(Instructor's Guide in Lao) Thinking, Empathizing, Acting Global Citizens, Assemble!

ປຶ້​້�ມຄູ່​່�ມື​ື

ສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

ຄິ​ິດ ເຫັ​ັກອົ​ົກເຫັ​ັນໃຈ ປະຕິ​ິບັດ ັ

ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ຈົ່​່�ງມາລວມຕົ​ົວກັ​ັນ APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

ປຶ້ ມຄູ່ມື ສໍ າລັບຄູ

ຄິດ ເຫັກອົກເຫັນໃຈ ປະຕິບດ ັ

ພົນລະເມືອງໂລກ ່ ຈົງມາລວມຕົວກັນ APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

ວິ​ິທີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ປຶ້​້�ມບົ​ົດເຝິ​ິກ

ສາລະບານ

ຫັ​ັດ

(ສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ)

04

01

02

ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງ

ມີ​ີຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນຢູ່​່�ໃນຕົ​ົວຂ້​້ອຍບໍ​ໍ?

ໂລກຄື​ືກັ​ັນບໍ​ໍ?

07

15

03

04

ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້

ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມ

ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງ

ສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�

ທີ່​່�ຜິ​ິດ!

ຮ່​່ວມກັ​ັນ 21

35

05

06

ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ �

ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງ

ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

ໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

45

55

ວິ​ິທີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ປຶ້​້�ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ

Q1

A1

ເປົ້​້� າໝາຍຜູ້​້� ຮຽນປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້�

ເປົ້​້� າໝາຍຜູ້​້�ຮຽນຂອງປຶ້​້�ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້�ມ

ແມ່​່ນນັ​ັກຮຽນຕັ້​້�ງແຕ່​່ລະດັ​ັບຫ້​້ ອງໃຫຍ່​່ຂອງຊັ້​້�ນປະຖົ​ົມ

ຈົ​ົນເຖິ​ິງລະດັ​ັບຊັ້​້�ນມັ​ັດທະຍົ​ົມຕົ້​້�ນ. ແຕ່​່ວ່າ່ , ເນື່​່ອ � ງຈາກ ປຶ້​້� ມເຫຼັ້​້� ມນີ້​້� ບໍ່​່ໄດ້​້ສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ໂດຍອີ​ີງຕາມຫຼັ​ັ�ກສູ​ູດ

ນີ້​້�ແມ່​່ນໃຜ?

ການຮຽນ-ການສອນຂອງຊັ້​້�ນຮຽນໃດໜຶ່​່ງ� ເປັ​ັນພິ​ິ ເສດ, ຈຶ່​່�ງສາມາດນໍາາໃຊ້​້ເປັ​ັນເອກະສານການສອນ ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມໃນຫ້​້ອງຮຽນ ອີ​ີງຕາມການປະເມີ​ີນຂອງຄູ​ູອາຈານ ແລະ ລະດັ​ັບການຮຽນ ໂດຍບໍ່​່ກ່​່ຽວກັ​ັບ ລະດັ​ັບຊັ້​້�ນຮຽນໄດ້​້.

Q2

A2

ປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້ຖື​ື � ກສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄູ​ູອາຈານ ສາມາດນໍາາໃຊ້​້ໄດ້​້ຢ່​່າງມີ​ີອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ, ໂດຍ

ການນໍາາໃຊ້​້ປຶ້� ມບົ​ົ ້ ດເຝິ​ິກສໍາາລັ​ັບແຕ່​່ລະກິ​ິດຈະ

ອີ​ີງຕາມຄວາມເໝາະສົ​ົມກັ​ັບສະພາບແວດລ້​້ອມການຮຽນ. ແຕ່​່ລະກິ​ິດຈະກໍາາແມ່​່ນມີ​ີການແບ່​່ງເປັ​ັນ

ກໍາາມີ​ີຄື​ືແນວໃດ?

ແຕ່​່ລະຂັ້​້�ນຕອນ, ເຊິ່​່�ງຄູ​ູສາມາດຂ້​້າມໄປ ຫຼື​ື� ເພີ່​່� ມເຂົ້​້າ� ຕື່​່ມ � ໄດ້​້.

Q3 ປຶ້​້�ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້�ມນີ້​້�ເນັ້​້�ນໃຫ້​້ຄູ​ູມີ​ີບົ​ົດບາດ ແນວໃດ?

A3

ປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້� ເນັ້​້�ນໃຫ້​້ຄູ​ູປະຕິ​ິບັ​ັດບົ​ົດບາດໃນການຊ່​່ວຍເຫຼື​ື�ອນໍາາພາ (facilitating) ເພື່​່� ອ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈ ແລະ ຊອກຫາຄໍາາຕອບໄດ້​້ດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາການສົ່​່� ງຕໍ່​່ຄວາມ ຮູ້​້ � ຫຼື​ື� ການສິ​ິດສອນ (teaching) ນັ​ັກຮຽນແບບທົ່​່� ວໄປ. ໂດຍສະເພາະ, ພວກເຮົ​ົາສົ່​່� ງເສີ​ີມ ໃຫ້​້ຄູ​ູນໍາາໃຊ້​້ວິ​ິທີ​ີການສອນແບບມີ​ີສ່​່ວນຮ່​່ວມ ແລະ ການຫັ​ັນປ່​່ຽນ (transformative) ຄື​ືດັ່​່� ງຕໍ່​່ໄປນີ້​້� ຢ່​່າງຫ້​້າວຫັ​ັນ. y ການສຶ​ຶກສາທີ່​່�ຖື​ືເອົ​ົານັ​ັກຮຽນເປັ​ັນໃຈກາງ ແລະ ທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີສ່​່ວນຮ່​່ວມ. y ຍົ​ົກສູ​ູງຄວາມຮັ​ັບຮູ້ກ່ ້ � ່ຽວກັ​ັບບັ​ັນຫາຂອງທ້​້ອງຖິ່​່�ນ,

ຄວາມສົ​ົນໃຈຕໍ່​່ສ່​່ວນລວມ

ແລະ

ຄວາມ

ຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບ. y ສົ່​່� ງເສີ​ີມສະພາບແວດລ້​້ອມການຮຽນ-ການສອນທີ່​່�ມີ​ີການສົ​ົນທະນາ ແລະ ການເຄົ​ົາລົ​ົບເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ. y ຄວາມຮູ້​້ກ່ � ່ຽວກັ​ັບ ບັ​ັນທັ​ັດຖານທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ ທີ່​່�ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ກ ່ ານປະກອບສ້​້າງຂອງ ຄຸ​ຸນຄ່​່າ, ນະໂຍບາຍຂອງຊາດ ແລະ ລະບົ​ົບຂອງສາກົ​ົນ. y ເສີ​ີມສ້​້າງການຄິ​ິດແບບມີ​ີການວິ​ິເຄາະ ແລະ ຄວາມຄິ​ິດສ້​້າງສັ​ັນ, ແລະ ສ້​້າງແຮງບັ​ັນດານໃຈ ທີ່​່�ນໍາາ ໄປສູ່​່�ການແກ້​້ໄຂບັ​ັນຫາ. y ພັ​ັດທະນາຄວາມສາມາດໃນການຜ່​່ ານຜ່​່ າວິ​ິກິ​ິດການ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການປະຕິ​ິບັ​ັດ. * ອ້​້າງອີ​ີງຈາກ: Global Citizenship Education: Preparing Learners for the Challenges of the 21st Century

00

Q4

A4

ປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້� ປະກອບດ້​້ວຍກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ຮຽນ ມີ​ີຄວາມສົ​ົນໃຈຕໍ່​່

ຈຸ​ຸດປະສົ​ົງຫຼັ​ັ�ກຂອງປຶ້​້�ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້�ມນີ້​້�ມີ​ີ

ບັ​ັນຫາຕ່​່າງໆ ທີ່​່�ມະນຸ​ຸດທັ​ັງໝົ​ົດກໍາາລັ​ັງປະເຊີ​ີນຢູ່​່�, ພ້​້ອມທັ​ັງເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນມີ​ີຄວາມສາມາດທາງ

ຄື​ືແນວໃດ?

ດ້​້ານການສື່​່�ສານ, ການຮ່​່ວມມື​ື, ແນວຄິ​ິດສ້​້າງສັ​ັນ ແລະ ການປະຕິ​ິບັ​ັດ ທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນໃນການແກ້​້ໄຂບັ​ັນ ຫາຕ່​່າງໆເຫຼົ່​່��ານັ້​້� ນ. ແລະ ສິ່​່�ງເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນມີ​ີຄວາມເຄົ​ົາລົ​ົບຕໍ່ຄຸ ່ ຸນຄ່​່າທົ່​່� ວໄປທີ່​່�ຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້​້ � ຢ່​່າງກວ້​້າງຂວາງເຊັ່​່�ນ: ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແລະ ຄວາມຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າໃນສັ​ັງຄົ​ົມ, ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ, ຄວາມເທົ່​່�າ ທຽມ,​ ຄວາມສະຫງົ​ົບສຸ​ຸກ, ການພັ​ັດທະນາແບບຍື​ືນຍົ​ົງ ໆລໆ ພ້​້ອມທັ​ັງມີ​ີຄວາມສົ​ົນໃຈຕໍ່​່ສິ່​່�ງຕ່​່າງໆ ເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ແລະ ສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດຕົ​ົວຈິງິ ໄດ້​້, ເຊິ່​່�ງສິ່​່�ງຕ່​່າງໆເຫຼົ່​່��ານີ້​້ແ � ມ່​່ນຈຸ​ຸດປະສົ​ົງຫຼັ​ັ�ກຂອງປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກ ຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້.� * ອ້​້າງອີ​ີງຈາກ: Global Citizenship Education: Preparing Learners for the Challenges of the 21st Century

Q5 ສາມາດດາວໂຫຼ​ຼດເອກະສານສະບັ​ັບໄຟລ໌​໌ PDF ໄດ້​້ບໍ​ໍ?

A5

ສາມາດດາວໂຫຼ​ຼດໄຟລ໌​໌ PDF ຂອງປຶ້​້� ມເຫຼັ້​້�ມນີ້​້ໄ� ດ້​້ ຜ່​່ ານທາງໜ້​້າຫຼັ​ັ�ກເວັ​ັບໄຊຂອງ ສູ​ູນການສຶ​ຶກສາ

APCEIU ທີ່​່�ເປັ​ັນພາສາອັ​ັງກິ​ິດ (http://www.unescoapceiu.org/board/k412_en), ໂດຍ ເຂົ້​້າ� ໄປທີ່​່� ເອກະສານ EIU → ສື່​່�ສິ່​່�ງພິ​ິ ມ → ລາຍການປຶ້​້� ມ ແລ້​້ວດາວໂຫຼ​ຼດ. ສາມາດນໍາາໃຊ້​້ໄດ້​້ຕາມ ອັ​ັດທະຍາໄສ ສໍາາລັ​ັບຈຸ​ຸດປະສົ​ົງທີ່​່�ບໍ່ແ ່ ມ່​່ນເພື່​່� ອການຄ້​້າເທົ່​່�ານັ້​້� ນ.

00

00

1.2 ຂ້​້ອຍແມ່​່ນຄົ​ົນລາວ 100 ເປີ​ີເຊັ​ັນບໍ​ໍ?

1.3 ການເຊື່​່�ອມຕໍ່​່ລະຫວ່​່າງເຈົ້​້�າ ແລະ ຂ້​້ອຍ

ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນ ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄື​ື ກັ​ັນບໍ​ໍ?

01 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄື​ືກັ​ັນບໍ​ໍ?

01

1.1 ໂລກຂອງພວກເຮົ​ົາໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນເປັ​ັນຄື​ືແນວໃດ?

ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ • ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈກ່​່ຽວກັ​ັບການເຊື່​່�ອມໂຍງເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນທີ່​່�ເພີ່​່� ມຂຶ້​້�ນ ເນື່​່�ອງຈາກໂລກາພິ​ິວັ​ັດ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຄຳຳ​ນຶ​ຶງ​ເຖິ​ິງຄວາມ​ເປັ​ັນ​ຈິ​ິງທີ່​່�ວ່​່າ ຕົ​ົນເອງ ແລະ ໂລກ ມີ​ີຄວາມເຊື່​່�ອມໂຍງກັ​ັນຢູ່​່� ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ, ຈາກການສັ​ັງເກດເບິ່​່�ງຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງ ພວກເຮົ​ົາເອງ.

00

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນມີ​ີ: ຄວາມສົ​ົນໃຈຕໍ່​່ ການຕັ​ັດສິ​ິນໃຈ ແລະ ພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາຂອງຕົ​ົນເອງ ທີ່​່�ສາມາດສົ່​່�ງຜົ​ົນກະທົ​ົບຕໍ່​່ໂລກໄດ້​້ ເນື່​່�ອງຈາກມີ​ີການເຊື່​່�ອມໂຍງກັ​ັນແບບນີ້​້� .

1.1 ໂລກຂອງພວກເຮົ​ົາໃນ ປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນເປັ​ັນຄື​ືແນວໃດ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1 ກິ​ິດຈະກໍາາ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການປູ​ູກຝັ​ັງແນວຄວາມຄິ​ິດ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 1.1 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້�ນໃນໂລກນີ້​້� ມີ​ີຫຍັ​ັງແດ່​່?

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ໃຫ້​້ຊອກຫາຂໍ້​້ມູ​ູນທີ່​່�ສາມາດຮູ້​້ໄ� ດ້​້ຈາກພາບທີ່​່�ສະແດງຂໍ້​້ມູ​ູນໃນປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິ ກຫັ​ັດສໍາາລັ​ັບນັ​ັກຮຽນ ແລ້​້ວລອງວິ​ິເຄາະຄວາມໝາຍເບິ່​່�ງ. y ຮຽນຮູ້​້ກ່ � ່ຽວກັ​ັບບັ​ັນຫາຕ່​່າງໆທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່�ໃນໂລກຂອງພວກເຮົ​ົາໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນຜ່​່ ານຕົ​ົວຢ່​່າງ ແລ້​້ວ ລອງແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດ ແລະ ປະສົ​ົບການທີ່​່�ກ່​່ຽວຂ້​້ອງຂອງຕົ​ົນເອງ ກັ​ັບໝູ່​່�ເພື່​່� ອນ. y ຂຽນຄໍາາຕອບຂອງແຕ່​່ລະຄໍາາຖາມ ແລ້​້ວລອງແລກປ່​່ຽນກັ​ັບໝູ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ໆ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

y ຈົ່​່�ງຊ່​່ວຍເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈລະດັ​ັບຂອງໂລກາພິ​ິ ວັ​ັດທີ່​່�ມີ​ີຄວາມເລິ​ິກເຊິ່​່�ງເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ຜ່​່ ານການ ນໍາາໃຊ້​້ພາບທີ່​່�ສະແດງຂໍ້​້ມູ​ູນໃນປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດສໍາາລັ​ັບນັ​ັກຮຽນ. y ສາມາດເປີ​ີດໄຟລ໌​໌ PDF ຂອງປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ ໃນຫ້​້ອງຮຽນ ແລ້​້ວອ່​່ານແຕ່​່ລະຂໍ້​້ໄປພ້​້ອມກັ​ັບນັ​ັກຮຽນ ໄດ້​້. y ຈົ່​່�ງຖາມນັ​ັກຮຽນກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງທີ່​່�ສາມາດຕີ​ີຄວາມໝາຍຜ່​່ ານຮູ​ູບພາບໄດ້​້. ຄູ​ູຍັ​ັງສາມາດເສີ​ີມສ້​້າງຄວາມ ສາມາດໃນການວິ​ິເຄາະ ແບບວິ​ິພາກວິ​ິຈານ ໃຫ້​້ແກ່​່ນັ​ັກຮຽນ ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມໄດ້​້ນໍາາ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ໃຫ້​້ກະຕຸ້​້�ນຄວາມສົ​ົນໃຈຂອງນັ​ັກຮຽນ ກ່​່ຽວກັ​ັບບັ​ັນຫາຕ່​່າງໆທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່�ທົ່​່�ວໂລກ ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ. y ຈົ່​່�ງເນັ້​້�ນວ່​່າ ປະກົ​ົດການຕ່​່າງໆທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່�ທົ່​່�ວໂລກ ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ບໍ່​່ແມ່​່ນບັ​ັນຫາທີ່​່�ບຸ​ຸກຄົ​ົນຜູ້​້� ໃດ ຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� ຫຼື​ື� ປະເທດ ປະເທດໃດໜຶ່​່ງ� ສາມາດແກ້​້ໄຂໄດ້​້. ໂດຍສະເພາະ, ໃຫ້​້ຄູ​ູເນັ້​້�ນວ່​່າ: ບັ​ັນຫາທີ່​່�ບໍ່ສ ່ າມາດ ແກ້​້ໄຂໄດ້​້ ຖ້​້າບໍ່​່ມີ​ີການຮ່​່ວມມື​ືກັ​ັນຂອງຫຼ​ຼາຍປະເທດ ເຊັ່​່�ນ: ບັ​ັນຫາຜູ້​້� ອົບພ ົ ະຍົ​ົບ, ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ, ການ ປ່​່ຽນແປງຂອງສະພາບດິ​ິນຟ້​້າອາກາດ ໆລໆ ແມ່​່ນນັ​ັບມື້​້ນັ � ັບຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � . y ຈົ່​່�ງຊ່​່ວຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຕະໜັ​ັກຮູ້​້ໄ� ດ້​້ຢ່​່າງເລິ​ິກເຊິ່​່�ງ, ຢ່​່າງຊັ​ັດເຈນ,

ກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມເປັ​ັນຈິ​ິງທີ່​່�ວ່າ່

ຜ່​່ ານຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຕົ​ົວຢ່​່າງທີ່​່�ສະແດງໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນ

ພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາປະຕິ​ິບັ​ັດກັ​ັນຜ່​່ ານມາໂດຍທີ່​່�ບໍ່ຄິ ່ ດ ິ

ຄໍາານຶ​ຶງຢ່​່າງຖີ່​່�ຖ້​້ວນນັ້​້� ນ ສາມາດສົ່​່� ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຢູ່​່�ຫຼ​ຼາຍແຫ່​່ ງໃນໂລກ.

00

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີເພື່​່� ອສະຫຼຸ​ຸ�ບບົ​ົດຮຽນ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ອ່​່ານຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 1 ແລ້​້ວລອງແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບຄໍາາຖາມ.

– ເຈົ້​້າ� ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດຕໍ່​່ການຮຽກຮ້​້ອງຂອງນາຍົ​ົກລັ​ັດຖະມົ​ົນຕີ​ີປະເທດຕູ​ູວາລູ​ູ? ດັ່​່� ງນີ້​້,� ລອງຄິ​ິດຫາ ຕົ​ົວຢ່​່າງທັ​ັງຢູ່​່�ພາຍໃນ ແລະ ຕ່​່າງປະເທດ, ກ່​່ຽວກັ​ັບການໄດ້​້ຮັ​ັບຄວາມທຸ​ຸກຮ້​້ອນຢ່​່າງໃຫຍ່​່ຫຼ​ຼວງ ອັ​ັນເປັ​ັນຜົ​ົ ນເນື່​່ອ � ງມາຈາກປະເທດອື່​່ນ � ຫຼື​ື� ຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຂອງໂລກ, ແລ້​້ວລອງສະແດງຄວາມຄິ​ິດ ເຫັ​ັ ນຂອງຕົ​ົນເອງອອກມາ. (ຈຸ​ຸດປະສົ​ົງແມ່​່ນເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນທຸ​ຸກຄົ​ົນ ມີ​ີຄວາມເຫັ​ັ ນອົ​ົກ ເຫັ​ັ ນໃຈ ຕໍ່​່ກັ​ັບສະຖານະການທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນປະເທດຕູ​ູວາລູ​ູ) – ມັ​ັນບໍ່​່ມີ​ີສິ່​່�ງໃດທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາສາມາດເຮັ​ັດເພື່​່� ອປະເທດຕູ​ູວາລູ​ູໄດ້​້ເລີ​ີຍບໍ​ໍ?

(ແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດ

ເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງຕ່​່າງໆທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາສາມາດລົ​ົງມື​ືປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ເພື່​່� ອປ້​້ອງກັ​ັນບໍ່​່ໃຫ້​້ພາວະໂລກ ຮ້​້ອນຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ຕື່​່ມ � ອີ​ີກ.)

01 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄື​ືກັ​ັນບໍ​ໍ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

y ສາມາດສະແດງແຜນທີ່​່�ໂລກ ຢູ່​່�ໜ້​້າກະດານ ຫຼື​ື� ການສາຍໜ້​້າຈໍ​ໍ ໆລໆ ແລ້​້ວຊີ້​້ໃ� ຫ້​້ເຫັ​ັ ນແຕ່​່ລະທະວີ​ີບ.

ການອ້​້າງອີ​ີງ •ກ ານຊື້​້�ສິ​ິນຄ້​້າທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ: ໃນເວລາຊື້​້�ສິ​ິນຄ້​້າ, ກວດເບິ່​່�ງກ່​່ອນວ່​່າ ສິ​ິນຄ້​້ານັ້​້� ນຖື​ືກຜະລິ​ິດໂດຍວິ​ິທີ​ີການ ທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມຫຼື​ື�ບໍ່​່.

ການຊື້​້�ສິ​ິນຄ້​້າທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ

ຊ່​່ວຍໃນການຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່​່

ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ທີ່​່�ເກີ​ີດຈາກຂະບວນການຜະລິ​ິດ ແລະ ບໍ​ໍລິໂິ ພກສິ​ິນຄ້​້າ.

• ບໍ​ໍລິໂິ ພກຊີ້​້ນ � ໜ້​້ອຍລົ​ົງ: ລອງເປັ​ັນຄົ​ົນກິ​ິນເຈ ບາງຄັ້​້�ງຄາວເບິ່​່�ງ. ຄວາມຈິ​ິງແລ້​້ວ, ອຸ​ຸດສະຫະກໍາາລ້​້ຽງສັ​ັດແບບເປັ​ັນ ໂຮງງານ ແລະ ການປະມົ​ົງ ແມ່​່ນສ້​້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ສິ່​່ ່ �ງແວດລ້​້ອມຢ່​່າງຫຼ​ຼວງຫຼ​ຼາຍ.

•ກ ານຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌: ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ, ຍິ່​່�ງໜ້​້ອຍເທົ່​່�າໃດກໍ​ໍຍິ່​່ງ� ດີ​ີຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມແມ່​່ນບໍ​ໍ? ລອງແຍກສິ່​່�ງຕ່​່າງໆເຊັ່​່�ນ: ເຈ້​້ຍ, ແກ້​້ວ, ພລາສຕິ​ິກ, ໂລຫະ, ເຄື່​່ອ � ງໃຊ້​້ໄຟຟ້​້າທີ່​່�ເກົ່​່�າແລ້​້ວ ໆລໆ ເບິ່​່�ງ. ຍ້​້ອນວ່​່າສິ່​່�ງຕ່​່າງໆເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ສາມາດນໍາາມາຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ໄດ້​້, ຖ້​້າພວກເຮົ​ົາເກັ​ັບໄປສູ​ູນຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ໃກ້​້ບ້​້ານ ຈະບໍ່​່ດີ​ີບໍ?ໍ ຖ້​້າບໍ່​່ມີ​ີສູ​ູນຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ໃກ້​້ບ້​້ານ, ຈົ່​່�ງລອງຄໍາານຶ​ຶງເຖິ​ິງວິ​ິທີ​ີຕ່າ່ ງໆ ດັ່​່� ງຕໍ່​່ໄປນີ້​້:� 1) ເອົ​ົາສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ສາມາດນໍາາເອົ​ົາກັ​ັບມາໃຊ້​້ຄື​ືນໃໝ່​່ໄດ້​້ ມານໍາາໃຊ້​້ເອງ ຢູ່​່� ເຮື​ືອນ, ໂຮງຮຽນ ໆລໆ.

2) ຕິ​ິດຕໍ່​່ຫາສໍາານັ​ັກງານບໍ​ໍລິກ ິ ານປະຊາຊົ​ົນໃກ້​້ບ້​້ານ ຫຼື​ື� ໜ່​່ວຍງານຂອງລັ​ັດ ທີ່​່�ກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັບສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ດ້​້ວຍ ຕົ​ົນເອງ, ແລ້​້ວສະເໜີ​ີການສ້​້າງຕັ້​້�ງສູ​ູນຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌.

3) ກ ານຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ກໍາາລັ​ັງເປັ​ັນທີ່​່�ນິຍົ ິ ົມອັ​ັນໃໝ່​່ຂອງຜົ​ົ ນງານສິ​ິລະປະ. ພວກເຮົ​ົາສາມາດບໍ​ໍລິຈ ິ າກສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ສາມາດ ນໍາາໄປຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ໄດ້​້ ໃຫ້​້ແກ່​່ນັ​ັກສິ​ິລະປະ, ສະຖາບັ​ັນສິ​ິລະປະ ໆລໆ ທີ່​່�ມີ​ີຄວາມຕ້​້ອງການ.

• ການປິ​ິດໄຟ: ຖ້​້າພວກເຮົ​ົາໃຊ້​້ໄຟຟ້​້າໜ້​້ອຍລົ​ົງ, ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຜົ​ົ ນກະທົ​ົບແກ່​່ທໍາາມະຊາດ.

•ກ ານນໍາາໃຊ້​້ລະບົ​ົບຂົ​ົນສົ່​່� ງສາທາລະນະ ຫຼື​ື� ລົ​ົດຖີ​ີບ: ຖ້​້ານໍາາໃຊ້​້ລະບົ​ົບຂົ​ົນສົ່​່� ງສາທາລະນະ ຫຼື​ື� ລົ​ົດຖີ​ີບ, ພວກເຮົ​ົາ ສາມາດຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນການປ່​່ອຍອາຍກາສກາກໂບນິ​ິກໄດ້​້. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: Young Person’s Guide: Changing the World Edition (https://www.unv.org/sites/default/files/Young_Persons_Guide_Changing_the_World__ FINAL.pdf))

00

y ອ່​່ານຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 2 ແລ້​້ວລອງແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບຄໍາາຖາມ.

– ທຸ​ຸກຄົ​ົນຕົ​ົກໃຈກັ​ັບຄວາມຈິ​ິງທີ່​່�ວ່າ່ ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຊື້​້�ມາໃຊ້​້ໂດຍທີ່​່�ບໍ່ໄ່ ດ້​້ຄິ​ິດຫຍັ​ັງ ເຮັ​ັດ ໃຫ້​້ເກີ​ີດຜົ​ົ ນກະທົ​ົບເຫຼົ່​່��ານີ້​້ບໍ � ?ໍ – ເມື່​່ອ � ເປັ​ັນແບບນັ້​້� ນ, ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນຄວນເຮັ​ັດແນວໃດ? ສິ່​່�ງທີ່​່�ປະເທດ ແລະ ໂລກ ສາມາດ ປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ມີ​ີຄື​ືແນວໃດແດ່​່?

