichzelf het meest superieur. Uiteindelijk

met grote oren en buitengewoon goede

als sprookjesbos en in de jaren daarna is het

besloten de zonen samen te regeren. Er werd

ogen, huizen die zweven of een stad hoog

park steeds groter en commerciëler geworden.

een grotesk paleis gebouwd met vijf torens en

in een boom. In het echt zijn deze fantasieën

Ontwerpers als Anton Pieck en Ton van de

een rieten dak. Ze noemden het paleis: het Huis

erg moeilijk te realiseren. In je hoofd kan het

Ven zijn de geestelijke vaders van het park.

van de Vijf Zintuigen. Door de jaren heen zakte

nog zo echt lijken en logisch zijn, om het te

Tegenwoordig werkt een groot ontwerpteam

het paleis steeds verder weg de grond in, waarna

bouwen is een ander verhaal. In je hoofd kan

achter de schermen om het attractiepark van

slechts de vijf torens en het rieten dak boven de

het nog zo logisch zijn, wanneer de fysische

nieuwe bezienswaardigheden en attracties te

grond overbleven.

aspecten van Moeder Natuur hun gang gaan,

voorzien. De kracht van een park als de Efteling,

heel goed ruiken en de andere kon kilometers ver

ten opzichte van andere attractieparken,

‘De kracht van een park als Efteling is het verhaal achter elk detail in het park.’

is het verhaal achter elk detail in het park.

De stijl van de Efteling is te omschrijven als superromantisch. De vormgeving van een

Een eigen wereld

komt er een extra uitdaging bij. Daarom zijn

groot ontworpen park als dit, is de droom van

Mensen hebben verhalen nodig voor vermaak,

amusementsparken een bijzondere vorm van

vele architecten; er zijn geen grenzen, het enige

voor concept- en inspiratievorming. Door de

ontwerpen. Valt dit onder architectuur of slechts

wat telt, is de eigen fantasie. Het park is een

eeuwen heen verandert smaak en veranderen

onder kitsch en trend?

wereld op zich, een wereld met verschillende

verhalen, maar verhalen zullen altijd blijven

‘Rijken’, met verschillende wezens en een plek

bestaan. Verhalen worden in beeld gebracht

Mensen, zowel jong als oud, hebben momenten

bestaande uit verhalen die je als klein kind te

door middel van toneel, film, kunst of zelfs in

nodig zodat ze zichzelf kunnen laten gaan.

horen hebt gekregen. Niet alleen de routing van

een park. Op de faculteit Bouwkunde leren we

Fantasie kan hier werkelijkheid worden. Waarom

het park zit goed in elkaar, op de verschillende

dat je nooit zomaar iets mag doen, alles moet

hebben mensen een wereld nodig waar ze

attracties en gebouwen hebben de ontwerpers

tot in de puntjes onderzocht en onderbouwd

anders kunnen zijn? Op Bouwkunde leren we

hun fantasie de vrije loop kunnen laten gaan. Of

zijn. Je leert kijken naar de geschiedenis en de

werelden creëren waar mensen zich het meest

ligt de werkelijkheid toch iets anders? Zijn de

bestaande omgeving. Maar hoe zit dat als je je

thuis voelen, waar het prettig is om te zijn. Wat

ontwerpers toch gebonden aan strakke eisen?

Fontein op het centrale plein

Gedeelte van het rieten dak van het Huis van de Vijf Zintugen

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

37

Diorama

Kasteel van Doornroosje

Schoonheid

route in het bos. Het is fantastisch om de toren

In de Efteling zijn verschillende grote projecten

van Doornroosje te beklimmen en in de sfeer

door de jaren heen gerealiseerd. Opvallend is

van de aloude sprookjes terecht te komen. De

dat veel projecten in een korte tijd gerealiseerd

Droomvlucht is een korte rit langs een wereld

moesten en konden worden. Het meest

van elfjes en kastelen. Bij de Fata Morgana kom

wonderbaarlijke project is misschien wel de

je terecht in de Oosterse wereld van wonderen.

entree, dat ook nog constructief interessant in

Deze attracties hebben wellicht een hoog plastic

elkaar zit. De visie voor de entree, van voormalig

gehalte waardoor het snel onecht lijkt en zijn al

creatief directeur Ton van de Ven, was een

snel kitsch, maar vormen, vooral voor kinderen,

grote uitdaging voor de constructeurs. De

toch een fascinerende wereld.

stijl van de entree moest binnen de regels van

Efteling Hotel vanuit de Pagode

sprookjesland blijven en eruit zien alsof het

Duurzaamheid?

met de hand was vervaardigd (wat volgens

Achter iedere attractie zit een verhaal en

een computerberekening duizenden manuren

concept. De verschillende projecten worden

moest hebben gekost). “De Efteling is anders.

volledig in de romantische stijl van de Efteling

We kijken niet naar morgen, maar naar het

en de sprookjeswereld opgebouwd. Naast de

verleden. Techniek? Dat willen we niet laten

zichtbare schoonheid en spanning van attracties

zien. Het is een illusie. Alles moet er simpel en

wordt er ook gedacht aan energiebesparing en

vooral niet hightech uitzien”, aldus van de Ven

milieu. Voorbeelden hiervan zijn de Vogel Rok

in ‘Het Houtblad’. Naast de draagconstructieve

en het Efteling Hotel waar gebruik gemaakt

‘Door het gebruik van warmtebronnen is er een verminderde CO2 uitstoot van honderd ton per jaar!’

