Page 1

Steven Boland

BO E K

3

L AY - O U T


A N DE R E DE LE N I N DE Z E SE RIE

BOEK 1: BINNENWERK HTTP: / /IS S U U . CO M / ST E V E N BO L A N D / DOCS/ BINNE NWE RK

BOEK 2: OMSLAGEN H T T P: / /IS S U U.CO M / ST E V E N BO L A ND/ DOCS/ OM SL AG E N

I N VO O R B E R E I DI NG

BOEK 4: AFFICHES, FOLDERS, VARIA BOEK 5: VRIJ WERK


BO E K

3

L AY - O U T


Voorwoord Dit boek maakt deel uit van een serie waarin een overzicht wordt gegeven van het werk van Steven Boland. De boeken worden gepubliceerd via issuu.com en van tijd tot tijd aangepast en aangevuld met nieuw werk. De andere delen gaan over aspecten van zijn werk. Via www.stevenboland.nl is de auteur te benaderen.

Dit deel concentreert zich op de ingewikkelder lay-out en drukwerkbegeleiding.

Ge誰llustreerde boeken vragen een andere benadering dan een roman. Komt er scanwerk bij kijken en eventueel fotografie. Hoort het boek bij een expositie en is er bijbehorend ander drukwerk. Moet er bij de pers gestaan worden voor een perscontrole. Soms gaat het om een tijdschrift waarbij de uitvoering uitbesteed wordt en alleen de art-direction aan de orde is. In dit boek een aantal voorbeelden van ingewikkelder projecten.

Veel genoegen gewenst bij het bekijken van dit boek.

Steven Boland


u i tg e v e r

Meulenhoff auteur

Rob van Scheers f o r m a at

21x21 j a a r va n p u b l i c at i e

2010 bijzonderheden

Dit boek van Rob van Scheers kwam bij Meulenhoff uit in zijn derde editie. Ook de tweede editie bij UMCO werd door mij vormgegeven en deze editie heeft naast wat aanvullingen nu ook een omslagontwerp van mijn hand. Voor het binnenwerk heb ik intensief samengewerkt met de auteur voor wat betreft de keuze van de foto’s. Alle zwart-wit afbeeldingen in het boek werden omgezet in full-color om zo een dieper en rijker zwart te krijgen wat beter past bij het kleurwerk ernaast. Bij het boek werd een CD geleverd met daarop covers van Elvis door Nederlandse artiesten.


u i tg e v e r

De Bezige Bij auteur

Rob van Scheers & Paul Verhoeven f o r m a at

20x22 j a a r va n p u b l i c at i e

2014 bijzonderheden

Feitelijk bestaat dit boek niet aangezien dit omslag nooit gepubliceerd is en door mij na voltooiing van de twee delen Volgens Verhoeven (2013) en Meer Verhoeven (2014) pas gemaakt is. Bij dit boek heb ik een groot deel van het fotomateriaal bij elkaar gezocht en samen met de auteur beoordeeld op geschiktheid. De twee delen Verhoeven sluiten naadloos op elkaar aan en hebben beide dezelfde basis lay-out zij het dat het eerste deel stukken heeft die meestal 4 pagina’s lang zijn en het tweede deel stukken van 6 pagina’s vanwege de grotere hoeveelheid tekst. Elke film in de boeken heeft een eigen hoofdstuk welke door Rob van Schees en mijzelf samen achter het scherm tot in de finesses werd geperfectioneerd in tekst en beeld om zo tot een optimaal resultaat te komen.


★ Episode 8

L a w r e n c e o f A r a b i a (1962) Deel I

52

Lawrence of Arabia (1962) ★ Genre: historisch drama ★ Regie: David Lean ★ Producer: Sam Spiegel ★ Scenario: Robert Bolt en Michael Wilson ★ Met: Peter O’Toole, Alec Guinness, Omar Sharif, Anthony Quinn, Jack Hawkins, Antony Quayle e.v.a. ★ Camera: Freddie Young ★ Filmmuziek: Maurice Jarre ★ Gedraaid in Super Panavision 70 mm/216 min/Technicolor ★ Genomineerd voor 10 Oscars (‘beste mannelijke hoofdrol’; ‘beste mannelijke bijrol’; ‘beste scenario naar een bestaand werk’; Winnaar ‘beste film’; ‘beste regie’; ‘beste cinematografie’; ‘beste art direction’; ‘beste montage’; ‘beste filmmuziek’; ‘beste geluid’).

Uitstervende filmsoort: de epic

‘Een epische film, een zogeheten epic, is behalve een grootschalig opgezet verhaal ook een gevoel. Het gevoel dat je getuige bent van ontwikkelingen door de tijd heen. Vandaag worden niet veel epics meer gemaakt. Misschien omdat mensen momenteel niet zo denken, eerder op zoek zijn naar instant-bevrediging. Nee, The Lord of the Rings zou ik geen epic willen noemen, dat is een avonturenfilm, een sprookje. En Avatar idem. Bij een epic denk ik aan Ben-Hur en Lawrence of Arabia. Die laatste epic zag ik in de zomer van 1963 in het Leidse Trianon-theater, en heb onmiddellijk mijn studievriend Jan van Mastrigt – de scenarist van mijn allereerste filmpjes – de keer erop meegenomen. Dit was het! Ook Jan was verbijsterd, we waren diep onder de indruk van het zelfvertrouwen van regisseur David Lean. En dat ben ik nog steeds, alleen al door het idee dat hij een weids opgezet shot gerust 20, 30 seconden onaangeroerd durft te laten staan. Wij kijkers moeten daarbinnen bijna op zoek naar de personages, ze zijn niet meer dan speldenknoppen op een groot wit vlak, de woestijn. En daarboven die stralend blauwe lucht, waarmee het beeld in tweeën wordt gehakt. Daarmee getuigt deze film van een ongekend moedige visie. De regisseur stelde: zó werkt het, terwijl hij dat op de set toch maar moeilijk kon overzien. Want het was een stijl die hij niet eerder had gebruikt in films als Great Expectations (1946) of The Bridge on the River Kwai (1957). Zijn Lawrence is voor een belangrijk deel gedraaid in de woestijn van Jordanië, en ik vermoed dat Lean daar de connectie heeft gevonden tot de film. Hij was niet weg te slaan uit de woestijn, producent Sam Spiegel moest hem er bijna wegtrekken. En dat, terwijl de omstandigheden nu niet bepaald optimaal waren, met die hitte, Sam Spiegel die zijn verstilde shots helemaal niet zag zitten, en een hoofdrolspeler – Peter O’Toole – die buitengewoon eigenwijs was. David Lean leefde op de set in een tent, weliswaar met ventilatoren, maar toch: een tent, en


l aw r e n c e o f a r a b i a

53

David Lean componeert vanachter de Panavisioncamera zijn volgende sequentie


200


belle de jour

temin dolkomisch, er kwamen ruim twee miljoen bezoekers op af. Wat ik mij destijds niet realiseerde is dat er frappante overeenkomsten bestaan tussen de clientèle uit Wat zien ik? en Belle de jour. Bij ons haalt Henk Molenberg zijn fetisjisme uit het dragen van een dienstmeidkostuum. “Wat zien ik?! Stof! Stof!” roept Blonde Greet, en onmiddellijk gaat Molenberg ferm aan de slag. Bij Buñuel speelt een professor graag butler, en wil voor zijn geknoei streng worden gestraft. Voorts moet Catherine Deneuve van een klant voor dood gaan liggen in een lijkkist, wij hebben een soortgelijke scène. Het kunnen natuurlijk oerfantasieën zijn van de mannelijke soort, ik zit daar niet zo in, maar ik vermoed dat Albert Mol – wiens boekje verscheen in 1965 – te rade is gegaan bij Kessels en een paar van diens archetypen heeft geleend. Dat Luis Buñuel eerst Albert Mol voorafgaand aan zijn film heeft gelezen lijkt mij stug. Ondertussen ontwikkelt Séverine een relatie met een van haar klanten, de gangster Marcel (Pierre Clémenti). Een arrogante jongeman, altijd in zwart leer gekleed, en omdat bij een gevecht al zijn tanden eruit zijn geslagen draagt hij een stalen gebit. Zij vindt hem interessant, hij wordt steeds bezitteriger, wil haar volledig voor zichzelf. Op zeker moment duikt hij thuis bij haar op, en dreigt alles aan haar man Pierre te vertellen. Zij smeekt hem dat niet te doen, Marcel geeft toe, terwijl hij zijn oog laat gaan over Pierre’s portret. Niet veel later schiet hij Pierre neer, en wordt vervolgens zelf op de vlucht gedood door de politie. Pierre belandt in een rolstoel, en is goeddeels zijn gezichtsvermogen kwijt. Séverine beseft dat de hele situatie haar valt aan te rekenen. Ze tuurt uit het raam, en plotseling werpt Pierre de deken van zijn knieën, staat op, gooit zijn zonnebril af, en glimlacht: niets aan de hand! Het veelbesproken einde, maar dat dit haar wensdroom is lijkt mij zonneklaar. Ze voelt zich schuldig, en zou niets liever willen dan terugkeren naar de tijd van voor haar escapades bij madam Anaïs. Séverine wordt prachtig gespeeld door de zwijgzame Deneuve, met een bijna lege blik. Wel moet ik aantekenen dat de makers iets te gretig waren door haar doorlopend in van die kokette pakjes van Yves Saint Laurent te steken, alsof ze een topmodel is dat net van de catwalk is gestapt. Niet nodig, ze springt er van zichzelf wel uit.’

201

Het veelbesproken einde: rechtsonder echtgenoot Pierre (Jean Sorel)


★ Episode 47

S u n s e t B o u l e va r d (1950)

214

Sunset Boulevard (1950) ★ Genre: film noir ★ Regie: Billy Wilder ★ Producer: Charles Brackett ★ Scenario: Billy Wilder, Charles Brackett en D.M. Marshman Jr. ★ Met: Gloria Swanson, William Holden, Erich von Stroheim, Nancy Olson, Cecil B. DeMille e.v.a. ★ Camera: John F. Seitz ★ Filmmuziek: Franz Waxman ★ 110 min/zwart-wit ★ Genomineerd voor 11 Oscars (‘beste film’; ‘beste regie’; ‘beste mannelijke hoofdrol’; ‘beste vrouwelijke hoofdrol’; ‘beste mannelijke bijrol’; ‘beste vrouwelijke bijrol’; ‘beste cinematografie’; ‘beste montage’; Winnaar ‘beste art direction’; ‘beste filmmuziek’; ‘beste oorspronkelijke scenario’).