ການອ້​້າງອີ​ີງ ພວກເຮົ​ົາສາມາດນໍາາໃຊ້​້ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື ທີ່​່�ປະກອບມີ​ີໂຄລທັ​ັນ ທີ່​່�ຖື​ືກຂຸ​ຸດຄົ້​້�ນມາ ໂດຍມີ​ີການຈ່​່າຍຄ່​່າແຮງທີ່​່�ຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າ, ບໍ່​່ ແມ່​່ນໄດ້​້ມາຈາກໂຄລທັ​ັນທີ່​່�ເປື້​້� ອນເລື​ືອດຂອງເດັ​ັກນ້​້ອຍໄດ້​້. ເຈົ້​້າ� ເຄີ​ີຍໄດ້​້ຍິ​ິນກ່​່ຽວກັ​ັບ “ແຟຣ໌​໌ໂຟນ (Fair Phone)” ທີ່​່� ໝາຍເຖິ​ິງໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືທີ່​່�ຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າ ເຊິ່​່�ງໄດ້​້ເລີ່​່�ມຜະລິ​ິດ ນັ​ັບແຕ່​່ປີ​ີ 2013 ຢູ່​່� ປະເທດເນເທີ​ີແລນ ບໍ​ໍ? ທ່​່ານ ອາເບລ (Bas van Abel) ແຫ່​່ ງສະຖາບັ​ັນ “ວັ​ັກ ໂຊໄຊທີ​ີ (Waag Society)” ເປັ​ັນຜູ້​້� ນໍາາພາຂະບວນການເຄື່​່ອ � ນໄຫວນີ້​້ຢູ່​່� � . ວັ​ັກ ໂຊ ໄຊທີ​ີ

ຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້ຜ່ ້ � ່ ານການລົ​ົນນະລົ​ົງກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມໂຫດຮ້​້າຍຂອງການຂຸ​ຸດຄົ້​້�ນບໍ່​່ແຮ່​່

ເພື່​່� ອນໍາາໃຊ້​້ໃນການຜະລິ​ິດ

ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື ແລະ ມີ​ີການຜະລິ​ິດໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື ທີ່​່�ມີ​ີການຄ້​້າແບບຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າຢູ່​່�ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ. ນອກຈາກນີ້​້,� ພວກເຂົ​ົາຍັ​ັງເວົ້​້າ� ວ່​່າ ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືທີ່​່�ຖື​ືກຖິ້​້�ມຢູ່​່�ທົ່​່�ວໂລກ ໃນທຸ​ຸກໆປີ​ີ ແມ່​່ນມີ​ີຫຼ​ຼາຍກວ່​່າ 4 ແສນລ້​້ານ ໜ່​່ວຍ. ຍ້​້ອນນິ​ິໄສການໄລ່​່ຕາມລູ​ູກຫຼິ້​້�ນ ແລະ ແບບ ໃໝ່​່ໆ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນປ່​່ຽນໂທລະສັ​ັບໃໝ່​່ເລື້​້�ອຍໆ, ແລະ ເຖິ​ິງວ່​່າ ຈະເຮັ​ັດເສຍ ກໍ​ໍບໍ່ຄ່ ່ ອ ່ ຍອອກໄປຊອກຫາ. ຖ້​້າຫາກພວກເຮົ​ົານໍາາໃຊ້​້ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືຢ່​່າງມີ​ີຄຸ​ຸນຄ່​່າຂຶ້​້ນ � ຕື່​່ມ � ອີ​ີກໜ້​້ອຍໜຶ່​່ງ� , ພວກເຮົ​ົາຈະສາມາດປົ​ົກປັ​ັກຮັ​ັກສາລະບົ​ົບນິເິ ວດ ແລະ ຊີ​ີວິ​ິດຂອງພວກເຮົ​ົາໃຫ້​້ປອດໄພໄດ້​້. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: https://www.fairphone.com/en/about/about-us/?ref=footer

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຖ້​້າຫາກສາມາດຈັ​ັດສັ​ັນເວລາໄດ້​້, ການນໍາາໃຊ້​້ຂໍ້​້ມູ​ູນວິ​ິດີ​ີໂອ ທີ່​່�ປະກົ​ົດຢູ່​່�ເອກະສານອ້​້າງອີ​ີງດ້​້ານລຸ່​່�ມ ຈະ ສາມາດຊ່​່ວຍເພີ່​່� ມປະສິ​ິດທິ​ິພາບໃນການເຂົ້​້າ� ໃຈຂອງນັ​ັກຮຽນຂຶ້​້ນ � ຕື່​່ມ � . y ຈົ່​່�ງຊຸ​ຸກຍູ້​້ໃ� ຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດສະແດງຄວາມເຫັ​ັ ນອົ​ົກເຫັ​ັ ນໃຈຂອງຕົ​ົນເອງອອກມາ ແລະ ຊ່​່ວຍໃຫ້​້ພວກ ເຂົ​ົາສາມາດປັ​ັບປ່​່ຽນຄຸ​ຸນຄ່​່າ ແລະ ທັ​ັດສະນະຄະຕິ​ິຂອງຕົ​ົນເອງ ໄປໃນທາງທີ່​່�ດີ​ີຂຶ້ນ ້� ໂດຍຜ່​່ ານການຮຽນ ຮູ້​້ກໍ � ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງ.

ເອກະສານອ້​້າງອີ​ີງ • ກ່​່ຽວກັ​ັບ ຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 1 - https://news.un.org/en/story/2019/05/1038661

• ກ່​່ຽວກັ​ັບ ຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 2 - Park Gyeong-hwa. ລີ​ີງກໍ​ໍຣິລ ິ ລາຊັ​ັງໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື. Booksense - Bas van Abel. TEDxAmsterdam <Fairphone: changing the way products are made> https://

youtu.be/96XfmrJMlNU

11

ຂ້​້ອຍແມ່​່ນຄົ​ົນລາວ 100 ເປີ​ີເຊັ​ັນບໍ​ໍ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການແຕ້​້ມຮູ​ູບຕົ​ົນເອງ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການແຕ້​້ມຮູ​ູບ, ເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ, ການຂຶ້​້�ນນໍາາສະເໜີ​ີ ແລະ ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 1.2 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ (ສໍ​ໍ ສີ​ີ, ບິ​ິກສີ​ີເມຈິ​ິກ ໆລໆ) • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ສາມາດຮູ້​້�ວ່​່າ ຫຼ​ຼາຍພາກສ່​່ວນໃນຊີ​ີວິ​ິດຂອງພວກເຮົ​ົາ ແມ່​່ນມີ​ີການເຊື່​່�ອມຕໍ່​່ຢ່​່າງໃກ້​້ຊິ​ິດກັ​ັບໂລກ ໂດຍຜ່​່ານ ການສັ​ັງເກດຕົ​ົນເອງ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ອ່​່ານ ປຶ້​້� ມ “100 ເປີ​ີເຊັ​ັນ ຄົ​ົນອາເມລິ​ິກາ” ທີ່​່� ຣາລ໌​໌ຟ ລິ​ິນຕັ​ັນ ເປັ​ັນຜູ້​້� ຂຽນ.

01 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄື​ືກັ​ັນບໍ​ໍ?

1.2

Ralph Linton. “One Hundred Per-Cent American”. The American Mercury (1937) 40

y ອີ​ີງໃສ່​່ຮູ​ູບປະກອບ ແລ້​້ວລອງແຕ້​້ມ “00% ຂອ້​້ຍ.” y ແນະນໍາາຮູ​ູບພາບຕົ​ົນເອງ

ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງເປັ​ັນຜູ້​້� ແຕ້​້ມ

ໃຫ້​້ໝູ່​່�ເພື່​່� ອນຟັ​ັງ.

ພວກເຮົ​ົາມາລອງເວົ້​້າ�

ກ່​່ຽວກັ​ັບ ສິ່​່�ງຕ່​່າງທີ່​່�ປະກອບເປັ​ັນຕົ​ົວຂອງເຮົ​ົາ ເປັ​ັນເປີ​ີເຊັ​ັນເບິ່​່�ງບໍ​ໍ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນແຕ່​່ລະຄົ​ົນແຕ້​້ມຮູ​ູບຕົ​ົນເອງ ແລ້​້ວສັ​ັງເກດເບິ່​່�ງວ່​່າສິ່​່�ງຕ່​່າງໆທີ່​່�ປະກອບເປັ​ັນຕົ​ົນເອງນັ້​້� ນ ໄດ້​້ ມາຈາກໃສ. ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ເຄື່​່ອ � ງນຸ່​່�ງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງນຸ່​່�ງ, ສໍ​ໍທີ່​່�ໃຊ້​້ຂຽນ, ເກີ​ີບທີ່​່�ໃສ່​່ ໆລໆ ວ່​່າມີ​ີຕົ້​້� ນກໍາາເນີ​ີດມາຈາກ ໃສ. ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາແກ່​່ນັ​ັກຮຽນວ່​່າ: ຖ້​້າຫາກຮູ້​້ປ � ະເທດທີ່​່�ຜະລິ​ິດສິ່​່�ງນັ້​້� ນໆ, ໃຫ້​້ຂຽນລົ​ົງນໍາາກັ​ັນໃນຮູ​ູບ. ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນທຸ​ຸກຄົ​ົນນໍາາສະເໜີ​ີຮູ​ູບພາບຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຕາມໃຈ. y ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ເວລາຢ່​່າງເໝາະສົ​ົມ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນອ່​່ານບົ​ົດຄວາມ ແລະ ວິ​ິເຄາະຮູ​ູບຮ່​່າງຂອງຕົ​ົນເອງ. ກິ​ິດຈະ ກໍາານີ້​້� ມີ​ີຈຸ​ຸດປະສົ​ົງ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ ເກີ​ີດມີ​ີການລອງຄິ​ິດທົ​ົບທວນວ່​່າ: ເຖິ​ິງແມ່​່ນວ່​່າພວກເຮົ​ົາຈະບໍ່​່ຮູ້​້ຕົ � ົວຢູ່​່� ກໍ​ໍຕາມ, ແຕ່​່ໃນຄວາມເປັ​ັນຈິ​ິງແລ້​້ວ ຫຼ​ຼາຍພາກສ່​່ວນໃນຊີ​ີວິ​ິດເຮົ​ົາ ແມ່​່ນເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັບໂລກຢູ່​່�. ເຮັ​ັດໃຫ້​້ ນັ​ັກຮຽນຄິ​ິດໄດ້​້ວ່​່າ ການທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັບໂລກ ທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາອາໄສຢູ່​່�ຢ່​່າງໃກ້​້ຊິ​ິດນັ້​້� ນ ບໍ່​່ ແມ່​່ນ ພຽງແຕ່​່ ການເຄື່​່ອ � ນຍ້​້າຍຂອງຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ຊັ​ັບພະຍາກອນ, ການຄ້​້າລະຫວ່​່າງປະເທດ ໆລໆ ເທົ່​່�ານັ້​້� ນ, ແຕ່​່ພວກເຮົ​ົາຍັ​ັງສາມາດຊອກຫາໄດ້​້ຈາກ

ຫຼ​ຼາຍດ້​້ານໃນການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດ,

ເຊິ່​່�ງພວກເຮົ​ົາກໍ​ໍມີ​ີ

ປະສົ​ົບການໃນການໃຊ້​້ຊີ​ີວິ​ິດຈາກສິ່​່�ງເຫຼົ່​່��ານີ້​້.� ດັ່​່� ງນັ້​້� ນ, ມັ​ັນຍັ​ັງສາມາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນ ຕະໜັ​ັກຮູ້​້ໄ� ດ້​້ນໍາາ ວ່​່າ ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນ ມີ​ີເອກະລັ​ັກສະເພາະ ກໍ​ໍຄື​ື ການເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ, ທີ່​່�ມີ​ີຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບ ແລະ ໜ້​້າທີ່​່�.

11

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ຂ້​້ອຍແມ່​່ນຄົ​ົນລາວ 100 ເປີ​ີເຊັ​ັນ ບໍ​ໍ?

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອຕໍ່​່ໄປນີ້​້� ແລ້​້ວແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຂອງຕົ​ົນເອງ. https://www.youtube.com/watch?v=tyaEQEmt5ls y ຄໍາາຖາມໂຕ້​້ວາທີ​ີ: ① ສາມາດເວົ້​້າ� ໄດ້​້ວ່​່າ ຂ້​້ອຍແມ່​່ນ “ຄົ​ົນລາວ 100 ເປີ​ີເຊັ​ັນ” ບໍ​ໍ? ② ການເອີ້​້ນ � ຕົ​ົນເອງວ່​່າ “ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ” ແມ່​່ນເປັ​ັນຄື​ືແນວໃດ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເພື່​່� ອເປັ​ັນຂໍ້​້ມູ​ູນເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ, ການທົ​ົດລອງທີ່​່�ສະແດງໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນຢູ່​່�ວິ​ິດີ​ີໂອຂ້​້າງເທິ​ິງນັ້​້� ນ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ເພື່​່� ອການໂຄສະນາ. ສະນັ້​້� ນ, ຈົ່​່�ງແນໃສ່​່ການແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງນັ​ັກຮຽນກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງທີ່​່�ໄດ້​້ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຜ່​່ ານການເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາການໂຕ້​້ຖຽງກັ​ັນວ່​່າ ການທົ​ົດລອງນັ້​້� ນ ແມ່​່ນແທ້​້ ຫຼື​ື� ບໍ່​່ແທ້​້. y ຄວາມຮັ​ັບຮູ້ກ່ ້ � ່ຽວກັ​ັບການເອື່​່ອ � ຍອີ​ີງເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ, ແລະ ການເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັນ ແມ່​່ນພາກສ່​່ວນທີ່​່� ເປັ​ັນພື້​້� ນຖານທີ່​່�ສຸ​ຸດ ໃນການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ. ຍ້​້ອນວ່​່າ, ກ່​່ອນອື່​່ນ � ເຮົ​ົາຕ້​້ອງຮັ​ັບຮູ້ວ່ ້ � າ່ ພວກເຮົ​ົາມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັນຢູ່​່� ແລະ ສົ່​່� ງຜົ​ົ ນສະທ້​້ອນຕໍ່​່ກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ໃຫ້​້ໄດ້​້ກ່​່ອນ ຈຶ່​່�ງຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ ສາມາດຄິ​ິດໄດ້​້ວ່​່າ ຂ້​້ອຍເອງກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄົ​ົນໜຶ່​່ງ� ເຊັ່​່�ນກັ​ັນ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອ ການສະຫຼຸ​ຸ� ບສັ​ັງລວມແລ້​້ວ, ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ເວລາທີ່​່�ເໝາະສົ​ົມ ເພື່​່� ອການສົ​ົນທະນາແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ ພາຍໃນກຸ່​່�ມ. y ໂລກາພິ​ິ ວັ​ັດ ບໍ່​່ພຽງແຕ່​່ເຮັ​ັດໃຫ້​້ແກ່​່ການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ທາງດ້​້ານມະຫາພາກ ແລະ ດ້​້ານ ໂຄງສ້​້າງເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ເທົ່​່�ານັ້​້� ນ, ແຕ່​່ມັ​ັນຍັ​ັງເຮັ​ັດໃຫ້​້ການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງພວກເຮົ​ົາສັ​ັບສົ​ົນຂຶ້​້ນ � ນໍາາ. ມັ​ັນສົ່​່� ງຜົ​ົ ນໃຫ້​້ເກີ​ີດມີ​ີປະກົ​ົດການຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງທີ່​່�ລວມຢູ່​່�ໃນຊີ​ີວິ​ິດສ່​່ວນຕົ​ົວ ແລະ ສັ​ັງຄົ​ົມຂອງພວກ ເຮົ​ົາເຊັ່​່�ນ: ການຄ້​້າເສລີ​ີ, ການຍ້​້າຍຖິ່​່�ນຖານ ແລະ ການອົ​ົບພະຍົ​ົບ, ການປ່​່ຽນແປງຂອງສະພາບດິ​ິນຟ້​້າ ອາກາດ ແລະ ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ, ຄວາມບໍ່​່ລົ​ົງລອຍກັ​ັນ ແລະ ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ, ການສື່​່�ສານທາງອອນລາຍແບບ ເວລາຈິ​ິງ ໆລໆ ຢູ່​່�ຂອບເຂດທ້​້ອງຖິ່​່�ນ ແລະ ລະຫວ່​່າງປະເທດ. ຫຼື​ື�ສາມາດເວົ້​້າ� ໄດ້​້ວ່​່າ ເກື​ືອບທຸ​ຸກແຫ່​່ ງໃນ ໂລກມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມຈອດກັ​ັນ ເນື່​່ອ � ງຈາກການເພິ່​່� ງພາອາໄສເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ, ເຊິ່​່�ງມັ​ັນເຮັ​ັດໃຫ້​້ ສະພາບ ແວດລ້​້ອມທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ກັ ່ ັນ ຖື​ືກສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ໃນທົ່​່� ວໂລກ. ພື້​້� ນຖານຄວາມເປັ​ັນມາ ແບບນີ້​້� ເຮັ​ັດໃຫ້​້ “ຄວາມເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໃນຂອບເຂດທົ່​່� ວໂລກ” ໄດ້​້ຮັ​ັບຄວາມສົ​ົນໃຈ ເພື່​່� ອການເຂົ້​້າ� ໃຈ ຄວາມເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງ ຫຼື​ື� ໃນຖານະທີ່​່�ເປັ​ັນອົ​ົງກອບທີ່​່�ສໍາາຄັ​ັນອັ​ັນໜຶ່​່ງ� , ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເປັ​ັນໄປບໍ່​່ໄດ້​້ ທີ່​່� ພວກເຮົ​ົາຈະບໍ່​່ຮັ​ັບຮູ້ເ້ � ນື້​້�ອໃນຢ່​່າງແຈ່​່ມແຈ້​້ງຂອງ “ຄວາມເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ” ເຊິ່​່�ງເປັ​ັນເອກະລັ​ັກທີ່​່� ຄື​ືກັ​ັນຂອງມວນມະນຸ​ຸດ

ໂດຍຂ້​້າມກອບແນວຄວາມຄິ​ິດດັ່​່� ງເດີ​ີມທີ່​່�ອີ​ີງໃສ່​່ການເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງຂອງ

ປະເທດ. y ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ແມ່​່ນເປັ​ັນເງື່​່ອ � ນໄຂທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ ເບິ່​່�ງຜ່​່ ານຜົ​ົ ນ ປະໂຫຍດຮ່​່ວມກັ​ັນຂອງແຕ່​່ລະປະເທດ ແລະ ປ່​່ຽນມຸ​ຸມມອງຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ແລະ ສັ​ັງຄົ​ົມ ພ້​້ອມທັ​ັງເຮັ​ັດ ໃຫ້​້ມີ​ີທັ​ັກສະ ແລະ ຄວາມອາດສາມາດທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ມວນມະນຸ​ຸດ ເຊິ່​່�ງແມ່​່ນປະຊາຄົ​ົມໜຶ່​່ງ� ຂອງ ທົ່​່� ວໂລກ ມີ​ີການປະຕິ​ິບັ​ັດຕົ​ົນຢ່​່າງເໝາະສົ​ົມ.

11

ການເຊື່​່�ອມຕໍ່​່ລະຫວ່​່າງເຈົ້​້�າ ແລະ ຂ້​້ອຍ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການແຕ້​້ມຮູ​ູບ, ກິ​ິດຈະກໍາາລວມ ແລະ ກິ​ິດຈະກໍາາກຸ່​່�ມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 1.3 (ກຸ່​່�ມລະ 1ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ (ສໍ​ໍ ສີ​ີ, ບິ​ິກສີ​ີເມຈິ​ິກ ໆລໆ), ເສັ້​້�ນດ້​້າຍ (ເສັ້​້�ນດ້​້າຍທີ່​່�ມີ​ີສີ​ີແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ; ເອົ​ົາໃຫ້​້ກຸ່​່�ມລະກໍ້​້) ແລະ ສະກັ​ັອດເທບ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ສາມາດຮັ​ັບຮູ້​້�ວ່​່າ ພວກເຮົ​ົາຄົ​ົງຢູ່​່�ຢ່​່າງມີ​ີການເຊື່​່�ອມຕໍ່​່ ແລະ ມີ​ີຜົ​ົນກະທົ​ົບຕໍ່​່ກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

ການເຊື່​່� ອມຕໍ່​່ລະຫວ່​່າງໂລກ ແລະ ພວກ

y ແບ່​່ງເປັ​ັນກຸ່​່�ມ ກຸ່​່�ມລະປະມານ 4-5 ຄົ​ົນ ແລ້​້ວດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ.

ເຮົ​ົາ

y ໃຫ້​້ເທື່​່�ອລະຄົ​ົນປ່​່ຽນກັ​ັນຂຽນສິ່​່�ງທີ່​່�ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບໃສ່​່ວົ​ົງມົ​ົນທາງໜ້​້າ ໂດຍເລີ່​່�ມຈາກໂລກ ຢູ່​່�ເຈ້​້ຍ

01 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຄື​ືກັ​ັນບໍ​ໍ?

1.3

ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 1.3 ຕາມລໍາາດັ​ັບ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກຕື່​່ມ � ໃສ່​່ວົ​ົງມົ​ົນສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ຂຽນຄໍາາທີ່​່�ຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຂຽນລົ​ົງໄປເປັ​ັນໂຕໃຫຍ່​່ໆ ແລ້​້ວຕິ​ິດໃສ່​່ ໜ້​້າເອິ​ິກ. y ອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ສະມາຊິ​ິກໃນກຸ່​່�ມຟັ​ັງ ວ່​່າເປັ​ັນຫຍັ​ັງຕົ​ົນເອງຈຶ່​່�ງເລື​ືອກຄໍາານີ້​້.�

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ບໍ່​່ຈໍາາເປັ​ັນຕ້​້ອງແມ່​່ນ “ໂລກ” ຢູ່​່�ກາງຂອງຕາຕະລາງ. ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ສາມາດໃສ່​່ “ຂ້​້ອຍ” ແທນ “ໂລກ”, ແລ້​້ວ ຂຽນສິ່​່�ງທີ່​່�ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່​່ “ຂ້​້ອຍ” ກໍ​ໍໄດ້​້. ລອງປ່​່ຽນຫົ​ົວຂໍ້ໃ້ ຫ້​້ເຂົ້​້າ� ກັ​ັບເນື້​້�ອໃນຂອງບົ​ົດຮຽນ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການໂຍນກໍ້​້ດ້​້າຍ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ເກັ​ັບມ້​້ຽນໂຕະ ແລ້​້ວຈັ​ັດຕັ່​່� ງ ເປັ​ັນຮູ​ູບວົ​ົງມົ​ົນ ແລະ ນັ່​່� ງ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນໜ້​້າກັ​ັນ. y ກຸ່​່�ມທີ່​່�ເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາກ່​່ອນໜ້​້ານີ້​້� ຕ້​້ອງນັ່​່� ງສັ​ັບກັ​ັນ. ໝາຍຄວາມວ່​່າ ໃຫ້​້ຈັ​ັດລຽງການນັ່​່� ງແບບ ສະຫຼັ​ັ�ບຢ່​່າງທົ່​່� ວເຖິ​ິງ ເພື່​່� ອບໍ່​່ໃຫ້​້ຜູ້​້� ທີ່​່�ຢູ່​່�ກຸ່​່�ມດຽວກັ​ັນນັ່​່� ງຂ້​້າງກັ​ັນ. y ຜູ້​້� ທີ່​່�ໄດ້​້ຂຽນຄໍາາທໍາາອິ​ິດຂອງແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ ຖື​ືເສັ້​້�ນດ້​້າຍຄົ​ົນລະກໍ້​້ ແລ້​້ວບອກໃຫ້​້ຮູ້​້ເ� ຫດຜົ​ົ ນຂອງຄໍາາສັ​ັບ ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຂຽນ ວ່​່າເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງຄິ​ິດວ່​່າມັ​ັນສົ່​່� ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ໂ່ ລກ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ສົ່​່� ງຕໍ່​່ດ້​້າຍໃຫ້​້ສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມ ຜູ້​້� ທີ່​່�ຂຽນຄໍາາສັ​ັບຄໍາາຖັ​ັດໄປ. y ຄູ​ູຂຽນຄໍາາສັ​ັບທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນແຕ່​່ລະຄົ​ົນໄດ້​້ເວົ້​້າ� ໃສ່​່ເທິ​ິງກະດານ ແລ້​້ວສ້​້າງເປັ​ັນເສັ້​້�ນຕາໜ່​່າງຕໍ່​່ກັ​ັນໄປ. ຕົ​ົວຢ່​່າງ

ຕົ້​້�ນໄມ້​້

ເຈ້​້ຍ

ປຶ້​້� ມ

ຫໍ​ໍສະໝຸ​ຸດ

ນໍ້​້າ

ທະເລ

ນໍ້​້າແຂງຢູ່​່� ມະຫາສະໝຸ​ຸດ

ພາວະໂລກຮ້​້ອນ

ໂລກ

y ສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມຜູ້​້� ທີ່​່�ໄດ້​້ຮັ​ັບດ້​້າຍ ກໍ​ໍຕ້​້ອງອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ຟັ​ັງເຊັ່​່�ນກັ​ັນວ່​່າ ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງຄິ​ິດວ່​່າຄໍາາສັ​ັບທີ່​່� ຕົ​ົນເອງຂຽນ ສົ່​່� ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ຄໍາ ່ າສັ​ັບທີ່​່�ສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມຜູ້​້� ຢູ່​່�ທາງໜ້​້າໄດ້​້ຂຽນລົ​ົງໄປ, ແລ້​້ວຈຶ່​່�ງສົ່​່�ງຕໍ່​່ ດ້​້າຍໃຫ້​້ສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມ ຜູ້​້� ທີ່​່�ຂຽນຄໍາາສັ​ັບຄໍາາຖັ​ັດໄປ. (ປະຕິ​ິບັ​ັດແບບນີ້​້ໄ� ປເລື້​້�ອຍໆ)

11

y ເມື່​່ອ � ທຸ​ຸກຄົ​ົນໄດ້​້ກໍາາສົ້​້� ນໜຶ່​່ງ� ຂອງດ້​້າຍໄວ້​້ແລ້​້ວ, ຖື​ືວ່​່າການສ້​້າງເສັ້​້�ນດ້​້າຍໄຍແມງມຸ​ຸມແມ່​່ນສໍາາເລັ​ັດ! y ເມື່​່ອ � ຄູ​ູເວົ້​້າ� ໜຶ່​່ງ� ໃນຄໍາາສັ​ັບທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນທຸ​ຸກຄົ​ົນໄດ້​້ຂຽນອອກມາ, ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນ ຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີຄໍາາສັ​ັບນັ້​້�ນຕິ​ິດຢູ່​່�

(ຄົ​ົນດຽວ ຫຼື​ື� ຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນ) ສັ່​່� ນເສັ້​້�ນດ້​້າຍ ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງກໍາາຢູ່​່�. ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ໃຫ້​້ຖາມນັ​ັກຮຽນວ່​່າ ນັ​ັກຮຽນ ຄົ​ົນອື່​່ນ � ໆ ກໍ​ໍຮູ້ສຶ​ຶ ້ � ກເຖິ​ິງການສັ່​່� ນນັ້​້� ນຫຼື​ື�ບໍ່​່, ແລ້​້ວແລກປ່​່ຽນຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກນໍາາກັ​ັນ. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: APCEIU

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ກະກຽມດ້​້າຍຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍສີ​ີ ໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ ດີ​ີກວ່​່າໃຊ້​້ກໍ້​້ດ້​້າຍອັ​ັນໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ມີ​ີພຽງສີ​ີດຽວ. ຍ້​້ອນວ່​່າມັ​ັນຈະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເຖິ​ິງການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັນ ແລະ ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍໄດ້​້ດີ​ີກວ່​່າ. y ໃນລະຫວ່​່າງການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ອາດມີ​ີຂໍ້​້ຜິ​ິດພາດ ຫຼື​ື� ຄວາມສັ​ັບສົ​ົນເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໄດ້​້. ຖ້​້າມີ​ີກໍ​ໍລະນີ​ີແບບ ນີ້​້ເ� ກີ​ີດຂຶ້​້ນ � , ບໍ່​່ຕ້​້ອງຕົ​ົກໃຈ ແລະ ບໍ່​່ຈໍາາເປັ​ັນຕ້​້ອງເລີ່​່�ມດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາໃໝ່​່ຕັ້� ້ງແຕ່​່ທໍາາອິ​ິດມາ. ເຖິ​ິງວ່​່າຈະ ປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ບໍ່​່ສໍາາເລັ​ັດທັ​ັງໝົ​ົດ,

ແຕ່​່ກໍ​ໍຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ

ແລະ

ຄູ​ູກໍ​ໍ

ແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມໝາຍຂອງກິ​ິດຈະກໍາາກັ​ັບນັ​ັກຮຽນ. y ກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້�

ມີ​ີຈຸ​ຸດປະສົ​ົງເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສັ​ັງເກດເບິ່​່�ງຮູ​ູບຮ່​່າງການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັນຂອງເສັ້​້�ນດ້​້າຍ

ແລ້​້ວຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຄວາມໝາຍຂອງການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັນ ແລະ ຄວາມຍື​ືນຍົ​ົງຂອງຊຸ​ຸມຊົ​ົນ. ນອກນີ້​້,� ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກ ຮຽນຕະໜັ​ັກຮູ້​້ໄ� ດ້​້ວ່​່າ

ໂລກທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາອາໄສຢູ່​່�ນີ້​້�

ແມ່​່ນມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັນໂດຍທໍາາມະຊາດຂອງມັ​ັນ

ຢູ່​່�ແລ້​້ວ ຜ່​່ ານການສັ​ັງເກດເບິ່​່�ງສະພາບທີ່​່�ເສັ້​້�ນດ້​້າຍພັ​ັນ ຫຼື​ື� ກ້​້ຽວກັ​ັນກັ​ັບດ້​້າຍອື່​່ນ � ໃນລະຫວ່​່າງທີ່​່�ສົ່​່�ງຕໍ່​່ ກໍ້​້ດ້​້າຍໃຫ້​້ກັ​ັນ. y ໂດຍສະເພາະ,

ການເຄື່​່ອ � ນໄຫວຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນໜຶ່​່ງ�

ສາມາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີການເຄື່​່ອ � ນເໜັ​ັງຂອງລະບົ​ົບ

ທັ​ັງໝົ​ົດ, ການປ່​່ຽນແປງຂອງລະບົ​ົບ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ການເຄື່​່ອ � ນໄຫວຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີການປ່​່ຽນແປງໄປນໍາາຢູ່​່� ສະເໝີ​ີ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນຶ​ຶກເຖິ​ິງສິ່​່�ງທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາໄດ້​້ຍິ​ິນຢູ່​່�ເປັ​ັນປະຈໍາາ ກໍ​ໍຄື​ື “ປະກົ​ົດການແມງກະເບື້​້�ອເໜັ​ັງປີ​ີກ.” ຈຸ​ຸດພິ​ິ ເສດຂອງມັ​ັນ ແຕ່​່ລະຄົ​ົນຄວນມີ​ີ.