Fata Morgana

dilemma’s, was het volledig bekleden van de

wordt van koudelevering uit een bron op een

dakpunten met riet een extra uitdaging. Dit

diepte van 20 tot 40 meter onder het maaiveld.

rieten dak heeft een afmeting van 4500 m² en is

Er wordt volgens de Efteling 77% minder

hiermee het grootste rieten dak van de wereld.

elektriciteit gebruikt in het hotel, 11.000 m³

Niet alleen de hoofdentree is als grootste in

minder gas gebruikt in de attractie en deze

zijn soort bestempeld, ook de attractie Vogel

heeft daarmee een verminderde CO2 uitstoot

Rok heeft met een gigantische vogel (22 meter

van 100 ton per jaar!

breed en 9 meter hoog!) als entree een plek in het Guinness’ Record Boek verdiend.

Landschappelijk Eén van de belangrijkste eigenschappen die

Zwevende kastelen in de Droomvlucht

38

Droomwerelden

de Efteling zo uniek maakt is het consequent

Dat de Efteling geïnspireerd is door sprookjes

doorzetten van de thematiek in alle aspecten

en fantasiewerelden is wel duidelijk. In de

van het park. De thematiek dirigeert de attracties

verschillende ‘Rijken’ zijn verschillende typen

en de buitenruimte. Zelfs de toiletbordjes en de

fantasiemomenten gecreëerd. De namen

prullenbakken volgen de thematiek van het park

Sprookjesbos, Droomvlucht en Fata Morgana

trouw op. Volgens MDT Landschapsarchitecten,

t yp eren alle drie de innerlijke hoop en

sinds 2006 adviseur van de Efteling, is de Efteling

verlangens van de mens. Bij het Sprookjesbos

misschien wel het enige ‘echte attractiepark’

zijn verschillende sprookjes verstopt langs een

van Nederland.

s t y l o s // d r o o m // a l g e m e e n

De filosofie van het park is dat de beleving van

Tevens is dit een ontmoetingsplek waar mensen

aan het grote aantal poppen en nepplanten.

de bezoeker begint bij het uitstappen uit de

kunnen picknicken en genieten van het groen.

Attracties als de Gondoletta, waarbij in een

auto. Vanaf het reusachtige parkeerterrein is de

boottocht van de natuur kan worden genoten,

entree, het huis van de vijf zintuigen, direct te

Conclusie

past goed bij landschapsarchitectuur. Natuur

zien. Na de entree moet het enthousiaste publiek

De onderdelen van het park Efteling zijn allen

is één van de aspecten waardoor het park

een afstand van 270 meter lopen voordat men

onderzocht en ontworpen door verschillende

een architectonische meerwaarde bevat.

in het Reizen- of Ruigrijk aankomt. Het park is

bureaus met een architectonische blik. De

In vergelijking met attractieparken waar

door de jaren heen steeds groter geworden,

bebouwing is in thema en is sterk geïnspireerd

draaimolens, reuzenraderen of supersnelle

zowel qua vierkante meters als activiteiten. De

door de romantische historie. De Efteling houdt

achtbanen de overhand hebben, draait het in de

verbinding tussen de verschillende ‘Rijken’ en de

zich sterk aan hun conceptuele uitgangspunten

Efteling meer om de thematiek. Of het volledige

route vanaf de hoofdingang is steeds meer van

waardoor thematiek overal terug te zien is.

attractiepark ook werkelijk als architectuur zou

belang geworden. Deze route moet aangenaam,

De verschillende onderdelen van het park

kunnen worden bestempeld, is een lastige vraag. Duidelijk is wel dat in een park als de

‘Alles moet er simpel en vooral niet Hightech uitzien.’ - Ton van de Ven interessant en herkenbaar zijn. Sinds 2001

zijn handig aan elkaar geweven door een

verbindt de Pardoes Promenade, met groen

promenade waar men elkaar kan ontmoeten.

als hoofdthema, de verschillende Rijken met

Daarnaast worden er werelden op zich gecreëerd

elkaar. De bezoeker wandelt langs een aantal

door attracties als de Droomvlucht en de Fata

kleine pleintjes naar een centraal plein met

Morgana, waar techniek en schoonheid zijn

een levendige fontein en thematische bruggen

gecombineerd. Sommige onderdelen in het park

als toegangspoort tot de verschillende Rijken.

hebben een hoog plastic gehalte, denk hierbij

Efteling veel aandacht, tijd en geld is gestopt.// Bronnen >> ‘Stedenbouw’, jaargang 50, nummer 551, Kaatsheuvel: Winters water houdt attractie koel >> ‘Stedenbouw’, jaargang 44, nummer 494, Een droom is werkelijkheid geworden; Efteling Hotel Kaatsheuvel >> ‘Houtblad’, jaargang 7, nummer 8, Fantastisch sprookje in vuren; entree de Efteling te Kaatsheuvel >> www.mtdlandschapsarchitecten.nl >> www.efteling.com >> Marielle Kok Landschapsarchitect BNT, Pardoes Promenade de Efteling Afbeeldingen >> www.vijfzintuigen.nl (vogel) >> www.alfa-it.be (vijf zintuigen)

Proefschrift uitgeven uitgeven Proefschrift

alleenmaar maar dupliceren? ofof alleen dupliceren?