Duistere blik op Hollywood

‘Dé voorganger van The Artist in thematiek is in zekere zin natuurlijk Sunset Boulevard. Ook al is The Artist dan een melodrama, en dit een film noir, waarin Billy Wilder een duistere blik op Hollywood werpt – voor die tijd zeer vernieuwend. Het sleutelpersonage is Nora Desmond (Gloria Swanson), een verbitterde actrice op leeftijd die door de komst van de geluidsfilm van het toneel is verdwenen. “Wij hadden geen dialogen nodig! Wij hadden gezichten!” schampert ze. Bijna niemand neemt haar nog serieus, of het zou haar loyale butler Max moeten zijn. Het griezelige is nu dat Billy Wilder aan het einde van zijn leven zelf op Hollywood begon af te geven. Kwaliteitsfilms werden er niet meer gemaakt, alleen maar béng-béng. Nog griezeliger is dat ik het zelf tegenwoordig ook al doe! Maar dan moet je je vlug bedenken: het is niet waar, de films zijn anders, maar het huidige publiek vindt ze leuk. Noem het een onvermijdelijke wisseling van de wacht. Zo houdt Sunset Boulevard een verrassend actuele lading, nog eens versterkt door de economische crisis die ook Hollywood dezer dagen heeft bereikt. In vergelijking met tien jaar geleden wordt nog maar de helft aan films gedraaid. Mensen met wie ik er in het verleden heb gewerkt, hebben nu moeite om hun hypotheek te betalen, scenaristen vooral. Nora Desmond kent geen geldproblemen. Integendeel, met haar fortuin palmt ze de werkloze scriptschrijver Joe Gillis (William Holden) volkomen in. Ze koopt voor hem een gouden sigarettenkoker, een cameljas, een rokkostuum, alles om er maar voor te zorgen dat hij bij haar blijft. En hoewel het niet hardop wordt uitgesproken, doet hij ook dienst als gigolo. Eerst verblijft hij nog in een bijgebouwtje, maar daar lekt het, en dan krijgt hij een kamer in de hoofdvilla. Onvermijdelijk moet hij ook met haar naar bed, met tegenzin, maar zij dreigt met zelfmoord. Dat


s u n s e t b o u l e va r d

215

doet ze wel vaker. Daarom hebben de deuren in het huis geen sloten meer. Norma zet hem aan het werk met een scenario dat ze zelf heeft geschreven over de Bijbelse figuur van SalomĂŠ, het moet haar comeback worden. Een waardeloos script, maar Joe denkt: hier zit ik voorlopig goed, met een honararium van vijfhonderd dollar per week. De prijs die hij ervoor betaalt is dat hij zichzelf verloochent, en het loopt dan ook slecht met hem af. Dat weten we al, omdat hij aan het begin dood in het zwembad van Norma drijft. Een heel mooi, gecompliceerd shot, in elkaar gezet door noir-specialist en Wilder-routinier John F. Seitz; ze werkten al samen bij Double Indemnity en ook

Het draaien van Sunset Boulevard: rechts Gloria Swanson, midden William Holden in tuinstoel. Billy Wilder staat achter de camera, links zijn director of photography John F. Seitz


B e knopt Le x icon Zoals iedere professie kent ook de filmwereld zijn vakjargon. Paul Verhoeven legt uit.

Actie! – Als je een scène gaat draaien roept de regieassistent eerst: ‘Camera’. Die wordt dan ingeschakeld. Vervolgens roept hij: ‘Geluid’, waarna de geluidsopname wordt gestart. En ten slotte roept hij (of de regisseur zelf): ‘Actie!’ Dat is het moment waarop de acteurs beginnen te acteren. Overigens: draaien is tegenwoordig een relatief begrip. Er komt geen filmrol meer aan te pas, alles gaat digitaal. B-film – Meestal een film die voor een laag budget en met minder bekende acteurs/actrices wordt gemaakt. Je zou zeggen: een ‘goedkope’ film. Toch kan zo’n film soms boven zichzelf uitstijgen, zoals Robert Aldrichs Kiss Me Deadly of Orson Welles’ Touch of Evil – al had de laatste titel wel bekende acteurs. Zelfs Hitchcocks Psycho zou je een B-film kunnen noemen. Best boy – De belangrijkste assistent van de gaffer (zie aldaar). Blue screen – Blauw scherm dat achter de acteurs wordt opgesteld. Als je de scène eenmaal hebt gedraaid kan dit blauwe scherm digitaal worden ingevuld met ander bewegend beeld. Stel: het script schrijft voor dat een gevaarlijke explosie vlak bij de acteurs moet plaatsvinden. Je kunt deze scène dan eerst met de acteurs in de studio draaien, opgesteld voor het blauwe scherm. Vervolgens draai je de explosie apart op de juiste locatie. Daarna kun je deze twee beelden over elkaar heen leggen, en is het net of de acteurs vlak bij die explosie staan. Box-office – Geeft aan hoeveel geld er per dag, week, of jaar is binnengekomen aan de kassa’s van alle bioscopen waar de film vertoond wordt. Callsheet – Een rooster dat aan het einde van elke werkdag wordt uitgereikt aan de gehele crew en cast. Er staat precies op hoe laat en waar iedereen de volgende dag moet zijn. Cameo – Als een heel bekende acteur/actrice – zeg een ‘ster’ – een klein rolletje in een film speelt. Kan ook een bekend iemand zijn uit een andere discipline dan speelfilm. Hitchcock maakte er een gewoonte van in elk van zijn eigen films een minuscule cameo te doen. Cast – Alle acteurs/actrices die meewerken aan een film.

295


Ros e mary ' s Baby

104

persoonlijkheid als Martine kende eenzelfde soort gevoelens tijdens de zwangerschap van onze twee dochters. Dat gegeven maakt de film universeel. En dat-ie in 1968 is gedraaid mag ook relevant worden genoemd: de jaren dat door het gebruik van thalidomide op grote schaal bij pasgeborenen ernstige afwijkingen werden geconstateerd, de zogeheten Softenon-baby’s. Zulke zaken resoneerden bij het zien van deze film allemaal mee in het achterhoofd van het toenmalige publiek. En zo legt een in wezen onwaarschijnlijk verhaal dan toch een stevige ‘Met uitzondering van Mia Farrow link met de werkelijkheid.

staan alle acteurs geheel in dienst

Regisseur Roman Polanski heeft Rosemary’s Baby bekwaam in elkaar gezet. Ik mag wel zeggen: met de Zwitserse precisie van een mechanisch uurwerk. Alles verwijst naar elkaar, geen ontwikkeling of handeling is toevallig. Die precisie bij het aandraaien van de schroeven laat weinig ruimte voor de personages, uitgezonderd Mia Farrow. Alle overige acteurs staan geheel en al in dienst van de plot, ze kunnen zich weinig vrijheden permitteren. Ze zijn vooral bezig met het geven van hints aan het publiek. Iedere vijf minuten stuurt Polanski erop aan dat wij weer andere verdenkingen krijgen: wat willen die opdringerige buren Minnie en Roman Castevet toch? En: wat is er aan de hand met Mia? Waarom doet ze zo nerveus? Heeft dat te maken met de hormonen, of met het merkwaardige kruidje dat Minnie haar om de nek heeft gehangen? Wat zit er in die chocolademousse? Is dokter Sapirstein wel zo betrouwbaar, of levert hij ook diensten aan de satanische sekte? O jee, nu begint Mia ook al rauwe lever te eten! Wat zou er met die baby zijn? Kan dit wel goed aflopen, allemaal? Vooral bij een tweede, derde keer herzien valt op hoe overgeconstrueerd Rosemary’s Baby is. Deels is dat inherent aan het genre: een thriller werkt nu eenmaal volgens vaste wetten. Eerst de intrige opbouwen, allerlei mensen verdacht maken, dat weer ontkrachten, en dan vervolgens alles nogmaals op zijn kop zetten. Ik zie Rosemary’s Baby graag, maar ik vind Hitchcocks Vertigo binnen dit occulte genre superieur.

van de plot.’

Polanski regisseert Ruth Gordon als Minnie Castevet: haar rol van diabolische buurvrouw was goed genoeg voor een Oscar


filmtitel

105

En dat komt in het bijzonder door het einde. Daar geeft Polanski de ambiguĂŻteit die hij zo lang zorgvuldig heeft opgebouwd zomaar op. Het satanskind is geboren, ze hebben Mia verteld dat het een miskraam was. Maar ze hoort gehuil in het appartement naast haar, en dan sluipt ze naar binnen, een mes in de hand. Daar staat het wiegje, in duivels zwart, en met een omgekeerde crucifix erboven. Satanisten uit alle windstreken hebben zich in het appartement verzameld. Ook heel exotische, zwarte mensen, dat zijn natuurlijk de drie koningen uit het kerstverhaal. Die omdraaiing wordt tot het bittere einde volgehouden. Mia kijkt in het wiegje, en schrikt zich het apelazerus.

Paniek maakt zich meester van frĂŞle Rosemary Woodhouse: als enige actrice in het verhaal kreeg Mia Farrow veel spelvrijheid


Ros e mary ' s Baby

106

Oog in oog met het duivelskind – let op het zwarte wiegje

“Wat hebben jullie met zijn ogen gedaan?” roept ze uit. Sekteleider Roman Castevet oreert: “Hij heeft de ogen van zijn vader.” “Ja, Satan is zijn vader!” gilt Minnie. En dan begint die hele heksenkring te krijsen: “Heil, Satan! Heil, Satan!” Daar haak ik af. Dit is too much. En eigenlijk helemaal niet nodig. Ik stel me zo voor dat het einde beter had gewerkt als we gezien hadden dat er een vreselijke creatie in dat wiegje ligt, en dan: cut! Of, iets subtieler: je krijgt de baby in het geheel niet te zien, alleen de reactie van afgrijzen op Mia’s gezicht als zij in het wiegje kijkt. En dan door naar Dakota het allerlaatste shot: cut naar zwart. Zo hebben de kijHet appartementen kers in de nazit ook nog iets om over te discussiëren, complex wa nu wordt alles op bijna potsierlijke wijze uitgelegd. ar Ro se ma ry’s Baby zich afspeelt, en dat in de film de Bramford Building he Blijft staan dat Roman Polanski een interessante et, is in werkelijkheid de Dako regisseur is, ik voel me wel met hem verwant. We ta Building, gebouwd tusse hebben op hetzelfde Amsterdamse studentenfilmn 1880 18 84, en geve stigd festival Cinestud in 1960 nog een prijs gewonop de hoek van de 72ste str nen. Hij voor zijn surrealistische Twee mannen en aat en Central Park West, Ne een kast, ik voor mijn surrealistische Eén hagedis w York. Tussen 1973 en 1980 teveel. woonde John Lennon hier Op de dvd van Rosemary’s Baby staan diverse met Yoko Ono en zoon Sean, tot extra’s, en daarin kun je hem aan het werk zien. dat hij bij de entree door zijn Ik kreeg direct het gevoel dat hij precies zo regisgek geworden fan Michael Ch seert als ik. Polanski zegt daar in een interview: apman werd vermoord. “Ik laat de acteurs enorm hun eigen gang gaan, en dan kijk ik wat ze doen, en zet vervolgens de camera op de juiste plaats neer. Ik probeer ze niet te veel te sturen.”


Ros e mary ' s Baby

107

Klinkt goed, maar daarna gaat hij aan de slag en dan blijkt hij werkelijk geobsedeerd door ieder detail. Mia gaat aan een tafel zitten, Polanski loopt er even langs, en hup: daar verplaatst hij haar arm al. Betere compositie! Vervolgens moet er in dat appartement een personage verschrikt de hoek om komen. Polanski speelt het voor, en nóg een keer. Zo zal het gaan, en niet anders! Op een gegeven moment rent hij achter een acteur aan, pakt hem vast, en duwt hem letterlijk in de richting die hij op moet lopen, haha. Het schijnt zelfs zo erg te zijn, dat – zo hoorde ik later van Cornelia Ott, die bij Zwartboek mijn supervising art director was, en die voor The Ghost Writer met Polanski samenwerkte – als hij door de camera kijkt en een vlekje op de muur ziet, hij een kwast pakt en dat eigenhandig begint over te schilderen. Over control freak gesproken… Ik zag die dvd-beelden en ik dacht: hij is al net zo springerig en bezeten op de set als ik. Van mijzelf denk ik ook altijd dat ik mijn acteurs veel vrijheid geef, maar achteraf hoor ik dan dat het tegendeel waar is. Sommige ervaren actrices – zoals Halina Reijn en Carice van Houten – straffen dat onmiddellijk af. Als ik weer eens iets heb voorgedaan kijken ze mij ernstig aan, en vragen: “Paul? We hebben het nog steeds niet helemaal begrepen… kun je het nog één keertje voorspelen?”’ Perfectionist Polanski in actie: springerig en bezeten op de set


filmtitel

160

‘Alsof Bergman wil zeggen: vergeet alle filosofisch getob.’