ແມ່​່ນການຊ່​່ວຍເຕື​ືອນຄວາມຈໍາາເຖິ​ິງຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຕໍ່​່ສັ​ັງຄົ​ົມ

ທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາ

11

2.2 ການແນະນໍາາຕົ​ົນເອງ

02 ມີ​ີຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນຢູ່​່�ໃນຕົ​ົວຂ້​້ອຍບໍ​ໍ?

02

2.1 ຊອກຫາຄົ​ົນ

ມີ​ີຫຼາຼ ຍຄົ​ົນຢູ່​່ໃ� ນຕົ​ົວ ຂ້​້ອຍບໍ​ໍ? ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ • ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຮູ້​້�ວ່​່າ ເພື່​່�ອກໍາານົ​ົດເອກະລັ​ັກ ຫຼື​ື� ຕົ​ົວຕົ​ົນຂອງຄົ​ົນໆໜຶ່​່�ງ ແມ່​່ນຕ້​້ອງນໍາາໃຊ້​້ຈຸ​ຸດພິ​ິເສດທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ແລະ ຄົ​ົນເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນແມ່​່ນມີ​ີທັ​ັງຈຸ​ຸດທີ່​່� ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ ແລະ ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈ ແນວຄວາມຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບເອກະລັ​ັກ, ເຂົ້​້�າໃຈຄຸ​ຸນຄ່​່າ ແລະ ຄວາມສໍາາຄັ​ັນຂອງຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ແລະ ການທີ່​່�ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນສົ​ົມຄວນ ທີ່​່�ຈະໄດ້​້ຮັ​ັບການເຄົ​ົາລົ​ົບ.

11

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ພັ​ັດທະນາທັ​ັດສະນະຄະຕິ​ິກ່​່ຽວກັ​ັບ ການເຄົ​ົາລົ​ົບເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ຜ່​່ານກິ​ິດຈະກໍາາການແບ່​່ງປັ​ັນເລື່​່�ອງລາວຂອງຕົ​ົນເອງ ແລະ ການຟັ​ັງ ເລື່​່�ອງລາວຂອງຜູ້​້�ອື່​່�ນ.

2.1 ຊອກຫາຄົ​ົນ

ບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ກິ​ິດຈະກໍາາ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການເຂົ້​້�າຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 2.1 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ (ສີ​ີທີ່​່�ສາມາດສະແດງເຖິ​ິງຕົ​ົນເອງ ໆລໆ) • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຂ້​້ອຍຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບໝູ່​່�ຫຼ​ຼາຍປານໃດ? ພວກເຮົ​ົາລອງມາຄົ້​້�ນຫາລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນຂອງໝູ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນ ນໍາາກັ​ັນເບິ່​່�ງ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຢາຍແຜ່​່ ນບິ​ິງໂກໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທຸ​ຸກຄົ​ົນ ຄົ​ົນລະແຜ່​່ ນ. y ຍ່​່າງເລາະພາຍໃນຫ້​້ອງຮຽນ ເພື່​່� ອຖາມຄໍາາຖາມທີ່​່�ຢູ່​່�ໃນແຜ່​່ ນບິ​ິງໂກ ພ້​້ອມທັ​ັງແບ່​່ງປັ​ັນເລື່​່ອ � ງລາວ ທີ່​່�ກ່​່ຽວກັ​ັບຄໍາາຖາມນັ້​້� ນ ກັ​ັບໝູ່​່�ຜູ້​້� ທີ່​່�ກ່​່ຽວຂ້​້ອງ, ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ ໃຫ້​້ໝູ່​່�ຜູ້​້� ດັ່​່�ງກ່​່າວຂຽນຊື່​່� ຫຼື​ື� ລາຍເຊັ​ັນ ຂອງຕົ​ົນ ລົ​ົງໃນຫ້​້ອງບິ​ິງໂກຫ້​້ອງນັ້​້� ນ.

y ໝູ່​່�ຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� ສາມາດຕື່​່ມ � ແຜ່​່ ນບິ​ິງໂກໄດ້​້ຫ້​້ອງດຽວເທົ່​່�ານັ້​້� ນ. y ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທີ່​່�ຕື່ມ ່� ຫ້​້ອງບິ​ິງໂກໄດ້​້ເຕັ​ັມໝົ​ົດແລ້​້ວ ໃຫ້​້ຮ້​້ອງຄໍາາວ່​່າ: “ບິ​ິງໂກ!”

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ສາມາດສ້​້າງຄໍາາຖາມຢູ່​່�ແຜ່​່ ນບິ​ິງໂກໄດ້​້ຕາມໃຈ ໂດຍອີ​ີງຕາມ ລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສຂອງກຸ່​່�ມຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ແລະ ຈຸ​ຸດປະສົ​ົງຂອງບົ​ົດຮຽນ. ຈົ່​່�ງພະຍາຍາມສ້​້າງຄໍາາຖາມທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຄົ້​້�ນພົ​ົບຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຂອງ ບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ທີ່​່�ບໍ່ມີ​ີພ ່ ຽງແຕ່​່ ກິ​ິດຈະກໍາາເວລາວ່​່າງ ແລະ ຄວາມມັ​ັກສ່​່ວນຕົ​ົວເທົ່​່�ານັ້​້� ນ, ແຕ່​່ລວມໄປ ເຖິ​ິງ ສັ​ັນຊາດ, ໂຄງສ້​້າງຄອບຄົ​ົວ, ຄວາມເຊື່​່ອ � ແລະ ສາສະໜາ, ປະສົ​ົບການ ແລະ ອື່​່ນ � ໆນໍາາ. y ການແຂ່​່ງຂັ​ັນກັ​ັນເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຮ້​້ອງຄໍາາວ່​່າ “ບິ​ິງໂກ!” ໄດ້​້ໄວກ່​່ວາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມຜູ້​້� ອື່ນ ່� ບໍ່​່ແມ່​່ນເປົ້​້� າໝາຍ ຂອງກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້.� ສິ່​່�ງສໍາາຄັ​ັນແມ່​່ນການທີ່​່� ບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມເລາະໄປຖາມໝູ່​່�ໄດ້​້ຕາມໃຈ ພາຍໃນເວລາ ທີ່​່�ກໍາານົ​ົດ ເຊິ່​່�ງມັ​ັນເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີການພົ​ົບປະ ແລະ ສົ​ົນທະນາຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍເລື່​່ອ � ງລາວກັ​ັບຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນ ໃຫ້​້ຫຼ​ຼາຍ ເທົ່​່�າທີ່​່�ຈະຫຼ​ຼາຍໄດ້​້. ການທີ່​່�ບໍ່ສ ່ າມາດຕື່​່ມ � ຫ້​້ອງບິ​ິງໂກທັ​ັງໝົ​ົດໄດ້​້ໃນເວລາທີ່​່�ຈໍາາກັ​ັດ ແມ່​່ນບໍ່​່ເປັ​ັນຫຍັ​ັງ. ສະນັ້​້� ນ, ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດສົ​ົນທະນາກັ​ັບໝູ່​່�ເພື່​່� ອນໄດ້​້ຢ່​່າງພຽງພໍ​ໍ . y ເຖິ​ິງແມ່​່ນວ່​່າ ໃນເວລາທີ່​່�ບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມກໍາາລັ​ັງເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ ແລະ ພະຍາຍາມຕື່​່ມ � ແຜ່​່ ນບິ​ິງໂກໃຫ້​້ ສໍາາເລັ​ັດຢູ່​່�ນັ້​້�ນ ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດມີ​ີຄວາມສັ​ັບສົ​ົນວຸ້​້�ນວາຍກໍ​ໍຕາມ, ໃຫ້​້ພວກເຂົ​ົາຊອກຫາວິ​ິທີ​ີດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ.

11

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີເພື່​່� ອສະຫຼຸ​ຸ�ບບົ​ົດຮຽນ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນໃນຫ້​້ອງ ລອງແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກກ່​່ຽວກັ​ັບການຫຼິ້​້�ນບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍເບິ່​່�ງ.

– ຫຼັ​ັ�ງຈາກເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍແລ້​້ວ, ທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ?

– ມີ​ີສິ່​່�ງໃໝ່​່ໆກ່​່ຽວກັ​ັບໝູ່​່�ເພື່​່� ອນ (ສິ່​່�ງທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ/ສິ່​່�ງທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ) ທີ່​່�ເຈົ້​້າ� ຫາກໍ່​່ໄດ້​້ຮູ້​້ຜ່ � ່ ານ ການເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍບໍ​ໍ? ຖ້​້າໃຜຕ້​້ອງການແບ່​່ງປັ​ັນເລື່​່ອ � ງລາວກ່​່ຽວກັ​ັບ ໝູ່​່�ເພື່​່� ອນ ແມ່​່ນສາມາດເລົ່​່�າໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນຟັ​ັງນໍາາໄດ້​້.

– ພວກເຮົ​ົາລອງມາຟັ​ັງເລື່​່ອ � ງລາວ ຈາກຜູ້​້� ທີ່​່�ຕື່ມ ່� ຫ້​້ອງບິ​ິງໂກໄດ້​້ເຕັ​ັມໝົ​ົດ ຫຼື​ື� ເກື​ືອບເຕັ​ັມນໍາາກັ​ັນ

02 ມີ​ີຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນຢູ່​່�ໃນຕົ​ົວຂ້​້ອຍບໍ​ໍ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ເບິ່​່�ງ. ຄໍາາຖາມທີ່​່�ຕົ​ົນເອງມັ​ັກທີ່​່�ສຸ​ຸດແມ່​່ນຄໍາາຖາມແນວໃດ? ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ? ຫ້​້ອງບິ​ິງໂກທີ່​່�ຫາຄົ​ົນຕື່​່ມ � ໃຫ້​້ຍາກທີ່​່�ສຸ​ຸດແມ່​່ນຫ້​້ອງໃດ? y ບອກໃຫ້​້ຮູ້​້ວ່ � າ່ :

ຢູ່​່�ໃນຫ້​້ອງຮຽນປະກອບດ້​້ວຍຄົ​ົນຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍປະເພດ

ທີ່​່�ມີ​ີທັ​ັງຈຸ​ຸດທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ

ແລະ ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຫຼັ​ັ�ງຈາກເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ,

ຈົ່​່�ງນໍາາພາດໍາາເນີ​ີນການໂຕ້​້ວາທີ​ີ

ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ທີ່​່�ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ

ທັ​ັງໝົ​ົດ ສາມາດຄົ້​້�ນພົ​ົບລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນຂອງໝູ່​່�ເພື່​່� ອນໄດ້​້. y ຈົ່​່�ງນໍາາພາດໍາາເນີ​ີນການໂຕ້​້ວາທີ​ີ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສຂອງໝູ່​່�ໃນຫ້​້ອງ ເຊັ່​່�ນ: ຜູ້​້� ທີ່​່�ປົ​ົກກະຕິ​ິເປັ​ັນ ຄົ​ົນງຽບ ຫຼື​ື� ບໍ່​່ຫ້​້ າວຫັ​ັນ ສາມາດສະແດງອອກມາໄດ້​້.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີສະຫຼຸ​ຸ�ບ “ຫ້​້ອງຮຽນທີ່​່� ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍໄດ້​້ຮັ​ັບການ ເຄົ​ົາລົ​ົບ”

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມປ່​່ຽນກັ​ັນເວົ້​້າ� ຕາມລໍາາດັ​ັບ ກ່​່ຽວກັ​ັບລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ທີ່​່�ສົ​ົມຄວນໄດ້​້ຮັ​ັບ ຄວາມເຄົ​ົາລົ​ົບຢູ່​ູ�ໃນຫ້​້ອງຮຽນ ໂດຍອີ​ີງຕາມຮູ​ູບແບບປະໂຫຍກຂ້​້າງລຸ່​່�ມນີ້​້.�

“ຂ້​້ອຍຫວັ​ັງວ່​່າ: ຫ້​້ອງຮຽນນີ້​້ຈ � ະເປັ​ັນຫ້​້ອງຮຽນທີ່​່� ຄົ​ົນ/ຄົ​ົນທີ່​່�ມີ​ີລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສ ( ) ກໍ​ໍໄດ້​້ຮັ​ັບການເຄົ​ົາລົ​ົບເຊັ່​່�ນກັ​ັນ.” ※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເຖິ​ິງຈະມີ​ີການກໍາານົ​ົດວ່​່າ:

ໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທັ​ັງໝົ​ົດມີ​ີສ່​່ວນຮ່​່ວມ,

ແຕ່​່ໃນເວລາທີ່​່�ມີ​ີຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທີ່​່�ບໍ່​່

ຕ້​້ອງການເວົ້​້າ� , ກໍ​ໍໃຫ້​້ຂ້​້າມຜູ້​້� ນັ້​້�ນໄປກ່​່ອນກໍ​ໍໄດ້​້. y ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດເວົ້​້າ� ກ່​່ຽວກັ​ັບກັ​ັບລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສຂອງໝູ່​່�ເພື່​່� ອນທີ່​່�ຫາກໍ່​່ໄດ້​້ ຄົ້​້�ນພົ​ົບໃໝ່​່ອອກມາ. y ເນັ້​້�ນຢໍ້​້ າວ່​່າ: ແຕ່​່ລະຄົ​ົນສາມາດມີ​ີ ກິ​ິດຈະກໍາາເວລາວ່​່າງ, ຄວາມສົ​ົນໃຈ ແລະ ຄວາມສາມາດສະເພາະໂຕ ໄດ້​້ ແລະ ບໍ່​່ມີ​ີຜູ້​້� ໃດທີ່​່�ສົ​ົມຄວນຖື​ືກເມີ​ີນເສີ​ີຍ (ເບິ່​່�ງຂ້​້າມ) ຫຼື​ື� ຖື​ືກປະຕິ​ິບັ​ັດແບບໃດກໍ​ໍໄດ້​້.

11

2.2 ການແນະນໍາາຕົ​ົນເອງ

ການສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການເຂົ້​້�າຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 2.2 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ (ສໍ​ໍ ສີ​ີໄມ້​້, ສໍ​ໍ ສີ​ີທຽນ ໆລໆ) • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ລອງຄົ້​້�ນຫາລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສຂອງຕົ​ົນເອງ ແລະ ໝູ່​່�ເພື່​່�ອນ ແລ້​້ວແນະນໍາາຕົ​ົນເອງດ້​້ວຍຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍວິ​ິທີ​ີ ແລະ ເລື່​່�ອງລາວ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ນໍາາໃຊ້​້ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 2.2 ເພື່​່� ອຂຽນເລື່​່ອ � ງຂອງຕົ​ົນເອງລົ​ົງໃສ່​່ກີ​ີບດອກໄມ້​້. y ແນະນໍາາຄໍາາຖາມລວມດັ່​່� ງລຸ່​່�ມນີ້​້ໃ� ຫ້​້ແກ່​່ຜູ້�້ ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ

ແລ້​້ວໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມຕອບຄໍາາຖາມແຕ່​່ລະຄໍາາ

ຖາມ ໂດຍການຂຽນຄໍາາຕອບຕື່​່ມ � ໃສ່​່ກີ​ີບດອກໄມ້​້ແຕ່​່ລະກີ​ີບ. ① ຈຸ​ຸດດີ​ີຂອງຂ້​້ອຍແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? ② ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍຢາກເຮັ​ັດໃນເວລາວ່​່າງແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? ③ ຄວາມຝັ​ັນ/ເປົ້​້� າໝາຍຂອງຂ້​້ອຍແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? ④ ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍມັ​ັກແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? ຫຼື​ື� ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍບໍ່​່ມັ​ັກແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? ⑤ ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍຢ້​້ານທີ່​່�ສຸ​ຸດແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ສາມາດສ້​້າງຄໍາາຖາມຕາມໃຈ ໂດຍໃຫ້​້ສອດຄ່​່ອງກັ​ັບ ອຸ​ຸປະນິ​ິໄສຂອງກຸ່​່�ມຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ແລະ ຈຸ​ຸດປະສົ​ົງ ຂອງບົ​ົດຮຽນ. ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນສາມາດປັ​ັບປ່​່ຽນຄໍາາຖາມ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດສະແດງ ລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສຂອງຕົ​ົນເອງ ຜ່​່ ານການປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ ອອກມາໄດ້​້ຢ່​່າງຄົ​ົບຖ້​້ວນ. y ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມແຕ້​້ມຈໍາານວນກີ​ີບດອກໄມ້​້ຢ່​່າງພຽງພໍ​ໍ ແລະ ສາມາດເວົ້​້າ� ເພື່​່� ອສະແດງລັ​ັກສະນະ ນິ​ິໄສທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງຂອງຕົ​ົນ ທີ່​່�ນອກເໜື​ືອຈາກຄໍາາຖາມລວມໄດ້​້. y ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ

ສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຕົ​ົນເອງໃຫ້​້ສໍາາເລັ​ັດດ້​້ວຍຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຮູ​ູບແບບ

ເຊັ່​່�ນ: ການລະບາຍສີ​ີ, ຮູ​ູບຕິ​ິດແປະ ໆລໆ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການແບ່​່ງປັ​ັນກີ​ີບດອກໄມ້​້

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຖ້​້າສ້​້າງດອກໄມ້​້ສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ຈັ​ັບຄູ່​່� 2 ຄົ​ົນ ແລ້​້ວແລກປ່​່ຽນບົ​ົດສົ​ົນທະນາກັ​ັນກ່​່ຽວກັ​ັບດອກໄມ້​້ ຂອງຕົ​ົນເອງ. y ຍ່​່າງເລາະພາຍໃນຫ້​້ອງຮຽນໃນເວລາທີ່​່�ກໍາານົ​ົດ ແລະ ພົ​ົບປະກັ​ັບໝູ່​່�ເພື່​່� ອນ, ແລ້​້ວເລື​ືອກກີ​ີບ ດອກໄມ້​້ (ຄໍາາຖາມ) ທີ່​່�ຈະເອົ​ົາໄປສົ​ົນທະນາກັ​ັບໝູ່​່�, ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ ໃຫ້​້ແລກປ່​່ຽນບົ​ົດສົ​ົນທະນາກັ​ັນ ກ່​່ຽວກັ​ັບຄໍາາຖາມນັ້​້� ນນໍາາກັ​ັນ. y ຈາກນັ້​້� ນ, ຍ້​້າຍໄປຫາຄູ່​່�ສົ​ົນທະນາໃໝ່​່ ຕາມການໃຫ້​້ສັ​ັນຍານຂອງຄູ​ູ. y ສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບກີ​ີບດອກໄມ້​້ (ຄໍາາຖາມ) ກີ​ີບໜຶ່​່ງ� ກັ​ັບ ໝູ່​່�ຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� . ເລື່​່ອ � ງຢູ່​່�ໃນກີ​ີບດອກໄມ້​້ອື່​່ນ � ແມ່​່ນໃຫ້​້ເວົ້​້າ� ກັ​ັບຄູ່​່�ສົ​ົນທະນາຄົ​ົນໃໝ່​່.

11

y ອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ : ໃນກິ​ິດຈະກໍາາການສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ, ການແບ່​່ງປັ​ັນປະສົ​ົບການ ແລະ ຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງຕົ​ົນ, ແລະ ການຟັ​ັງເລື່​່ອ � ງລາວຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ດ້​້ວຍທັ​ັດສະນະຄະຕິ​ິທີ່​່�ເຄົ​ົາລົ​ົບເຊິ່​່�ງ ກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ແມ່​່ນມີ​ີຄວາມສໍາາຄັ​ັນ. y ສາມາດກໍາານົ​ົດເວລາ ສໍາາລັ​ັບການສົ​ົນທະນາແຕ່​່ລະຄໍາາຖາມ ເພື່​່� ອບໍ່​່ໃຫ້​້ເກີ​ີດເຫດການທີ່​່� ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ສົ​ົນທະນາກັ​ັບໝູ່​່�ຄົ​ົນໜຶ່​່ງ� ໃນເວລາທີ່​່�ສັ້​້�ນ​ ຫຼື​ື� ຍາວເກີ​ີນໄປ. ສາມາດສັ່​່� ນກະດິ່​່�ງທຸ​ຸກໆ 3-5 ນາທີ​ີ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມຍ້​້າຍໄປຫາຄູ່​່�ສົ​ົນທະນາຜູ້​້� ໃໝ່​່ ຫຼັ​ັ�ງຈາກທີ່​່�ໄດ້​້ຍິ​ິນສຽງກະດິ່​່�ງ. y ສາມາດໃຊ້​້ການເປີ​ີດເພງ

ແລະ

ເຕັ້​້ນ �

ແທນການໃຊ້​້ກະດິ່​່�ງ

02 ມີ​ີຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນຢູ່​່�ໃນຕົ​ົວຂ້​້ອຍບໍ​ໍ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

ໂດຍທີ່​່�ໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມປ່​່ຽນໄປຫາຄູ່​່�

ສົ​ົນທະນາຜູ້​້� ໃໝ່​່ ເມື່​່ອ � ສຽງເພງຢຸ​ຸດລົ​ົງກໍ​ໍໄດ້​້. y ເຖິ​ິງວ່​່ານັ​ັກຮຽນຈະສາມາດກໍາານົ​ົດຫົ​ົວຂໍ້ກ ້ ານສົ​ົນທະນາໄດ້​້ຕາມໃຈ, ແຕ່​່ຄູ​ູກໍ​ໍສາມາດກໍາານົ​ົດຫົ​ົວຂໍ້ໃ້ ຫ້​້ໄດ້​້ ເຊັ່​່�ນກັ​ັນ. y ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບ ຄໍາາຖາມຂໍ້​້ທີ​ີ ① ກັ​ັບຜູ້​້� ທີ​ີໜຶ່​່ງ� , ຄໍາາຖາມຂໍ້​້ທີ​ີ ② ກັ​ັບຜູ້​້� ທີ​ີສອງ ໆລໆ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3 ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາກຸ່​່�ມສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນຢູ່​່�ໃນຫ້​້ອງ ລອງແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກທີ່​່� ໄດ້​້ຮັ​ັບຈາກການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ ສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ.

– ໃຫ້​້ເວລາໃນການແນະນໍາາດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍ ໃຫ້​້ໝູ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນໃນຫ້​້ອງຟັ​ັງ.

– ຜ່​່ ານການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງແລ້​້ວ ທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ?

– ຄໍາາຖາມທີ່​່�ງ່າ່ ຍທີ່​່�ສຸ​ຸດໃນການແນະນໍາາຕົ​ົນເອງໃຫ້​້ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ຟັ​ັງແມ່​່ນຄໍາາຖາມຫຍັ​ັງ? ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ?

– ຄໍາາຖາມທີ່​່�ຍາກໃນເວລາແນະນໍາາຕົ​ົນເອງໃຫ້​້ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ຟັ​ັງແມ່​່ນຄໍາາຖາມຫຍັ​ັງ? ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ອະທິ​ິບາຍຜ່​່ ານກິ​ິດຈະກໍາາວ່​່າ: ຄວາມຄິ​ິດສ່​່ວນຕົ​ົວ ແລະ ປະສົ​ົບການສະເພາະຂອງຕົ​ົນເອງ ລວມເຖິ​ິງ ລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສ ໆລໆ ແມ່​່ນເອກະລັ​ັກສະເພາະຂອງແຕ່​່ລະຄົ​ົນ ແລະ ເອກະລັ​ັກເດີ​ີມຂອງແຕ່​່ລະຄົ​ົນ ແມ່​່ນໄດ້​້ຮັ​ັບການເຄົ​ົາລົ​ົບທັ​ັງໝົ​ົດ ແລະ ເປັ​ັນຄຸ​ຸນຄ່​່າທີ່​່�ສໍາາຄັ​ັນ. y ອີ​ີກດ້​້ານໜຶ່​່ງ� , ອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ : ເໝື​ືອນດັ່​່� ງເອກະລັ​ັກສະເພາະຂອງຂ້​້ອຍ ທີ່​່�ເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ມີ​ີ ຄຸ​ຸນຄ່​່າ, ເອກະລັ​ັກສະເພາະຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ກໍ​ໍເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ມີ​ີຄຸ​ຸນຄ່​່າເຊັ່​່�ນດຽວກັ​ັນ. y ເນັ້​້�ນຢໍ້​້ າວ່​່າ: ຍ້​້ອນເອກະລັ​ັກສະເພາະຂອງຂ້​້ອຍ ແລະ ຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ລ້​້ວນແລ້​້ວແຕ່​່ມີ​ີຄຸ​ຸນຄ່​່າ, ພວກເຮົ​ົາຈຶ່​່�ງ ຄວນເຄົ​ົາລົ​ົບເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ແລະ ຕັ້​້�ງໃຈຟັ​ັງຢ່​່າງຈິ​ິງຈັ​ັງ ເວລາທີ່​່�ຜູ້�້ ອື່ນ ່� ເວົ້​້າ� .

11

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 4

ສ້​້າງສວນດອກໄມ້​້ຂອງຫ້​້ອງພວກເຮົ​ົາ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກການນໍາາສະເໜີ​ີ ແລະ ໂຕ້​້ວາທີ​ີສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ຂຽນຊື່​່ແ � ທ້​້ ຫຼື​ື� ຊື່​່ຫຼິ້ � � ້ນຂອງຕົ​ົນເອງລົ​ົງໃນ ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ. y ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນແນະນໍາາກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນຊື່​່ຜູ້ � �້ ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມໃນຕອນທ້​້າຍສຸ​ຸດຂອງກິ​ິດຈະ ກໍາາ. y ດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ

ທີ່​່�ສ້​້າງສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວທັ​ັງໝົ​ົດ

ແມ່​່ນເອົ​ົາໄປຕິ​ິດໄວ້​້ຢູ່​່�ຝາຂອງຫ້​້ອງຮຽນ

ເພື່​່� ອສ້​້າງເປັ​ັນ ສວນດອກໄມ້​້ຂອງຫ້​້ອງພວກເຮົ​ົາ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ພວກເຮົ​ົາຊິ​ິນເຄີ​ີຍກັ​ັບວິທີ​ີ ິ ການແນະນໍາາຕົ​ົນເອງ ໂດຍການບອກພຽງແຕ່​່ຊື່ ່� ແລະ ອາຍຸ​ຸ. ສະນັ້​້� ນ. ກິ​ິດຈະ ກໍາານີ້​້ຈຶ່​່ � ງ� ກໍາານົ​ົດໃຫ້​້ ນັ​ັກຮຽນຂຽນຊື່​່ລົ � ົງໃນຕອນສຸ​ຸດທ້​້າຍ.