Wij verzorgen: Wij verzorgen: - ISBNnummer nummer - ISBN - ontwerpen enopmaak opmaak - ontwerp - drukkenen enafwerken afwerken - drukken - distributie - distributie Allesbij bijons onsisismaatwerk! maatwerk!

Alles

Ziewww.proefschriftuitgeven.nl www.proefschriftuitgeven.nl Zie

Tussen het spoor en de Schie in Delft wordt op een organische manier een nieuw stedeliljk gebied ontwikkeld. De Kabelfabriek is de plek waar de pioniers de basis vormen voor de nieuwe wijk. Hoe gaat dit dan precies in zijn werk? En welke voordelen biedt het?

de kabelfabriek Olaf Kramer

Iedereen herkent het volgende beeld als je met

De lange termijn visie is het kader waarbinnen

Door de ontwikkeling van het gebied zal het

de trein van Rotterdam naar Delft reist. Na het

de transformatie zich zal voltrekken.

aantrekkelijker zijn voor huidige bedrijven

verlaten van de huizenbrie, eerst een eindeloze

De ontwikkelaars van Blauw proberen in

om te verplaatsen. Het is tevens cruciaal dat

opeenvolging van rechte slootjes, daarna een

samenwerking met de gemeente, de bestaande

een aantal vervuilende bedrijven weg zijn

lange reeks saaie bedrijfspanden, en als je dan

bedrijven en de nieuwe gebruikers, langs dit

voordat woningen gebouwd kunnen worden.

de Gamma ziet, dan weet je dat je op moet

traject, de nieuwe wijk Blauw te realiseren.

Het gebied rond de Kabelfabriek kan verder

staan om uit te stappen. Dit saaie en monotome

Het kader verdeelt het transformatieproces in

bebouwd worden met een diversiteit van

deel van Delft wordt straks dè plek voor jong,

vijf fases.

woon- en werkplaatsen. Het kan ook plaats

creatief en ondernemend Delft, als het aan de gemeente en de ontwikkelaars TCN, Woonbron en Era Contour ligt tenminste.

‘Het moet een proces van geleidelijke transformatie worden, welke binnen een kader wordt mede-ontwikkeld samen met de huidige en nieuwe gebruikers.’

Het gebied vanaf de Kruithuisweg tot aan de Gamma, de SchieOevers-Noord, zal als eerste

In de eerste fase worden pioniers aangetrokken.

bieden aan pioniers die gegroeid zijn en nu

worden herontwikkeld. In het prominenste

Een klein aantal bedrijfjes heeft zich al gevestigd

grotere ruimte nodig hebben. Zij maken op hun

gebouw, de Schiehallen, is het proces al

rond de centrale gang in de Kabelfabriek. Voor

beurt dan weer plaats voor nieuwe starters in de

begonnen en deze wordt nu gelanceerd als de

hen worden basisfaciliteiten aangelegd als

resterende delen van de Kabelfabriek. Zo blijft

Kabelfabriek; vernoemd naar de Nederlandse

elektriciteit en sanitair. De ruimtes worden

het netwerkin stand.

Kabel Fabriek, die hier in 1913 was opgericht.

verdeeld in k leinere tijdelijke units. De

De ontwikkelaars zijn de uitdaging aangegaan

gebruikers kunnen zelf de ruimtes naar eigen

Fase vier, de vijf jaar hierna, is het volledig

om deze hallen en het omliggende terrein

wens inrichten en ontwikkelen. Deze units zijn

herontwikkelen van het hele gebied tussen

te ontwikkelen tot een bruisend, gemengd

ideaal voor startende (creatieve-) bedrijfjes en

de Kruithuisweg en de Gamma. Veel aandacht

woon-/ werk gebied. Om dit te realiseren zou je

bijvoorbeeld als werkruimte voor een groep

zal besteed worden aan diversiteit en hoge

natuurlijk de bedrijven kunnen verplaatsen, alles

afstuderende TU-ers. Er zijn ook huurders die

densiteit.

platgooien en vervolgens een strakke nieuwe

grotere ruimte gebruiken. De pioniers zetten

wijk uit de grond te stampen. Dit zou veel geld

Blauw op de kaart.

kosten en niks toevoegen aan de stad, behalve nog zo’n zielloze verzameling stenen.

‘Eigenlijk een soort ‘de Pijp’ van de 21e eeuw.’

In de vijfde en laatste fase zal de originele verbindingsas, definitief opgewaardeerd

In de volgende fase wordt er een cruciale

worden met definitieve bebouwing. Er is nu

oost – west verbinding gelegd tussen de TU

draagvlak voor goede voorzieningen en de

en Delft - Zuid. Een brug over de Schie ter

verbinding zal een autoluwe straat worden, de

hoogte van Lijm & Cultuur, ontsluit de TU

Fabrieksstraat.

richting station Delft Zuid en de woonwijk De aanpak voor dit project (Blauw) is anders. Het

Voorhof. Het is ook een wens om het station

Uiteindelijk zal Blauw plaats bieden aan een

moet een proces van geleidelijke transformatie

naar het noorden te verplaatsen om zo de

mengeling van kleineschalige bedrijvigheid

worden, welke binnen een kader wordt mede-

TU en Blauw beter met de Randstad (Delft –

zoals creatieve bedrijfjes, TU technostarters,

ontwikkeld samen met de huidige en nieuwe

Zuid station is een pilot voor Stedenbaan)

ateliers, jonge professionelen, studenten,

gebruikers. Dit proces heef t als doel een

te verbinden. Voor de Kruitfabriek betekent

hoogopgeleide onderzoekers met daarbij

samenhangend netwerk te creëren, dat een

dit dat zij op een interessant knooppunt van

woningen, horeca, winkels en een net zo divers

indentiteit aan Blauw zal geven. Daarnaast is

verkeersstromen komt te liggen, wat een nieuw

aantal voorzieningen. Eigenlijk een soort ‘de

kleinschaligheid belangrijk, om zo een grote

soort bedrijvigheid naar het gebied zal trekken.