Panoramaview: de jonge ‘heks’ gaat op de brandstapel

God (“Ik wil kennis, niet zomaar iets aannemen, ik wil dat Hij zijn hand naar mij uitstrekt”), geeft de ridder en passant en vooral heel onhandig zijn komende schaakzetten weg. Aan het slot van de film volgt het eindspel. Met zijn reisgezelschap heeft Block bijna zijn kasteel bereikt, ze zetten hun kamp op in het bos. Daar verschijnt de Dood wederom. De partij moet nog worden voltooid, is het niet? Op het schaakbord staat het allemaal vrij hopeloos voor de ridder, en hij ziet dat ook in. Met een veeg van zijn mantel gooit hij pardoes alle stukken om. De Dood is daar niet van onder de indruk, hij weet nog precies hoe alles stond. Maar wat hij niet weet is dat de ridder hiermee een afleidingsmanoeuvre creëert, het is een humanistisch gebaar. Door de ontstane verwarring krijgt het stel Jof en Mia nét genoeg tijd om met hun zoontje per huifkar weg te glippen. Of: misschien weet de Dood dat ook wel, en laat hij het gebeuren. Alsof Bergman wil zeggen: vergeet alle hoogdravend filosofisch getob, zoek het geluk in het kleine. Zoek het in oprechte vriendschap, in liefde, en waarschijnlijk heeft de altijd zo getourmenteerde regisseur het hier eerst en vooral tegen zichzelf. Dan is de Dood weer aan zet: pats! Schaakmat! “Ik laat je nu met rust,” besluit hij. “De volgende keer dat ik je zie zit je tijd erop.”


filmtitel

161


★ Episode 1

220


221

The long walk van de wild bunch: hĂŠt beeld van deze western. Van links naar rechts: Tector Gorch (Ben Johnson), Lyle Gorch (Warren Oates), Pike Bishop (William Holden) en Dutch Engstrom (Ernest Borgnine)


u i tg e v e r

General Glass auteur

Mieke Groot f o r m a at

22,5x31 j a a r va n p u b l i c at i e

2007 bijzonderheden

Deze monografie van Mieke Groot bevat een overzicht van haar werk tot op dat moment. Voor de indeling van het boek heb ik nauw met haar samengewerkt om tot een mooie compositie te komen waarbij tekst en beeld zich op de juiste wijze verhouden. Zij werkt met glas en dat heeft als complicatie dat de fotografie (Ron Zijlstra) uitmuntend moet zijn om de belichting geen invloed te laten hebben op de kleuren van de objecten. Daarnaast is het noodzakelijk om van de scans proefdrukken te beoordelen en daarna met de kunstenaar aan de pers te gaan staan om daar het uiteindelijke beeld waar nodig nog bij te sturen.


TRADITION AND CHANGE 10

Ø 28 cm 1995 Free-blown, enameled, enamel applications.

Ø 27 cm 1998 Free-blown, enameled

open resembling parched earth through the combination of body moisture and the sun. The combination of strong colours and linear patterning appealed to Mieke. ‘I am basically a geometric person,’ she says, ‘I like lines. Colour changes mass. These are the games I like to play.’ The first pieces influenced by images of body painting were some of the mould blown pieces. Later examples were either in one strong colour or in two complimentary colours when the enamel paint was mixed with sand. It was some time before she felt her new work was ready to be shown in public. ‘The first pieces in this genre were a literal translation of the photographs in the book and I threw them away because they were just a rip-off.’ Mieke needs to make anything she creates entirely her own and any hint of plagiarism or appropriation fills her with contempt. These glass forms coated with a mix of enamel and sand have sometimes been compared to ceramics, but that is not doing them justice. They have a unique texture in which the matt granular exterior contrasts with the shiny darkness of the interior. Whilst visible only on the inside or in chinks of light within the enamelling, glass remains very much at the centre of these creations. There would be no other way of achieving such a combination of textures. The sand and enamel coatings also create a threedimensional effect, especially when either rows of dots or raised bands stand proud of the form. 6 The variation in the coating or ‘skin’ created by this covering can either be smooth or crusty.

By 1994 Mieke had decided to stop blowing her own glass forms and since then she has worked mainly with Richard Price and more recently Gareth Noel Williams. In both cases the relationship is one built on mutual trust and respect. She enjoys doing technical drawings as a way of releasing ideas inside her head and planning work, but a lot happens during the actual making process. The immediacy of hot glass has always remained an attraction whether blowing it herself or working with others. Distancing herself from glass blowing may have freed her up to think more about colour and in the latter part of the 1990s the colour fields on her work became much more adventurous 7 with large areas of strong colour tones, sometimes contiguous and sometimes separated by black lines. Anything and everything could trigger off a colour scheme. She recalls a ‘Jour de Bastille’ parade while she was an artist in residence at the Musée-Atelier du Verre in Sars-Poteries in 1997 when a small fat drummer in a colourful costume caught her eye. It became the inspiration for some brightly coloured pieces in black, yellow and red. She even turned the impurity of the glass available during that residency to advantage. The solid bands of colour used on the work she produced there served to hide faults in the glass. By this time she had become a regular visitor to Africa and in 1997 had spent a month travelling in Mali with her brother. Since then she has returned often both alone and with Richard Meitner and each of them has responded in their own way to the rich indigenous culture and local craft


DAN KLEIN 11

H 60 cm W 30 cm D 12 cm 2003 Mould-blown, enamel painting.

Ø 20 cm 2000 Free-blown, enameled, enamel applications.

traditions. Mieke’s loft apartment in Amsterdam is filled with tribal artefacts including jewellery, wooden sculptures and textiles. Ideas occur to her all the time as she lives with and learns from these works. One series of work made by Mieke is typical of the way in which a chance occurrence can take flight in her imagination. A young African girl in a town called Djenné noticing Mieke’s camera wanted to be photographed. Mieke was more interested in photographing the building in front of which she was standing but tactfully photographed it with the little girl in the foreground. When looking at the resulting photograph it occurred to Mieke what a wonderful vessel she could make inspired by the form of the child’s head with its spiky hair-do. 8 It has since become a recurring theme appearing in different monochrome versions including bright reds and blues. On a trip to Paris Mieke had noticed some bizarre framed reverse painted glass images in a store selling ethnic crafts. They were often painted over photographs as a way of enhancing them and preserving them. In Senegal she found large quantities of such paintings offered for sale as cheap wall decoration. She has amassed a considerable collection of these naïve and charming artefacts for herself and is an incurable collector at heart. They are stacked against a wall in her apartment, but more importantly they led to a new series of work in which she used reverse painting on the inside of her vessel forms. The process was laborious and she describes the pieces as being ‘very fiddly’ to make. But once launched

on an idea she pursues it to conclusion and came up with what must have seemed to her public rather uncharacteristic flower decoration, 9 only recognisable as hers because of the ordered geometry and lively colour palette. She has now abandoned that body of work and for the exhibition in Spring 2007 at Leerdam has resumed her exploration of colour fields on vessel forms. As always she is pushing herself towards new imagery. During the thirty years of her career Mieke has made an enormous contribution whether as a teacher, curator, designer, artist or simply as a friend. As a teacher together with Richard Meitner she shaped glass education at the Rietveld Academie during nearly two decades and set standards that were adopted far beyond Dutch borders. They left an indelible stamp on glass education and though their influence remains no-one could never re-create the atmosphere that they generated there. As a curator at the Ernsting Foundation from 1996 to 2006 she had the courage and confidence in her own judgement to buy the work of up and coming artists and give them exhibition space, building a unique and perhaps more original contemporary glass collection than any other European institution has achieved. Every Ernsting catalogue published during her curatorship is a real ‘Dokument seiner Zeit’. As an artist in glass she has always remained true to herself and in so doing drawn strength from her own impeccable taste and judgement. Dan Klein. Curator, collector and specialist in contemporary glass.


2006-2007 38

18

H 31 cm 2006

Ø 24.5 cm ‘Keur’


19

Ø 25 cm 2006

MIEKE GROOT

‘Dieg Bou Diar 2’

39


BEHIND GLASS 52

H 30 cm Ø 28 cm 1994 Free-blown, enameled.

H 31 cm Ø 23.5 cm 1996 Free-blown, enameled, enamel painting.

be working properly. With time the walls started to crack, and, of course, the coating also cracked. During the rainy season water could leak through the cracks and undermine the whole structure. What the engineers discovered was that termites had eaten the straw. The insects had left their droppings, which caused a reaction with the material. This changed the characteristics of the clay, and this made the material shrink much less. The engineers decided to add a percentage of this old material to the new, no straw this time, in order to see what the effect would be. This material hardly shrank and therefore guaranteed better durability of the houses. So, how does brick making link with my work? I will explain! During the mid nineties, I had developed pieces of work that had thick layers of enamel on the surface. 13 However, my problem was, that during the firing process, the enamel would partly come off. Also, the enamel skin was rather fragile even after firing. As a result of the technical adventure of my brother and

his colleagues in Djenné, I decided to employ the same principle with my enamel. To the new enamel I added ‘leftover’ enamel, which had been mixed with water, sand and medium, and had over a period of time, dried out. Although the chemical process, and the outcome of my experiments were of a different nature, in the same manner as my brother in Africa, I achieved the results I needed. The process had increased the strength of the enamel, and it was much more stable during the firing process. Re-cycling had also been the solution for me! On the subject of re-cycling. 14 I have always loved the tin objects that the Africans make from old cans. I bought this little car on the ferry, whilst crossing the river Niger. Re-cycling plays an enormous role in the third world. I heard about a German architect who builds houses in South Africa, which are made out of empty Coca-Cola and beer tins. His project is very successful. Apart from the wire, the building costs nothing. Also the houses seem to be very comfortable, because the air that is trapped in the tins acts as a perfect in-


MIEKE GROOT 53

Ø 18 cm 1994 Blown glass beads, cut and polished, bone, silver.

sulation. Keeping the house cool during the day and warm at night. Travelling in Africa and Asia I’ve discovered an amazing variety of crafts. What strikes me in particular, is the fact that, with very simple means, work of amazing quality is created. The feeling for and the skill with which the people work with the materials they have often found in their surroundings, underlines their creativity. In particular the African textiles fascinate and inspire me. 15 Great examples of this craft are the Kuba textiles from Congo and the Bogolan from Mali. The Bogolan are particularly interesting for their patterns. Cotton strips are woven on very simple looms, and sewn together. From there, the cloth is coloured with natural dyes and printed. The patterns come from a long tradition, but it’s obvious, as with everything, there are differences in interpretations and consequently in the final results. The first study I made at the Rietveld Academie was in jewellery. After my final examination at the jewellery

department, I continued my study at the Academie in the glass department. 16 20 years later I made a small collection of jewellery. The starting point for this first range of work was big blown beads. From there I looked for other beads, which I could combine with my own elements. Big, small, bronze, amber, everything that I liked and thought I could use, I bought. The metal work had to be simple but effective. 17 In this respect, I had learned a lot from looking at ethnic jewellery and the craft people in Africa and Asia. The intriguing combinations of materials, the forms, the skilfulness and simplicity of the metalwork, all this has been of utmost importance for the development of my own jewellery work. An African art form that not many people know about, is reverse, or behind glass, painting. Some years ago, I discovered in a Senegalese store in Paris, reverse glass paintings. It was love at first sight, and I started to collect. At that time I didn’t have any idea what the consequences would be. The reverse glass painting in


RETROSPECTIVE 82

23

Ø 18 cm 1995

‘Flame’


RETROSPECTIVE 102

39

H 29 cm 2002

Ø 34.5 cm


40

H 21 cm 2002

Ø 21 cm

MIEKE GROOT 103


DESCRIPTIONS 122

15 2006

21 2007

Free-blown, enameled. 34

Free-blown, enameled. 42

16 2006

22 2006

Free-blown, enameled. 35

Free-blown, enameled. 43

17 2006 ‘Pearl’

23 2006 ‘Gri-gri’

Glass beads, lampwork, pearls, corals, silver. 37

Free-blown, applications, enameled. 44

18 2006 ‘Keur’

24 2007

Free-blown, enameled. 38

Free-blown, enameled, enamel applications. 45

19 2006 ‘Dieg Bou Diar 2’

25 2007 ‘Baye fall’

Blown glass beads, lampwork, steel, silver. 39

47

20 2007 Free-blown, applications, enameled. 41

Free-blown, enameled.