ການອ້​້າງອີ​ີງ ການເຄົ​ົາລົ​ົບເອກະລັ​ັກ ແລະ ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ

ເອກະລັ​ັກແມ່​່ນລັ​ັກສະນະສະເພາະທີ່​່�ບົ່​່�ງບອກວ່​່າ: “ຂ້​້ອຍແມ່​່ນໃຜ?” ແລະ ໝາຍເຖິ​ິງລັ​ັກສະນະນິ​ິໄສທີ່​່�ແທ້​້ຈິ​ິງ. ເອກະລັ​ັກຂອງຄົ​ົນເຮົ​ົາ ໝາຍເຖິ​ິງ ຮູ​ູບຮ່​່າງພາຍນອກ ແລະ ລັ​ັກສະນະພິ​ິ ເສດທີ່​່�ມີ​ີມາແຕ່​່ເກີ​ີດເຊັ່​່�ນ: ສີ​ີຜົ​ົ ມ, ສີ​ີຂອງແກ່​່ນຕາ ໆລໆ; ສິ່​່�ງທີ່​່�ເປັ​ັນຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເຊັ່​່�ນ: ກິ​ິດຈະກໍາາເວລາ ວ່​່າງ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ມັ​ັກ/ສິ່​່�ງທີ່​່�ບໍ່ມັ ່ ັກ ໆລໆ ແລະ ຍັ​ັງສາມາດໝາຍເຖິ​ິງສິ່​່�ງທີ່​່�ກ່​່ຽວກັ​ັບ ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ, ຄອບຄົ​ົວ, ສັ​ັງຄົ​ົມ, ຂອບເຂດຄວາມສົ​ົນໃຈ ໆລໆ ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຖື​ືກລວມຢູ່​່�ກໍ​ໍເປັ​ັນໄດ້​້. ເອກະລັ​ັກ ສາມາດເປັ​ັນໄດ້​້ທັ​ັງ ສາສະໜາ, ປະເພນີ​ີ ຫຼື​ື� ຄວາມເຊື່​່ອ � ຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​່�ມຄົ​ົນກໍ​ໍໄດ້​້. ເຖິ​ິງວ່​່າເອກະລັ​ັກຈະກວມເອົ​ົາສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮົ​ົາມີ​ີຕິ​ິດຕົ​ົວນັ​ັບແຕ່​່ຕອນເກີ​ີດ, ແຕ່​່ມັ​ັນກໍ​ໍສາມາດ ປ່​່ຽນແປງໄດ້​້ ແລະ ບາງຄັ້​້�ງເຮົ​ົາກໍ​ໍສາມາດເລື​ືອກເອງໄດ້​້. ສິ່​່�ງຕ່​່າງໆເຫຼົ່​່��ານີ້​້ເ� ຮັ​ັດໃຫ້​້ເຮົ​ົາມີ​ີເອກະລັ​ັກ. ເອກະລັ​ັກແມ່​່ນມີ​ີທັ​ັງດ້​້ານບວກ ແລະ ດ້​້ານລົ​ົບ. ໃນຂະນະທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາມີ​ີສ່​່ວນ ໜຶ່​່ງ� ຂອງເອກະລັ​ັກຂອງກຸ່​່�ມຄົ​ົນໃດໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເປັ​ັນສ່​່ວນໜຶ່​່ງ� ແລະ ເປັ​ັນຈິ​ິດໜຶ່​່ງ� ໃຈດຽວກັ​ັນ, ແຕ່​່ອີ​ີກດ້​້ານໜຶ່​່ງ� ເອກະລັ​ັກຂອງກຸ່​່�ມສາມາດນໍາາໄປສູ່​່� ການແບ່​່ງ ແຍກ ແລະ ການຂັ​ັດແຍ້​້ງ, ການກາເຄື່​່ອ � ງໝາຍ, ການລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ໆລໆ ໄດ້​້ນໍາາ. ຜ່​່ ານການປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ “ບິ​ິງໂກຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ” ແລະ “ການສ້​້າງດອກໄມ້​້ຂອງຂ້​້ອຍເອງ,” ບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດຮັ​ັບຮູ້ວ່ ້ � າ່ : ຕົ​ົນເອງມີ​ີທັ​ັງຈຸ​ຸດທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ ແລະ ຈຸ​ຸດທີ່​່� ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນກັ​ັບຄົ​ົນອື່​່ນ � ໆ. ເປົ້​້� າໝາຍຂອງກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ແມ່​່ນເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຮັ​ັບຮູ້ລັ ້ � ັກສະນະນິ​ິໄສທີ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີ ແລະ ຍອມຮັ​ັບໃນຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ. ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍບໍ່​່ພຽງແຕ່​່ແມ່​່ນຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍທາງດ້​້ານວັ​ັດທະນະທໍາາ, ເຊື້​້�ອຊາດ ແລະ ສາສະໜາເທົ່​່�ານັ້​້� ນ, ແຕ່​່ມັ​ັນຍັ​ັງລວມເຖິ​ິງ ຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມສົ​ົນໃຈທີ່​່�ຫຼ​ຼາກ ຫຼ​ຼາຍນໍາາ. ນອກຈາກນີ້​້,� ພວກເຮົ​ົາຄວນລອງຄິ​ິດວ່​່າ ຄົ​ົນເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນແມ່​່ນບໍ່​່ຄື​ືກັ​ັບຜູ້​້� ອື່ນ ່� ໄປໝົ​ົດທຸ​ຸກຢ່​່າງ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່​່າງນີ້​້ແ � ມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຊີ​ີວິ​ິດ ແລະ ໂລກຂອງພວກ ເຮົ​ົາມີ​ີຄວາມອຸ​ຸດົ​ົມສົ​ົມບູ​ູນຂຶ້​້ນ � ຕື່​່ມ � ອີ​ີກ. ໂລກນີ້​້ປ � ະກອບດ້​້ວຍຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ ທີ່​່�ມີ​ີເອກະລັ​ັກດັ່​່� ງເດີ​ີມແຕກຕ່​່າງກັ​ັນອອກໄປທັ​ັງໝົ​ົດ. ຖ້​້າເຮົ​ົາເອົ​ົາສິ່​່�ງທີ່​່�ສ້​້າງເອກະລັ​ັກຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​່�ມຄົ​ົນເຊັ່​່�ນ: ສີ​ີຜິ​ິ ວ, ເຊື້​້�ອ ຊາດ, ສັ​ັນຊາດ, ລະດັ​ັບຊັ້​້�ນໃນສັ​ັງຄົ​ົມ, ສາສະໜາ, ຄວາມເຊື່​່ອ � , ເພດ, ເອກະລັ​ັກທາງເພດ, ລົ​ົດສະນິ​ິຍົ​ົມທາງເພດ, ອາຍຸ​ຸ, ຄວາມພິ​ິ ການ, ສະພາບຮ່​່າງກາຍ ໆລໆ ມາລວມກັ​ັນ, ຈະເຫັ​ັ ນໄດ້​້ວ່​່າ: ເອກະລັ​ັກທີ່​່�ມີ​ີຢູ່​່�ແມ່​່ນເທົ່​່�າກັ​ັບຈໍາານວນຂອງມະນຸ​ຸດ. ວິ​ິທີ​ີການທີ່​່�ພວກເຮົ​ົານິ​ິຍາມ ແລະ ເບິ່​່�ງຕົ​ົນເອງ ສົ່​່� ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບໂດຍກົ​ົງ ຕໍ່​່ວິທີ​ີ ິ ການສ້​້າງຄວາມສໍາາພັ​ັນຂອງເຮົ​ົາກັ​ັບຄົ​ົນອື່​່ນ � ແລະ ວິ​ິທີ​ີການປະຕິ​ິບັ​ັດຄຸ​ຸນຄ່​່າດັ່​່� ງເດີ​ີມຂອງສິ​ິດທິ​ິ ມະນຸ​ຸດ. ຍ້​້ອນການຄໍາານຶ​ຶງເຖິ​ິງຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງມີ​ີຄຸ​ຸນຄ່​່າ ແລະ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັນໂດຍພື້​້� ນຖານ, ການສຸ​ຸມໃສ່​່ເນື້​້�ອໃນກ່​່ຽວກັ​ັບເອກະລັ​ັກຈຶ່​່�ງແມ່​່ນກ້​້າວທໍາາອິ​ິດ ຂອງປຶ້​້� ມເຫຼັ້​້�ມນີ້​້.� ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: “ຂ້​້ອຍ, ເຈົ້​້າ� ແລະ ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນ” (Amnesty International UK, Amnesty International Irish Section) https://www.amnesty.org/en/documents/act30/0010/2015/en

22

3.2 ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິໃນຕົ​ົວເຮົ​ົາ ທີ່​່�ເປັ​ັນອັ​ັນຕະລາຍຕໍ່​່ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ

ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່ງ� ທີ່​່�ຜິ​ິດ!

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

03

3.1 ຂ້​້ອຍແມ່​່ນໃຜ?

ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈໂຄງສ້​້າງທີ່​່�ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິ ແລະ ການເໝົ​ົາລວມ ນໍາາມາສູ່​່�ການຈໍາາແນກທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ, ສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ລະບົ​ົບ ລວມ ໄປເຖິ​ິງການລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈວ່​່າ ການບໍ່​່ຈໍາາແນກ ຫຼື​ື� ບໍ່​່ເລື​ືອກປະຕິ​ິບັ​ັດ ແມ່​່ນສິ່� ງ່ ທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ ເພື່​່�ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດ ແລະ ຮຽກຮ້​້ອງສິ​ິດທິ​ິ ມະນຸ​ຸດຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຄົ້​້�ນພົ​ົບກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມຄິ​ິດແບບ ເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ໃນສັ​ັງຄົ​ົມ ທີ່​່�ນໍາາໄປສູ່​່�ການຈໍາາແນກ ແລະ ການລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ພ້​້ອມທັ​ັງຊ່​່ວຍເສີ​ີມສ້​້າງຄວາມສາມາດໃນການສະເໜີ​ີບັ​ັນຫາເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ຂຶ້� ້ນມາ ເພື່​່�ອໃຫ້​້ມີ​ີການແກ້​້ໄຂ.

22

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈຄຸ​ຸນຄ່​່າຂອງສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແລະ ສາມາດທໍາາຄວາມເຂົ້​້�າໃຈກ່​່ຽວກັ​ັບແນວຄວາມຄິ​ິດຂອງສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດທີ່​່�ຖື​ືກຮັ​ັບຮອງໂດຍ ຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແລະ ຄວາມສໍາາຄັ​ັນຂອງມັ​ັນ.

3.1 ຂ້​້ອຍແມ່​່ນໃຜ? ບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ແຈກຢາຍບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການເຂົ້​້�າຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ ຕາມເຈ້​້ຍແບບເຝິ​ິກຫັ​ັດ 3.1 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ) • ຫົ​ົວຂໍ້​້ແບບເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ເຫັ​ັນອົ​ົກເຫັ​ັນໃຈຕໍ່​່ສະຖານະການອັ​ັນບໍ່​່ຍຸ​ຸຕິ​ິທໍາາ ທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນໃນສັ​ັງຄົ​ົມກໍາາລັ​ັງປະເຊີ​ີນຢູ່​່� ແລະ ຄົ້​້�ນຫາແນວ ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິກ່​່ຽວກັ​ັບ ເພດ, ສີ​ີຜິ​ິວ, ສາສະໜາ ໆລໆ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຢາຍບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຍັ​ັງເປັ​ັນເຈ້​້ຍເປົ່​່�າ ໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມເທົ່​່�າກັ​ັບຈໍາານວນສະມາຊິ​ິກຂອງກຸ່​່�ມ. y ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນລອງສົ​ົນທະນາກັ​ັນພາຍໃນກຸ່​່�ມ

ກ່​່ຽວກັ​ັບລັ​ັກສະນະຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນຕ່​່າງໆທີ່​່�ປະກອບ

ຢູ່​່�ໃນສັ​ັງຄົ​ົມຂອງພວກເຮົ​ົາ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຂຽນລັ​ັກສະນະຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນໃດໜຶ່​່ງ� ນັ້​້� ນ ລົ​ົງ ໃນບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ.

ເພື່​່� ອຫຼີ​ີ�ກລ້​້ຽງບໍ່​່ໃຫ້​້ມີ​ີບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຊໍ້​້າກັ​ັນ,

ຄູ​ູຄວນນໍາາພາໃຫ້​້

ມີ​ີການສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບບຸ​ຸກຄົ​ົນຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍປະເພດ.

– ລອງປະກອບສ້​້າງລັ​ັກສະນະຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນດ້​້ວຍ ອາຍຸ​ຸ, ສັ​ັນຊາດ, ເພດ, ຮູ​ູບຮ່​່າງໜ້​້າຕາພາຍ ນອກ, ລະດັ​ັບການສຶ​ຶກສາ, ອາຊີ​ີບ ໆລໆ ທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ. y ຄູ​ູນໍາາເອົ​ົາບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທັ​ັງໝົ​ົດມາລວມ ແລະ ສະຫຼັ​ັ�ບກັ​ັນ ແລ້​້ວເອົ​ົາໄປຕິ​ິດໃສ່​່ຫຼັ​ັ�ງນັ​ັກຮຽນ ແຕ່​່ລະຄົ​ົນແບບສຸ່​່�ມເລື​ືອກ. y ກໍາານົ​ົດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນບໍ່​່ສາມາດເບິ່​່�ງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຕິດ ິ ຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້. y ໃນລະຫວ່​່າງທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ໃຫ້​້ກໍາານົ​ົດວ່​່ານັ​ັກຮຽນໄດ້​້ເກີ​ີດໃໝ່​່ເປັ​ັນຄົ​ົນຕາມບົ​ົດບາດທີ່​່�ຕິດ ິ ຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງຕົ​ົນເອງ. ຕົ​ົວຢ່​່າງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ ໝໍ​ໍເພດຍິ​ິງ ອາຍຸ​ຸປະມານ 70 ປີ​ີ ທີ່​່�ອາໄສ ຢູ່​່�ຜູ້​້�ດຽວ

ນັ​ັກດົ​ົນຕີ​ີເພດຊາຍ ອາຍຸ​ຸປະມານ 50 ປີ​ີ ທີ່​່�ເປັ​ັນເກ (ຜູ້​້�ທີ່​່�ມັ​ັກເພດຊາຍຄື​ືກັ​ັນ)

ແຮງງານທີ່​່�ອາໄສຢູ່​່�ແບບຜິ​ິດກົ​ົດໝາຍ ອາຍຸ​ຸປະມານ 40 ປີ​ີ ທີ່​່�ບໍ່​່ທັ​ັນແຕ່​່ງງານ

ນັ​ັກສະແດງຮໍ​ໍລີ​ີວູ​ູດເພດຊາຍ ອາຍຸ​ຸ ປະມານ 30 ປີ​ີ ທີ່​່�ມັ​ັກເພດກົ​ົງກັ​ັນຂ້​້າມ ແລະ ແຕ່​່ງງານແລ້​້ວ

ພໍ່​່ ລ້​້ຽງດ່​່ຽວ ອາຍຸ​ຸປະມານ 10 ປີ​ີ ທີ່​່� ອອກຈາກໂຮງຮຽນ

ຄູ​ູສອນພາສາອັ​ັງກິ​ິດຄົ​ົນຜິ​ິວຂາວ ອາຍຸ​ຸ ປະມານ 20 ປີ​ີ ທີ່​່�ເຊື່​່�ອຖື​ືສາສະໜາ ອິ​ິດສະລາມ

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຄູ​ູ ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາເພື່​່� ອ ເຮັ​ັດ ໃຫ້​້ມີ​ີບັ​ັ ດ ກໍາານົ​ົ ດ ບົ​ົ ດ ບາດຂອງລັ​ັ ກ ສະນະບຸ​ຸ ກ ຄົ​ົ ນ ທີ່​່� ຫຼ​ຼ າກຫຼ​ຼາຍອອກມາໃນ ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ. ລອງປະກອບສ້​້າງລັ​ັກສະນະຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນດ້​້ວຍ ອາຍຸ​ຸ, ສັ​ັນຊາດ, ເພດ, ຮູ​ູບຮ່​່າງພາຍນອກ, ລະດັ​ັບການສຶ​ຶກສາ, ອາຊີ​ີບ ໆລໆ ທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ. y ຈົ່​່�ງແນະນໍາາໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດລະມັ​ັດລະວັ​ັງ ເນື່​່ອ � ງຈາກວ່​່າ ໃນເວລາສ້​້າງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ ອາດຈະ ມີ​ີລັ​ັກສະນະບຸ​ຸກຄົ​ົນທີ່​່�ຖື​ືກເວົ້​້າ� ເຖິ​ິງຢູ່​່�ໃນຫ້​້ອງຮຽນຕົ​ົວຈິງິ ສະບາຍໃຈ ຫຼື​ື� ໄດ້​້ຮັ​ັບບາດແຜທາງຈິ​ິດໃຈໄດ້​້.

ເຊິ່​່�ງມັ​ັນອາດຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ກ່​່ຽວຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກບໍ່​່

22

ຂ້​້ອຍແມ່​່ນໃຜ?

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ກ່​່ອນເລີ່​່�ມດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຍ່​່າງເລາະພາຍໃນຫ້​້ອງຮຽນໂດຍໃຊ້​້ເວລາສັ້​້� ນໆ ເພື່​່� ອ ໃຫ້​້ສາມາດກວດເບິ່​່�ງວ່​່າ ບົ​ົດບາດທີ່​່�ຕິດ ິ ຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງໝູ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ໆແມ່​່ນມີ​ີຄື​ືແນວໃດແດ່​່. y ກວດເບິ່​່�ງວ່​່າມີ​ີນັ​ັກຮຽນຜູ້​້� ໃດທີ່​່�ບໍ່​່ເຂົ້​້າ� ໃຈກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມໝາຍຂອງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດໃດໜຶ່ງ �່ ທີ່​່� ຕິ​ິດຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງໝູ່​່�ຫຼື​ື�ບໍ່​່. ຖ້​້າມີ​ີແມ່​່ນໃຫ້​້ຄູ​ູອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ຟັ​ັງໂດຍຫຍໍ້​້ກ່​່ອນ. y ນັ​ັກຮຽນສາມາດຍ່​່າງເລາະພາຍໃນຫ້​້ອງຮຽນໄດ້​້ຕາມໃຈ ແລະ ເວົ້​້າ� ກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຄິ​ິດ ອອກ ຫຼັ​ັ�ງຈາກເຫັ​ັ ນບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຕິດ ິ ຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງໝູ່​່�ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ຈົ​ົນກ່​່ວາຄູ​ູຈະໃຫ້​້ສັ​ັນຍານ. y ນັ​ັກຮຽນທຸ​ຸກຄົ​ົນ ຟັ​ັງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນທີ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ເວົ້​້າ� ໃຫ້​້ຕົ​ົນເອງຟັ​ັງ ແລ້​້ວລອງຈິ​ິນຕະນາການເບິ່​່�ງ ວ່​່າ ຕົ​ົນເອງແມ່​່ນໃຜ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຄູ​ູກໍ​ໍເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາກັ​ັບນັ​ັກຮຽນ ແລະ ພະຍາຍາມສ້​້າງສະຖານະການທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ກິ​ິດຈະກໍາາຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຄື​ື ຄວາມເປັ​ັນຈິ​ິງ. y ຖ້​້າບໍ່​່ມີ​ີຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມເປັ​ັນມາຂອງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ກໍ​ໍຍາກທີ່​່�ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີການ

ສົ​ົນທະນາທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍໄດ້​້. ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍກ່​່ຽວກັ​ັບບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດຢ່​່າງຖີ່​່�ຖ້​້ວນ ຫຼື​ື� ສ້​້າງໂອກາດໃຫ້​້ ນັ​ັກຮຽນສາມາດສົ​ົນທະນາ ແລະ ສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ. y ກໍ​ໍລະນີ​ີມີ​ີນັ​ັກຮຽນທີ່​່�ມີ​ີລັ​ັກສະນະກົ​ົງກັ​ັບບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ,

ມັ​ັນສາມາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດບາດແຜທາງ

ຈິ​ິດໃຈ ເນື່​່ອ � ງຈາກຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມຮັ​ັບຮູ້​້ � ຫຼື​ື� ເຂົ້​້າ� ໃຈວ່​່າເປັ​ັນຜູ້​້� ກ່​່ຽວ. ສະນັ້​້� ນ, ໃຫ້​້ຄູ​ູກວດເບິ່​່�ງວ່​່າມີ​ີບັ​ັດ ທີ່​່�ຄິດ ິ ວ່​່າເປັ​ັນຂໍ້​້ມູ​ູນກ່​່ຽວກັ​ັບນັ​ັກຮຽນຄົ​ົນໃດໜຶ່​່ງ� ສະເພາະ, ເຊິ່​່�ງເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດສ້​້າງບາດແຜທາງ ຈິ​ິດໃຈແກ່​່ຜູ້�້ ໃດຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� ໄດ້​້, ແລ້​້ວເອົ​ົາບັ​ັດນັ້​້� ນອອກລ່​່ວງໜ້​້າ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3 ການໂຕ້​້ວາທີ​ີ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກສໍາາເລັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ, ໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນໃນຫ້​້ອງຮຽນແລກປ່​່ຽນສິ່​່�ງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກກ່​່ຽວກັ​ັບກິ​ິດຈະກໍາານໍາາກັ​ັນ.

– ມີ​ີບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຈໍາາກັ​ັດສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮົ​ົາສາມາດເວົ້​້າ� ອອກໄປບໍ​ໍ? ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງເປັ​ັນແບບນັ້​້� ນ? ຄວາມຈິ​ິງອັ​ັນໃໝ່​່ທີ່​່�ຫາກໍ່​່ຮູ້ກ່ ້ � ່ຽວກັ​ັບເອກະລັ​ັກສະເພາະຕົ​ົວ (ບົ​ົດບາດ) ນັ້​້� ນ ແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

– “ຂ້​້ອຍແມ່​່ນໃຜ?” ແລະ ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງຄິ​ິດແບບນັ້​້� ນ?

– ໝູ່​່�ເພື່​່� ອນເວົ້​້າ� ຫຍັ​ັງກ່​່ຽວກັ​ັບຂ້​້ອຍເປັ​ັນສ່​່ວນໃຫຍ່​່?

– ເມື່​່ອ � ຟັ​ັງສິ່​່�ງທີ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ເວົ້​້າ� , ມັ​ັນເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂ້​້ອຍຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ? / ຖ້​້າຂ້​້ອຍແມ່​່ນຜູ້​້� ນັ້​້�ນແທ້​້ໆຈະເປັ​ັນ ແນວໃດ?

y ຮັ​ັບຟັ​ັງເລື່​່ອ � ງລາວຂອງຜູ້​້� ທີ່​່�ຂຶ້ນ ້� ນໍາາສະເໜີ​ີ ແລ້​້ວລອງຊອກຫາຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີຄວາມຄິ​ິດ ແລະ ຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກ ທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ. y ນັ​ັກຮຽນທຸ​ຸກຄົ​ົນກວດເບິ່​່�ງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດທີ່​່�ຕິດ ິ ຢູ່​່�ຫຼັ​ັ�ງຂອງຕົ​ົນເອງ. y ລອງແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກໃນເວລາທີ່​່�ຖື​ືກເປັ​ັນບົ​ົດບາດນັ້​້� ນ.

– ໄດ້​້ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເສຍກໍາາລັ​ັງໃຈ ຫຼື​ື� ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກບໍ່​່ຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າບໍ​ໍ? ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແບບນັ້​້� ນ?

– ໄດ້​້ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກວ່​່າພາກພູ​ູມໃຈຂຶ້​້ນ � ບໍ​ໍ? ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແບບນັ້​້� ນ?

– ຄວາມອັ​ັກຄະຕິ​ິທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາມີ​ີຢູ່​່� ອາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ກ່​່ຽວຂ້​້ອງຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ? y ກວດເບິ່​່�ງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ ແລ້​້ວຄິ​ິດສັ​ັງລວມເບິ່​່�ງວ່​່າ: ພວກເຮົ​ົາມີ​ີຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິຍ້​້ອນ ເຫດຜົ​ົ ນທາງ ເພດ, ອາຍຸ​ຸ, ອາຊີ​ີບ, ສັ​ັນຊາດ, ຮູ​ູບຮ່​່າງໜ້​້າຕາ ໆລໆ ໃດຢູ່​່�ບໍ​ໍ?

22

y ຄູ​ູອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິ ຍ້​້ອນເຫດຜົ​ົ ນທາງ ເພດ, ອາຍຸ​ຸ, ອາຊີ​ີບ, ສັ​ັນຊາດ, ຮູ​ູບຮ່​່າງໜ້​້າຕາ ໆລໆ ນໍາາມາສູ່​່�ການຈໍາາແນກທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ, ສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ລະບົ​ົບ. y ລອງຊອກຫາການຈໍາາແນກທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ, ສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ລະບົ​ົບ ທີ່​່�ຜູ້�້ ຄົ​ົນໃນບັ​ັດກໍາານົ​ົດ ບົ​ົດບາດໄດ້​້ສະແດງອອກມາໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນ.

– ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິ ນໍາາໄປສູ່​່�ການຈໍາາແນກທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ, ສັ​ັງຄົ​ົມ, ລະບົ​ົບ ແລະ ການ ລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຄື​ືແນວໃດ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເອົ​ົາໃຈໃສ່​່ຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຂອງຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ

ຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດອັ​ັນທີ່​່�ສາມາດກາຍເປັ​ັນເປົ້​້� າໝາຍ

ຂອງການສະແດງຄວາມກຽດຊັ​ັງ ທີ່​່�ສາມາດຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກໄດ້​້. ຖ້​້າຫາກມີ​ີຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ໄດ້​້ເວົ້​້າ� ແບບເປັ​ັນການ ສະແດງຄວາມກຽດຊັ​ັງ, ໃຫ້​້ຟັ​ັງເບິ່​່�ງເຫດຜົ​ົ ນ ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ກ່​່ຽວໄດ້​້ອະທິ​ິບາຍວ່​່າ ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງເວົ້​້າ� ໄປແບບນັ້​້� ນ, ແລ້​້ວຊີ້​້ໃ� ຫ້​້ເຫັ​ັ ນວ່​່າ ສິ່​່�ງທີ່​່�ຜູ້�້ ກ່​່ຽວກ່​່ຽວປະຕິ​ິບັ​ັດບໍ່​່ຖື​ືກແມ່​່ນຫຍັ​ັງ. y ກວດເບິ່​່�ງວ່​່າ ມີ​ີບົ​ົດບາດຂອງບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດໃດບໍ່​່ທີ່​່�ບໍ່ໄ່ ດ້​້ຮັ​ັບການເວົ້​້າ� ເຖິ​ິງຫຼ​ຼາຍພໍ​ໍ , ແລ້​້ວແລກປ່​່ຽນ ຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກັ​ັບນັ​ັກຮຽນທັ​ັງໝົ​ົດວ່​່າ ເຫດຜົ​ົ ນທີ່​່�ເປັ​ັນແບບນັ້​້� ນແມ່​່ນຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ? (ການເມີ​ີນເສຍຕໍ່​່ ຄົ​ົນກຸ່​່�ມນ້​້ອຍ ແລະ ຄວາມອັ​ັກຄະຕິ​ິທີ່​່�ຮຸ​ຸນແຮງ) y ລອງຊອກຫາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທີ່​່�ໄດ້​້ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ ແລ້​້ວຄົ້​້� ນຫາເບິ່​່�ງວ່​່າ ສິ່​່�ງທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນຂອງບັ​ັດກໍາານົ​ົດ ບົ​ົດບາດນັ້​້� ນແມ່​່ນຫຍັ​ັງ. y ລອງເວົ້​້າ� ກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກໂດດດ່​່ຽວ, ບໍ່​່ມີ​ີກໍາາລັ​ັງໃຈ, ຄວາມກັ​ັງວົ​ົນ ໆລໆ ຂອງຜູ້​້� ທີ່​່�ຖື​ືກຈໍາາແນກ. y ຈົ່​່�ງໄຈ້​້ແຍກອອກມາເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈຢ່​່າງຄົ​ົບຖ້​້ວນວ່​່າ ສະພາບ ແລະ ສະຖານະທາງ ສັ​ັງຄົ​ົມ

ທີ່​່�ບຸ​ຸກຄົ​ົນຕ້​້ອງໄດ້​້ປະເຊີ​ີນ

ໂດຍອີ​ີງຕາມການລວມເຂົ້​້າ� ກັ​ັນຂອງອົ​ົງປະກອບຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງທີ່​່�

ລວມເປັ​ັນບຸ​ຸກຄົ​ົນ (ບັ​ັດກໍາານົ​ົດບົ​ົດບາດ) ແມ່​່ນແຕກຕ່​່າງອອກໄປຄື​ືແນວໃດ.

22

ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິໃນຕົ​ົວເຮົ​ົາ ທີ່​່�ເປັ​ັນອັ​ັນຕະລາຍຕໍ່​່ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ການໂຕ້​້ວາທີ​ີ ແລະ ແບ່​່ງຂອບເຂດ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1 ຂ້​້ອຍຢູ່​່�ໃສ?

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການເຂົ້​້�າຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 3.2 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຄົ້​້�ນຫາຄວາມຄິ​ິດ ແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ທີ່​່�ນໍາາມາສູ່​່�ການຈໍາາແນກ ແລະ ການລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ, ແລະ ປູ​ູກຝັ​ັງຄວາມສາມາດໃນການສະເໜີ​ີບັ​ັນຫາກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງເຫຼົ່​່��ານີ້​້�.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ສ້​້າງເຄື່​່ອ � ງໝາຍວ່​່າ “ເຫັ​ັ ນດີ​ີ (100%)” ແລະ “ບໍ່​່ເຫັ​ັ ນດີ​ີ (0%)” ໃສ່​່ສອງຟາກຂອງພື້​້� ນທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນ ກິ​ິດຈະກໍາາ. y ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທຸ​ຸກຄົ​ົນຢື​ືນຂຶ້​້ນ � ຈາກບ່​່ອນນັ່​່� ງຂອງຕົ​ົນເອງ ແລ້​້ວກະຈາຍອອກໄປພາຍໃນພື້​້� ນທີ່​່�ທີ່​່�ໄດ້​້ ກໍາານົ​ົດໄວ້​້.

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

3.2

y ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນ (ຄູ​ູ) ອ່​່ານປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງໃຫ້​້ຟັ​ັງ. ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 1 ຖ້​້າໃຜເປັ​ັນຄົ​ົນທຸ​ຸກ, ແມ່​່ນຍ້​້ອນຜູ້​້� ນັ້​້�ນເປັ​ັນຄົ​ົນຂີ້​້ຄ້​້ � ານ ຫຼື​ື�

ບໍ່​່ມີ​ີຄວາມ

ສາມາດ.

ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 2 ກໍ​ໍລະນີ​ີຜູ້​້� ຍິງິ ຖື​ືກປຸ້​້�ນຈີ້​້� ຫຼື​ື� ຄາດຕະກໍາາຢູ່​່�ສະຖານທີ່​່�ສ່​່ຽງອັ​ັນຕະລາຍ, ສິ່​່�ງທີ່​່� ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ແມ່​່ນຄວາມຜິ​ິ ດຂອງຜູ້​້� ຍິງິ ຄົ​ົນນັ້​້� ນ. ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 3 ຖ້​້າຮັ​ັບເອົ​ົາຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພມາໂດຍທີ່​່�ບໍ່ຄິ ່ ດ ິ ໄຕ່​່ຕອງໃຫ້​້ຖີ່​່�ຖ້​້ວນ, ອາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດ ການກໍ່​່ການຮ້​້າຍໄດ້​້. ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 4 ເຍົ​ົາວະຊົ​ົນແມ່​່ນຍັ​ັງບໍ່​່ທັ​ັນເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່ພໍ​ໍ

ຈຶ່​່�ງຍາກທີ່​່�ຈະມີ​ີສ່​່ວນຮ່​່ວມໃນ

ການເມື​ືອງ. ການຫຼຸ​ຸ� ດເກນອາຍຸ​ຸ ຜູ້​້� ມີ​ີສິ​ິດເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມເລື​ືອກຕັ້​້�ງ ແມ່​່ນມີ​ີຄວາມ ສ່​່ຽງ.

ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 5 ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີສິ​ິ ດໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຢ່​່າງມີ​ີ ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ. ຄໍາາເວົ້​້າ� ທີ່​່�ອາດສ້​້າງບາດແຜທາງຈິ​ິດໃຈ ຫຼື​ື� ທໍາາລາຍຄວາມ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກ ຂອງຄົ​ົນກຸ່​່�ມນ້​້ອຍໃນສັ​ັງຄົ​ົມ ກໍ​ໍແມ່​່ນອິ​ິດສະຫຼ​ຼະໃນການປາກເວົ້​້າ� ຫຼື​ື� ການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ. y ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທັ​ັງໝົ​ົດ ກໍາານົ​ົດທີ່​່�ຕັ້� ້ງຂອງຕົ​ົນເອງ ໂດຍອີ​ີງຕາມລະດັ​ັບການເຫັ​ັ ນດີ​ີກັ​ັບປະໂຫຍກ

ຕົ​ົວຢ່​່າງ. (ໃຫ້​້ກໍ​ໍລະນີ​ີເຫັ​ັ ນດີ​ີ 100% ຢື​ືນຢູ່​່�ສຸ​ຸດຂອງຟາກໜຶ່​່ງ� , ກໍ​ໍລະນີ​ີບໍ່​່ເຫັ​ັ ນດີ​ີນໍາາເລີ​ີຍ ກໍ​ໍຄື​ື ເຫັ​ັ ນດີ​ີ 0% ແມ່​່ນໃຫ້​້ຢື​ືນຢູ່​່�ສຸ​ຸດຂອງອີ​ີກຟາກໜຶ່​່ງ� ແລະ ຖ້​້າຫາກຄິ​ິດວ່​່າ ເຫັ​ັ ນດີ​ີເຄິ່​່�ງໜຶ່​່ງ� -ບໍ່​່ເຫັ​ັ ນດີ​ີເຄິ່​່�ງໜຶ່​່ງ� ແມ່​່ນໃຫ້​້ຢື​ືນຢູ່​່�ລະຫວ່​່າງກາງຂອງ 100% ແລະ 0%.)

y ໃຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທັ​ັງໝົ​ົດກວດເບິ່​່�ງລະດັ​ັບຄວາມເຫັ​ັ ນດີ​ີ ແລ້​້ວກໍາານົ​ົດຈຸ​ຸດການຢື​ືນຂອງຕົ​ົນເອງ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຄູ​ູສາມາດດັ​ັດແກ້​້ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ ໃຫ້​້ແທດເໝາະກັ​ັບຈຸ​ຸດປະສົ​ົງຂອງບົ​ົດຮຽນ ແລະ ລັ​ັກສະນະ ສະເພາະຂອງກຸ່​່�ມຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ ກໍ​ໍຄື​ື ນັ​ັກຮຽນໄດ້​້. y ຄວນດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາຢູ່​່�ພື້​້� ນທີ່​່� ທີ່​່�ຜູ້�້ ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດເຄື່​່ອ � ນໄຫວໄດ້​້ຢ່​່າງສະດວກສະບາຍ. ຈົ່​່�ງດໍາາເນີ​ີນ ກິ​ິດຈະກໍາາ ຢູ່​່�ສະຖານທີ່​່� ທີ່​່�ຜູ້�້ ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມສາມາດເຄື່​່ອ � ນໄຫວໄດ້​້ຢ່​່າງປອດໄພ. ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນຢູ່​່�ພາຍໃນ ຫ້​້ອງຮຽນ, ໃຫ້​້ຍູ້​້ໂ� ຕະໄປໄວ້​້ມຸ​ຸມຫ້​້ອງ ເພື່​່� ອຈັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີພື້​້� ນທີ່​່�ພຽງພໍ​ໍ .

22

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນສໍາາພາດຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມ.

– ເຈົ້​້າ� ເຫັ​ັ ນດີ​ີກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງຫຼ​ຼາຍປານໃດ? ເຫດຜົ​ົ ນແມ່​່ນຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ? y ອະນຸ​ຸຍາດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຍ້​້າຍບ່​່ອນຢື​ືນຂອງຕົ​ົນເອງ ຫຼັ​ັ�ງຈາກທີ່​່�ໄດ້​້ຍິ​ິນເນື້​້�ອໃນການສໍາາພາດ ຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ໄດ້​້. y ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນລອງຕັ້​້�ງຄໍາາຖາມ ຫຼື​ື� ສະເໜີ​ີຂໍ້​້ໂຕ້​້ແຍ້​້ງທີ່​່�ແຫຼ​ຼມຄົ​ົມ ເພື່​່� ອຊຸ​ຸກຍູ້​້ກ � ານສົ​ົນທະນາຂອງຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທັ​ັງໝົ​ົດເບິ່​່�ງ.

y ລອງຮັ​ັບຟັ​ັງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບຕົ​ົວຢ່​່າງປະໂຫຍກອັ​ັນໜຶ່​່ງ� ຈາກບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທີ່​່�ຢື​ືນຢູ່​່� ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງສ່​່ວນໃຫຍ່​່ ແມ່​່ນເພື່​່� ອການນໍາາໄປສູ່​່�ການໂຕ້​້ວາທີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດມີ​ີການຈໍາາແນກ. y ໃຫ້​້ອີ​ີງຕາມສະຖານະການຂອງຫ້​້ອງຮຽນ

ແລະ

ເວລາທີ່​່�ກໍາານົ​ົດ,

ຈະບໍ່​່ໃຊ້​້ບັ​ັດປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ

ທັ​ັງໝົ​ົດກໍ​ໍໄດ້​້. ສາມາດນໍາາໃຊ້​້ພຽງບັ​ັດປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ່​່�ກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັບສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດໃດໜຶ່​່ງ� ສະເພາະ ທີ່​່�ຢາກເນັ້​້�ນໜັ​ັກກໍ​ໍໄດ້​້. y ຄູ​ູສາມາດດັ​ັດແກ້​້ເນື້​້�ອໃນ ແລະ ຈໍາານວນຂອງປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ ໂດຍອີ​ີງຕາມຈຸ​ຸດປະສົ​ົງຂອງບົ​ົດຮຽນ ແລະ ກິ​ິດຈະກໍາາໄດ້​້. y ຈົ່​່�ງຊຸ​ຸກຍູ້​້ໃ� ຫ້​້ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທັ​ັງໝົ​ົດສາມາດອອກສຽງ ແລະ ນໍາາພາໃຫ້​້ມີ​ີການໂຕ້​້ວາທີ​ີ ທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນໄປຢ່​່າງ ເປັ​ັນອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ ໃນຂັ້​້�ນຕອນນັ້​້� ນ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ການຈໍາາແນກທີ່​່� ຖື​ືກສ້​້າງໂດຍແນວຄວາມ

ຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກການສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງຕ່​່າງໆໄດ້​້ສິ້​້�ນສຸ​ຸດລົ​ົງ,

ລອງເບິ່​່�ງຕົ​ົວຢ່​່າງ

ກ່​່ຽວກັ​ັບກຸ່​່�ມທີ່​່�ປະກົ​ົດອອກມາໃນປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ. y ຄູ​ູອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ຮູ້​້ເ� ຖິ​ິງການໃຊ້​້ຄໍາາທີ່​່�ຖື​ືວ່​່າເປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ຕໍ່​່ກັ​ັບ ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ເປົ້​້� າໝາຍສະເພາະໃດໜຶ່​່ງ� .

– ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງໄດ້​້ໃຊ້​້ຄໍາາທີ່​່�ສະແດງເຖິ​ິງຄວາມຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ຕໍ່​່ກັ​ັບ ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ເປົ້​້� າໝາຍສະເພາະໃດໜຶ່​່ງ� ແນວໃດ?

– ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເຄີ​ີຍໃຊ້​້ຄໍາາເວົ້​້າ� ຫຼື​ື� ທັ​ັດສະນະຄະຕິ​ິ ທີ່​່�ມີ​ີພື້​້� ນຖານມາຈາກຄວາມຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິບໍ?ໍ – ກຸ່​່�ມຄົ​ົນໃນປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ ກໍາາລັ​ັງຖື​ືກຈໍາາແນກຈາກຄວາມຄິ​ິດແບບເໝົ​ົາລວມ ແລະ ອັ​ັກຄະຕິ​ິ ໃນຊີ​ີວິ​ິດຈິ​ິງ ຢູ່​່�ອ້​້ອມໂຕພວກເຮົ​ົາບໍ​ໍ?

– ອີ​ີງໃສ່​່ການໂຕ້​້ວາທີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງຕໍ່​່ໄປນີ້​້,� ລອງຊອກຫາຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິ ຫຼື​ື� ການປະຕິ​ິບັ​ັດ ໃນຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນ ທີ່​່�ຕ້​້ອງໄດ້​້ຮັ​ັບການປ່​່ຽນແປງ ວ່​່າມີ​ີຫຍັ​ັງແດ່​່. y ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມລອງຊອກຫາຕົ​ົວຢ່​່າງກ່​່ຽວກັ​ັບການຈໍາາແນກອື່​່ນ � ໆ.

22

y ຢ່​່າລື​ືມວ່​່າ ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນຕ້​້ອງຕອບຄໍາາຖາມທຸ​ຸກຢ່​່າງ ກ່​່ຽວກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງແບບສະເພາະເຈາະຈົ​ົງ ທີ່​່� ຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີ. ຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນຊ່​່ວຍໃນການສັ​ັງລວມການສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະ ຕິ​ິທາງສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ການຕັ້​້�ງຄໍາາຖາມ ຂອງບັ​ັນດາຜູ້​້� ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມມີ​ີ ກ່​່ຽວກັ​ັບປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງໃນກິ​ິດຈະ ກໍາາ. y ຕົ​ົວຢ່​່າງຄໍາາຖາມແບບເລິ​ິກເຊິ່​່�ງ – ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 1: ການປະຕິ​ິບັ​ັດຕໍ່​່ພະນັ​ັກງານທໍາາຄວາມສະອາດ ໂດຍບໍ່​່ມີ​ີການຈັ​ັດຫາແມ່​່ນ ແຕ່​່ສະຖານທີ່​່�ພັ​ັກຜ່​່ ອນ ແມ່​່ນເລື່​່ອ � ງປົ​ົກກະຕິ​ິທົ່​່�ວໄປບໍ​ໍ? ເປັ​ັນຫຍັ​ັງມັ​ັນຈຶ່​່�ງເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

– ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 2: ເຄີ​ີຍເຫັ​ັ ນກໍ​ໍລະນີ​ີ ການລະບຸ​ຸເຖິ​ິງການນຸ່​່�ງຖື​ືຂອງຜູ້​້� ຍິງິ ຜູ້​້� ທີ່​່�ຖື​ືກລວນລາມ ທາງເພດ (ຫຼື​ື� ການຂົ່​່�ມຂື​ືນ) ບໍ​ໍ? ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງປະນາມຜູ້​້� ຍິງິ ຕໍ່​່ກັ​ັບຄວາມຮຸ​ຸນແຮງທີ່​່�ຜູ້�້ ຊາຍເປັ​ັນຜູ້​້� ກະທໍາາ?

– ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 3: ເມື່​່ອ � ໄດ້​້ຍິ​ິນຄໍາາວ່​່າ ລີ້​້ໄ� ພ, ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນຶ​ຶກເຫັ​ັ ນພາບແບບໃດ?

– ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 4: ເຈົ້​້າ� ເຄີ​ີຍມີ​ີປະສົ​ົບການເປັ​ັນຜູ້​້� ຈໍາາແນກຄົ​ົນອື່​່ນ � ຫຼື​ື� ຖື​ືກຈໍາາແນກຍ້​້ອນອາຍຸ​ຸບໍ?ໍ

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

ມັ​ັນເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງແລ້​້ວບໍ​ໍ?

– ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງທີ​ີ 5: ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະພາບໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ ມີ​ີຄວາມໝາຍວ່​່າ ໃຊ້​້ໄດ້​້ໃນ ເວລາໃດ? ມັ​ັນມີ​ີຄວາມແຕກຕ່​່າງແນວໃດເມື່​່ອ � ປ່​່ຽບທຽບກັ​ັບ ການວິ​ິພາກວິ​ິຈານຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີອິດ ິ ທິ​ິພົ​ົນ ແລະ ຄໍາາເວົ້​້າ� ທີ່​່�ເປັ​ັນການສຽດສີ​ີຄົ​ົນກຸ່​່�ມນ້​້ອຍໃນສັ​ັງຄົ​ົມຄື​ືແນວໃດ? y ໃຫ້​້ຄູ​ູນໍາາສະເໜີ​ີກໍ​ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງກ່​່ຽວກັ​ັບການຖື​ືກຈໍາາແນກຂອງຜູ້​້� ທີ່​່�ເປັ​ັນເປົ້​້� າໝາຍໃນປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ ຢູ່​່�ກິ​ິດຈະກໍາາ ໃນຊີ​ີວິ​ິດຈິ​ິງ ຫຼື​ື� ເປີ​ີດວິ​ິດີ​ີໂອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເບິ່​່�ງ. (※ ເອກະສານວິ​ິດີ​ີໂອ) y ການໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຊອກຫາກໍ​ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງຕ່​່າງໆ ທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່�ອ້​້ອມຕົ​ົວ ແລ້​້ວຂຶ້​້ນ � ນໍາາສະເໜີ​ີ ກໍ​ໍດີ​ີເຊັ່​່�ນກັ​ັນ.

ເອກະສານວິ​ິດີ​ີໂອ • ຄວາມຄິ​ິດແບບອັ​ັກຄະຕິ​ິ/ຄວາມທຸ​ຸກຍາກ: T ed – ຄວາມອັ​ັນຕະລາຍຂອງເລື່​່ອ � ງອັ​ັນດຽວ (The danger of a single story) https://youtu.be/D9Ihs241zeg • ແມ່​່ຍິງິ : https://www.youtube.com/watch?v=41i0rabEdUE • ຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພ: https://www.youtube.com/watch?v=25bwiSikRsI • ອາຍຸ​ຸ: https://www.youtube.com/watch?v=sLH65bBt6Zk •ກ ານສະແດງຄວາມກຽດຊັ​ັງ ແລະ ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະພາບໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ: https://youtu.be/8vUdW pwLv10

22

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 4

ຄໍາາສັ​ັນຍາຂອງທົ່​່�ວໂລກ, ຖະແຫຼ​ຼງການ ສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ!

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ແຈກຢາຍເນື້​້�ອໃນໂດຍຫຍໍ້​້ຂອງຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ (ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 3.2) ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນ. y ອະທິ​ິບາຍກ່​່ຽວກັ​ັບ ເນື້​້�ອໃນ, ອົ​ົງປະກອບ ແລະ ຄວາມເປັ​ັນມາ ຂອງຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ. y ຈົ່​່�ງເຊື່​່ອ � ມໂຍງ ປະໂຫຍກຕົ​ົວຢ່​່າງ ແລະ ກໍ​ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງ ໃນກິ​ິດຈະກໍາາການໂຕ້​້ວາທີ​ີ ແລະ ແບ່​່ງ ຂອບເຂດ

ກັ​ັບບົ​ົດບັ​ັນຍັ​ັດທີ່​່�ຖື​ືກສັ​ັງລວມຢູ່​່�ໃນຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ

ວ່​່າມີ​ີ

ຄວາມກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັນຄື​ືແນວໃດແດ່​່. y ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນອ່​່ານຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຢ່​່າງລະອຽດ, ແລ້​້ວເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັບຕົ​ົວ ຢ່​່າງຕ່​່າງໆທີ່​່�ຢູ່​່�ອ້​້ອມຕົ​ົວ ເພື່​່� ອຄົ້​້�ນຄິ​ິດ.

– ສິ່​່�ງທີ່​່�ຖື​ືກຮັ​ັບຮອງໃນຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ, ແຕ່​່ບໍ່ຖື​ື ່ ກປະຕິ​ິບັ​ັດໃນຕົ​ົວຈິງິ ເປັ​ັນຢ່​່າງດີ​ີ ມີ​ີຫຍັ​ັງແດ່​່?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຈົ່​່�ງແນະນໍາາ

ເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເຊື່​່ອ � ມໂຍງເນື້​້�ອໃນກ່​່ຽວກັ​ັບສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດທີ່​່�ຢູ່​່�ໃນຖະແຫຼ​ຼງການ

ສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແລະ ຊີ​ີວິ​ິດຂອງຕົ​ົນເອງ ຢູ່​່�ໃນການໃຊ້​້ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນ, ເຖິ​ິງວ່​່າຈະສິ້​້�ນສຸ​ຸດ ຄາບຮຽນນັ້​້� ນໄປແລ້​້ວກໍ​ໍຕາມ.

ເອກະສານວິ​ິດີ​ີໂອ • https://www.youtube.com/watch?v=kbul3hxYGNU&list=PLD96EE89FDBEC57A3&index=4

22

ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ແລະ ການຈໍາາແນກ

ການຈໍາາແນກເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນເວລາທີ່​່�ສິ​ິດທິ​ິຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​ຸ�ມຄົ​ົນ ຖື​ືກປະຕິ​ິເສດ ຍ້​້ອນເຫດຜົ​ົ ນທາງ ອົ​ົງປະກອບຂອງເອກະລັ​ັກສະເພາະ ຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​ຸ�ມຄົ​ົນນັ້​້� ນ. ການຈໍາາແນກໝາຍເຖິ​ິງຄວາມ ຕັ້​້�ງໃຈໃນການບໍ່​່ຍອມຮັ​ັບສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຂອງຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ການເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດຜົ​ົ ນກະທົ​ົບແບບນັ້​້� ນ ອັ​ັນເນື່​່ອ � ງ

ມາຈາກ ການແບ່​່ງແຍກປະເພດ, ການກີ​ີດກັ້​້� ນ, ການຈໍາາກັ​ັດ ແລະ ການປະຕິ​ິບັ​ັດຕ່​່າງ. ການຈໍາາແນກ

ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ເມື່​່ອ � ມີ​ີການປະຕິ​ິບັ​ັດທີ່​່�ບໍ່ຖື​ື ່ ກຕ້​້ອງເໝາະສົ​ົມ ອັ​ັນມີ​ີເຫດຜົ​ົ ນມາຈາກອົ​ົງປະກອບທາງ ເຊື້​້�ອ ຊາດ, ຊົ​ົນເຜົ່​່� າ, ສັ​ັນຊາດ, ສາສະໜາ, ຄວາມເຊື່​່ອ � , ເພດ, ເອກະລັ​ັກທາງເພດ, ອາຍຸ​ຸ, ຄວາມພິ​ິ ການ ໆລໆ ຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​ຸ�ມຄົ​ົນ. ການຈໍາາແນກເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຈາກການແບ່​່ງແຍກຄວາມແຕກຕ່​່າງທາງ

ເຊື້​້�ອຊາດ,

ສີ​ີຜິ​ິ ວ,

ພາສາ,

ສາສະໜາ, ຄວາມພິ​ິ ການ, ການແຕ່​່ງງານ ໆລໆ, ເຊິ່​່�ງມັ​ັນເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ທີ່​່�ຕົ​ົກເປັ​ັນເປົ້​້� າໝາຍການຈໍາາ ແນກເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ຖື​ືກໂດດດ່​່ຽວໃນສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ກາຍເປັ​ັນກຸ່​່�ມຄົ​ົນທີ່​່�ບອບບາງ ໄດ້​້ຢ່​່າງງ່​່າຍດາຍ. ການຈໍາາ ແນກສາມາດເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໄດ້​້ໃນລະຫວ່​່າງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ ໂດຍອີ​ີງໃສ່​່ຄວາມເຊື່​່ອ � ທາງວັ​ັດທະນະທໍາາ ສະເພາະໃດໜຶ່​່ງ� , ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເປັ​ັນລະບົ​ົບທາງກົ​ົດໝາຍໄດ້​້ນໍາາ. ການລົ້​້�ມເລີ​ີກການຈໍາາແນກທຸ​ຸກ ຮູ​ູບແບບ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດ ແລະ ຮຽກຮ້​້ອງສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

ການອ້​້າງອີ​ີງ

ຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້.

ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແລະ ຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ

ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແມ່​່ນສິ​ິດຂັ້​້�ນພື້​້� ນຖານທີ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນ ບໍ່​່ວ່າ່ ຈະແມ່​່ນໃຜກໍ​ໍຕາມ ຕ້​້ອງໄດ້​້ຮັ​ັບການເຄົ​ົາລົ​ົບໂດຍ

ບໍ່​່ມີ​ີເງື່​່ອ � ນໄຂ ໃນຖານະທີ່​່�ເປັ​ັນມະນຸ​ຸດ ນັ​ັບຕັ້​້�ງແຕ່​່ເວລາທີ່​່�ເກີ​ີດມາ, ເຊິ່​່�ງມັ​ັນບໍ່​່ກ່​່ຽວກັ​ັບວ່​່າ ຢູ່​່�ໃນ ເວລາ, ສະຖານທີ່​່� ຫຼື​ື� ເຫດຜົ​ົ ນໃດ ແລະ ໃຜກໍ​ໍບໍ່ສ ່ າມາດປະຕິ​ິເສດ ແລະ ຍົ​ົກເລີ​ີກສິ​ິດທິ​ິນີ້ໄ້� ດ້​້.

① ຄຸ​ຸນຄ່​່າ ແລະ ຫຼັ​ັ�ກການຂອງສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດສະທ້​້ອນເຖິ​ິງ ຄວາມຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ, ຄວາມເປັ​ັນທໍາາ, ຄວາມສະຫງົ​ົບ, ຄວາມມີ​ີກຽດ, ຄວາມ ເທົ່​່�າທຽມ, ຄວາມບໍ່​່ແບ່​່ງແຍກ, ຄວາມເອື້​້�ອອາລີ​ີ, ແລະ ຫຼັ​ັ�ກການດັ່​່� ງຕໍ່​່ໄປນີ້​້� ແມ່​່ນມີ​ີຄວາມສໍາາຄັ​ັນໃນ ການປະຕິ​ິບັ​ັດຫຼັ​ັ�ກການສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດໃຫ້​້ເປັ​ັນຈິ​ິງ. y ຫຼັ​ັ�ກການຄວາມສະເໝີ​ີພາບ: ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແມ່​່ນສິ​ິດທິ​ິທີ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນໄດ້​້ຮັ​ັບ ຍ້​້ອນພຽງແຕ່​່ວ່າ່ ເປັ​ັນ ມະນຸ​ຸດຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� . ມັ​ັນບໍ່​່ກ່​່ຽວກັ​ັບລັ​ັກສະນະພິ​ິ ເສດໃດໆ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ແບ່​່ງແຍກຜູ້​້� ກ່​່ຽວກັ​ັບຄົ​ົນຜູ້​້� ອື່ນ ່� ເຊັ່​່�ນ: ສີ​ີຜິ​ິ ວ, ອາຍຸ​ຸ, ສັ​ັນຊາດ, ຖານະທາງເສດຖະກິ​ິດ, ເງື່​່ອ � ນໄຂທາງຮ່​່າງກາຍ, ລົ​ົດສະນິ​ິຍົ​ົມທາງ ເພດ ໆລໆ ແລະ ທຸ​ຸກຄົ​ົນ ບໍ່​່ວ່າ່ ໃຜກໍ​ໍຕາມໃນໂລກນີ້​້� ແມ່​່ນໄດ້​້ຮັ​ັບສິ​ິດນີ້​້ຢ່ � ່າງເທົ່​່�າທຽມໂດຍບໍ່​່ມີ​ີຂໍ້ ້ ຍົ​ົກເວັ້​້�ນ. y ຫຼັ​ັ�ກການບໍ່​່ສາມາດມອບໃຫ້​້ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ໄດ້​້: ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ແມ່​່ນບໍ່​່ສາມາດຖື​ືກຍົ​ົກເລີ​ີກ ຫຼື​ື� ມອບໂອນໃຫ້​້ ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ໄດ້​້. ນອກນີ້​້,� ມັ​ັນຍັ​ັງບໍ່​່ສາມາດຖື​ືກປະຕິ​ິເສດ ແລະ ຖື​ືກເລື່​່ອ � ນການປະຕິ​ິບັ​ັດອອກໄປ ໃນ ສະຖານະການ ຫຼື​ື� ກໍ​ໍລະນີ​ີພິ​ິ ເສດໃດໆເຊັ່​່�ນ: ສົ​ົງຄາມ, ສະພາວະສຸ​ຸກເສີ​ີນ ໆລໆ. y ຫຼັ​ັ�ກການບໍ່​່ສາມາດຕັ​ັດແຍກອອກຈາກກັ​ັນໄດ້​້: ໝາຍຄວາມວ່​່າ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດທັ​ັງໝົ​ົດ ແມ່​່ນມີ​ີ ຄວາມສໍາາຄັ​ັນແບບສະເໝີ​ີພາບກັ​ັນ ແລະ ບໍ່​່ມີ​ີສິ​ິດທິ​ິໃດເໜື​ືອກ່​່ວາສິ​ິດທິ​ິອື່ນ ່� . ໃນສິ​ິດທິ​ິທາງດ້​້ານ ການເມື​ືອງ, ສັ​ັງຄົ​ົມ, ເສດຖະກິ​ິດ ແລະ ວັ​ັດທະນະທໍາາ ແມ່​່ນບໍ່​່ມີ​ີສິ​ິດທິ​ິໃດທີ່​່�ເປັ​ັນບູ​ູລິ​ິມະສິ​ິດເໜື​ືອ ກ່​່ວາສິ​ິດທິ​ິອື່ນ ່� . y ຫຼັ​ັ�ກການເພິ່​່� ງພາເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ: ໝາຍເຖິ​ິງ ການທີ່​່�ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ສິ​ິດທິ​ິໃດໜຶ່​່ງ� ຖື​ືກເຕີ​ີມເຕັ​ັມ, ສິ​ິດທິ​ິອື່ນ ່� ກໍ​ໍຕ້​້ອງໄດ້​້ຮັ​ັບການຖື​ືກເຕີ​ີມເຕັ​ັມນໍາາ. ໃນທາງດຽວກັ​ັນ, ຖ້​້າສິ​ິດໃດໜຶ່​່ງ� ຖື​ືກລະເມີ​ີດ, ສິ​ິດທິ​ິ ອື່​່ນ � ກໍ​ໍຈະໄດ້​້ຮັ​ັບຜົ​ົນກະທົ​ົບທາງລົ​ົບເຊັ່​່�ນດຽວກັ​ັນ. ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ສິ​ິດທິ​ິທາງດ້​້ານເສດຖະກິ​ິດ ແລະ ວັ​ັດ

22

ທະນະທໍາາ ຈະສາມາດຖື​ືກປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ເມື່​່ອ � ສິ​ິດທິ​ິທາງການເມື​ືອງ ແລະ ສັ​ັງຄົ​ົມຖື​ືກປົ​ົກປ້​້ອງ. ເວລາທີ່​່�ອົງ ົ ປະກອບຕ່​່າງໆ ມີ​ີການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ກັ​ັນ, ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ ຈຶ່​່�ງຈະສົ​ົມບູ​ູນແບບຂຶ້​້ນ � ຕື່​່ມ � . ② ຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຂອງອົ​ົງການສະຫະປະຊາຊາດ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຖື​ືກປະຕິ​ິບັ​ັດໃຫ້​້ເປັ​ັນຈິ​ິງ ຜ່​່ ານການຮັ​ັບຮອງເອົ​ົາໃນ ລັ​ັດຖະທໍາາມະນູ​ູນ ແລະ ກົ​ົດໝາຍ. ໃນຂອບເຂດສາກົ​ົນ,

ການຮັ​ັບປະກັ​ັນທາງກົ​ົດໝາຍນີ້​້�

ແມ່​່ນປະກົ​ົດໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນໃນຮູ​ູບແບບຂອງ

ຂໍ້​້ຕົ​ົກລົ​ົງ (ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາ) ແບບເປັ​ັນທາງການລະຫວ່​່າງປະເທດ. ກົ​ົດໝາຍ ແລະ ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາທີ່​່� ກ່​່ຽວຂອ້​້ງ ມີ​ີເປົ້​້� າໝາຍເພື່​່� ອ ບັ​ັງຄັ​ັບໃຫ້​້ລັ​ັດຖະບານຂອງແຕ່​່ລະປະເທດປົ​ົກປ້​້ອງ ແລະ ສົ່​່� ງເສີ​ີມ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ. ໃນປີ​ີ 1948 ຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຂອງອົ​ົງການສະຫະປະຊາຊາດ (Universal Declaration of Human Rights ຫຼື​ື� UDHR) ໄດ້​້ຖື​ືກບັ​ັນຍັ​ັດຂຶ້​້ນ � , ເຊິ່​່�ງມັ​ັນເປັ​ັນການກໍາານົ​ົດ ບັ​ັນທັ​ັດຖານອັ​ັນເປັ​ັນພື້​້� ນຖານທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ

ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນໃນໂລກນີ້​້ດໍາ � າລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດແບບມີ​ີຄວາມ

ເປັ​ັນມະນຸ​ຸດໄດ້​້. ຫຼັ​ັ�ງຈາກສິ້​້�ນສຸ​ຸດສົ​ົງຄາມໂລກຄັ້​້�ງທີ​ີ 2 ແລ້​້ວ, ບັ​ັນດາປະເທດທີ່​່�ເບິ່​່�ງເຫັ​ັ ນພາບອັ​ັນໜ້​້າ

ເສົ້​້�າສະຫຼົ​ົ�ດໃຈຂອງສົ​ົງຄາມ ແລະ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເຖິ​ິງວິ​ິກິ​ິດການໃນການທໍາາລາຍລ້​້າງກັ​ັນເອງຂອງມະນຸ​ຸດ ໄດ້​້ ເຫັ​ັ ນດີ​ີນໍາາກັ​ັນວ່​່າ ເພື່​່� ອການຮັ​ັກສາກຽດສັ​ັກສີ​ີຄວາມເປັ​ັນມະນຸ​ຸດ, ການກໍາານົ​ົດມາດຖານຕໍ່​່າສຸ​ຸດແມ່​່ນ

ມີ​ີຄວາມຈໍາາເປັ​ັນ.