Pijp’ van de 21e eeuw.

diversiteit te kunnen waarborgen. De diversiteit

40

maakt de wijk stads en aantrekkelijk voor haar

In de derde fase, zo’n vijf jaar vanaf nu, wordt het

doelgroep.

interessant om nieuwbouw te gaan realiseren.

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

41

Blauw in Delft

Naast de fysieke ruimte en faciliteiten, moet

Delft wordt in de noord-zuid richting doorsneden

er ook een aantrekkelijk klimaat aangeboden

organisch urbanisme

door de Schie, het verbindingskanaal met

worden voor bijvoorbeeld de hoogopgeleide

Organisch is zonder twijfel het modewoord

Rotterdam, en door de spoorlijn die dezelfde

werknemers en onderzoekers (denk aan het

van de jaren nul. Binnen de bouwwereld

steden verbindt. De wig tussen deze twee lijnen

succes van Silicon Valley). De recent opgeleverde

ligt het meer voor de hand op het gebied

splijt het zuidelijk deel van de stad in tweeën.

Harnaschpolder is een voorbeeld van luxe

van materialen, maar ook in het urbanisme

Er zijn haast geen oost-west verbindingen en

huisvesting. Het diverse stedelijke klimaat van

heeft het zijn intrede gedaan. Heel kort

zodoende lijkt de TU wijk mijlen ver van de

Blauw zal ook een belangrijke factor gaan spelen

door de bocht, wordt een natuurlijke

Voorhof, waar toch menig student woont.

in het aantrekken van deze groep.

stedelijke groei bedoeld. Zoals we die

De nu gevestigde bedrijven op SchieOevers-

Delf t produceert middels de TU zelf veel

stedelijke gebieden, waar we nu zo dol

Noord zijn van dien aard dat ze veel ruimte in

kennis. Belangrijk is dus deze afstudeerders

op zijn.

beslag nemen, maar weinig werknemers in

aan de stad te binden. Zij vragen om goedkope

dienst hebben; vooral transport en logistiek.

en flexibele woon- en werkruimtes voor hun

Deze door de tijd gegroeide stadswijken

Typisch bedrijven die aan de rand van een stad

nieuwe toekomst. Daarnaast moet de omgeving

zijn zo in trek omdat ze een bepaalde sfeer

thuishoren en niet er middenin. Doelstelling

natuurlijk ook spannend en aantrekkelijk

uitstralen, een sfeer van toevalligheden,

van de gemeente is dan ook om dit gebied te

zijn voor jonge mensen. Delft schiet hier nu

een van ongeregeldheid. Daarnaast maakt

intensiveren, het aantal werkplekken flink op te

tekort in; er blijft een chronisch tekort aan

de mix van wonen, werken en recreatie in

schroeven en het bovendien een aantrekkelijk

studentenhuisvesting. Omdat kennis kennis

een hoge densiteit dat het de hele dag

stukje Delft te maken. Het fungeert namelijk

aantrekt, zal het succes van TIC deels afhangen

door bruist. Alle gebruikers vormen een

ook als visitekaartje voor iedereen die of langs

of TU-ers er voor kiezen in Delft te blijven of naar

weefsel van netwerken, die de identiteit

de Schie, maar vooral langs het spoor door Delft

de grote steden trekken.

vormen van de wijk.

spoorlijn ondergronds verdwijnt, zal dit het

Het debat

Om dit in de 21e eeuw, in wat kortere tijd,

enige zijn wat je van de stad te zien krijgt.

Vrijdag 19 februari van dit jaar, nodigden

te creëren, zal dus een kader gevormd

kennen van historisch gegroeide binnen

gaat. Zeker als straks het centrale deel van de

42

TCN, Woonbron en Era Contour lokale politici,

mo eten worden, waarbinnen deze

Daarnaast wil de gemeente Delft ontwikkelen

o n d e r n e m e r s e n archi te c te n ui t o m te

‘natuurlijke’ groei plaats kan vinden. Er

van industriestad tot kenniscentrum. Onder

debatteren over de ontwikkeling van Blauw. Een

wordt dus gewerkt met het bottom-up

de paraplu TIC (Technologisch Innovatief

initiatief om input te krijgen van de betrokken

principe, in plaats van het gebruikelijke

Complex) wil de gemeente kennis aan zich

partijen en om tegelijkertijd de Kabelfabriek te

top-down. Dit laatste komt van de filosofie

binden en nieuwe R&D-bedrijven aantrekken.

lanceren. Gezien het de vooravond was van de

dat de ‘perfecte’ stad maakbaar is, zoals

Heel Zuidoost Delft valt onder deze paraplu;

gemeenteraadsverkiezingen waren alle lokale

duidelijk herkenbaar is bij projecten van

TU Delft, Technopolis, TNO, Deltares en ook het

lijsttrekkers aanwezig en dit zorgde voor een

bijvoorbeeld Niemeyer en Berlage.

