ΕΠΕΤΕιοΣ
Η Γενοκτονία των Ποντίων πρέπει να αναγνωρισθεί Μεγάλωσα σε μια πόλη όπου άνθισε και ανθεί ο Ποντιακός Ελληνισμός, στη Νίκαια. Οι παρέες της οικογένειάς μου ήταν όλες σε «ίδης». Οι οικογένειες Παυλίδη, Τσονταρίδη, Χονδρομματίδη, Λεπτίδη. Μερικές και σε “όπουλος”, όπως του φίλτατού μας Φώτη Χρηματόπουλου και του κουμπάρου μας, ξυλουργού Γιώργου Παπαδόπουλου. Οι μεγάλες εκδηλώσεις της Νικαίας γίνονταν στην «Ποντιακή Στέγη», που διέθετε μια μεγάλη αίθουσα με σκηνή, αυλαία και παρασκήνια. Η ποντιακή λύρα ακουγόταν σε κάθε γειτονιά και οι σύλλογοι των Ποντίων ήταν πρώτοι στα γλέντια και στα έθιμα. Αργότερα, όταν ήμουν στο δημοτικό, προστέθηκε στην οικογένειά μας η κυρα-Δέσποινα Ευθυμιάδου, από την Κερασούντα κι εμείς, μικρά παιδιά, αρχίσαμε να μαθαίνουμε και ποντιακά τραγούδια. «Λελεύω-σε λελεύω σε κόκκινον πιπερόπον/ για έλα έμπα στον χορόν για κρα και το χερόπον»... Η κυρά-Δέσποινα ήταν από εκείνους που γλύτωσαν το τούρκικο μαχαίρι, αλλά διώχθηκαν αργότερα από τον Στάλιν και βρέθηκε ορφανή από γονείς- μονάχη της, με την αδελφή της Αθηνά, στον Πειραιά. Έμεινε ανύπαντρη και κατέληξε οικονόμος στο σπίτι μας, όπου έζησε για περισσότερα από δέκα χρόνια... Τα βράδια, λοιπόν, πριν κοιμηθούμε και καθώς οι γονείς μας, μέλη της καλής αστικής κοινωνίας του Πειραιά, έλειπαν συχνά πότε στο θέατρο, πότε στο σινεμά, πότε στους πολλούς συγγενείς μας, μας μάζευε, τα αδερφάκια, γύρω από το τραπέζι και μας έλεγε... Μιλούσε για τον πατέρα της, που ήταν εφοπλιστής στην Οντέσσα και είχε το «Σοχούμ-παπόρ» κι εγώ την άκουγα με προσοχή. Αργότερα, όταν εκείνη είχε πεθάνει κι εγώ ήμουν πια δημοσιογράφος φτασμένος, βρέθηκα στην Οδησσό, όπου έμενε η οικογένειά της. Πήγα στα αρχεία του Δήμου και έψαξα να δω αν έλεγε αλήθεια. Πράγματι, βρήκα στα κατάστιχα τα πάντα. Την οικογένεια Ευθυμιάδη, τα επτά της αδέλφια, την αδελφή της Αθηνά (μόνο οι δυο τους επιβίωσαν από τις κακουχίες) αλλά και τον νονό της, Μαρασλή και το «Σοχούμ παπόρ», καθώς ο Ευθυμιάδης είχε όχι ένα, αλλά τρία βαπόρια! Έτσι γνωρίστηκα με τους Ποντίους. Και τους αγάπησα. Κι ακόμα
60 SHIPPING MAY 2021
θυμάμαι, κάθε του Αγίου Αθανασίου, που εόρταζε ο πατέρας μας και το σπίτι ήταν ανοιχτό, που ερχόταν το συγκρότημα των Ποντίων (τους έφερνε ο Δικηγόρος Τσονταρίδης και ο δήμαρχος της πόλης ο Τουντουλίδης) και χόρευαν ποντιακούς χορούς στο σαλόνι μας! Η μάνα μας έτρεμε, γιατί χτυπούσαν τα πόδια τους στο ξύλινο πάτωμα με ορμή και ήτανε έτοιμο να βουλιάξει. «Και του είπα να κάνει το σαλόνι μωσαϊκό, θα μου το σπάσουν οι Πόντιοι» έλεγε η δασκάλα, με δέος! Η εκτίμησή μου προς τους Ποντίους ανέβηκε πολύ περισσότερο, όταν γνωρίστηκα και είχα πολλές συναντήσεις και συζητήσεις με τον Χαράλαμπο Τριανταφυλλίδη (Χάρυ Κλυνν), ο οποίος λάτρευε τους συμπατριώτες του και τον Πόντο και προσπάθησε να περάσει το Ποντιακό, στο DNA όλων των Ελλήνων! Δεν υπήρξε στιγμή που να μην κάνει αναφορά στους Ποντίους και στο δράμα του λαού του. Και, χάρη στον Χάρη, κάθισα και μελέτησα και διάβασα και άκουσα και έπαιξα μουσική και μπήκα στο πετσί των Ποντίων. Δεν το είχαμε σε τίποτα να πειράζουμε τους Ποντίους. Έναν φίλο μας, συμμαθητή, τον λέγαμε «Αούτο». Με άκουσε μια φορά ο πατέρας μου και με φώναξε. «Δεν μου λες, ξέρεις τί θα πει «αούτος»; Απάντησα ότι θα πει «Πόντιος», αλλά τότε έμαθα ότι το «αούτος» ήταν η ποντιακή εκφορά της αντωνυμίας «αυτός», αλλά με αρχαία ελληνική προφορά! Έκτοτε ανέβηκαν ακόμη περισσότερο στην εκτίμησή μου. «Ρε σεις, οι Πόντιοι μιλάνε αρχαία ελληνικά!» Είπα την επομένη στους συμμαθητές μας! Για σκεφτείτε, όμως, μερικά σημαντικά πράγματα: • Μετά τη λήξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, εξέχοντες Πόντιοι, ο Κ. Κωνσταντινίδης στη Μασσαλία, ο Β. Ιωαννίδης και ο Θ. Θεοφυλάκτου στο Βατούμι, ο Ι. Πασσαλίδης από το Σοχούμι, ο Λ. Ιασωνίδης, ο Φ. Κτενίδης στο Κρασνοντάρ και οι μητροπολίτες Τραπεζούντας Χρύσανθος και Αμάσειας Γερμανός, προώθησαν την ιδέα της δημιουργίας Ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου. Με υπομνήματα και παραστάσεις προς τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων πρότειναν τη δημιουργία ανεξάρτητης κρατικής οντότητας, σχέδιο όμως που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.