ຖະແຫຼ​ຼງການສາກົ​ົນວ່​່າດ້​້ວຍສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ

ຍັ​ັງຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້ມ ້ � າຈົ​ົນເຖິ​ິງປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ

ວ່​່າເປັ​ັນບັ​ັນທັ​ັດຖານຂັ້​້�ນພື້​້� ນຖານ ໃນການຍົ​ົກສູ​ູງ, ເຄົ​ົາລົ​ົບ ແລະ ປົ​ົກປ້​້ອງສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດໃນຂອບເຂດ

ສາກົ​ົນ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂ້​້າມຜ່​່ ານແນວຄວາມຄິ​ິດການຖື​ືເອົ​ົາປະເທດຂອງຕົ​ົນເອງເປັ​ັນໃຈກາງ ແລະ ການ ແຂ່​່ງຂັ​ັນທາງແນວຄວາມຄິ​ິດລະຫວ່​່າງ ຝ່​່າຍຊ້​້າຍ-ຝ່​່າຍຂວາ ແລ້​້ວໃຫ້​້ຂໍ້​້ສະຫຼຸ​ຸ� ບສິ​ິດທິ​ິທີ່​່�ຕ້​້ອງຖື​ືກ ຮັ​ັບປະກັ​ັນ ຍ້​້ອນເຫດຜົ​ົ ນທີ່​່�ວ່າ່ ຄົ​ົນແມ່​່ນຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ມະນຸ​ຸດຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� .

33

1. ຄວາມທຸ​ຸກຍາກ

ຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາ ແມ່​່ນຊົ​ົນເຜົ່​່� າກຸ່​່�ມນ້​້ອຍ ເຊິ່​່�ງມີ​ີຄວາມໝາຍວ່​່າເປັ​ັນ “ກຸ່​່�ມຄົ​ົນທີ່​່�ນໃຊ້​້ພາສາ Romani” ແລະ ປົ​ົກກະຕິ​ິ ຖື​ືກເອີ້​້ນ � ວ່​່າ “ຈິ​ິບຊີ​ີ (Gypsies)” (ຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈຜິ​ິ ດທີ່​່�ວ່າ່ ຄົ​ົນເຫຼົ່​່��ານັ້​້� ນມີ​ີຕົ້​້� ນກໍາາເນີ​ີດ ມາຈາກ ອີ​ີຢິ​ິບ). ຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາ ທີ່​່�ອາໄສຢູ່​່�ທົ່​່� ວເອີ​ີຣົ​ົບແບບກະແຈກກະຈາຍ ມີ​ີຈໍາານວນປະມານ 6 ລ້​້ານ ຄົ​ົນ ແລະ ພວກເຂົ​ົາເປັ​ັນຊົ​ົນຊັ້​້�ນພົ​ົນລະເມື​ືອງທີ່​່�ທຸ​ຸກຍາກທີ່​່�ສຸ​ຸດໃນທຸ​ຸກໆສັ​ັງຄົ​ົມ.

ການຖື​ືກຈໍາາແນກຂອງຄົ​ົນຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາຢູ່​່�ທະວີ​ີບເອີ​ີຣົ​ົບ ມີ​ີປະຫວັ​ັດສາດຄວາມເປັ​ັນມາທີ່​່�ຍາວນານ. ພາຍໃຕ້​້ລະບອບການໃຊ້​້ແຮງງານຂ້​້າທາດ, ພວກເຂົ​ົາໄດ້​້ດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດແບບເປັ​ັນຂ້​້າທາດ ແລະ ໃນ ຍຸ​ຸກທີ່​່� ນາຊີ​ີ ສ້​້າງຄວາມຫາຍານະ, ພວກເຂົ​ົາກໍ​ໍເປັ​ັນກຸ່​່�ມຄົ​ົນທີ່​່�ຖື​ືກຂ້​້າລ້​້າງເຜົ່​່� າພັ​ັນຫຼ​ຼາຍທີ່​່�ສຸ​ຸດເປັ​ັນ ອັ​ັນດັ​ັບສອງ ຮອງຈາກ ຊາວຢິ​ິວ. ຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາ ທີ່​່�ຍັ​ັງຄົ​ົງເປັ​ັນຊົ​ົນເຜົ່​່� າທີ່​່�ຖື​ືກຈໍາາແນກໃນເອີ​ີຣົ​ົບນັ້​້�ນ ຖື​ືກເມີ​ີນເສີ​ີຍຈາກການບໍ​ໍລິກ ິ ານ ທາງສັ​ັງຄົ​ົມສ່​່ວນໃຫຍ່​່ເຊັ່​່�ນ: ດ້​້ານທີ່​່�ຢູ່​່�ອາໄສ, ການປິ່​່�ນປົ​ົວຮັ​ັກສາ ແລະ ການສຶ​ຶກສາ, ນອກນີ້​້� ແມ່​່ນ

ແຕ່​່ທີ່​່�ຢູ່​່�ອາໄສຊົ່​່� ວຄາວຂອງພວກເຂົ​ົາ ກໍ​ໍຍັ​ັງຖື​ືກທໍາາລາຍແບບບັ​ັງຄັ​ັບ. ໂດຍສະເພາະ, ໃນສະຖານທີ່​່� ສຶ​ຶກສາ, ເດັ​ັກນ້​້ອຍຄົ​ົນໂຣມາ ຍັ​ັງຖື​ືກຈໍາາແນກ ແລະ ກີ​ີດກັ້​້� ນຢ່​່າງຮຸ​ຸນແຮງ ໂດຍການ ແຍກຫ້​້ອງຮຽນ ກັ​ັບເດັ​ັກນ້​້ອຍທີ່​່�ບໍ່ແ ່ ມ່​່ນຄົ​ົນຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາ, ຮຽນຢູ່​່�ຄົ​ົນລະຕຶ​ຶກ ຫຼື​ື� ໃຫ້​້ການສຶ​ຶກສາໃນຫຼັ​ັ�ກສູ​ູດທີ່​່�ຖື​ືກຮັ​ັດ

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

ຕົ​ົວຢ່​່າງການຈໍາາແນກ

ແຄບລົ​ົງມາ. ອີ​ີງໃສ່​່ການສໍາາຫຼ​ຼວດຂອງອົ​ົງການສະຫະປະຊາຊາດ ປີ​ີ 2012, 43% ຂອງເດັ​ັກນ້​້ອຍຊົ​ົນ ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

https://www.refworld.org/ docid/504726462.html

ເຜົ່​່� າໂຣມາ ຍັ​ັງຖື​ືກແຍກຫ້​້ອງຮຽນເວລາຮຽນໜັ​ັງສື​ືຢູ່​່�. ຍ້​້ອນເຫດຜົ​ົ ນທີ່​່�ວ່າ່ ເປັ​ັນຄົ​ົນ “ຈິ​ິບຊີ​ີ,” ທີ່​່�ເຮັ​ັດ ໃຫ້​້ບໍ່​່ສາມາດໄປໂຮງຮຽນ, ບໍ່​່ສາມາດຫາບ່​່ອນເຮັ​ັດວຽກທີ່​່�ດີ​ີ ໆລໆ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄົ​ົນຊົ​ົນເຜົ່​່� າໂຣມາ ຕິ​ິດ ຢູ່​່�ໃນວົ​ົງຈອນອຸ​ຸບາດຂອງຄວາມທຸ​ຸກຍາກ.

2. ເພດຍິ​ິງ ກ. ສະລໍາາ

ຍ້​້ອນມີ​ີຫ້​້ອງນໍ້​້າບໍ່​່ພຽງພໍ​ໍ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ຍັ​ັງຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນຖື​ືກລວນລາມທາງເພດ ແລະ ຄາດຕະກໍາາ ຢູ່​່�ໃນ ປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ. ໃນປະເທດທີ່​່� ສິ​ິດໃນການເຂົ້​້າ� ເຖິ​ິງສິ່​່�ງອໍາານວຍຄວາມສະດວກດ້​້ານສຸ​ຸຂະອະນາໄມຍັ​ັງຕໍ່​່າ ເຊັ່​່�ນ: ປະເທດເຄັ​ັນຢາ, ປະເທດອິ​ິນເດຍ ໆລໆ ມັ​ັກເກີ​ີດເຫດອາດຊະຍາກໍາາ ທີ່​່�ມີ​ີເປົ້​້� າໝາຍແມ່​່ນຜູ້​້� ຍິງິ ເວລາໄປເຂົ້​້າ� ຫ້​້ອງນໍ້​້າຢູ່​່�ໄກຫຼັ​ັ�ງຈາກຕາເວັ​ັນຕົ​ົກດິ​ິນ ຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່�ເປັ​ັນປະຈໍາາ. ເມື​ືອງຄີ​ີເບຣາ (Kibera) ທີ່​່�ຕັ້� ້ງ

ຢູ່​່� ນະຄອນຫຼ​ຼວງ ໄນໂຣບີ​ີ ຂອງປະເທດເຄັ​ັນຢາ ທີ່​່�ມີ​ີພົ​ົນລະເມື​ືອງປະມານ 1 ລ້​້ານ ຄົ​ົນ ອາໄສຢູ່​່� ມີ​ີ ຫ້​້ອງນໍ້​້າບໍ່​່ພຽງພໍ​ໍ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ພົ​ົນລະເມື​ືອງທີ່​່�ນໍາາໃຊ້​້ຫ້​້ອງນໍ້​້າສາທາລະນະໃນແຕ່​່ລະບ່​່ອນ ໜ້​້ອຍສຸ​ຸດ ແມ່​່ນ 50 ຄົ​ົນ ແລະ ຫຼ​ຼາຍສຸ​ຸດແມ່​່ນມີ​ີເຖິ​ິງ 150​ຄົ​ົນ. ປົ​ົກກະຕິ​ິ ແມ່​່ນຕ້​້ອງໃຊ້​້ເວລາຍ່​່າງໄປປະມານ 15 ນາທີ​ີ, ແຕ່​່ງວ່​່າຫຼັ​ັ�ງ 7 ໂມງແລງໄປແລ້​້ວ ຜູ້​້� ຍິງິ ທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ ບໍ່​່ກ້​້າຄິ​ິດທີ່​່�ຈະໄປເຂົ້​້າ� ຫ້​້ອງນໍ້​້າເລີ​ີຍ ຍ້​້ອນຢ້​້ານ ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

https://www.youtube.com/ watch?v=FKwZBL2WEfA

ຄວາມສ່​່ຽງອັ​ັນຕະລາຍ ໃນການຖື​ືກລັ​ັກພາໂຕ, ຖື​ືກຂົ່​່�ມຂື​ືນ, ຄວາມຮຸ​ຸນແຮງ ໆລໆ. ມັ​ັນບໍ່​່ແມ່​່ນຄວາມ ຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຂອງຜູ້​້� ຍິງິ

ທີ່​່�ຕ້​້ອງໄປບ່​່ອນສ່​່ຽງອັ​ັນຕະລາຍ,

ແຕ່​່ແມ່​່ນຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຂອງ

ລັ​ັດຖະບານ ແລະ ສັ​ັງຄົ​ົມ ທີ່​່�ປ່​່ອຍປະລະເລີ​ີຍຕໍ່​່ກັ​ັບສະຖານທີ່​່�ທີ່​່�ເປັ​ັນອັ​ັນຕະລາຍຕໍ່​່ຜູ້�້ ຍິງິ . ຂ. ປະເທດເນປານ: ຈາອຸ​ຸປາດີ​ີ

ຢູ່​່�ທ້​້ອງຖິ່​່�ນໜຶ່​່ງ� ຂອງ ປະເທດເນປານ, ມີ​ີປະເພນີ​ີປະຕິ​ິບັ​ັດໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ເອີ້​້ນ � ວ່​່າ ຈາອຸ​ຸປາດີ​ີ (Chhaupadi). ພວກເຂົ​ົາມີ​ີຄວາມເຊື່​່ອ � ວ່​່າ ເລື​ືອດປະຈໍາາເດື​ືອນ ແລະ ເລື​ືອດເກີ​ີດລູ​ູກ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ນໍາາຄວາມໂຊກຮ້​້າຍ ແລະ ຄວາມບໍ່​່ດີ​ີມາໃຫ້​້, ສະນັ້​້� ນ ເວລາທີ່​່�ຜູ້�້ ຍິງິ ເປັ​ັນປະຈໍາາເດື​ືອນ ຫຼື​ື� ເກີ​ີດລູ​ູກ ຈະຖື​ືກແຍກຈາກ ຄອບຄົ​ົວ ໃຫ້​້ໄປອາໄສຢູ່​່�ຕູ​ູບນ້​້ອຍ ຫຼື​ື� ຫ້​້ອງເກັ​ັບເຄື່​່ອ � ງ. ຢູ່​່�ປະເທດເນປານ, ຜູ້​້� ຍິງິ ທີ່​່�ຢູ່​່�ໃນໄລຍະປະຈໍາາ ເດື​ືອນ ແມ່​່ນບໍ່​່ໄດ້​້ຮັ​ັບຄວາມປອດໄພ, ຕ້​້ອງອາໄສຢູ່​່�ສະຖານທີ່​່�ບໍ່ສ ່ ະອາດ ແລະ ຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນຄວາມ

33

ອັ​ັນຕະລາຍ ຍ້​້ອນປະເພນີ​ີປະຕິ​ິບັ​ັດແບບນີ້​້.� ເກີ​ີດເຫດການຕ່​່າງໆ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເດັ​ັກຍິ​ິງໃນຊ້​້ວງອາຍຸ​ຸ 10 ປີ​ີ ເສຍຊີ​ີວິ​ິດ 50 ກ່​່ວາຄົ​ົນ ໃນແຕ່​່ລະປີ​ີ ຍ້​້ອນຖື​ືກງູ​ູກັ​ັດ, ດົ​ົມຄວັ​ັນໄຟທີ່​່�ຈູ​ູດເພື່​່� ອບັ​ັນເທົ​ົາຄວາມໜາວ ໃນຂະນະທີ່​່�ອາໄສຢູ່​່�ຕູ​ູບ ໆລໆ​ລວມເຖິ​ິງການຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນຄວາມອັ​ັນຕະລາຍຈາກການຖື​ືກຂົ່​່�ມຂື​ືນ ໆລໆ. ອີ​ີງຕາມບົ​ົດລາຍງານຂອງກະຊວງການຕ່​່າງປະເທດ ອາເມລິ​ິກາ, ໃນປີ​ີ 2010, 50% ຂອງຜູ້​້� ຍິງິ ທີ່​່� ອາໄສຢູ່​່�ພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້​້ຂອງປະເທດເນປານ ໄດ້​້ມີ​ີປະສົ​ົບການໃນການປະຕິ​ິບັ​ັດປະເພນີ​ີຈາ ອຸ​ຸປາດີ​ີ. ໃນປີ​ີ 2005, ສານສູ​ູງສຸ​ຸດຂອງປະເທດເນປານ ເຫັ​ັ ນວ່​່າ “ຈາອຸ​ຸປາດີ​ີ” ແມ່​່ນການປະຕິ​ິບັ​ັດທີ່​່� ເປັ​ັນການຈໍາາແນກທີ່​່�ມີ​ີຮາກເລິ​ິກຕໍ່​່ກັ​ັບເພດຍິ​ິງ ໄດ້​້ຮຽກຮ້​້ອງໃຫ້​້ມີ​ີການຢຸ​ຸດປະຕິ​ິບັ​ັດ, ແຕ່​່ວ່າ່ ໃນບາງ ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

https://www.unwomen.org/en/news/ stories/2017/4/feature-abolishingchhaupadi-breaking-the-stigma-ofmenstruation-in-rural-nepal

ພື້​້� ນທີ່​່�ກໍ​ໍຍັ​ັງດໍາາເນີ​ີນປະຕິ​ິບັ​ັດຕໍ່​່ໄປຢູ່​່�. ປີ​ີ 2017, ສະພາຂອງປະເທດເນປານ ໄດ້​້ຮັ​ັບຮອງເອົ​ົາຮ່​່າງ ກົ​ົດໝາຍເພື່​່� ອການລົ​ົງໂທດ ຫາກມີ​ີການຟ້​້ອງຮ້​້ອງຄະດີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບ “ຈາອຸ​ຸປາດີ​ີ” ນັ້​້� ນກໍ​ໍຄື​ື ໂທດຕັ​ັດ ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະພາບ 3 ເດື​ືອນ ຫຼື​ື� ປັ​ັບໃໝເປັ​ັນເງິ​ິນຈໍາານວນ 3 ພັ​ັນ ຣູ​ູປີ​ີເນປານ (ປະມານ 2ແສນ 7ສິ​ິບ ພັ​ັນ ກີ​ີບ).

3. ຜູ້​້�ລີ້​້�ໄພ

ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນ ມີ​ີສິ​ິດໜີ​ີອອກຈາກ ສົ​ົງຄາມ, ການຖື​ືກທາລຸ​ຸນ, ຄວາມຮຸ​ຸນແຮງ ແລະ ການຖື​ືກຂົ່​່�ມເຫັ​ັ ງ ໂດຍການສະແຫວງຫາບ່​່ອນລີ້​້ໄ� ພ ແລະ ໄດ້​້ຮັ​ັບການປົ​ົກປ້​້ອງຢູ່​່�ປະເທດອື່​່ນ � . ແຕ່​່ວ່າ່ , ໃນຂັ້​້�ນຕອນ

ການໜີ​ີອອກຈາກໄພອັ​ັນຕະລາຍ ແລະ ຊອກຫາສະຖານທີ່​່�ລີ້ໄ້� ພນັ້​້� ນ ມັ​ັນເຕັ​ັມໄປດ້​້ວຍໂສກອະນາດ ຕະກໍາາ. ເຖິ​ິງວ່​່າຈະເດີ​ີນທາງໄປເຖິ​ິງປະເທດອື່​່ນ � ໄດ້​້ດ້​້ວຍຄວາມລໍາາບາກຍາກເຂັ​ັນ, ແຕ່​່ກໍ​ໍຈະຖື​ືກກັ​ັກຂັ​ັງ ຢູ່​່�ສະຖານທີ່​່�ຮັ​ັບຮອງຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພ ຫຼື​ື� ຖື​ືກສົ່​່� ງໂຕກັ​ັບ. ເຖິ​ິງວ່​່າຈະຕັ້​້�ງຫຼັ​ັ�ງປັ​ັກຖານໄດ້​້ໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ, ແຕ່​່ຄວາມ

ຍາກລໍາາບາກກໍ​ໍບໍ່ແ ່ ມ່​່ນວ່​່າຈະສິ້​້�ນສຸ​ຸດລົ​ົງ. ຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພ ແລະ ຜູ້​້� ອົບພ ົ ະຍົ​ົບ ຈະຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນການຖື​ືກຈໍາາແນກໄດ້​້ ງ່​່າຍ, ຖື​ືກກີ​ີດກັ້​້� ນຈາກລະບົ​ົບການຮັ​ັບປະກັ​ັນທາງສັ​ັງຄົ​ົມ ແລະ ຖື​ືກລະເມີ​ີດສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຕ່​່າງໆອີ​ີກ ຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງເຊັ່​່�ນ: ຖື​ືກຂູ​ູດຮີ​ີດ ແລະ ທາລຸ​ຸນ ຈາກນາຍຈ້​້າງ ຫຼື​ື� ຂະບວນການຄ້​້າມະນຸ​ຸດ ໆລໆ. ອີ​ີງຕາມ ທາເກສ ສປີ​ີເກລ (Tagesspiegel) ສື່​່�ມວນຊົ​ົນຂອງປະເທດເຢຍລະມັ​ັນ, ໃນລະຫວ່​່າງປີ​ີ 1993 ເຖິ​ິງ ເດື​ືອນ 5 ປີ​ີ 2017, ຜູ້​້� ທີ່​່�ເສຍຊີ​ີວິ​ິດຈາກການເດີ​ີນທາງສູ່​່�ເອີ​ີຣົ​ົບເພື່​່� ອຫວັ​ັງລີ້​້ໄ� ພ ມີ​ີຈໍາານວນ ເຖິ​ິງ 3 ໝື່​່ນ � 3 ພັ​ັນ 293 ຄົ​ົນ. ໃນນີ້​້� ລວມມີ​ີກໍ​ໍລະນີ​ີຂອງເດັ​ັກອາຍຸ​ຸ 3 ປີ​ີ ທີ່​່�ພົ​ົບວ່​່າເສຍຊີ​ີວິ​ິດຍ້​້ອນຈົ​ົມນໍ້​້າ ຢູ່​່�ແຄມທະເລແຫ່​່ ງໜຶ່​່ງ� ຂອງປະເທດຕວກກີ​ີ ໃນເດື​ືອນ 9 ປີ​ີ 2015 ແລະ ກໍ​ໍລະນີ​ີຂອງ ປາຣີ​ີສ ອາລີ​ີ ອາຍຸ​ຸ 4 ເດື​ືອນ ທີ່​່�ເສຍຊີ​ີວິ​ິດຍ້​້ອນຄວາມໜາວ ຢູ່​່�ຄ້​້າຍຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພທີ່​່�ເກົ່​່�າໂຊມ ໃນປະເທດຕວກກີ​ີ ທີ່​່�ສ້​້າງ ຄວາມສະເທື​ືອນໃຈໄປທົ່​່� ວໂລກ. ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ຮູ້​້ວ່ � າ່ ຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພ ບໍ່​່ແມ່​່ນ “ເລື່​່ອ � ງຂອງປະເທດອື່​່ນ � ທີ່​່�ຢູ່​່�ໄກ ແລະ ບໍ່​່ແມ່​່ນເລື່​່ອ � ງທີ່​່�ກ່​່ຽວກັ​ັບ ຂ້​້ອຍ.” ອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ຮູ້​້ວ່ � າ່ ໃນເວລາທີ່​່�ເກີ​ີດສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�, ຄົ​ົນເກົ​ົາຫຼີ​ີ�ຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນທີ່​່�ໄດ້​້ໜີ​ີໄປຕັ້​້�ງຫຼັ​ັ�ກປັ​ັກ

ຖານຢູ່​່�ຕ່​່າງປະເທດ ກໍ​ໍເຄີ​ີຍເປັ​ັນຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພມາກ່​່ອນ ແລະ ມັ​ັນກໍ​ໍມີ​ີນັ​ັກວິ​ິທະຍາສາດ, ນັ​ັກຮ້​້ອງ ແລະ ນັ​ັກ

ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

www.unhcr.org

ກິ​ິລາ ຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີຊື່ສ ່� ຽງຫຼ​ຼາຍຄົ​ົນເຊັ່​່�ນ: ໄອສຕາຍ, ມາຣີ​ີ ຄິ​ິວຣີ​ີ, ເຟຣດີ​ີ ເມີ​ີຄິ​ິວຣີ​ີ, ຈີ​ີເນດີ​ີນ ຊີ​ີດານ ໆລໆ ທີ່​່� ແມ່​່ນຜູ້​້� ລີ້ໄ້� ພ ຫຼື​ື� ຜູ້​້� ອົບພ ົ ະຍົ​ົບ.

4. ອາຍຸ​ຸ

ສິ່​່�ງພື້​້� ນຖານທີ່​່�ສຸ​ຸດ

ທີ່​່�ບົ່​່�ງບອກໃຫ້​້ຮູ້​້ເ� ຖິ​ິງຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຂອງລັ​ັດທິ​ິຄວາມເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່

(adultism)

ແມ່​່ນ ຜູ້​້� ທີ່​່�ບັ​ັນລຸ​ຸນິຕິ ິ ພ ິ າວະແລ້​້ວ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກເໜື​ືອກ່​່ວາ ຜູ້​້� ທີ່​່�ເປັ​ັນເດັ​ັກນ້​້ອຍ ແລະ ເຍົ​ົາວະຊົ​ົນ. ແນວຄວາມ ຄິ​ິດໃນການເບິ່​່�ງເດັ​ັກນ້​້ອຍ ແລະ ເຍົ​ົາວະຊົ​ົນ ໃນທາງລົ​ົບ ແລະ ເບິ່​່�ງວ່​່າຕໍ່​່າກ່​່ວາ ແມ່​່ນການເພີ່​່� ມການ ນໍາາໃຊ້​້ອໍາານາດຄວາມເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່ໃນທາງທີ່​່�ຜິ​ິດ ແລະ ເຮັ​ັດຄື​ືກັ​ັບມັ​ັນເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. ເຊິ່​່�ງສິ່​່�ງນີ້​້�

33

ສ້​້າງບັ​ັນຫາທີ່​່�ບໍ່ສ ່ າມາດຄາດເດົ​ົາໄດ້​້. ເຖິ​ິງຈະເບິ່​່�ງວ່​່າ ເດັ​ັກນ້​້ອຍ ແລະ ເຍົ​ົາວະຊົ​ົນ ມີ​ີຄວາມໜ້​້າຮັ​ັກ ແລະ ຮັ​ັກໃຄ່​່, ແຕ່​່ກັ​ັບເມີ​ີນເສີ​ີຍຕໍ່​່ ຄວາມສົ​ົນໃຈ, ຄວາມຕ້​້ອງການ ໆລໆ ຂອງພວກເຂົ​ົາ ແລ້​້ວຍັ​ັງເບິ່​່�ງ ຂ້​້າມ ຄວາມສາມາດ ແລະ ສະຕິ​ິປັ​ັນຍາຂອງພວກເຂົ​ົານໍາາ. ລັ​ັດທິ​ິຄວາມເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່ແບບນີ້​້� ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນຮູ​ູບແບບທີ່​່�ເຮົ​ົາເບິ່​່�ງບໍ່​່ເຫັ​ັ ນ ຢູ່​່�ເລື້​້�ອຍໆ, ຍ້​້ອນວ່​່າ ໂດຍທົ່​່� ວໄປ ແມ່​່ນເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນບັ​ັນທັ​ັດຖານຂອງ ການສື່​່�ສານ ແລະ ການປະຕິ​ິສໍາາພັ​ັນກັ​ັນ ລະຫວ່​່າງຜູ້​້� ໃຫ່​່ ຍ ແລະ ເດັ​ັກນ້​້ອຍ ເປັ​ັນສ່​່ວນໃຫຍ່​່. ລັ​ັດທິ​ິ ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

ຄວາມເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່

https://www.who.int/westernpacific/ news/q-a-detail/ageing-ageism

ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຮູ​ູບແບບ ນັ​ັບແຕ່​່ພຶ​ຶ ດຕິ​ິກໍາາ ທີ່​່�ສະແດງເຖິ​ິງຄວາມ “ສອງມາດຕະຖານ” ໃນເວລາທີ່​່� ຜູ້​້� ໃຫຍ່​່

https://www.youtube.com/ watch?v=5vIrL7fiNgw

ທີ່​່�ມີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ອໍາານາດຄວາມເປັ​ັນຜູ້​້� ໃຫຍ່​່ໃນທາງທີ່​່�ຜິ​ິດ

ປະກົ​ົດໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນໃນ

ແລະ ເດັ​ັກນ້​້ອຍ ສະແດງພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາ ແລະ ທັ​ັດສະນະດຽວກັ​ັນ, ຈົ​ົນເຖິ​ິງພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາທີ່​່�ຮຸ​ຸນແຮງຢ່​່າງ ຊັ​ັດເຈນຫຼ​ຼາຍ ເຊັ່​່�ນ: ການກົ​ົດຂີ່​່�ຂົ່​່�ມເຫັ​ັ ງ ແລະ ການທາລຸ​ຸນເດັ​ັກ. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: https://www.safeatschool.ca/professional-learning/youth-empowerment/youthempowerment-for-character-development/why-talk-about-power/adultism-and-adult-privilege

03 ຄວາມແຕກຕ່​່າງ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ຜິ​ິດ!