SchieOevers bedrijventerrein.

levendig debat.

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

Voorafgaand hieraan kreeg iedereen een

reageren. Zij zagen dit als een soort proeftuin

uitgebreide rondleiding door de Kabelfabriek.

voor een regelvrij ontwikkelingsgebied. Mits

Achte r i n e e n w at k i l g e d e e l te vo l m e t

natuurlijk wel de normen betreft veiligheid en

zeecontainers voor langdurige opslag. Daarna

gezondheid worden gecontroleerd.

een kleine hal met ambachtslieden, hard bezig hout te bewerken, daaromheen een rij kleine

De ondernemers juichten Blauw en haar visie toe.

units van eenmansbedrijfjes. Verderop een

Zij benadrukten het tekort aan bedrijfsruimtes,

geparkeerde trailer met een band, en op het

zeker na het slopen van de spoorzone en sluiten

einde een werkruimte voor een kunstenaar.

van Bacinol. Zij zien natuurlijk ook liever een

Het was eigenlijk heel on-Nederlands, zonder

overheid die haar handen meer thuishoudt. Het

duidelijke grenzen of regels. Maar iedereen

was volgens hen belangrijk voor kleinschalige

functioneerde juist uitstekend naast (door-)

bedrijven om gebruik te maken van netwerken

elkaar heen.

en dit gebied zou het platform kunnen bieden voor hun ontwikkeling.

Het debat werd geleid door Wytze Patijn, Het bottom-up principe houdt in dat

de decaan van de Bouwkunde faculteit. Aan

Na een kleine afdwaling naar het anarchisme,

er wel een kader gevormd wordt met

hem de taak om vragen te stellen aan Rudy

wat in een aantal gasten werd opgewekt,

doelstellingen, maar dat de wijk wordt

Stroink (oprichter van TCN), Karin Schrederhof

werd het lunchdebat afgesloten. Wytze Patijn

vormgegeven samen met en door haar

(vestigingsdirecteur Woonbron Delft) en Erik

eindigde door te benadrukken waarom dit

gebruikers. In zekere mate zijn zij vrij om

Pasveer (Hoofd Stedenbouw Gemeente Delft).

project belangrijk is voor de TU, dat nu als een

het gebied te ontwikkelen afgestemd

Meneer Patijn zette de toon met zijn eerste

soort eiland aan Delft geplakt is. En Rudy Stroink

op hun wensen, die met de tijd mee

vraag hoe al deze plannen te realiseren met

maakte duidelijk dat dit project de ondernemers

veranderen. De pioniers zullen het eerste

de belemmerende bureaucratie binnen de

niet gaat ‘knuffelen’, maar dat het een zakelijke

weefsel van netwerken vormen. Zij zullen

gemeente.

overeenkomst blijft.//

de eerste identiteit bepalen. Maar ook het weefsel en de identiteit zijn een continue

Alhoewel hier geen direct antwoord op kwam,

proces, dus vooraf is moeilijk vast te stellen

werden de standpunten snel duidelijk. Rudy

wat het resultaat zal zijn.

Stroink en Karin Schrederhof willen graag dat de gemeente duidelijkheid schept in haar

Rudy Stroink (TCN) omschrijft vier pijlers:

doelstellingen en dan de ontwikkelaars vrijlaat

verbinden, benutten, compenseren en

hoe deze te bereiken. Alle politieke partijen

transformeren. Eerst worden verbingen

die aanwezig waren bleken hier postief op te

en netwerken gemaakt. Daarin komen

Bronnen >> Interview met Jeroen van de Kraats (TCN), 7 januari 2010 >> Interview met Roelf-Jan Sikkens (Gemeente Delft), 20 januari 2010 >> Ontwikkelingsvisie Blauw, 1 juni 2008 >> Lunch debat in de Kabelfabriek, 19 februari 2010 Afbeeldingen >> Impressies door TCN en Uhrhahn >> Foto’s Schiehallen: auteur >> Foto lunchdebat: TCN

verschillende doelgroepen samen en die vormen samen een identiteit. Daarnaast wordt bestaande bebouwing benut.

Het is belangrijk maximaal gebruik te maken van wat er al is. Ook moeten er compromissen gezocht worden.

Iets nieuws moet gecreeërd worden in samenspraak met het bestaande en met minimale toevoegingen. Als laatste is het belangrijk te realiseren dat transformeren een proces is en dat dit niet van boven en van te voren vastgelegd kan worden.

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

43

Woningbouw vormt een belangrijk deel van de opgave voor de architect, maar hoe woont de architect zelf? Een kijkje thuis bij Harald Mooij.

thuis bij de architect Anne van Hout en Sarah Marijn Trap

Op de begane grond van een portiekwoning uit de jaren â&#x20AC;&#x2122;30, in Den haag, vijf minuten fietsen van het strand, woont sinds de zomer van 2009 Harald Mooij samen met zijn vriendin. Het is het eerste huis dat ze samen hebben gekocht na een lange tijd op zoek te zijn geweest. Het was een samenloop van verschillende redenen waardoor ze voor dit huis hebben gekozen. De plek, in de stad dichtbij de straat en de plattegrond die talrijke mogelijkheden bood. Naar eigen visie en smaak veroveren ze nu langzaamaan het huis.

De woning is heel breed, bijna 9 meter. Dat is iets unieks en maakt ook de plattegrond mogelijk.

De grote hal is het meest kenmerkende van de plattegrond. Deze wordt door zijn afmetingen veel meer dan een pure verkeersruimte.