MIEKE GROOT 123

Retrospective

1 1978

8 1986 ‘Slappe Stenen’ (Weak Bricks)

Free-blown, glass enamel inclusion.

Exhibition ‘Beelden in Glas’/‘Glass Sculpture’,

Fort Asperen, Asperen.

60

67

2 1979

9 1986

Free-blown, silver foil applications.

Mould-blown and free formed glass, enameled, sandblasted.

61

68

3 1980

10 1987

Free-blown, coloured glass powder-

Free-blown, sandcast, laminated.

and silver foil inclusions. 62

69

4 1981

11 1988

Free-blown, silver foil application. 62

Sandcast, laminated, iron. 70

5 1984

12 1989

Mould-blown- and free formed glass,

Sandcast, sandblasted, laminated.

sandblasted, enameled. 64

71

6 1985

13 1989

Mould-blown- and free formed glass,

Sandcast, sandblasted, laminated.

sandblasted, enameled. 65

71

7 1985

14 1989

Mould-blown- and free formed glass, enameled. 66

Mould-blown and free formed glass, enameled. 72


u i tg e v e r

Ernsting Stiftung auteur

f o r m a at

19,5x30,5 j a a r va n p u b l i c at i e

1998-2005 bijzonderheden

Voor het glasmuseum van de Ernsting Stiftung in Lette, Duitsland, maakte ik tussen 1998 en 2005 tweejaarlijks een overzichtscatalogus van de aankopen. Daarnaast verzorgde ik de uitnodigingen voor de wisselende exposities. Werken met glas heeft als complicatie dat de fotografie (Ron Zijlstra) uitmuntend moet zijn om de belichting geen invloed te laten hebben op de kleuren van de objecten. Daarnaast is het noodzakelijk om van de scans proefdrukken te beoordelen en daarna aan de pers te gaan staan om daar het uiteindelijke beeld waar nodig nog bij te sturen. De veelvuldig gebruikte kleurvlakken, een terugkerend element in zowel de catalogi als de uitnodigingen, zijn vooraf door proefdrukken getest en beoordeeld.


1996

ERWERBUNGEN

12

6 Lisa Gherardi 1995 H 10

造 120


1996

ACQUISITIONS

13

7

8

Paolo Martinuzzi 1975-1980

Giampaolo Amoruso 1996

H 31

H 21

B/W 31

9 Koen Vanderstukken 1993 H 50

B/W 21

T/D 5

造 15


1997

ERWERBUNGEN

26

37 Silvia Levenson ‘A present for you’ 1996 H 4

B/W 23

T/D 45

38 Hanneke Fokkelman 1997 H 9

B/W 47

T/D 40


1997

ACQUISITIONS

27

39 Esther Jiskoot ‘Sivanne’ 1997 H 179

B/W 30

T/D 17


u i tg e v e r

General Glass auteur

Richard Meitner f o r m a at

23,5x30,5 j a a r va n p u b l i c at i e

2001 bijzonderheden

Deze monografie van Richard Meitner bevat een overzicht van zijn werk tot op dat moment. Voor de indeling van het boek heb ik nauw met hem samengewerkt om tot een mooie compositie te komen waarbij tekst en beeld zich op de juiste wijze verhouden. Hij werkt onder meer met glas en dat heeft als complicatie dat de fotografie (Ron Zijlstra) uitmuntend moet zijn om de belichting geen invloed te laten hebben op de kleuren van de objecten. Daarnaast is het noodzakelijk om van de scans proefdrukken te beoordelen en daarna met de kunstenaar aan de pers te gaan staan om daar het uiteindelijke beeld waar nodig nog bij te sturen. Een complete versie van dit boek is te bekijken via http://issuu. com/stevenboland/docs/richard_meitner_300


Toutes ces associations sont néanmoins effectuées avec l’affection et l’admiration qu’il ressent pour un matériau aussi plastique. Il me contacta pour me demander: «Envisageriez-vous d’écrire un texte pour le livre consacré à mon travail?VIII» Sans hésitation. Mais je donnai mon accord après un week-end de mûre réflexion: on ne s’aventure pas à la légère sur des territoires aussi exigeants et élusifs.

confront it or deform it with bronze or steel, setting up hateful tensions - and it hardly seems necessary to remind ourselves that love and hate are so dangerously close. But all of these pairings are done with affection and admiration for so versatile a material. His approach to me was “would you consider writing something about my work for this book?” VIII Like a shot – but I agreed only after a weekend’s very careful consideration. One doesn’t tread unwarily into this testing, tantalising territory.

I

Lettre de J. O. à R. M. du  juillet .

II

Conférence au Royal College of Arts, octobre .

III

Ibidem. Une erreur de manipulation a inversé l’ordre des diapositives de la conférence, à la grande inquiétude de Meitner, ce qui confirme son goût pour une manipulation très précise de l’image.

I

Letter from JO to RM ...

II

Lecture, Royal College of Art, October, 

III

Ibid. Some gremlin intervened and all the slides for this lecture were shown

IV

IV

Ibidem et Klein D.: Richard Meitner’s Cabinet of Curiosities, in Vetro, juin , pages -. Meitner est toujours fier de parler de sa grand-tante, Lise Meitner, «co-inventeur de la fission nucléaire».

in reverse. His extreme concern over this further served to emphasise his

V

Ibidem.

interest in the opportunity to very precisely manipulate the image.

VI

Ibidem.

Ibid. and Klein, D: Richard Meitner’s Cabinet of Curiosities’, Vetro, June

VII

Conférence au Royal College of Arts.

, pp. -. Meitner is proud always to mention his great-aunt Lise

VIII

E-mail de R. M. à J. O., vendredi  mars .

Meitner ‘largely responsible for the discovery of nuclear fission’.

Jennifer Hawkins Opie

V

Ibid.

VI

Ibid.

VII

Lecture RCA…

VIII

‘Agog’, e-mail from RM to JO, Fri, //.

Conservateur adjoint, Victoria and Albert Museum, avril  a

b

c

Jennifer Hawkins Opie Deputy Curator Victoria & Albert Museum, April  a

b

c

a

c

d

e

c

d

a

c

a

e

b

d

d

c b

a d

a

e

c e

b

b

a d

c

e

a

d

c

b

e

a

b

c

d

b

e

d

a

a

c

a

e

b

d

d

c

a

e

47

d

c

b

a

e

a

e

b

d

c

e

a

d

c

b

e

a

b

c

d

b

e

d

a

c

a

d

b

c

e

AH T 9T 8E N CT ME

b

e

d

a

c

2001

c

H 53 CM

W 29 CM

b a

c

e c

d

b

e

d

a

a

e

d

c

b

a

d

b

c

e

d

e

c

b

a

b

e

d

a

c

e

d

a

b

c

c

b

e

d

a

a

e

c

d

b

d

c

a

b

e

e

d

a

c

b

a

e

c

d

b

d

e

c

b

a

b

a

e

c

d

a

b

a

c

e

b

d

a

e

e

c

d

d

c

d

b

d

c

a

b

e

a

e

c

d

b

b

a

e

c

d

d

b e

a c

d

e b

c a

b

a

e

c

e

c

d

b

a

c

e

b

a

d

d

a

c

e

d

c

b

b

e

a

e

b

d

a

c

d

c

b

e

a

a

d e

c a

c



d

d

MOJAVE 1 9 90 6

e

e

b

c

d

e

d

e

b

b

c

e

b

e

b

a

b

d b

e

e

c a

b d


1 ’     , ...

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

HISTORY

Il y a deux hivers de cela, je me trouvais à la bibliothèque du musée des Arts décoratifs de Prague, méditant sur le travail de Richard Meitner. La salle de lecture est un volume magnifique, resté apparemment inchangé depuis la fin du e siècle. Prague est une ville qui incite à se poser des questions et la bibliothèque 2 est un bon endroit pour essayer de comprendre. Franz Kafka aimait à y travailler et, lorsque je faisais une pause, je me demandais souvent si mon auguste postérieur était posé sur la chaise de Thonet où Kafka s’était précisément assis. Cette bibliothèque détient une documentation exhaustive que je qualifierais de «meitnéresque», sous la forme d’anciennes publications sur le verre industriel tchèque. On y trouve des ar3 ticles sur des appareils destinés à l’industrie chimique et pharmaceutique. Ces instruments compliqués en verre borosilicate façonné au chalumeau peuvent résister à des variations soudaines et extrêmes de température et sont conçus pour la circulation et la distillation des liquides. Des encarts publicitaires pour les séparateurs de gaz, des tubes en U, des cylindres gradués, des pipettes et des filtres font miroiter la stabilité, la per4 manence et la précision. Depuis , le matériau choisi par Meitner est ce verre résistant à la chaleur, façonné au chalumeau, travaillé selon ses directives par l’ouvrier verrier Edwin Dieperink. Même si elles ont souvent la forme d’animaux, de plantes et d’hommes ou de bouteilles «votives», les formes de base sont celles des béchers, alambics bouillants, cornues, cloches, thermomètres et ampoules. 5 Au premier regard, les sculptures de Meitner, comme leurs homologues de laboratoire, semblent des objets simples et lisibles. Ce sont des ensembles équilibrés, posés et élégants d’articles familiers qui prennent toujours une forme de récipient. Depuis la fin des années , un examen plus approfondi révèle que Meitner ne fait pas partie de la Bande de «Happy Glass». En témoignent ces vases munis de bouchons ornés de racines pen6 dantes qui furent suivis par une série de petites coupes. Ces coupelles/coupes sont des pièces très maîtrisées, de taille réduite, presque opaques et elles montrent sur leur surface des dessins riches de détails. Leur caractère précieux et subtil avait beaucoup plus de points communs avec les céramiques du Californien Ron Nagle que toute autre pièce contemporaine en verre. Vingt ans après, l’interaction entre l’intérieur et 7 l’extérieur – un bord coupé qui révèle un intérieur orange vif, la disparition progressive d’une forme en vrille derrière des parois translucides – garde encore son caractère novateur et original. Quand Meitner en arriva à ses cylindres qui ont l’air de s’affaisser lentement, ornés de trompe-l’œil, de bêtes menaçantes, de dorures, de miroirs et transpercés de poissons de bois peint, son travail devint, et persiste à rester indéchiffrable. Un vase 8 avec un crochet auquel est enchaînée une carotte?5 Un lézard rempli de liquide bleu? Des décalcomanies appliquées avec la régularité que l’on retrouve sur des coussins en chintz?52 La quiétude domestique de ces mignons petits animaux, de ces carreaux de Delft bleu et blanc8, de ces lanternes et autres figurines ringardes étai suffisamment décalé pour former un foison-

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995

 ’   