Enerzijds vormt het een verbinding en verdeler tussen alle andere ruimtes in het huis maar anderzijds is het door zijn afmetingen ook een ruimte op zich waar nog een functie aan gegeven kan worden. Doordat de gang een centrale verbindende functie heeft , heeft deze ook veel deuren en kan je er bijna een soort theater of mini-klucht op voeren.

De kamers zijn mooi hoog en bevatten nog veel originele inbouwkasten. Deze willen ze zoveel mogelijk benutten, zodat ze in de woonkamer zo min mogelijk losse meubels en losse kasten hoeven neer te zetten. In de woonkamer ensuite brengen Harald en zijn vriendin de meeste en het liefste tijd door. Door de wit gestucte wanden, de ruimte en de openslaande deuren aan de voor- en achterkant is het heel licht en ruim. In de zomer kunnen ze het hele huis helemaal open zetten.

Het interieur is te omschrijven als een ratjetoe, een verzameling van meubels die zelf gekocht, zelf gemaakt of zelf gevonden zijn. Nog geen enkel meubelstuk is speciaal aangeschaft voor deze woning. Alles heeft al zijn eigen verhaal

en bleek nog prima te voldoen in de nieuwe situatie. Bij elkaar vormt het een gezellig en persoonlijk geheel. Naast slapen moet de slaapkamer ook ruimte bieden aan alles wat met kleren te maken heeft. “Als je nieuwe dingen toevoegt in het interieur moeten ze wel passen bij het huis”.

De niet-stilistische manier van het benaderen van het interieur is ook terug te zien in de keuken. Een ruimte die tegenwoordig bijna meer als een soort meubelstuk beschouwd wordt, die je in één keer koopt en waarvan alle kastjes allemaal gelijk zijn. Bij Harald is dit een verzameling van een paar zelfgebouwde kastjes en houten kistjes, waar allerlei potten staan en dingen op en aan hangen. “Ik zeg niet dat ‘ie af is, of dat ‘ie zo moet blijven, sterker nog misschien is het juist leuk als die in de loop van tijd ook blijft veranderen”.

Opvallend in het interieur zijn de vilten bollen, die zowel als lamp als decoratie op in het interieur worden gebruikt. Zij zijn uniek, handgemaakt door Haralds vriendin.

Voor de bank staat een houten kist die dienst doet als salontafel. Op zijn 18e heeft Harald deze zelf in Noorwegen gemaakt. Door traditionele houten kisten helemaal op te meten en mooiste verhoudingen te bepalen, heeft hij deze met ouderwetse houttechnieken en verbindingen vervaardigd.//

Harald Mooij Opleiding Bouwkunde TU Delft, afgestudeerd 2003 Werk ADP Architec ten, Amsterdam.

Leerstoel woningbouw, TU Delft Publicaties DASH (Delft Architectural Studies on Housing), Het ontwerpen van woningen (2008)

Met Ett Dromspel probeerde August Strindberg om de onwaarschijnlijkheid van een droom weer te geven in een theaterstuk. De grootste uitdaging hierbij was het ontwerpen van het decor.

droom in het theater Ellemieke van Vliet.

In Dromen kan van alles gebeuren, alles is

en blijft het na het lezen van het script de vraag

Er moet ruimte zijn voor degene die erin moet

mogelijk. Tijd en plaats bestaan niet. Tegen

wat iemand eruit heeft gehaald, wat iemand nu

spelen, die een rol moet vervullen en vertellen.

de achtergrond van het bestaande leven spint

werkelijk gelezen heeft.

Er moet hiervoor dus mogelijkheid tot vrijheid

en weeft de verbeelding nieuwe patronen,

zijn, maar ook moet er een afgebakende,

nieuwe gebeurtenissen: een mengeling van

Dit maakt het ontwerp van het decor voor dit

misschien niet-gedefinieerde ruimte ontworpen

herinneringen, ervaringen, pure verzinsels,

script ook extra lastig en speciaal. Sinds 1903

worden. In een droom vindt altijd alles plaats

absurditeiten en improvisaties. De personages

zijn er veel verschillende ontwerpen gemaakt.

in omgevingen die logisch zijn, maar vaak niet

splijten, verdubbelen, verdampen, condenseren,

Nooit waren de ontwerpen, vanuit dezelfde

navertelbaar. Door zulke omgevingen op het

fragmenteren en kleven samen. Maar één

tekst ontworpen, hetzelfde. Elke ontwerper kon

podium te creëren, geef je mogelijkheden om

bewustzijn is het belangrijkste, dat van de

de vrijheid nemen een compleet andere wereld

alle facetten uit de tekst tot zijn recht te kunnen

dromer. Voor hem zijn er geen geheimen,

ter ondersteuning van deze tekst te ontwerpen.

laten komen. Meestal heeft een tekst/een

inconsequenties, gewetensbezwaren of regels.

droom een doorlopend verband, dat niet altijd

Hij veroordeelt niet, hij verbindt, relateert alleen.

(Naar een vrije vertaling van aantekeningen van August Strindberg)

‘Dat is dan ook de opdracht: om een ontwerp te maken voor een droom, zonder de droom in een vorm te dwingen.’

August Strindberg schreef Ett Drömspel,

Dat is dan ook de opdracht: om een ontwerp te

te doorgronden is; een altijd aanwezige, dichte

een theaterscript dat deze gedachten in zich

maken voor een droom, zonder de droom in een

deur op het podium. De dromer/de toeschouwer

meedraagt. Hij heeft een poging gedaan om de

vorm te dwingen. Respect en ruimte te geven

ziet het wel, maar de werkelijke betekenis blijft

onwaarschijnlijkheid, maar de logisch lijkende

voor wat komen gaat of onverwacht een link,

niet navertelbaar/onbekend.

vorm van een droom neer te schrijven. Hierin

een relatie zou kunnen zijn. Dromen vertellen

komen personages in verschillende vormen

volgt dezelfde regels als een decorontwerp

Daar zit de kracht van een droom, daar zit

terug; eerst als dochter en later als buurvrouw/

maken: er moet hierbij met onvoorwaardelijk

de kracht van een decorontwerp: De relaties

dienstmeisje. Ook ‘de doorgang’ naar iets, een

respect voor de onderlinge relatie/tekst, een

zijn zichtbaar, voelbaar en hoorbaar, maar

onbekende wereld is in elke scene terug te

ondersteunend beeld worden geschetst.

navertellen van wat werkelijk te beleven was,

vinden in een andere vorm, waarbij de deur

Deze moet de atmosfeer in de droom/de tekst

is niet mogelijk. Ondanks dat je van alles weet

het meest duidelijke symbool.In de tekst wordt

verwezenlijken en deze droom/deze tekst

hebt, alles hebt kunnen aanschouwen.//

er weliswaar niet gezegd wat er letterlijk achter

moet kunnen leven, ingevuld kunnen worden.

die deur is te vinden: Het publiek zal niets te zien krijgen. Uit de tekst blijkt dat het ‘Het Rijk van Indra’ is, de godenwereld waarnaar Indra’s dochter, de hoofdpersoon, naar wil terugkeren en gedurende het hele script naar opzoek is. Zo blijkt overal die opening te zitten, in elke scene, en wordt uiteindelijk de deur opengemaakt. De toeschouwer van het stuk weet dus, net als de dromer, meer dan de rest van de personages in het stuk. Door het aanschouwen zijn er meerdere lagen zichtbaar en dus ook meerdere verbindingen en overeenkomsten tussen de verschillende manieren hoe ‘de doorgang’ terug komt in de verschillende scènes. Zo worden er vele conclusies en verwijzingen niet uitgewerkt

46

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

Twee inspirende studieperiode’s in het buitenland: Frank Loer studeert een semester aan de ETH in Zurich, Jan Loerakker aan de Danish Academy of Fine Arts - School of Architecture in Kopenhagen.

story abroad Frank Loer

Met hoge verwachtingen kwam ik naar de stad

stilte en de start van vier uur lang scherpe kritiek.

die zichzelf het liefst profileert als beste van de

Geïnspireerd verlaat ik na zo’n dag de studio om

wereld voor zijn kwaliteit van leven. De stad met

door te stomen naar de volgende presentatie.

de betoverende Zürichsee, de verademende

Tussen het ontwerpen door zit ik in niets-

bergen en een aanbod van chocola en kaas dat

zeggende colleges tussen studenten die niet

doet watertanden. Maar met de afwezigheid van

de toewijding uitstralen waarmee ze werken.

een Zwitsers inkomen in combinatie met een

De echte liefde voor het vak wordt dan ook

Een plaform voor je dromen

overvol studieprogramma is het zo dat je voor de

alleen versterkt en geprezen door mensen als

Boven op de Hönggerberg kijk ik uit over Zürich.

laatste twee geen geld hebt en voor de eerste

Peter Märkli en Hans Kollhoff die hier de faculteit

Ik zie een groot meer, besneeuwde bergtoppen

twee geen tijd.

kleur geven. Het lijkt de kunst hun toewijding te mengen met de productiviteit van de Zwitser en

en een urbaan daklandschap. Ik bevind me in het Science Park van de Eidgenössische Technische

Met elke week een presentatie wordt er

de door berglucht omringde faciliteiten van de

Hochschule, beter bekend als de ETH. Een

het hele semester hard gewerkt. Een hoge

ETH. Daarmee denk ik een platform te hebben

wereldberoemd instituut waar naast Albert

productie die wekelijks inhoudelijke kritiek

gevonden waarop ik in korte tijd ontzettend

Einstein ook Hendrik Petrus Berlage studeerde.

en discussies garandeert. Nadat we onze

veel kan leren. Zo weet Zürich niet alleen een

Het ene moment volg ik colleges op de kille

presentatie maandagnacht of dinsdagochtend

plek te bieden waar ik goed kan studeren, maar

campus, nog geen kwartier later zit ik in mijn

ophangen wachten we in de gipsruimte van

ook kan dromen.//

ontwerpstudio te midden van een luxe villawijk

onze studio geduldig op Hans Kollhoff. Zijn

in het centrum.

eerste stap binnen is het signaal voor absolute

Franks blog: floer‐onthefloor.blogspot.com

Zo ook de wijk waar ik woon: Vesterbro. Als je

docenten met eigen bureaus die de wereld en

linksaf slaat; de hoerenbuurt. Ga je rechtsaf;

het onderwijs willen veranderen. Vier docenten

hippe barretjes, exotische deli’s en coole

op vijftien studenten. Elke student een eigen

tweedehands kledingwinkels. Kopenhagen reikt

bureau, elke studio een keukentje en een

van arm en utopisch Christiania in het hart van

faculteit die je 24-7 met je pasje binnen kan. Zo

de stad, tot rijk en sereen Louisiana aan de kust.

zit je voor je het weet om twee uur ’s nachts te

Op een vrijdag loop je met een 6-packje TUBORG

werken aan een collage; funk uit de speakers en

in een smoezelige wijk richting een oude keuken

je Deense buurman trekt een fles wijn open…

vol ERASMUS-studenten, even later sta je bij

geen designstoelen en moderne apparatuur,

Dromen van een revolutie

een poshy modeshow en dito feestje. Zaterdag

maar erg inspirerend.