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 21 CM

W 76 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

B L O W N ago G L A SI Ssat , O in I L the L A M Plibrary of the Museum of DecoraTwo winters VERRE SOUFFLÉ, LAMPE À HUILE tive Arts in Prague and thought about Richard Meitner’s work. The reading room is a magnificent open space that has not changedNmuch O T I T L in E /appearance S A N S T I T R E since the end of the th-century. Prague is about bewilderment and the room is a good place to 1978 sit and try to understand. Franz Kafka liked to read there too H 11 CM and in between my big thoughts, I often wondered if my posBLOWN GLASS, HOT APPLICATIONS terior was rubbing the same Thonet chair seat as had Kafka’s. VERRE SOUFFLÉ, DÉCORÉ À CHAUD The library holds extensive ‘Meitneresque’ resources in the form of old publications on Czech industrial glass. There are N O T I T apparatus L E / S A N S Tdestined ITRE articles about for chemical and pharmaceutical companies. The complicated flameworked systems of 1984 borosilicate glass are able to withstand extreme and sudden H 34 CM changes in temperature and are designed for the circulation BLOWN AND ENAMELED GLASS and distillation of liquids. Advertisements for vapor separators, VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ u-bends, graduated cylinders, pipettes and filters promise stability, uniformity and precision. O L A T I O NMeitner’s DU FOND SinceV I, medium of choice has also been flameworked heat-resistant glass modeled to his specifications 1984 by instrument maker Edwin Dieperink. While often anthropoH 65 CM morphized into animals, plants and people or turned into votive BLOWN AND ENAMELED GLASS, PAINTED WOOD bottles, the basic shapes are workhorse beakers, flasks, bubbling VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, BOIS PEINT alembics, retorts, bell jars, thermometers and light bulbs. At first glance, Meitner’s sculptures, like their labware I S D O M to be straightforward and legible objects. They cousins,Wappear are centered, 1 9 9 4 calm and elegant composites of familiar items invariably in some form of the vessel. Since the late s, a H 44 CM second look has made it clear that Meitner is not part of the BLOWN AND ENAMELED GLASS, HOT APPLICATION, LAMPWORK “Happy VGlass Gang”. Bubbles with dangling root stoppers were ERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, COLLÉ À CHAUD, TRAVAIL AU CHALUMEAU the first sign, followed by a series of small stumpy cups. The cups are tightly controlled, diminutive in scale, largely opaque, QUALCOSA IN ORO and display richly detailed surface ‘drawings.’ Their precious 1 9 9clunkiness 5 and subtle had more in common with the ceramics of Californian Ron Nagle than anything in the contemporary H 75 CM studio glass scene. Twenty years later, the play between interior BLOWN GLASS, GOLD LEAF and exterior V E R R E–Sa O Ucut F F L Érim , F Erevealing U L L E S D ’ O Ra brilliant orange lining, the slow fading away of a tendril behind translucent walls – still feels new and distinct. WAR WhenW I Meitner followed with softly collapsing cylinders 1 9 9with 7 decorated ‘trompe-l’oeil’ snarling beasts, gilding, mirroring and Hpenetrated by painted wooden fish, the work became 62 CM and remained stubbornly indecipherable. A bag with a small BLOWN AND ENAMELED GLASS 5 hooked Varm E R R E dragging S O U F F L É E Ta Échained M A I L L É carrot? A lizard filled with blue water? Photo-transfers applied with the density of chintz slipcovers?52 The comforting domestic warmth of cute lumpy DELFT BLUE animals, blue and white Delft tiles8, night lights and corny 97 figurines1 9proved to be just ‘off ’ enough to form an unsettling

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

5

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

52

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 50 CM

W 40 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

8

BLOWN AND ENAMELED GLASS, GLASS TILES, ENAMEL TRANSFERS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, CARREAUX EN VERRE, DÉCALCOMANIES CÉRAMIQUES




47 MOJAVE 1 9 90 6 AH T 9T 8E N CT ME 2001 H 53 CM

W 29 CM


1 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

HISTORY –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 21 CM

W 76 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, OIL LAMP VERRE SOUFFLÉ, LAMPE À HUILE 2 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1978 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 11 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, HOT APPLICATIONS VERRE SOUFFLÉ, DÉCORÉ À CHAUD 3 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 34 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 4 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

VIOLATION DU FOND –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 65 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, PAINTED WOOD VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, BOIS PEINT 5 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WISDOM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1994 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 44 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, HOT APPLICATION, LAMPWORK VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, COLLÉ À CHAUD, TRAVAIL AU CHALUMEAU 6 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

QUALCOSA IN ORO –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 75 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, GOLD LEAF VERRE SOUFFLÉ, FEULLES D’OR 7 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WIWAR –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 62 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 8 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

DELFT BLUE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 50 CM

W 40 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, GLASS TILES, ENAMEL TRANSFERS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, CARREAUX EN VERRE, DÉCALCOMANIES CÉRAMIQUES


90 ATTENTE 2001 H 53 CM

W 29 CM


1 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

HISTORY –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 21 CM

W 76 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, OIL LAMP VERRE SOUFFLÉ, LAMPE À HUILE 2 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1978 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 11 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, HOT APPLICATIONS VERRE SOUFFLÉ, DÉCORÉ À CHAUD 3 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 34 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 4 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

VIOLATION DU FOND –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 65 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, PAINTED WOOD VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, BOIS PEINT 5 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WISDOM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1994 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 44 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, HOT APPLICATION, LAMPWORK VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, COLLÉ À CHAUD, TRAVAIL AU CHALUMEAU 6 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

QUALCOSA IN ORO –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 75 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, GOLD LEAF VERRE SOUFFLÉ, FEULLES D’OR 7 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WIWAR –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 62 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 8 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

DELFT BLUE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 50 CM

W 40 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, GLASS TILES, ENAMEL TRANSFERS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, CARREAUX EN VERRE, DÉCALCOMANIES CÉRAMIQUES


1 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

HISTORY –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 21 CM

W 76 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, OIL LAMP VERRE SOUFFLÉ, LAMPE À HUILE 2 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1978 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 11 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, HOT APPLICATIONS VERRE SOUFFLÉ, DÉCORÉ À CHAUD 3 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

NO TITLE / SANS TITRE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 34 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 4 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

VIOLATION DU FOND –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1984 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 65 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, PAINTED WOOD VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, BOIS PEINT 5 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WISDOM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1994 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 44 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, HOT APPLICATION, LAMPWORK VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, COLLÉ À CHAUD, TRAVAIL AU CHALUMEAU 6 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

QUALCOSA IN ORO –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1995 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 75 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN GLASS, GOLD LEAF VERRE SOUFFLÉ, FEULLES D’OR 7 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

WIWAR –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 62 CM –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ 8 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

DELFT BLUE –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1997 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

H 50 CM

W 40 CM

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

BLOWN AND ENAMELED GLASS, GLASS TILES, ENAMEL TRANSFERS VERRE SOUFFLÉ ET ÉMAILLÉ, CARREAUX EN VERRE, DÉCALCOMANIES CÉRAMIQUES


uitgever

SNOF/FrenkenFilms au t eu r

Gilles Frenken f o r m a at

20,5x16 j a a r va n p u b l i c at i e

2013 b i j zo n d e r h e d e n

Dit boekje hoort bij de documentaire Expeditie Oman van Gilles Frenken. Hierin een verslag van de opnames. Ingesloten in het boekje was een DVD met de documentaire, deze werd bevestigd in een uitgespaarde ruimte in het kaft. Naast het boekje werden verschillnde Blu-Ray en DVD labels ontworpen alsmede een uitnodigingskaart voor de presentatie en een affiche.


The making of a film is an expedition… By Gilles Frenken, the film’s producer, director and cameraman

The story about the making of the film begins with antiquarian Gert-Jan

Klaas Doornbos, a pedagogue born in 1936 and since a few years retired,

Keizer from Heemstede, the Netherlands. At the start of the 21st centu-

who holds a great interest in historical books of history, art and shipping.

ry, amongst the antiques of a flea market in France, Keizer found a rare

At Keizer’s request, Doornbos read the story of the Amstelveen shipwreck

Dutch book from the 18th century called ‘Tydkorting’. The book is a bound

and reconstructed where in the southeast of Oman the disaster must have

version of several magazine editions containing noteworthy articles pub-

occurred. The Amstelveen had been en route from Batavia (now Jakarta in

lished in 1766 in the city of Middelburg, then one of the most important

Indonesia) to the Kharg Island off the coast of Persia, now Iran. Back then

harbours in the Netherlands. Amongst its many stories is

the VOC had a fort and trading post on the island. Although

a 53-page-account on the last journey of VOC ship ‘Am-

there are many stories about sunken VOC ships, this catastro-

stelveen’. The VOC, ‘Verenigde Oostindische Compagnie’ or

phe had barely been noted in the books on the history of

‘United East-Indian Company’, was a large trading company

the VOC.

with hundreds of ships and dozens of trade offices in several ports in the Netherlands and along the coasts of Africa and

In his log or diary-like account, Eyks mentions coordinates of

Asia. The 53 pages in the book ‘Tydkorting’ tells the memoirs

where the ship would have sunk. This means that with the

of a sailor, third mate Cornelis Eyks. Eyks had sailed on the

help of some research the wreck should be traceable and per-

‘Amstelveen’, which eventually led to shipwreck. Following

haps valuables such as gold and silver coins, porcelain or nav-

the disaster, Eyks together with a few other survivors, endured a gruelling hike through the desert in order to reach inhabited lands.

igational instruments could be found beautifully preserved in the sands of the Omani seafloor. The date the ship sank was August 7, 1763, and so on August 7, 2013, it happened exactly 250 years ago.

Keizer runs an antique store called AmstelArt located in Heemstede. He mainly sells 19th century paintings, but also deals in older and newer

Prof. Doornbos decided to further research the story and write a book

works, artefacts and books. One of his clients is fellow townsman Prof.

about it. In the VOC archives, housed in the ‘Nationaal Archief’ in The


Stichting Netherlands Oman Foundation, the first project By Peter van Ees, chairman

The film Expedition Oman came about thanks to the support of the gener-

contribute ‘something’ to culture. Apparently, the situation is not that grave

osity of the Dutch and Omani businesses. But in addition to the project that

yet. Great donations, like those from Damen Shipyards, Fanack from The

led to the film production a search took place within the same framework

Hague and the Omani Seven Seas, made it possible to make a quick start.

looking for the wreck of the Amstelveen, the ship on which Cornelis Eyks served as third mate in 1763. To carry out the two projects, the Stichting Netherlands Oman Foundation (SNOF) was established. The foundation aims to strengthen the cultural and economic relations between the Netherlands and Oman.

The main contribution came from the Dutch shipyard Oceanco in Alblasserdam. This company is owned by an Omani industrial, Dr. Mohammed al Barwani, a remarkable man who once started his career at Shell in Oman. Working on such a project means that you as directors of the foundation uphold sufficient interaction with lawyers and the tax office, but also with the stakeholders in Oman. There has been a lot of contact with

The board of the foundation consists of three members and the three

the Omani Ministry of Heritage and Culture, under whose patronage the

members have been involved in the creation of the legal and financial

projects in Oman were executed. At an earlier stage, the Dutch embassy

framework within which the two projects could be carried out. To us the

had already signed a Memorandum of Understanding with the Omani

grateful task to steer the project in the right direction.

Ministry. This followed up from the state visit by Queen Beatrix made to

Never before has it occurred, through the unconditional support of for-

Oman in 2012.

mer Dutch ambassador to Oman, Stefan van Wersch, that there existed

Of the ingested funds, 94 % went to the projects, a very high amount.

such cooperation in the business sector of both countries in this way. We

This also indicates that the costs the foundation has made itself have been

are happy and proud that next to the director of the National Maritime

extremely low. This is important at times like these. It is a feat that we

Museum in Amsterdam, Willem Bijleveld, we found Stefan van Wersch

would like to convey. Hereby we would like to point out that the founda-

prepared to partake in our Committee of Recommendation.

tion was and is not in the possession of an ANBI status, a status granted by

Eighteen companies, including eight from Oman and ten from the Netherlands, contributed their share. Eighteen partners who do actually want to

the government to foundations in the pursuit of charitable goals. The first cut of the film was aired during a preview in Muscat on April


uitgever

Lebowski au t eu r

Rob van Scheers & Gustavo Garcia f o r m a at

17x24 j a a r va n p u b l i c at i e

2011 b i j zo n d e r h e d e n

Een voorpublicatie van deze graphic novel vond plaats in het tijdschrift Elsevier. Het boek werd aangevuld met een kleine inleiding en een literair stuk van Rob van Scheers over Gagarin. Van het boek verscheen ook een beperkte gebonden editie.


De hemel is vanbinnen en vanbuiten onderzocht, God noch engelen zijn aangetroffen Vladimir Majakovski*

Voor Luc (8 jaar), de kleine kosmonaut

Dit boek is mede tot stand gekomen met steun van het Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst. Dank gaat ook uit naar tolk en vertaalster Dasha Rogova, alsmede Pieter Waterdrinker en Peter d’Hamecourt voor hun support in Moskou. Aan het thuisfront mogen de collegiale inspanningen van Arendo Joustra, Peter ter Mors, Bastiaan Bommeljé, Piet Smolders, Rienk Tychon en Oscar van Gelderen niet onvermeld blijven. Copyright © 2011 Rob van Scheers, Gustavo Garcia Copyright © 2011 Lebowski Publishers, Amsterdam Copyright © foto’s binnenwerk: archief Rob van Scheers Typografie en omslagontwerp: Steven Boland, Amsterdam ISBN 978 90 488 0985 1 NUR 363 Reageren? Lezers schrijven naar: gagarinstrip@gmail.com www.gustavogarcia.org www.lebowskipublishers.nl Lebowski Publishers is een imprint van Dutch Media Uitgevers bv


Baikonoer, 12 april 1961

Pojechali! ‘Daar gaan we!’ Joeri Gagarin en het grootste avontuur van de mensheid

J

oeri Gagarin is een held van onze tijd. Op 12 april 2011 is het exact vijftig jaar geleden dat deze Russische boerenzoon annex mig-piloot in zijn wankele Vostok-1 als eerste afgezant van de aarde het firmament bestormde. Hij werd om 9.07 uur Standaard Moskou Tijd gelanceerd vanaf platform 1 op de ruimtebasis Baikonoer in Kazachstan, maar wat de 27-jarige

‘Columbus van de Kosmos’ niet wist was dat Hoofd Constructie Sergej Koroljov – brein achter het Sovjet-programma – hem minder dan vijftig procent kans gaf heelhuids terug te keren. ‘Pojechali!’ riep Gagarin evenwel monter, als in: ‘Daar gaan we!’, toen hij het Grote Onbekende werd ingezonden. Niemand kon voorspellen hoe het zou aflopen. Was zijn ruimtepak wel deugdelijk? Hoe zou hij reageren op gewichtloosheid? Kon zijn geest de totale onthechting aan? En misschien wel het allerbelangrijkste: zou zijn Vostok-1 de hellevaart bij terugkeer in de dampkring overleven? Begrijpelijke zorgen, ze horen bij een verkenning van volkomen onbekend terrein. Toen in de 19e eeuw de eerste treinen werden getest bouwden ingenieurs langs de spoorlijn een schutting. Zo hoefden de passagiers het voorbijzoevende landschap niet te zien, en die treinen gingen hooguit dertig kilometer per uur. Joeri Gagarin vloog met een snelheid van 7 kilometer per seconde rond de globe, in een eenmalige baan die 108 minuten precies besloeg. Bijna alles wat I


Vandaag zal hij de Columbus van de kosmos worden!

tap tap Het is tijd.

Na een eenvoudig ontbijt van bruine ruimtepasta-smurrie .. (vol geconcentreerde calorieen en vitamines) worden , Kosmonaut Nummer 1 en 2 in hun ruimtepak gehesen.

.

42

German Titov, de understudy, moet als eerste. Hij weet wel waarom.

Zo wordt Joeri korter aan mogelijke oververhitting blootgesteld.

.

48

German ontleent dan ook geen optimistische gedachten aan het feit dat hij als eerste wordt geprepareerd.


Joeri krijgt in zijn survivalkit twee opmerkelijke attributen mee:

een Makarov PM-pistool, voor als hij per ongeluk in Donker Afrika belandt -al mag het .. wapentuig heimelijk ook worden gelezen als een vingerwijzing naar de Finale Oplossing als er onverhoopt iets mis mocht gaan.

Alsmede een persoonsbewijs: niemand verlaat de Sovjet-Unie zonder de vereiste papieren.

.

43

Op de bus is een hoefijzer aangebracht - voor goed geluk, dat spreekt.

.

49


Een pagina uit een graphic novel vraagt zes stappen. 1 Het verzamelen van voorbeeldmateriaal. 2. Het schrijven van de betreffende scène uit het scenario. 3 De eerste schets. 4 Na enig overleg kan door de tekenaar begonnen worden met de definitieve versie in inkt. 5 Het toevoegen van schaduwen, voor meer perspectief. 6 Het inkleuren van de prenten. SCENARIO JOERI GAGARIN: DE GRAPHIC NOVEL DEEL III 41. EXTERIEUR. NAAR MOSKOU – JOERI REIST IN EEN ILJOESJIN-18 – VLIEGVELD VNUKOVO - WE ZIEN EEN ESCORTE Tekst: Voor de volgende dag staat het feestelijk onthaal van de nieuwbakken ‘Held van de Sovjet-Unie’gepland. Geëscorteerd door MIGs landt Gagarin in een Iljoesjin-18 op Vnukovo, de internationale luchthaven van Moskou. * 42. WE ZIEN JOERI UIT HET VLIEGTUIG STAPPEN (meerdere foto’s) Tekst: Later zal Joeri vertellen dat hij op de rode loper… * 43. JOERI BETREEDT DE RODE LOPER …nog nerveuzer was dan tijdens zijn ruimtereis.

.

* 44. JOERI OP DE RODE LOPER – MOOI SHOT VAN BOVEN!

106

Iets wat alles te maken heeft… * 45. CLOSE UP OP ZIJN RECHTERSCHOEN – VETER LOS VAN ZIJN RECHTERSCHOEN! – HIJ STRUIKELT BIJNA …met een losse schoenveter! Joeri denkt: Ik zal juist nu toch geen legendarische flater slaan? * 46. DE TRAP MET JOURNALISTEN (bijgevoegd) Tekst: Voor het oog van de wereld, bedoelt hij. Talloze journalisten en cameraploegen wachten hem op.

3

4

5

6


God noch engelen Hoe Joeri Gagarin voor ons de ruimte veroverde De basis voor deze graphic novel werd gelegd in 2001, toen Rob van Scheers een reis ondernam langs de voornaamste locaties (Moskou; ruimtebasis Baikonoer, Kazachstan) uit het Russische ruimtevaartprogramma. Niet alleen nam hij vele foto’s die nu het uitgangspunt vormen voor de tekeningen – voorbeelden bijgevoegd in de tekst –, ook sprak hij vele betrokkenen van het eerste uur. Aanleiding voor zijn afreizen was de trip die de Amerikaan Dennis Tito vanaf Baikonoer naar het International Space Station ondernam, als eerste ruimtetoerist ooit. Dat was al bijzonder, maar beter nog was dat de Russen – die zo hechten aan tradities – niets aan de procedures hebben veranderd sinds de dagen van Joeri Gagarin: zelfs het gebruikte lanceerplatform is nog hetzelfde. Zo kon de verslaggever een nauwgezette reconstructie maken van Gagarins vlucht, voorzien van talloze details. Die reportage kwam terecht in het literaire tijdschrift Hollands Maandblad, en voor de volledigheid drukken we het artikel als extra bijlage in deze making of… nogmaals af. baikonoer , kazachstan – 28 april 2001

– Dit is geen glasnost meer, dit is roekeloos. Nauwelijks drie uur voor de lancering staat een sissende raket te pralen in de gloeiende

zon, en ik kan de dampen opsnuiven. Ik sta vijf meter verwijderd van de Sojoez tm-32 op het Joeri Gagarin-lanceerplatform van de basis Baikonoer, en niemand vraagt me wat ik hier doe. De reis van Moskou naar Kazachstan leek een eindeloze hordeloop langs mannen met petten die met steeds toenemende argwaan de papieren bekeken die Mr. Fix-it mij in Moskou had verkocht voor 200 dollar, maar nu trekt niemand de wenkbrauwen op terwijl ik de Sojoez bijna kan aaien. Dat geldt al evenzeer voor het portret van Gagarin op de zijkant van de raket. Precies veertig jaar geleden, en vanaf ditzelfde platform werd de 27-jarige majoor Joeri in zijn Vostok-1 naar eeuwige roem gekatapulteerd. Om dat te vieren is deze reis van de Sojoez tm-32 naar het International Space Station Alpha (iss) uitgeroepen tot jubileumvlucht. Mijn mijmeringen worden onderbroken door flarden instructies uit de luidsprekers. Of we, minus twee uur voor de start, zo goed willen zijn het lanceerplatform te verlaten. En o ja, of we alsjeblieft onze mobieltjes willen afzetten, want die kunnen lelijk storen. Vooraf was de keuze: óf een plek op de veilige vip -tribune op grote afstand, óf een positie in de gevarenzone met goed uitzicht, op eigen risico en hier even tekenen, graag. Het blijkt prima toeven op de aarden wal waaronder zich de commandobunker bevindt, op schootsafstand van de raket. ‘Sojoez – het veiligste vervoermiddel ter

.

107


u i tg e v e r

New In Chess auteur

f o r m a at

16,5x24 j a a r va n p u b l i c at i e

2006-2010 bijzonderheden

Voor het tijdschrift New In Chess werd eind 2005 een compleet nieuwe lay-out ontworpen inclusief een herontwerp van het logo van het tijdschrift en de gelijknamige uitgeverij. Tegelijkertijd ging het blad voortaan verschijnen als full-color uitgave. Vanuit het basisstramien werkte ik voor elk nummer van dit 8-maal per jaar verschijnende tijdschrift telkens de openingsspread van de stukken uit die dan door de lay-outer werden verwerkt. Daarnaast keek ik het resultaat van het gehele nummer nog na en gaf aanwijzingen voor fotoformaten, gebruik van streamers en wat dies meer zij. Uiteraard werd ook ieder nummer het omslag ontworpen in nauwe samenwerking met de uitgever.


A 2009 Issue 7

PUBLISHER:

Allard Hoogland E D I T O R S - I N - C H I E F : Dirk Jan ten Geuzendam, Jan Timman

8

7 Your Move 8 One More 25th Anniversary

Coinciding with our 25th anniversary, Garry Kasparov and Anatoly Karpov celebrated that their unique rivalry also started a quarter of a century ago, with an exhibition match in Valencia.

Valencia

18 Carlsen Breaks 2800 Barrier

Now that we knew he was working with Kasparov all eyes were on Magnus Carlsen when he arrived in Nanjing. What happened next can only be described as historic. Playing with unrestrained ambitions in every game the Norwegian outclassed a category 21 field with a 3002(!) performance.

24 Anand’s Favourite Websites

What websites does the current World Champion visit to read up on his interests outside of chess?

Nanjing

18

28 Is 40 the New 20?

Following a severe form crisis Vasily Ivanchuk bounced back to win the Jermuk Grand Prix. Runner-up Levon Aronian secured the top spot in the overall GP standings.

52 New In Chess And I

It was heart-warming and gratifying to see that New In Chess means so much to our readers. Here are the winners.

56 Have You Ever Been Experienced?

An invitation to play in the NH tournament convinced Peter Svidler that he was now officially Experienced. Both as a grandmaster and as a prolific writer, we may add.

28

Jermuk

76 Mikhail Botvinnik, Homo Politicus

Genna Sosonko reveals a lesser known side of the former world champion, a man of unshakable political convictions.

85 S.O.S.: Preparing the Staunton Gambit

Jeroen Bosch proposes 2.f3!? against the Dutch Defence.

90 Lev On A Roll Again 56

004Contents.indd 4-5

Amsterdam

Having lost his first game he steamrolled the field to finish first with one round to spare. Levon Aronian was in a class of his own at the Grand Slam Final in Bilbao, posting yet another major victory in a year that he calls his best so far.


Champions’ League in Zurich

Vladimir Kramnik not only won the star-studded rapid tournament in Zurich, he also had a great time seeing his colleagues again.

100

SUBSCRIPTIONS p.139

The Oldest Chess Club

109

Of Old Dogs and an Englishman

112

Bring Back the Cold War!

116

Richard Forster’s book on the history of the Zurich Chess Club brought Hans Ree back to that bright evening when he saw Mikhail Tal for the first time. He may poke fun at his diminished powers, but at 44 Nigel Short is enjoying a second youth. Jonathan Rowson wonders what is needed to revive chess as a sport that attracts global interest.