Mijn hospita is een wat verwarde oud-kraakster,

ga je met een Deen naar een Amerikaanse

anti-globalist, klimaat-tijger en verstokt socialist.

underground-rapper, zondagochtend fiets je

En dan, na zeven weken hard werken een

Wilde jeugd, en onderhand toch wat nostalgisch

door de stad overgoten met blauwe luchten,

uitgebreide groepsdiscussie met je docenten,

en ontevreden terugblikkend. Sociaal-werkster,

Deense winterzon en mooie mensen… Ik begin

niets geen evaluatieformulieren, maar met

kettingrookster, feestfanaat en in de tussentijd

van deze stad te houden.

vuur en open vizier - geholpen door blikjes

met moeite haar zoontje van tien, die in de

Carlsberg - debatteren over hoe het beter kan op

weekenden bij haar ex-man is, opvoedend. Een

En ondertussen studeren aan de kunstacademie

de academie en wat architectuur kan betekenen

betere metafoor voor het diverse Kopenhagen

op een oud marineterrein in de haven. En

voor de samenleving. Je zou bijna gaan dromen

kon ik zo snel niet vinden…

hard ook. Bevlogen jonge internationale

van een revolutie…//

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

47

get inspired Daphne Bakker

Sweet Dreams www.kirstenlepore.com //watch A cupcake dreams of adventure and escapes his sugarcube house for an exotic island inhabited with fruits and vegetables. Warning: contains an explicit scene of cupcake-potato lovemaking. (#01)

Asterios Polyp www.randomhouse.com

# 01

//read David Mazzucchelli’s graphic novel follows the life of a middle-aged, meagerly successful architect and teacher, aesthete and zer, whose life is wholly upended when his New York City apartment goes up in flames. (#02)

Dreaming Architecture www.rossarossa.de //watch “How it would be, if a house was dreaming?”

Urbanscreen tried to answer this question with their 555 Kubik project, a large-scale installation which brings a seemingly ordinary building to life through the use of 3D motion graphics projected against the surface. (#03)

# 04

Alphabet City www.x-ingbooks.com. //observe Scott Teplin created 26 bizarre dreamhomes, from nuclear powerstations to ice-cream parlors, all based on the alphabet. (#04)

# 02

The world at your fingertips

# 05

www.etsy.com //wear Dress like a globetrotter! With plastique’s rings you’ll always be able to admire famous landmarks., no matter where you are. (#05)

# 03

Google Maps: 3D www.google.com

# 06

//explore Now it’s possible to explore major metropolitan areas in the third dimension. So don’t throw away those glasses! They might just come in handy. (#06)

48

s t y l o s // d e l f t // a l g e m e e n

agenda Amsterdam Exclusief In een trendy, industriële omgeving presenteren meer dan 85 specialisten uit binnen- en buitenland kwalitatief hoogwaardige collecties kunst, interieur, woondecoraties en exclusieve kleding.

22 apr - 25 apr locatie // Gashouder Amsterdam openingstijden // Do - Za - Zo 10.00 tot 18.00

Vr tot 22.00

site // www.amsterdam-exclusief.nl

Douglas Gauthier Hedendaagse architectuur moet in staat zijn bestaansrecht te behouden in een wereld die voortdurend veranderd. Gauthier Architecten is er van overtuigd dat aanpasbaar geometrie oplossingen bied voor dit vraagstuk.

Excursie Maastricht Ontdek nieuwe invullingen van bestaande gebouwen. Van klooster naar hotel of van kerk naar boekhandel. We worden rondgeleid door de architect van SATIJNplus Architecten. We bezoeken het Ceramique terrein en er is ruimte om de Bourgondische sfeer te proeven in de binnenstad.

Masterclass “Een dag lang ontwerpen onder persoonlijke begeleiding van prof. ir. Eric Luiten. Verken het onderwerp, vind je fascinatie en verleg je grenzen.”

25 mei locatie // Berlage instituut Rotterdam tijd // 20.30 site // www.berlage-institute.nl

19 mei locatie // Maastricht site // www.stylos.nl

26 mei locatie // BK City; 01 West 550 site // www.stylos.nl

Toegankelijk voor alle studenten.

World Expo Shanghai In 2010 zal naar verwachting 55% van de wereldbevolking in een stad wonen. Met het thema ‘Better city, better life’ daagt de organisatie van de Expo deelnemers uit om met ideeën te komen veel te bieden op dit vlak.

Zaha Hadid Zaha Hadid ontwierp een open paviljoen dat in een bestaande ruimte wordt geplaatst, een gespannen wit doek dat de luisteraar zogezegd zacht inpakt in een vloeiende spiraal van bollende zeilen.

01 mei - 01 okt locatie // Shanghai site // expo2010.cn/

06 jun locatie // Muziek gebouw aan het IJ Amsterdam tijd // 20:30 site // www.hollandfestival.nl