120

Bobby Fischer’s Openings

124

Recent Endgames that Caught the Eye

136

The American champion never explained how he thought about openings. But he left clues. Join Jan Timman in his endgame laboratory.

Of Once and Future Kings

140

Just Checking

142

Garry Kasparov looks back on his reunion with Karpov and does not hide his pride about Carlsen’s stellar performance in Nanjing. Guess what’s Veselin Topalov’s biggest fear? CONTRIBUTORS TO THIS ISSUE

Vishy Anand, Levon Aronian, Jeroen Bosch, Magnus Carlsen, Boris Gelfand, Anish Giri, Alexander Grischuk, Vasily Ivanchuk, Sergey Karjakin, Rustam Kasimdzhanov, Garry Kasparov, Vladimir Kramnik, Peter Leko, Hans Ree, Jonathan Rowson, Nigel Short Jan Smeets, Andy Soltis, Genna Sosonko, Peter Svidler, Jan Timman, Veselin Topalov

a 100

Zurich

120

Top Giri

Fifteen-year-old Anish Giri became the youngest Dutch champion in history.

COLOPHON p.7

96

Anish Giri

124 142

84

Bobby Fischer’s Openings

PHOTOS AND ILL USTRATIONS

Frank Brady, Henrik Carlsen, Mark Huba, Arman Karakanyan, Al Lawrence, Hanon Russell, Mattis Sandblad/SCANPIX, ‘64’, Schachgesellschaft Zürich COVER PHOTO

Magnus Carlsen: New In Chess

106

Just Checking

20-10-09 13:23


Vasily Smyslov 1921-2010

000Sosonko.indd 10-11


Vilnius, March 1984. Twenty-seven years after he won the World Championship, Vasily Vasilievich Smyslov is on his way to the Candidates Final Match. His opponent, Garry Kasparov, is sitting behind him. At 63 Smyslov is easily the oldest Candidate in chess history. Kasparov is 20, the next year he will defeat Karpov to claim the world title. Vasily Smyslov died on March 27, three days after his 89th birthday. In a first reaction Vladimir Kramnik said: ‘Smyslov was a big figure in the world of chess. Not only because of his peak years, but also because he was one of the best players in the world at the age of 63. Nobody will ever achieve that anymore. Smyslov was no less a player than Tal or Petrosian. Even no less, I would dare to say, than Fischer. Fischer was a brighter star, but Smyslov shone much longer. In my opinion he is the best player for young kids to study. His games are so clean and clear. They were never seriously analyzed with the computer, but my feeling tells me that he was very, very good. Even the computer would not refute the majority of his games.’

12-04-10 09:34


Lev On  A Roll Again 000Bilbao.indd 26-27


He arrived as a last-minute substitute for the world’s number one, lost his first game and then steamrolled the field to finish first with one round to spare. Levon Aronian was in a class of his own at the Grand Slam Final in Bilbao, posting yet another major victory in a year that he calls his best so far. Was it his uncanny natural talent that propelled him to victory or his gift to shake off defeats easily? Or was it the Australian air that he inhaled during a mental training session driving 1500 kilometres from the Gold Coast to Canberra with his second Alex Wohl?

Dirk Jan ten Geuzendam

A

t first glance the Plaza Nuevo in the heart of the old centre of Bilbao offered a familiar sight. One year after the inaugural Grand Slam Final the glass sound-proof cabin (‘la urna’) had been erected again and every day at the end of the afternoon a crowd of people filled the square. Chess enthusiasts came to watch the grandmasters and listen to Leontxo Garcia’s captivatBILBAO

ing live commentary, while sauntering couples came to bask in the sinking sun and watch their children play. Still there was a telling difference. Instead of six players there were only four occupying the chess tables in the cabin and last year’s crowd-pullers, Anand, Topalov and Carlsen, were absent. The protagonists this time were Sergey Karjakin, Alexander Grischuk and Alexey Shirov, respectively the winners of the Grand Slam tournaments in Wijk aan Zee, Linares and Sofia, plus Levon Aronian, who replaced Vese-

lin Topalov, last year’s winner in Nanjing. Topalov’s withdrawal could be directly attributed to the financial crisis that had plagued the organizers right from the moment they started to work on the second Grand Slam Final. It didn’t take them long to find out that in no way they would be able to match the amazing 400,000 euro prizefund of last year. Forced to downsize their budget their first decision was to reduce the number of players, which effectively meant that they lost two wild-cards and could not invite Anand and Carlsen. By way of compensation they at first didn’t reduce the length of the tournament and proposed a final match between the numbers one and two to determine the 2009 Grand Slam winner. But this plan had to be abandoned as well, as the money saved by shortening the event was more than welcome. And finally they had to dramatically lower the prizes, with first prize plummeting from 150,000 euro to 35,000 euro. This drop compounded their problems, as on the eve of the event Topalov announced that this first prize was unacceptable for him and his place was given to the runner-up in Nanjing, Aronian. With four players the doubleround tournament was reduced to a sprint of six games in which any loss could have dire consequences. Or so it seemed, as the race took a most miraculous course. Who could have thought that Alexander Grischuk, who started with two wins over Aronian and Shirov, would not even have a chance to share first place at the start of the sixth and final round? And who would have thought that Aronian, who started with a loss, would clinch victory after a mere five rounds, irrespective of his re-

B

27

15-10-09 17:39


Fischerandom, or Chess960, was not an original idea of Bobby Fischer’s. In fact, the first person who proposed to put the pieces on the first rank by lot in the initial position was the Dutch nobleman Jules van Zuylen van Nyevelt in his book La supériorité des échecs mise à la portée de tout le monde et particulièrement des dames (The superiority 64

A

000Italia.indd 64-65

of chess made accessible to the entire world and particularly to the ladies), which was published in 1792. His idea was further promoted by his nephew, Elias van der Hoeven, who in 1851 played a game in this manner against Von der Lasa. But the first important game conducted in this way was between Marshall and Cohn, in Berlin, in November 1911.

Adolivio Capece

T

his and many more curiosities can be found in the 100 volumes of the Italian chess magazine L’Italia Scacchistica, or, to be more precise, in the first 99. The hundredth is still in progress, as the magazine celebrates its centenary in the autumn of this year. L’Italia Scacchistica was established in Florence by Marquis Stefano Rosselli del Turco in the autumn of 1910. The first issue was published in early January 1911. Stefano Rosselli del Turco, who was born in Florence in 1877, and died there in 1947, was Italian champion in the years 1923-28 and 1931-33. He played in five Olympiads and in 1925 he had a fine result in Baden-Baden, where he beat Tarrasch, Colle and Yates. L ’ I TA L I A S C A C C H I S T I C A


The war caused the death of many contributors but L’Italia Scacchistica survived.

L ’ I TA L I A S C A C C H I S T I C A

B

65

04-08-10 12:09


His form at the Olympiad had been shaky and his result in Bilbao sparked talk about ‘a crisis’. Crisis, what crisis? At the third Pearl Spring tournament in Nanjing, Magnus Carlsen silenced all critics and doubting Thomases. The Norwegian’s final score was slightly less astounding than his stellar performance last year, but comfortably enough to finish one point ahead of World

M

any fans were worried about Magnus and his poor showing at the Olympiad. The Norwegian team is a force to be reckoned with when we have the world’s number one on our first board! But at the same time, we do not have the same breadth as other countries that are top-20 candidates, so our result depends a lot on our star. In Khanty-Mansiysk, Magnus played for a win in every game, getting unbalanced positions from every opening, but sometimes your head just doesn’t work right. Unfortunately, Magnus’s first ‘disaster’ in a long time – if you can call a 2670 performance that – came while he was representing his country. Personally, I was convinced that he would strike back immediately and win Bilbao in style. However, after two consecutive losses in the first rounds, I was proven wrong. Magnus did recover in the sec-

Bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijhrift bijschrift bijschrift bijschrichrift bijschrift bijschrift bijschrift bijchrift

The Return of the Magnus Champion Vishy Anand and reclaim the top spot in the Live Ratings. On the other side of the globe, Carlsen’s campaign was closely followed by his friend and compatriot Jon Ludvig Hammer

10N A N J I N G

Nanjing.indd 10-11

ond half, but not enough to put pressure on Kramnik, who made a brilliant tournament victory look easy in the end. However, for two of the players – Anand and Carlsen – there was no time to rest after Bilbao, as they would both play in Nanjing, China, just days later, which is where our story begins. The Nanjing tournament has become one of the main tournaments of the year in record-time. I’m sure the headlines Magnus made with his incredible performance last year (8 out of 10 and a 3002 performance rating) helped, but when you host the likes of

Topalov, Anand and Carlsen for a couple of days, your tournament is bound to be noticed and appreciated by fans all over the world anyway! Chess tournaments at absolute top level are still quite rare in China. The Pearl Spring tournament is, like all high quality tournaments, a very welcome addition to the circuit, but it brings some unusual consequences in its wake! For American fans on the East Coast, the 2.30 am start surely meant that only the extremely dedicated followed the games live, while the 8.30 am CET start meant an unproductive morn-


who makes chess look easy ing for many companies all over Europe. During Nanjing, I spent most of my time in the French coastal town of Cap d’Agde, trying to best my competitors in the bi-annual rapid tournament held there. The schedule of the Nanjing games worked brilliantly for me, since when I woke up at 10ish, I had three top-level games as motivation to open my eyes. In turn, I could prepare for my own games inspired by the ideas shown in Nanjing. A great way to start your day! We are living in the information age and following the top players is more than just fun. For many NANJING

players, such as myself, checking the top-level games could prove decisive in one of your own games that very same day. Both at lunch and at dinner, the games and results in Nanjing were among the hottest topics for discussion. For me – as a newbie on the international circuit – it was very interesting to hear other people’s thoughts on, for example, the endgame in Bacrot-Anand. It seemed strange to exchange rooks so quickly, but I assume Anand didn’t want to be tortured for a prolonged period with the rooks on the board, and therefore went for what seemed like

a draw. However, it’s a committal decision, and going into it he should have been absolutely certain about the assessment. When the game was brought up at a dinner conversation, it was suggested that such an endgame would have been a logical one to study when you went for this bishop sacrifice in the Slav opening! It is certainly a valid point, but one that still dazzles me. Preparation is not only about checking opening lines with the computer – it’s so, so much more! Here is what Bacrot himself has to say about his win against the World Champion.

B

11

02-12-10 23:32


Trying to make chess relevant to the world at large Maurice Ashley ...Now you’re in New York Concrete jungle where dreams of made of... Empire State of Mind by Jay-Z and Alicia Keys

Y

ou’re in the penthouse suite of a chic New York City hotel. Though it’s barely past noon, a crowd of fashionably dressed party goers are sipping champagne and munching on a perpetual stream of tasty hors d’oeuvres. Despite unusually brisk gusts of wind, many of the attendees happily gather on the balcony to take in the sights and sounds of downtown Gotham. A gaggle of media are also in attendance – from the hip MTV to the sporty ESPN to the venerable New York Times – and they snap to attention as actress and model, Liv Tyler, steps off the elevator to make her grand entrance. The rapid-fire clicks of cameras with gargantuan lenses capture the moment as the paparazzi dangerously jockey for position. After

10

A

000NewYork.indd 10-11

several minutes of ‘step and repeat’ – as the act of posing for multiple photos is called – the Hollywood starlet makes her way over to a makeshift announcer’s booth to be interviewed about her opinion on... chess?! If acceptance into pop culture is the precursor to the success of any sport, then the event that took place on September 10th at the Cooper Square Hotel, in the media capital of the world, may just have been the latest and most interesting leap chess has ever taken to potentially becoming a mainstream activity. Billed as the Raw World Chess Challenge, the game featured world’s highest rated player, Norwegian wunderkind Magnus Carlsen, taking on the

World in an unusually structured match, a 21st twist on this ancient pastime. While Magnus, the picture of determined concentration, played on a physical chess board, his moves were relayed online to three GMs – Judit Polgar of Hungary, the top female player in history; Hikaru Nakamura, the highest rated player in the U.S.; and French number one, 19-year-old Maxime Vachier-Lagrave. Unable to consult with each other, the trio of accomplished champions were given a minute to suggest responses that were then voted on by the ‘World’, which turned out to be over 40,000 people online. The fans’ most popular choice NEW YORK


Bijschrift bijschrift bijschrift bijschriftchrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift xxx

was then played on Magnus’ board, and he in turn had a scant minute to devise his response. It was Magnus against the Mob, as the World tried to prove that the young genius was no match for the collective effort of thousands. Providing commentary for the show was yours truly and one Garry Kasparov, who took time out of his world-wide managerial campaign on behalf of FIDE presidential hopeful, Anatoly Karpov, to be an ‘ambassador’ for the event. It was a bit strange for me to be sitting next to Garry as a colleague, since for almost ten years NEW YORK

I had the pleasure of announcing some of his biggest matches: the Intel Grand Prix series, his World Championship match in 1995 against current champion Viswanathan Anand, and his gutwrenching matches against various silicon combatants. Garry’s first words as he sat next to me were, ‘This is probably the highest rated commentary team in history.’ I smiled, and thought I shouldn’t say anything to burst his bubble, since my rating undoubtedly dragged our competitive average down dramatically. But once we got going, the issue of our place

in commentary history took on its true importance. It seems we both intuitively understood that despite the non-professional nature of the contest, this was indeed an historic moment in chess. Now while a lot of fans would undoubtedly see the constellation of chess stars as worthy of all the media coverage, the reality was that the world press was there for only one reason: Magnus and his alliance to the hosts of the event (they don’t like the word ‘sponsors’). I had never heard of GStar until I was asked to do the event months before, upon which

A

11

08-10-10 11:47


Anish Giri keeps going from strength to strength. In the July 1 world rankings, the young Dutchman is the highestranked 16-year-old, with an Elo of 2672 thanks to an explosive gain in the past 12 months of an incredible 154 Elo points! Fourteen of those points he gathered at the traditional Sigeman tournament in Malmö. Surrounded by Vikings only, Giri went straight for victory in the first roundrobin he entered as the top-seed. Giri is not only a wonderful player, but also an insightful and witty annotator. We’re delighted that he analysed all five games from Malmö, games that will entertain you and teach you a lot of the thought processes of one of today’s most amazing chess talents.

10

A

000Malmî.indd 10-11

What to do when you’re surrounded by Vikings? Anish Giri

T

his was the first time that I participated in the Sigeman & Co chess tournament, and the first time that I played on Scandinavian soil, Viking territory... the most famous chess Viking being Magnus Carlsen. The tournament, which takes place in Malmö, in the very south of Sweden, has already been going for18 years, and has become a fine tradition. The first edition was held in 1993 or as Nigel Short, the winner of the previous edition, would say, ‘That was before you were born...’ The venue was the city theatre of Malmo at a one-minute walk from the hotel where I was staying. Fortunately, no theatre performances took place during the tournament, which made it a perfect and comfortable venue. The tournament formula was the same as last year: six players playing one round. But unlike the previous editions, which were a bit more multicultural, this time five out of six players were Scandinavians. As you may have guessed, that sixth player, who didn’t belong to the Scandinavian family,

was me. Besides myself (top-seed in a closed tournament for the first time), the players were Jon Ludvig Hammer, who is slowly getting to the top in the shadow of his famous country-mate Magnus Carlsen, Jonny Hector, a sharp Swedish player, Tiger Hillarp Persson, who is also Swedish, and perhaps even sharper, Pia Cramling, the winner of this year’s Women European Championship, and Nils Grandelius, the young Swedish talent that just scored his last grandmaster norm before the tournament. So it was obvious that it would not be easy for me as the top-seed to live up to everyone’s expectations. In retrospect, I can say that I managed, but clearly thanks to the luck that was on my side during the event. Having three blacks in five games, which is obviously a disadvantage in such a short tournament, didn’t really spoil my mood. Before the drawing of lots I already felt very well – full of optimism and fighting energy. In the first round I had to play with black against Pia Cramling, who definitely wasn’t regarded as an outsider at the start of the event. MALMÖ


QO 16.9 – D24 Pia Cramling Anish Giri Malmö 2010 (1)

1_Àf3 Àf6 2_c4 e6 3_Àc3 d5 4_d4 dxc4 I think the Vienna was a surprise for Pia, since I had mainly played the Slav before. I had decided recently to broaden my repertoire a bit. 5_e3 Without preparation, Pia decided not to test me in the sharp main line that starts with 5_e4. 5...a6 6_a4 MALMÖ

TsL dM l. t t TsLdMl. _J j. _J j. _Jj._ Jj._J T_J _J sL _J J Js __J _J _J _J T_JJi._._ i. _J _J I_ i. _J __Jn.n.i._._N_. Ti. _Ji._._I_i._._ i. i. _i._._ bQ kB _J R r. bQkB_ 6...b6!? 6...c5 transposes to the QGA, but I decided to go for another system. 7_Ãxc4 Ãb7 8_0‑0 Ãb4 9_©e2 0‑0 10_Õd1 Àbd7 11_Ãd3 c5 12_ dxc5 Ãxc5 13_Ãd2

T_J d dM tM t _J T _J _J j. _L S__J Jj._J Tj. _JJs sL _J Jj._ __Jl.l. _J _J T_J _J _J _J I_ n. i. _J __Jn.B_i._._N_. Ti. bQi._._I_i._._ bQ i. i. _i._._ r. _J R_JkkB 13...©b8!? Here, having comfortably equalized, I decided to go for an ambitious plan based on ...Àe5, exchanging the knights and trying to create some initiative on the kingside.

B

11

02-07-10 10:37


After months of pessimism and uncertainty the concluding stage of the 2008/09 FIDE Grand Prix finally took place in the city of Astrakhan in the deep south of Russia. Meanwhile, to all appearances FIDE has discontinued the Grand Prix project, a decision that will most certainly be lamented by the winner of the last tournament, Pavel Eljanov. In a highly personal account, the Ukrainian grandmaster relates how the GP helped him overcome a serious form crisis and gave him the opportunity to score one of the finest victories in his young career – a victory that cemented his status as a new member of the world’s top-10 with a 2751 rating (and rising).

10

A

000Astrakhan.indd 10-11

Memento Mori W

ell, the enormous juggernaut that went by the name Grand Prix 2008/2009, after replacing a few important spare parts en route and changing course towards the southern regions of Russia, despite the schadenfreude of those who didn’t wish it well, was late, but it finished! A lot of battles were fought for and against this FIDE project. I understand, of course, that a multitude of issues regarding this organization have accumulated recently, but as for the Grand Prix, in my view this is the best thing that FIDE has managed to organise (i.e. start and finish) in recent times. Of course, I can be exposed for lack of objectivity, as a direct participant in the process, but on the other hand, who other than an eyewitness can give an objective evaluation of this series? I don’t know what strings Kirsan Ilyumzhinov pulled to save the series, or how much it cost him, but I hope that the organizers of each of the tournaments in the series retained the ambition and desire to hold tournaments of this level in future and to popularize chess in the regions.

If the majority of places in super-tournaments are taken by the super-elite, then this series offered a unique chance for others to prove themselves, those who have fewer trophies and aren’t as widely known, but who are possibly even more ambitious young people. Two years ago how many chess fans knew about players like: Wang Yue, Gashimov, Eljanov? Where would guys at the level of Alekseev, Bacrot, Kamsky and others have played, if it weren’t for the Grand Prix? Obviously some people took full advantage of this chance and others turned out to be unprepared for tests in the highest spheres, but that no one was left unsatisfied and everyone got invaluable experience – I have no doubt. The Grand Prix series began for me in late 2008. By a quirk of fate, after FIDE changed the rules of play on the latest occasion during the cycle, some players refused to continue their participation in the series, and your obedient servant took one of the vacant spots. This was a time when I was in a deep creative crisis. Having had a solid Elo of 2720, I messed up all the events I took part in and my ASTRAKHAN


Bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift bijschrift xxx

rating by then was already below the 2700 mark. That was a memorable period for me of re-examining many of my values in life. In sound mind, with a strong memory and normal physical condition, I fell into the pit of a creative crisis, the like of which my chess career had never known. Mathematically this looked like approximately minus 50-55 Elo points in six months of tournament appearances. The first Grand Prix tournament went accordingly for me. Spending most of it at the tail end of the tournament table, I was glad not to take last place, outplaying my direct rival Ernesto Inarkiev in the deciding game. At that time the worst thing, as it seemed to me, wasn’t even what was happening then and there, when everything was going wrong, nothing was working out, but fear of the unknown. Fear that the light at the end of the tunnel would never show itself. Still, objectively speaking, I had a definite certainty that I’d drawn the right conclusions and that by changing something within myself I could get out of that pit. There’s a legend that in ancient Rome a slave would stand behind military commanders as they paraded on their home turf after grandiose victories, periodically repeating just two words: memento mori (remember you must die). That meant that despite the glory and honour, the triumphant one shouldn’t be consumed with euphoria, forgetting that he was also a man and also mortal. Back then I promised myself that if I got my lost position back I would always remember that period and value new victories without

B

11

24-06-10 11:03


www.stevenboland.nl Reeds meer dan 500 boeken verzorgd, Omslag en/of binnenwerk * Ailantus * Arena * Atlas * Bijleveld * Boom * * Contact * De Balie * De Bezige Bij * Meulenhoff * * New In Chess * Nieuw Amsterdam * Pimento * Pearson * * Sun * Van Gennep * Veen * Hendrik de Vries * Peter Sloterdijk * Lisa St Aubin de Terán * Germaine Greer * Wessel te Gussinklo * Jhumpa Lahiri * Paul Verhoeven * Mario Vargas Llosa * Slavoj Žižek * Jane Jacobs * André Brink * Kees Fens * Jean-Marie Blas de Roblès * Vikas Swarup * David Mitchell * Francis Ponge * Lieven de Cauter * Erich Fromm * Adriaan van Dis * Simon Schama * Salman Rushdie * Michel Foucault * Mirjam Schöttelndreier * G.P. Hoefnagels * Rob van Scheers * Hermine de Graaff * Wim van de Woestijne * Teun Voeten * Hans van Dam * John G. Neihardt * Michel Tournier * Fernando Savater * Luis Buñuel * Kester Freriks * Chris Keulemans * Tony Judt * Abram De Swaan * Ingmar Bergman * Oscar Wilde * Amos Oz * Lev Tolstoj * Johan van der Keuken * Gabriël Garcia Llorca * Kenzaburo Oë * Wislava Symborska * Peter Delpeut * Adam Hochschild * Annejet van der Zijl * Jan Brugman * James Salter * Christien Brinkgreve * Breyten Breytenbach * Dirk van Weelden * Oliver Sacks * Roel Bentz van den Berg * Charlotte Mutsaers * Hans van Maanen * Huub Beurskens * Rudy Kousbroek * Monika van Paemel * E.M. Remarque * Patricia de Martelaere * H.W. von der Dunk * Arnold Karskens * Kuki Gallmann * Herman Koch * Lieve Joris * Euclides da Cunha * Robert Greene * Frank Bovenkerk * William Blake * Leo Vroman * Roberto Bolano * Günther Grass * Aukelien Weverling * Marc Chagall * Rob van der Linden * Douglas Coupland * Jan Timman * Stephan Sanders * Susan Smit * en vele anderen

* Affiches * Flyers * * Folders * Websites * * Tijdschriften * * Hollands Maandblad * De Nieuwe Kerk Amsterdam * * Debatcentrum De Balie * Cosmic theater * PTT Post * * NRC Handelsblad * Glasmuseum Ernsting * * Braggiotti Gallery * Villa De Bank * NeWeB *

Sinds 1988 * bewezen kwaliteit * onovertroffen snelheid * * verbluffend scherpe prijs * * digitale boekverzorging zoals het hoort *


Lay out  

Lay-out door Steven Boland

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you