ແມ່​່ນການທີ່​່�ຄິດ ິ ວ່​່າ ເດັ​ັກນ້​້ອຍ ແລະ ເຍົ​ົາວະຊົ​ົນ ບໍ່​່ມີ​ີເຫດຜົ​ົ ນ, ບໍ່​່ມີ​ີຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບ ແລະ ເປັ​ັນຜູ້​້�

5. ການສະແດງຄວາມກຽດຊັ​ັງ ແລະ ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັນ

ຄົ​ົນເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນມີ​ີອິ​ິດສະຫຼ​ຼະທາງດ້​້ານ ຄວາມສໍາານຶ​ຶກ, ແນວຄວາມຄິ​ິດ, ການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ, ສາສະໜາ ໆລໆ. ຄົ​ົນທຸ​ຸກຄົ​ົນ, ຫາກບໍ່​່ແມ່​່ນອາດຊະຍາກອນ ທີ່​່�ເຮັ​ັດຜິ​ິ ດກົ​ົດໝາຍສາກົ​ົນ, ບໍ່​່ວ່າ່ ແມ່​່ນ ໃຜໆກໍ​ໍມີ​ີອິດ ິ ສະຫຼ​ຼະໃນການປະພຶ​ຶດຕົ​ົນໂດຍອີ​ີງຕາມຄວາມເຊື່​່ອ � ຂອງຕົ​ົນເອງ

ແລະ

ບໍ່​່ອາດຖື​ືກ

ບີ​ີບບັ​ັງຄັ​ັບໃຫ້​້ເຮັ​ັດໃນສິ່​່�ງທີ່​່�ຂັ​ັດກັ​ັບຄວາມສໍາານຶ​ຶກຂອງຕົ​ົນເອງໄດ້​້. ນອກຈາກນີ້​້,� ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະທາງດ້​້ານ ຄວາມສໍາານຶ​ຶກ ແລະ ແນວຄວາມຄິ​ິດ ຈະສົ​ົມບູ​ູນແບບໄດ້​້ກໍ​ໍຕໍ່ເ່ ມື່​່ອ � ສິ​ິດໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ ຢ່​່າງອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ ຖື​ືກຮັ​ັບປະກັ​ັນ. ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ, ແນວຄວາມຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບ “ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ” ຖື​ືກນໍາາໃຊ້​້ໃນ ຮຽນຮູ້​້�ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມ

https://www.un.org/en/ genocideprevention/documents/UN%20 Strategy%20and%20Plan%20of%20 Action%20on%20Hate%20Speech%20 18%20June%20SYNOPSIS.pdf

ທາງທີ່​່�ຜິ​ິດ, ມັ​ັນມີ​ີການລະເມີ​ີດສິ​ິດຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ແລະ ການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນແບບກຽດຊັ​ັງໂດຍ ຫຼົ​ົ�ງຄິ​ິດວ່​່າ ການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນແບບກຽດຊັ​ັງ ແມ່​່ນ “ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດ ເຫັ​ັ ນ” ເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � . ອິ​ິດສະຫຼ​ຼະໃນການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ ບໍ່​່ແມ່​່ນສິ​ິດທີ່​່�ສາມາດສະແດງຄວາມ ກຽດຊັ​ັງ ແກ່​່ຄົ​ົນກຸ່​່�ມນ້​້ອຍໃນສັ​ັງຄົ​ົມ ໄດ້​້ຢ່​່າງອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ ໂດຍທີ່​່�ຈະບໍ່​່ໄດ້​້ຮັ​ັບໂທດຕັ​ັດອິ​ິດສະຫຼ​ຼະພາບ ຫຼື​ື� ໂທດ ອື່​່ນ � ໆ ຍ້​້ອນອ້​້າງເຫດຜົ​ົ ນວ່​່າ ໄດ້​້ກະທໍາາ ຫຼື​ື� ເວົ້​້າ� ໄປ ໂດຍອີ​ີງຕາມຄວາມສໍາານຶ​ຶກ ແລະ ແນວ ຄວາມຄິ​ິດຂອງຕົ​ົນເອງ. ສິ​ິດທິ​ິໃນການລະເມີ​ີດສິ​ິດຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ແມ່​່ນບໍ່​່ມີ​ີຢູ່​່�ໃນໂລກນີ້​້.�

ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: ອົ​ົງການແອມເນສຕີ​ີ ເກົ​ົາຫຼີ​ີ� amnesty.or.kr RESPECT MY RIGHTS, RESPECT MY DIGNITY - MODULE ONE: POVERTY AND HUMAN RIGHTS (AMNESTY INTERNATIONAL) RESPECT MY RIGHTS, RESPECT MY DIGNITY - MODULE THREE – SEXUAL AND REPRODUCTIVE RIGHTS ARE HUMAN RIGHTS (AMNESTY INTERNATIONAL)

33

4.2 ເພື່​່� ອນບ້​້ານທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ (Neighbours)

ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງ ຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່ຮ່� ວ່ ມກັ​ັນ

04 ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່ວ ່ ມກັ​ັນ

04

4.1 ແຕະ! ແຕະ!

ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ • ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ທໍາາຄວາມເຂົ້​້�າໃຈກ່​່ຽວກັ​ັບຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ແລະ ປ້​້ອງກັ​ັນຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງ ເພື່​່�ອສ້​້າງຄວາມສະຫງົ​ົບ.

33

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຄົ້​້�ນຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມພະຍາຍາມ ເພື່​່�ອການສ້​້າງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່​່ວມກັ​ັນຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ແລະ ກຸ່​່�ມຄົ​ົນ.

4.1 ແຕະ! ແຕະ!

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1 ກິ​ິດຈະກໍາາ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ເກມສໍາາລັ​ັບ 2 ຄົ​ົນ • ສິ່� ່ງທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 4.1 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ພື້​້� ນທີ່​່�ໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດຢື​ືນອ້​້ອມເປັ​ັນວົ​ົງມົ​ົນ ແລະ ເຮັ​ັດກິ​ິດຈະ ກໍາາທີ່​່�ມີ​ີການເຄື່​່�ອນໄຫວຮ່​່າງກາຍໄດ້​້ຢ່​່າງສະດວກ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ໃຫ້​້ຄິ​ິດວ່​່າ ບໍ່​່ແມ່​່ນການແຂ່​່ງຂັ​ັນທີ່​່�ຊະນະຜູ້​້�ດຽວ ແຕ່​່ແມ່​່ນການຮ່​່ວມມື​ື ທີ່​່�ຊະນະນໍາາກັ​ັນ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ທຸ​ຸກຄົ​ົນຢື​ືນອ້​້ອມກັ​ັນເປັ​ັນວົ​ົງມົ​ົນ ແລ້​້ວຟັ​ັງຄໍາາແນະນໍາາກ່​່ຽວກັ​ັບກິ​ິດຈະກໍາາຈາກຄູ​ູ. y ກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ສອງຄົ​ົນຢື​ືນເຊິ່​່�ງໜ້​້າ ແລ້​້ວຈັ​ັບມື​ືກັ​ັນຄື​ືກັ​ັບຈັ​ັບມື​ືເວລາພົ​ົບກັ​ັນ ແລະ ວິ​ິທີ​ີການປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ ແມ່​່ນມີ​ີຄື​ືດັ່​່� ງລຸ່​່�ມນີ້​້:� – ແມ່​່ນເກມທີ່​່�ຊະນະ ໂດຍການທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຫຼັ​ັ�ງມື​ືຂອງຝ່​່າຍກົ​ົງກັ​ັນຂ້​້າມ ມາແຕະ ຫຼື​ື� ສໍາາຜັ​ັ ດແອວ ຂອງຕົ​ົນເອງໃຫ້​້ໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍຄັ້​້�ງທີ່​່�ສຸ​ຸດ.

– ໃຫ້​້ເວລາ 1 ນາທີ​ີ.

y ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ແຕ່​່ລະຄົ​ົນນັ​ັບຈໍາານວນຄັ້​້�ງ ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງເອົ​ົາຫຼັ​ັ�ງມື​ືຂອງຄູ່​່�ຫຼິ້​້�ນເກມມາແຕະ ແອວ ໃນລະຫວ່​່າງຫຼິ້​້�ນເກມ ວ່​່າໄດ້​້ຈັ​ັກຄັ້​້�ງໆແລ້​້ວ.

y ຄູ​ູ ຈັ​ັບເວລາ 1 ນາທີ​ີ ແລະ ເມື່​່ອ � ຄົ​ົບ 1 ນາທີ​ີ, ໃຫ້​້ກວດເບິ່​່�ງວ່​່າແຕ່​່ລະຄົ​ົນໄດ້​້ແຕະສໍາາເລັ​ັດໄປທັ​ັງໝົ​ົດ ຈັ​ັກຄັ້​້�ງ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ກິ​ິດຈະກໍາາດໍາາເນີ​ີນໄປຢ່​່າງລາບລື່​່ນ � ,

ຄູ​ູຄວນຫຼິ້​້�ນເກມຕົ​ົວຢ່​່າງໃຫ້​້ເບິ່​່�ງກ່​່ອນເລີ່​່�ມກິ​ິດຈະກໍາາ.

ສໍາາລັ​ັບຕົ​ົວຢ່​່າງ, ຖ້​້າເປັ​ັນໄປໄດ້​້ ແມ່​່ນສະແດງໃຫ້​້ເບິ່​່�ງແບບສັ້​້� ນໆ ແລະ ລຽບງ່​່າຍ ໂດຍການເອົ​ົາຫຼັ​ັ�ງມື​ືມາ ແຕະແອວ ປະມານ 1-2​ຄັ້​້�ງ. y ໃນຂັ້​້�ນຕອນການສະແດງຕົ​ົວຢ່​່າງໃຫ້​້ເບິ່​່�ງ, ກວດເບິ່​່�ງວ່​່າ ນັ​ັກຮຽນມີ​ີຄໍາາຖາມຫຼື​ື�ບໍ່​່ ແລະ ຫຼັ​ັ�ງຈາກເລີ່​່�ມກິ​ິດ ຈະກໍາາແລ້​້ວ, ເຮັ​ັດໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດຈົ​ົດຈໍ່​່ຢູ່​່�ກັ​ັບກິ​ິດຈະກໍາາ ໂດຍທີ່​່�ບໍ່ມີ​ີຄົ ່ ົນຢື​ືນຊຶ​ຶງ ຫຼື​ື� ລັ​ັງເລ ພາຍໃນ ເວລາ 1 ນາທີ​ີ. y ໃນຂັ້​້�ນຕອນການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ຍ້​້ອນມີ​ີການໃຊ້​້ແຮງ ຈຶ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດເກີ​ີດກໍ​ໍລະນີ​ີ ທີ່​່�ມີ​ີການ ເຄື່​່ອ � ນໄຫວຮ່​່າງກາຍແຮງຂຶ້​້ນ � ຫຼື​ື� ຮ້​້ອງສຽງດັ​ັງຕ່​່າງໆຂຶ້​້ນ � ໄດ້​້. ຍ້​້ອນການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ແບບມີ​ີ ບັ​ັນຍາກາດທີ່​່�ມ່ວ ່ ນຊື່​່ນ � ແລະ ມີ​ີສຽງດັ​ັງຟົ​ົດຟື້​້� ນ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ດີ​ີທີ່​່�ສຸ​ຸດ, ຄູ​ູຈຶ່​່�ງຄວນປ່​່ອຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນ ສາມາດຟົ​ົດແຊວໄດ້​້ ຢ່​່າງມີ​ີຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈ ໃນເວລາປະມານ 1 ນາທີ​ີ ທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ.

33

ການລອງຄິ​ິດທົ​ົບທວນ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ເອີ້​້ນ � ທີ​ີມທີ່​່�ແຕະໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍຄັ້​້�ງທີ່​່�ສຸ​ຸດ ແລະ ທີ​ີມທີ່​່�ແຕະໄດ້​້ໜ້​້ອຍຄັ້​້�ງທີ່​່�ສຸ​ຸດ ພາຍໃນຊັ້​້�ນຮຽນ ອອກມາ ຢື​ືນຢູ່​່�ກາງວົ​ົງມົ​ົນ, ແລ້​້ວຂໍ​ໍໃຫ້​້ສະແດງການຫຼິ້​້�ນເກມຄື​ືກັ​ັບທີ່​່�ຫຼິ້� ນ ້ ນໍາາກັ​ັນກ່​່ອນໜ້​້ານີ້​້ໃ� ຫ້​້ເບິ່​່�ງ.

y ສຸ​ຸດທ້​້າຍ, ໃຫ້​້ຄູ​ູຖາມຄໍາາຖາມດັ່​່� ງລຸ່​່�ມນີ້​້� ແກ່​່ນັ​ັກຮຽນ ແລະ ຊ່​່ວຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຄິ​ິດທົ​ົບທວນ ຫາຄວາມໝາຍຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ.

ຕົ​ົວຢ່​່າງຄໍາາຖາມເພື່​່� ອການຄິ​ິດທົ​ົບທວນ - ຫຼັ​ັ�ງຈາກປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາແລ້​້ວ ມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ?

- ໃນເວລາທີ່​່�ເບິ່​່�ງການສະແດງການຫຼິ້​້�ນເກມຂອງ 2 ທີ​ີມ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ຄິດ ິ ໄດ້​້ແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

- ຫຼັ​ັ�ງຈາກຟັ​ັງຄໍາາແນະນໍາາກ່​່ຽວກັ​ັບການປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາແລ້​້ວ, ຖ້​້າຫາກວ່​່າທັ​ັງສອງໄດ້​້ພະຍາຍາມໃຊ້​້ແຮງດຶ​ຶງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ, ເຫດຜົ​ົ ນແມ່​່ນຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ?

- ໃນລະຫວ່​່າງປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ, ຖ້​້າຫາກມີ​ີການປ່​່ຽນແປງການກະທໍາາຕໍ່​່ກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ, ມັ​ັນໄດ້​້ເກີ​ີດມີ​ີການ

04 ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່ວ ່ ມກັ​ັນ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ປ່​່ຽນແປງເມື່​່ອ � ໃດ ແລະ ປ່​່ຽນແປງຄື​ືແນວໃດ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເວລາດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ສາມາດເກີ​ີດເຫດການຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງ ດັ່​່� ງກໍ​ໍລະນີ​ີຂ້​້າງລຸ່​່�ມນີ້​້ໄ� ດ້​້.

– ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ທັ​ັງສອງຄົ​ົນໃຊ້​້ແຮງຕໍ່​່ກັ​ັນ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສຸ​ຸດທ້​້າຍ ທັ​ັງສອງຄົ​ົນແຕະໄດ້​້ “0 ຄັ້​້�ງ” ຫຼື​ື� “1-2 ຄັ້​້�ງ” – ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ຜູ້�້ ໜຶ່ງ່� ມີ​ີແຮງຫຼ​ຼາຍ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� ແຕະໄດ້​້ “ຫຼ​ຼາຍສິ​ິບຄັ້​້�ງ” ແລະ ອີ​ີກຜູ້​້� ໜຶ່ງ່� ແຕະໄດ້​້ “0-2 ຄັ້​້�ງ” – ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ສອງຄົ​ົນແຕະໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາ “30 ຄັ້​້�ງ” – ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ສອງຄົ​ົນແຕະໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາ “50 ຄັ້​້�ງ” y ດັ່​່� ງນີ້​້,� ຖ້​້າເກີ​ີດມີ​ີ ຈໍາານວນຄັ້​້�ງ ແລະ ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ ທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ, ໃນຂັ້​້�ນຕອນການກວດເບິ່​່�ງຈໍາາ ນວນຄັ້​້�ງ, ໃຫ້​້ຄູ​ູຈັ​ັດປະເພດຂອງທີ​ີມຕ່​່າງໆເປັ​ັນຮູ​ູບແບບຢູ່​່�ໃນໃຈ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ໃຫ້​້ເອີ້​້ນ � ບັ​ັນດາທີ​ີມທີ່​່� ສາມາດເປັ​ັນຕົ​ົວຢ່​່າງຂອງແຕ່​່ລະປະເພດ ອອກມາຢື​ືນຢູ່​່�ກາງວົ​ົງມົ​ົນ ເທື່​່�ອລະທີ​ີມ ແລ້​້ວຂໍ​ໍໃຫ້​້ສະແດງ ການຫຼິ້​້�ນເກມໃຫ້​້ເບິ່​່�ງ ແລະ ທຸ​ຸກຄົ​ົນກໍ​ໍພາກັ​ັນເບິ່​່�ງ ພ້​້ອມທັ​ັງສັ​ັງເກດເບິ່​່�ງວ່​່າ ມັ​ັນໄດ້​້ດໍາາເນີ​ີນໄປຄື​ືແນວ ໃດ. ການສັ​ັງເກດແມ່​່ນຂັ້​້�ນຕອນທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ ເພື່​່� ອກິ​ິດຈະກໍາາການຄິ​ິດທົ​ົບທວນ ທີ່​່�ຈະດໍາາເນີ​ີນພາຍຫຼັ​ັ�ງ. y ໃນຂັ້​້�ນຕອນການຄິ​ິດທົ​ົບທວນ, ຈະເກີ​ີດມີ​ີກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນໂຍນຄວາມຜິ​ິ ດທັ​ັງໝົ​ົດມາໃຫ້​້ຄູ​ູ ຍ້​້ອນຄູ​ູໄດ້​້ ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາວ່​່າ: “ຜູ້​້� ທີ່​່�ແຕະໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍ ເປັ​ັນຜູ້​້� ຊະນະ” ຈຶ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄິ​ິດວ່​່າເປັ​ັນ “ການແຂ່​່ງຂັ​ັນ” ທີ່​່�ວັ​ັດກັ​ັນ ດ້​້ວຍກໍາາລັ​ັງ. ໃນເວລານີ້​້,� ຄູ​ູ ຄວນຕອບວ່​່າ: ຄູ​ູ ໄດ້​້ເວົ້​້າ� ວ່​່າ “ຊະນະ,” ແຕ່​່ “ບໍ່​່ໄດ້​້ເວົ້​້າ� ວ່​່າ ມີ​ີພຽງແຕ່​່ຄົ​ົນດຽວ ເທົ່​່�ານັ້​້� ນ ທີ່​່�ຊະນະໄດ້​້.” ເພື່​່� ອເປັ​ັນການເຊື່​່ອ � ມໂຍງຄໍາາຖາມກັ​ັບຂໍ້ຄິ ້ ດ ິ ທີ່​່�ວ່າ່ “ທຸ​ຸກຄົ​ົນເປັ​ັນຜູ້​້� ຊະນະໄດ້​້.” y ນັ​ັກຮຽນອາດບໍ່​່ສາມາດຕອບຄໍາາຖາມເພື່​່� ອການຄິ​ິດທົ​ົບທວນໄດ້​້ໂດຍທັ​ັນທີ​ີກໍ​ໍເປັ​ັນໄດ້​້.

ໃນເວລານັ້​້� ນ,

ແທນທີ່​່�ຄູ​ູຈະບອກຄໍາາຕອບໃຫ້​້ຮູ້​້ເ� ລີ​ີຍທັ​ັນທີ​ີ ຫຼື​ື� ຕັ້​້�ງຄໍາາຖາມເພື່​່� ອນໍາາພາໄປສູ່​່�ຄໍາາຕອບ, ການລໍ​ໍຖ້​້າຄໍາາຕອບ ໂດຍການສ້​້າງບັ​ັນຍາກາດທີ່​່�ດີ​ີ ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ທຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນໄດ້​້ ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ ຄວາມໝາຍຂອງກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້ເ� ລິ​ິກເຊິ່​່�ງຍິ່​່�ງຂຶ້​້ນ � .

33

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີຮ່​່ວມກັ​ັນ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ການຄົ້​້�ນຄິ​ິດ ຫຼັ​ັ�ງການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ “ແຕະ! ແຕະ!” ແລະ ຂັ້​້�ນຕອນການໂຕ້​້ວາທີ​ີ ຄວນຈັ​ັດໃຫ້​້

ຍາວສົ​ົມຄວນ, ເພື່​່� ອໃຫ້​້ມີ​ີການແບ່​່ງປັ​ັນບົ​ົດສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບ “ການແຂ່​່ງຂັ​ັນ ແລະ ການຮ່​່ວມມື​ື” ແລະ ການໃຫ້​້ເວລາໃນການຂຽນບົ​ົດຄວາມສັ້​້� ນໆນໍາາ ກໍ​ໍເປັ​ັນການດີ​ີ. (ນໍາາໃຊ້​້ ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 4.1)

ຫົ​ົວຂໍ້​້ການໂຕ້​້ວາທີ​ີຮ່​່ວມກັ​ັນ - ໃນສັ​ັງຄົ​ົມທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາອາໄສຢູ່​່� ມີ​ີການແຂ່​່ງຂັ​ັນຕ່​່າງໆຄື​ືແນວໃດແດ່​່?

- ເວລາທີ່​່�ນຶ​ຶກເຖິ​ິງ “ການແຂ່​່ງຂັ​ັນ,” ເຫດຜົ​ົ ນທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ພວກເຮົ​ົາຈິ​ິນຕະນາການວ່​່າ ມັ​ັນມີ​ີພຽງແຕ່​່ບົ​ົດສະຫຼຸ​ຸ� ບ WinLose ແມ່​່ນຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ?

- ກໍ​ໍລະນີ​ີການແຂ່​່ງຂັ​ັນ ທີ່​່�ນໍາາມາເຊິ່​່�ງຄວາມຮຸ​ຸນແຮງແມ່​່ນມີ​ີຄື​ືແນວໃດ?

- ການແຂ່​່ງຂັ​ັນທີ່​່�ທຸ​ຸກຄົ​ົນເປັ​ັນຜູ້​້� ຊະນະ ແມ່​່ນເປັ​ັນໄປໄດ້​້ບໍ​ໍ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 4

ການລອງຊອກຫາກໍ​ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ປະສົ​ົບການໃນການລອງຊອກຫາກໍ​ໍລະນີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງ ທີ່​່�ບໍ່ແ ່ ມ່​່ນການແຂ່​່ງຂັ​ັນທີ່​່� ຖ້​້າຂ້​້ອຍຊະນະ ຕ້​້ອງ ມີ​ີບາງຄົ​ົນທີ່​່�ແພ້​້, ແຕ່​່ແມ່​່ນການທີ່​່� ເມື່​່ອ � ຄົ​ົນໃດຄົ​ົນໜຶ່​່ງ� ຊະນະ ແລ້​້ວໃນບໍ່​່ດົ​ົນ ຂ້​້ອຍເອງກໍ​ໍຈະຊະນະ ນໍາາກັ​ັນ ແມ່​່ນສາມາດເຮັ​ັດໃຫ້​້ກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ມີ​ີຄວາມໝາຍຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � ກ່​່ວາເກົ່​່�າ.

“ໂລກທີ່​່�ສະຫງົ​ົບສຸ​ຸກ ບໍ່​່ໄດ້​້ໝາຍຄວາມວ່​່າ ແມ່​່ນໂລກທີ່​່�ປາສະຈາກຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ, ແຕ່​່ມັ​ັນໝາຍເຖິ​ິງສັ​ັງຄົ​ົມທີ່​່� ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ຖື​ືກແກ້​້ໄຂຢ່​່າງເປັ​ັນທີ່​່�ເພິ​ິ ງພໍ​ໍ ໃຈຂອງທຸ​ຸກຄົ​ົນ ຖ້​້າເປັ​ັນໄປໄດ້​້ ແລະ ໝາຍເຖິ​ິງສັ​ັງຄົ​ົມ ທີ່​່�ບໍ່ແ ່ ມ່​່ນໂຄງສ້​້າງສັ​ັງຄົ​ົມ ທີ່​່�ເບິ່​່�ງ ວ່​່າ “ຖ້​້າຂ້​້ອຍຊະນະ, ເຈົ້​້າ� ກໍ​ໍຈໍາາເປັ​ັນຕ້​້ອງແພ້​້” ໂດຍອັ​ັດຕະໂນມັ​ັດ ອີ​ີກຕໍ່​່ໄປ.” ໂດຍ: Gill Fell

ເອກະສານອ້​້າງອີ​ີງ • HYUN Gwang-il. ເກີ​ີນກ່​່ວາການແຂ່​່ງຂັ​ັນ ສູ່​່�ການສຶ​ຶກສາທີ່​່�ກ້​້າວໜ້​້າ. Salimteo • LEE Min-hwa. ການຮ່​່ວມມື​ືທີ່​່�ບໍ່ປົ​ົ ່ ກກະຕິ​ິ. Signature • LEE Daehoon. ວິ​ິຊາ P.E.A.C.E ທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນຮຽນຮູ້​້ � ຈາກທຸ​ຸກຄົ​ົນ. PEACEMOMO • PEACEMOMO. Toolkit ຂັ້​້�ນຕອນການເຂົ້​້າ� ສູ່​່� ການເປັ​ັນຜູ້​້� ດໍາາເນີ​ີນການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມສະຫງົ​ົບ.

33

ເພື່​່� ອນບ້​້ານທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ (Neighbours) ແຜນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ດ ັ ແຍ້​້ງ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການວິ​ິເຄາະຂັ້​້�ນຕອນຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ຫຼັ​ັ�ງ ການຮັ​ັບຊົ​ົມວິ​ິດີ​ີໂອ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ການວິ​ິເຄາະວິ​ິດີ​ີໂອ ແລະ ການໂຕ້​້ວາທີ​ີກຸ່​່�ມ, ນໍາາສະເໜີ​ີບົ​ົດຄົ້​້�ນຄວ້​້າດ່​່ຽວ ແລະ ກຸ່​່�ມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 4.2 (ກຸ່​່�ມລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ, ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດນ້​້ອຍ, ສະພາບ ແວດລ້​້ອມທີ່​່�ສາມາດເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອໄດ້​້ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ສາມາດຄິ​ິດຄໍາານຶ​ຶງເຖິ​ິງບົ​ົດບາດຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ແລະ ຊຸ​ຸມຊົ​ົນ ທີ່​່�ສາມາດສ້​້າງຄວາມສະຫງົ​ົບ ບໍ່​່ແມ່​່ນຄວາມຮຸ​ຸນແຮງ ຈາກການວິ​ິເຄາະຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ສ້​້າງກຸ່​່�ມທີ່​່�ປະກອບມີ​ີ 5-6 ຄົ​ົນ. y ນໍາາສະເໜີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບຮູ​ູບເງົ​ົາເລື່​່ອ � ງ “ເພື່​່� ອນບ້​້ານທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ” ໂດຍຫຍໍ້​້ ພ້​້ອມທັ​ັງແນະນໍາາໃຫ້​້ຕັ້​້�ງໃຈ

ສັ​ັງເກດກ່​່ຽວກັ​ັບຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງທີ່​່�ຢູ່​່�ໃນຮູ​ູບເງົ​ົາ ແລ້​້ວເປີ​ີດວິ​ິດີ​ີໂອຮູ​ູບເງົ​ົາ. ບໍ່​່ຟ້​້າວຢາຍເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ ຫຼື​ື� ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດນ້​້ອຍເທື່​່�ອ.

y ຕັ້​້�ງຄໍາາຖາມເພື່​່� ອການແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກໂດຍທົ່​່� ວໄປ ຫຼັ​ັ�ງຈາກການຮັ​ັບຊົ​ົມຄັ້​້�ງທໍາາອິ​ິດ.

04 ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່ວ ່ ມກັ​ັນ

4.2

– ມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກແນວໃດ?

– ສາເຫດຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງລະຫວ່​່າງສອງຄົ​ົນແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

– ເວລາທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງຖື​ືກກະຕຸ້​້�ນໃຫ້​້ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ແມ່​່ນເມື່​່ອ � ໃດ?

– ການເຄື່​່ອ � ນໄຫວຮ່​່າງກາຍ ຫຼື​ື� ທ່​່າທາງ ໃນຕອນນັ້​້� ນ ແມ່​່ນເປັ​ັນຄື​ືແນວໃດ?

– ສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ແລະ ຄວາມຮຸ​ຸນແຮງ ໃຫຍ່​່ຂຶ້ນ ້� ກ່​່ວາເກົ່​່�າ ແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? y ຄູ​ູຈົ​ົດຄໍາາຕອບຕ່​່າງໆທີ່​່�ກ່​່ຽວກັ​ັບຄໍາາຖາມໃສ່​່ເທິ​ິງກະດານດໍາາ ຫຼື​ື� ກະດານ ໄປນໍາາ ແລ້​້ວໃຫ້​້ຄໍາາແນະ ນໍາາວ່​່າ ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ບໍ່​່ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ແບບກະທັ​ັນຫັ​ັນ, ແຕ່​່ວ່າ່ ເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ຄ່ອ ່ ຍໆເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຍ້​້ອນ ສາເຫດໃດໜຶ່​່ງ� ແລະ ມັ​ັນມີ​ີປັ​ັດໄຈຕ່​່າງໆທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ໃນແຕ່​່ລະຂັ້​້�ນ.

y ຢາຍເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ. ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອອີ​ີກເທື່​່�ອໜຶ່​່ງ� ພ້​້ອມທັ​ັງໃຫ້​້ແຕ່​່ລະຄົ​ົນ ຊອກຫາ “ຂະບວນການເພີ່​່� ມສູ​ູງຂຶ້​້ນ � ຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງແຕ່​່ລະຂັ້​້�ນ ແລະ ປັ​ັດໄຈຕ່​່າງໆທີ່​່�ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນຕໍ່​່ການ

ເພີ່​່� ມທະວີ​ີຄວາມຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ນັ້​້� ນ” ໃຫ້​້ຫຼ​ຼາຍເທົ່​່�າທີ່​່�ຈະຫຼ​ຼາຍໄດ້​້. ແລະ ແນະນໍາາໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຂຽນຄໍາາ ສໍາາຄັ​ັນ ຫຼື​ື� ຄີ​ີເວີ​ີດ ຂອງແຕ່​່ລະປັ​ັດໄຈທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຄົ້​້�ນພົ​ົບ ລົ​ົງໃສ່​່ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດ ໜ້​້າລະຄໍາາ. ຂໍ້​້ມູ​ູນວິ​ິດີ​ີໂອ: “ເພື່​່� ອນບ້​້ານທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ” ໂດຍ ນໍ​ໍຣແມນ ແມັ​ັກລາເຣັ​ັນ (Norman McLaren) ຈາກເວັ​ັບໄຊ https://youtu. be/4YAYGi8rQag

ເນື້​້� ອໃນຫຍໍ້​້ຂອງວິ​ິດີ​ີໂອ ຢູ່​່�ຂ້​້າງຜູ້​້� ຊາຍສອງຄົ​ົນ ທີ່​່�ນັ່​່�ງພັ​ັກຜ່​່ ອນຢູ່​່�ຢ່​່າງສະບາຍ ມີ​ີດອກໄມ້​້ນ້​້ອຍກໍາາລັ​ັງເບັ່​່�ງບານຢູ່​່�. ຊາຍທັ​ັງສອງຕໍ່​່ສູ້​້�ກັ​ັນໂດຍ ການສ້​້າງກໍາາແພງ ແລະ ສູ້​້�ກັ​ັນດ້​້ວຍດາບ ເພື່​່� ອທີ່​່�ຈະຄອບຄອງດອກໄມ້​້ງາມນັ້​້� ນ. ການຕໍ່​່ສູ້​້�ແມ່​່ນຄ່​່ອຍໆຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ແລະ ສິ່​່�ງອ້​້ອມຂ້​້າງກໍ​ໍກາຍເປັ​ັນຊາກຫັ​ັກພັ​ັງທັ​ັງໝົ​ົດ. ຊາຍທັ​ັງສອງອິ​ິດເມື່​່ອ � ຍ ແລະ ໝົ​ົດແຮງແລ້​້ວລົ້​້� ມລົ​ົງ ຈົ​ົນຖື​ືກ ຝັ​ັງໃນຫຼຸ​ຸ� ມສົ​ົບໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ... ອ້​້າງອີ​ີງຈາກເວັ​ັບໄຊ https://momotepi.org/boardPost/113084/28

33

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ກ່​່ອນຈະເລີ່​່�ມກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້,� ໃຫ້​້ຄູ​ູກວດເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ແລະ ກະກຽມເອກະສານທີ່​່�ຈະຍົ​ົກໃຫ້​້ເບິ່​່�ງເປັ​ັນຕົ​ົວຢ່​່າງ ທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນໃນແຕ່​່ລະຂັ້​້�ນຕອນຂອງກິ​ິດຈະກໍາາໄວ້​້ລ່​່ວງໜ້​້າ.

ຖ້​້າຮູ້​້ລໍາ � າດັ​ັບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາເປັ​ັນຢ່​່າງດີ​ີໄວ້​້

ລ່​່ວງໜ້​້າ ກໍ​ໍຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາທັ​ັງໝົ​ົດໄດ້​້ຢ່​່າງລາບລື່​່ນ � ຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � ແລະ ການກະກຽມ ເອກະສານທີ່​່�ຈະຍົ​ົກໃຫ້​້ເບິ່​່�ງເປັ​ັນຕົ​ົວຢ່​່າງ ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາຂອງນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ຢ່​່າງມີ​ີ ຄວາມໝາຍຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � . y ເວລາທີ່​່�ໃຫ້​້ເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອຄັ້​້�ງທໍາາອິ​ິດ, ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຮັ​ັບຊົ​ົມວິ​ິດີ​ີໂອຢ່​່າງສະດວກສະບາຍ, ໃນ ສະພາບທີ່​່�ບໍ່ມີ​ີ ່ ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ ຫຼື​ື� ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດໃດໆເລີ​ີຍ. ຖ້​້ານັ​ັກຮຽນເຫັ​ັ ນເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດ ຫຼື​ື� ເຈ້​້ຍບົ​ົດ ເຝິ​ິກຫັ​ັດກ່​່ອນ, ມັ​ັນມີ​ີທ່​່າອ່​່ຽງທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນບໍ່​່ສາມາດຈົ​ົດຈໍ່​່ໃສ່​່ການເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ຍ້​້ອນມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກກົ​ົດດັ​ັນ ທີ່​່�ວ່າ່ ຈະມີ​ີກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ຕ້​້ອງໄດ້​້ໃຊ້​້ຄວາມຄິ​ິດຫຼັ​ັ�ງຈາກນີ້​້.� ໃນເວລາທີ່​່�ໃຫ້​້ເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອຄັ້​້�ງທໍາາອິ​ິດ, ຈົ່​່�ງສ້​້າງ ບັ​ັນຍາກາດທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຈົ​ົດຈໍ່​່ໃນການເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ໂດຍການແນະນໍາາວ່​່າ ເປັ​ັນພຽງການ ເບິ່​່�ງຮູ​ູບເງົ​ົາທໍາາມະດາ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການສ້​້າງແຜນທີ່​່� ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອຮອບທີ​ີສອງແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາວ່​່າ ກ່​່ອນອື່​່ນ � ໃຫ້​້ອະທິ​ິບາຍຄໍາາຫຼັ​ັ�ກ ຫຼື​ື� ຄໍາາ ສໍາາຄັ​ັນທີ່​່�ແຕ່​່ລະຄົ​ົນໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບໃຫ້​້ກັ​ັນຟັ​ັງຢູ່​່�ພາຍໃນກຸ່​່�ມ

ພ້​້ອມທັ​ັງປຽບທຽບກັ​ັບສິ່​່�ງຕ່​່າງໆທີ່​່�

ສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບ ແລ້​້ວລອງຊອກຫາຈຸ​ຸດຕ່​່າງໆທີ່​່�ຄື​ືກັ​ັນ ແລະ ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ. y ຖ້​້າຫາກຂັ້​້�ນຕອນການແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ຂອງແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມໄດ້​້ດໍາາເນີ​ີນໄປ ຢ່​່າງຟົ​ົດຟື້​້� ນພໍ​ໍ ສົ​ົມຄວນແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ຢາຍເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ ກຸ່​່�ມລະ 1 ໃບ. ຍົ​ົກຕົ​ົວຢ່​່າງ

ຂອງກິ​ິດຈະກໍາາການສ້​້າງແຜນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງ

ໂດຍການສະແດງເສັ້​້�ນໂຄ້​້ງຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງຢູ່​່�ເທິ​ິງ

ກະດານ ຫຼື​ື� ໜ້​້າຈໍ​ໍ ແລ້​້ວແນະນໍາາກ່​່ຽວກັ​ັບອົງ ົ ປະກອບຂອງເສັ້​້�ນສະແດງໂຄ້​້ງ ແລ້​້ວຕິ​ິດບັ​ັນດາປັ​ັດ ໄຈທີ່​່�ຄູ​ູຄົ້​້�ນພົ​ົບ ໃສ່​່ຈຸ​ຸດທີ່​່�ຄິດ ິ ວ່​່າກ່​່ຽວຂ້​້ອງ. y ແນະນໍາາໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມຕິ​ິດເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດທີ່​່�ກ່​່ຽວຂ້​້ອງ

ໃສ່​່ແຕ່​່ລະລະດັ​ັບຂັ້​້�ນຢູ່​່�ເທິ​ິງເສັ້​້�ນໂຄ້​້ງຂອງຂໍ້​້

ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ທີ່​່�ສະແດງໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນລະດັ​ັບການເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ທີ່​່�ມີ​ີຢູ່​່�ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດຄື​ື: “ກ່​່ອນ

ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ - ເກີ​ີດຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ - ການຕອບໂຕ້​້ເບື້​້�ອງຕົ້​້�ນ - ການຂະຫຍາຍຕົ​ົວ - ວິ​ິກິ​ິດ - ໝົ​ົດ ຫົ​ົນທາງ - ຕົ​ົກຕໍ່​່າລົ​ົງ (ການດິ່​່�ງລົ​ົງ).”

| ຕົ​ົວຢ່​່າງກິ​ິດຈະກໍາາ |

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມນໍາາສະເໜີ​ີແຜນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງແລ້​້ວ ແມ່​່ນເປັ​ັນເວລາຂອງການຄົ້​້�ນຄິ​ິດຮ່​່ວມກັ​ັນ ໂດຍການແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນເຊິ່​່�ງກັ​ັນ ແລະ ກັ​ັນ ວ່​່າ ຈາກສິ່​່�ງທີ່​່�ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມໄດ້​້ນໍາາສະເໜີ​ີຢູ່​່� ແຜນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງ ມີ​ີອັ​ັນໃດທີ່​່�ກຸ່​່�ມຂອງພວກເຮົ​ົາບໍ່​່ໄດ້​້ເວົ້​້າ� ເຖິ​ິງ ຫຼື​ື� ມີ​ີຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈທີ່​່�ແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ ຫຼື​ື�ບໍ່​່. y ໃນລະຫວ່​່າງທີ່​່�ຈະສິ້​້�ນສຸ​ຸດການຄົ້​້�ນຄິ​ິດຮ່​່ວມກັ​ັນ, ຄູ​ູອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ ທ່​່ານ ນໍ​ໍຣແມນ ແມັ​ັກລາເຣັ​ັນ, ຜູ້​້� ກໍາາກັ​ັບ ທີ່​່�ສ້​້າງວິ​ິດີ​ີໂອນີ້​້� ໄດ້​້ຕັ​ັດສິ​ິນໃຈຈະສ້​້າງຮູ​ູບເງົ​ົາເລື່​່ອ � ງນີ້​້ຂຶ້ � ນ ້� ຫຼັ​ັ�ງຈາກເບິ່​່�ງ “ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�.”

44

y ກ່​່ອນເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອຄັ້​້�ງທີ​ີສອງ, ຄູ​ູແຈກຢາຍເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດ ແລະ ການເອົ​ົາຕົ​ົວຢ່​່າງເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດທີ່​່�ຄູ​ູໄດ້​້ຂຽນ ໄວ້​້ລ່​່ວງໜ້​້າ ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເບິ່​່�ງ ປະມານ 1-2 ໃບ ກໍ​ໍເປັ​ັນການດີ​ີ. ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ຂຽນຄໍາາສໍາາຄັ​ັນ ທີ່​່�ເປັ​ັນປັ​ັດໄຈ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ເຊັ່​່�ນ: “ການປະກົ​ົດຂອງດອກໄມ້​້,” “ການຊີ້​້ນິ້​້ � ວມື​ື � ໃສ່​່ຕົ​ົນເອງ,” “ການຂີ​ີດ ເສັ້​້�ນ” ໆລໆ ແຕ່​່ລະຄໍາາ ໃສ່​່ເຈ້​້ຍແຕ່​່ລະໃບ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ພ້​້ອມທັ​ັງຂຽນແຕ່​່ລະຄໍາາໃສ່​່ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດໄປນໍາາແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ແຈກຢາຍເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກ ຫັ​ັດ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກຢາຍເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດແລ້​້ວ, ການສະແດງຕົ​ົວຢ່​່າງການແຕ້​້ມແຜນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງ ດ້​້ວຍ ການແຕ້​້ມເສັ້​້�ນສະແດງຢູ່​່�ເທິ​ິງກະດານດໍາາ ຫຼື​ື� ກະດານ ແລ້​້ວຕິ​ິດເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດຈໍາານວນໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ຄູ​ູໄດ້​້ ກະກຽມໂດຍການຂຽນຄໍາາສໍາາຄັ​ັນລົ​ົງໄປແລ້​້ວ ລົ​ົງໃສ່​່ບ່ອ ່ ນທີ່​່�ຄູ​ູຄິ​ິດວ່​່າເປັ​ັນລະດັ​ັບຂັ້​້�ນ ຂອງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງທີ່​່� ກ່​່ຽວຂ້​້ອງ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ການໂຕ້​້ວາທີ​ີເພື່​່� ອສະຫຼຸ​ຸ�ບ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

04 ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່ວ ່ ມກັ​ັນ

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

y ຄູ​ູຕັ້� ້ງຄໍາາຖາມຈໍາານວນໜຶ່​່ງ� ເພື່​່� ອຖາມນັ​ັກຮຽນ ແລະ ນໍາາພາການໂຕ້​້ວາທີ​ີ.

– ທ່​່ານ ນໍ​ໍຣແມນ ແມັ​ັກລາເຣັ​ັນ, ຜູ້​້� ກໍາາກັ​ັບ ຕ້​້ອງການເວົ້​້າ� ກ່​່ຽວກັ​ັບຫຍັ​ັງຜ່​່ ານວິ​ິດີ​ີໂອນີ້​້?�

– ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງ ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ� ຈຶ່​່�ງເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ນໍາາພາໃຫ້​້ເກີ​ີດມີ​ີການສ້​້າງວິ​ິດີ​ີໂອນີ້​້?� y ແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບ

ວິ​ິທີ​ີການເຂົ້​້າ� ໄປແຊກແຊງແນວໃດ

ກ່​່ອນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງຈະ

ຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � , ຈຶ່​່�ງຈະສາມາດສະກັ​ັດກັ້​້� ນບໍ່​່ໃຫ້​້ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງ ກາຍເປັ​ັນຮູ​ູບແບບຂອງຄວາມຮຸ​ຸນແຮງ. y ລອງຄິ​ິດເບິ່​່�ງວ່​່າ ເພື່​່� ອສ້​້າງໂອກາດໃນການປ່​່ຽນຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງໄປໃນທາງສັ​ັນຕິ​ິ ຫຼື​ື� ການແກ້​້ໄຂຂໍ້​້ຂັ​ັດ ແຍ້​້ງ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? y ຢື​ືນຢັ​ັນວ່​່າ ຖ້​້າບໍ່​່ຄິດ ິ ວ່​່າຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ສົ​ົມເຫດສົ​ົມຜົ​ົ ນ ແລະ ວິ​ິເຄາະເບິ່​່�ງມັ​ັນຢ່​່າງຖີ່​່�ຖ້​້ວນ ແລ້​້ວ, ການເຂົ້​້າ� ແຊກແຊງ ແລະ ໄກ່​່ເກ່​່ຍ ກ່​່ອນທີ່​່�ຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງຈະຮຸ​ຸນແຮງຂຶ້​້ນ � ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ເປັ​ັນໄປໄດ້​້. ພ້​້ອມທັ​ັງເນັ້​້�ນວ່​່າ ຄວາມອາດສາມາດ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດປ່​່ຽນແປງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຮູ​ູບແບບ ໃນລະດັ​ັບ ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນ, ທ້​້ອງຖິ່​່�ນ ແລະ ສາກົ​ົນ ໄປໃນທາງສັ​ັນຕິ​ິພາບ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ພົ​ົນລະເມື​ືອງ ໂລກຈໍາາເປັ​ັນຕ້​້ອງມີ​ີ.

ບໍ່​່ພຽງແຕ່​່ເທົ່​່�ານັ້​້� ນ,

ໃຫ້​້ຄໍາາແນະນໍາາເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນລອງຄົ້​້�ນຄິ​ິດເຖິ​ິງ

ບົ​ົດບາດຂອງຕົ​ົນເອງ ໃນຖານະພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ໂດຍການເຊື່​່ອ � ມໂຍງຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງກັ​ັບຊີ​ີວິດ ິ ປະຈໍາາ ວັ​ັນວ່​່າ ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງທີ່​່�ປະກົ​ົດໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນໃນການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນແຕ່​່ລະມື້​້�ໃນຮູ​ູບແບບໃດ ແລ້​້ວ ຄົ້​້�ນຄິ​ິດວ່​່າ ຕົ​ົນເອງຈະປະຕິ​ິບັ​ັດບົ​ົດບາດໃດ.

44

ເຂົ້​້�າໃຈເລິ​ິກເຊິ່​່�ງຂຶ້​້ນ �

ການສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາຂອງສົ​ົງຄາມ ເຢັ​ັນ ແລະ ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�

ສາມາດດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອຄວາມເຂົ້​້�າໃຈເລິ​ິກເຊິ່​່�ງຂຶ້​້ນ � ດັ່​່�ງຕໍ່​່ໄປ ນີ້​້� ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມໄດ້​້ ໂດຍອີ​ີງຕາມລະດັ​ັບການຮຽນຮູ້​້�.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຄູ​ູຖາມຄໍາາຖາມຕໍ່​່ໄປນີ້​້� ພ້​້ອມທັ​ັງແນະນໍາາກ່​່ຽວກັ​ັບກິ​ິດຈະກໍາາ.

– ກ່​່ອນຈະເກີ​ີດສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�, ມີ​ີຂັ້​້� ນຕອນຕ່​່າງໆຄື​ືແນວໃດແດ່​່?

– ຫຼັ​ັ�ງສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�, ມີ​ີຂັ້​້� ນຕອນຕ່​່າງໆຄື​ືແນວໃດແດ່​່ ຈົ​ົນກ່​່ວາສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນຈະສິ້​້�ນສຸ​ຸດລົ​ົງ? y ແນະນໍາາໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມນໍາາໃຊ້​້ຄອມພິ​ິ ວເຕີ​ີ ຫຼື​ື� ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື ເພື່​່� ອຄົ້​້�ນຫາຂໍ້​້ມູ​ູນວ່​່າ ໃນໄລຍະສົ​ົງຄາມ ເກົ​ົາຫຼີ​ີ�, ສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ແລະ ຫຼັ​ັ�ງຈາກສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນສິ້​້�ນສຸ​ຸດລົ​ົງຈົ​ົນເຖິ​ິງປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ມີ​ີ ທ່​່າອ່​່ຽງ, ການ ສົ​ົນທະນາ ແລະ ເຫດການຕ່​່າງໆແນວໃດທີ່​່�ໄດ້​້ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ແລ້​້ວສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາໂດຍອີ​ີງໃສ່​່ຂໍ້ ້ ມູ​ູນຕ່​່າງໆເຫຼົ່​່��ານັ້​້� ນ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາແລ້​້ວ,

ໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມຂຶ້​້ນ � ນໍາາສະເໜີ​ີເສັ້​້�ນສະແດງເວລາຂອງ

ຕົ​ົນເອງ ແລະ ແບ່​່ງປັ​ັນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນກ່​່ຽວກັ​ັບ ຄວາມຈິ​ິງອັ​ັນໃໝ່​່, ຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກ ແລະ ສິ່​່�ງຕ່​່າງໆທີ່​່� ສາມາດຄິ​ິດໄດ້​້ ຈາກການເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັນ ທີ່​່�ຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບ ໃນລະຫວ່​່າງທີ່​່�ສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກສໍາາເລັ​ັດການຂຶ້​້ນ � ນໍາາສະເໜີ​ີແລ້​້ວ, ເຊື່​່ອ � ມໂຍງ ວິ​ິດີ​ີໂອ “ເພື່​່� ອນບ້​້ານທັ​ັງຫຼ​ຼາຍ” ກັ​ັບເສັ້​້�ນ ສະແດງເວລາສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ແລະ ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ� ແລ້​້ວແລກປ່​່ຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນວ່​່າ ຈະເຂົ້​້າ� ແຊກ ແຊງແບບໃດ

ຈຶ່​່�ງຈະສາມາດປ້​້ອງກັ​ັນບໍ່​່ໃຫ້​້ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງຂະຫຍາຍໄປສູ່​່�ຮູ​ູບແບບຂອງຄວາມ

ຮຸ​ຸນແຮງ. ນອກນີ້​້,� ຖາມຄໍາາຖາມວ່​່າ ໃນຂັ້​້�ນຕອນການສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາ, ນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບ

ຫຼື​ື�ບໍ່​່ ວ່​່າ ວົ​ົງຄະນະຍາດສາກົ​ົນ ທີ່​່�ໄດ້​້ປະສົ​ົບກັ​ັບ ສົ​ົງຄາມໂລກ 2 ຄັ້​້�ງ, ຍຸ​ຸກສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ແລະ ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ� ໄດ້​້ກະກຽມນະໂຍບາຍ ຫຼື​ື� ມາດຕະການຕ່​່າງໆແບບໃດເອົ​ົາໄວ້​້ ເພື່​່� ອການປ້​້ອງກັ​ັນ

ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງໃນອະນາຄົ​ົດ. y ກວດເບິ່​່�ງວ່​່າ ຢູ່​່�ໃນບັ​ັນດາເຫດການທີ່​່�ໄດ້​້ສັ​ັງລວມຢູ່​່�ໃນເສັ້​້�ນສະແດງເວລາ, ມີ​ີເຫດການ ຫຼື​ື� ຕົ​ົວຢ່​່າງ ໃດຫຼື​ື�ບໍ່​່

ທີ່​່�ເປັ​ັນໂອກາດປ່​່ຽນຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງໄປໃນທາງສັ​ັນຕິ​ິ

ນອກຈາກນີ້​້,�

ຫຼື​ື�

ຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງໄດ້​້ຮັ​ັບການແກ້​້ໄຂ.

ໃຫ້​້ຄູ​ູນໍາາສະເໜີ​ີການລົ​ົນນະລົ​ົງຕ່​່າງໆຂອງອົ​ົງການຈັ​ັດຕັ້​້�ງເພື່​່� ອຮັ​ັກສາຄວາມ

ສະຫງົ​ົບ ເຊັ່​່�ນ: ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາວ່​່າດ້​້ວຍການຄ້​້າອາວຸ​ຸດ, ຄະນະກໍາາມະການເພື່​່� ອການຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນການ ໃຊ້​້ອາວຸ​ຸດຂອງອົ​ົງການສະຫະປະຊາຊາດ, ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາວ່​່າດ້​້ວຍການເກື​ືອດຫ້​້າມລະເບີ​ີດຝັ​ັງດິ​ິນສັ​ັງຫານບຸ​ຸກຄົ​ົນ ໆລໆ ເພື່​່� ອເປັ​ັນຕົ​ົວຢ່​່າງວ່​່າ ວົ​ົງຄະນະຍາດສາກົ​ົນ ໄດ້​້ມີ​ີຄວາມພະຍາຍາມຜ່​່ ານມາ ຄື​ືແນວໃດແດ່​່ ເພື່​່� ອປ້​້ອງກັ​ັນການເກີ​ີດສົ​ົງຄາມ ຫຼື​ື� ຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຂໍ້​້ຂັ​ັດແຍ້​້ງທາງການທະຫານ.

44

y ຍ້​້ອນວ່​່າ ໂດຍທົ່​່� ວໄປ ການນໍາາໃຊ້​້ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືຢູ່​່�ໃນໂຮງຮຽນ ອາດເປັ​ັນເລື່​່ອ � ງທີ່​່�ຍາກ ແລະ ເຖິ​ິງວ່​່າຈະ ສາມາດນໍາາໃຊ້​້ໄດ້​້ກໍ​ໍອາດມີ​ີບາງຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ມີ​ີອິ ່ ນ ິ ເຕີ​ີເນັ​ັດ, ສະນັ້​້� ນ ໃນເວລາທີ່​່� ຊອກຫາຂໍ້​້ມູ​ູນກ່​່ຽວກັ​ັບ ຍຸ​ຸກ ສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ແລະ ການລະເບີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຂອງສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ອາດມີ​ີຂໍ້​້ຈໍາາກັ​ັດຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງ ໃນການຊອກຫາຂໍ້​້ມູ​ູນ ທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ. ຖ້​້າເປັ​ັນໄປໄດ້​້, ໃຫ້​້ພິ​ິ ຈາລະນາວິ​ິທີ​ີການປຣິ້​້�ນເອກະສານກ່​່ຽວຂ້​້ອງຈາກແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນຕ່​່າງໆ ເຊັ່​່�ນ: ຫົ​ົວຂໍ້ຂ່ ້ າ່ ວ, ຄໍ​ໍລໍາາໜັ​ັງສື​ືພິ​ິ ມ, ບົ​ົດຄົ້​້�ນຄ້​້ວາ, ເນື້​້�ອໃນຈາກປຶ້​້� ມແບບຮຽນ, ຮູ​ູບພາບ ໆລໆ ໄວ້​້ ລ່​່ວງໜ້​້າ ແລ້​້ວແຈກຢາຍໃຫ້​້ແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມເວລາດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ. y ກໍ​ໍລະນີ​ີຂອງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາ ແມ່​່ນມີ​ີຕົ​ົວຢ່​່າງໂດຍຫຍໍ້​້ ສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ ຢູ່​່�ໜ້​້າຕໍ່​່ໄປ. ແນະນໍາານັ​ັກຮຽນໃຫ້​້ໃສ່​່ ຂອບເຂດເວລາແຕ່​່ປີ​ີ 1945 ຈົ​ົນເຖິ​ິງປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ແລະ ໃຫ້​້ຊອກຫາວ່​່າ: ໂດຍອີ​ີງໃສ່​່ເຫດການຕ່​່າງໆທາງ ດ້​້ານປະຫວັ​ັດສາດໂລກທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນເວລານັ້​້� ນ, ສົ​ົງຄາມໄດ້​້ລະເບີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໂດຍຜ່​່ ານຂະບວນການຕ່​່າງໆຄື​ື ແນວໃດ, ສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໄດ້​້ສິ້​້�ນສຸ​ຸດລົ​ົງຄື​ືແນວໃດ ແລະ ໃນລະຫວ່​່າງນັ້​້� ນ ໄດ້​້ມີ​ີຄວາມພະຍາ ຍາມຕ່​່າງໆ ເພື່​່� ອການສ້​້າງສັ​ັນຕິ​ິພາບ ຄື​ືແນວໃດແດ່​່. y ໃຫ້​້ເວລາຢ່​່າງເໝາະສົ​ົມ

ແລະ

ສ້​້າງບັ​ັນຍາກາດທີ່​່�ມີ​ີຄວາມເປັ​ັນອິ​ິດສະຫຼ​ຼະ

ເພື່​່� ອຊ່​່ວຍເຮັ​ັດໃຫ້​້ເປັ​ັນ

ຂະບວນການທີ່​່�ມີ​ີຄວາມຟົ​ົດຟື້​້� ນ ແລະ ກະຕື​ືລື​ືລົ້​້� ນ ໂດຍການທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາ ແລະ

04 ໂອ! ຄວາມລັ​ັບຂອງຄວາມສະຫງົ​ົບ ແລະ ການຢູ່​່�ຮ່ວ ່ ມກັ​ັນ

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

ມີ​ີການຮຽນຮູ້​້ໄ� ປດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ ແທນທີ່​່�ຈະຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກວ່​່າເປັ​ັນຄື​ືວຽກບ້​້ານທີ່​່�ຕ້​້ອງເຮັ​ັດ.​

ເອກະສານອ້​້າງອີ​ີງ • ອ້​້າງອີ​ີງການສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງຈາກເວັ​ັບໄຊ http://historymssmith.blogspot.kr/2011/09/cold-wartimeline-activity.html •h ttps://www.amnesty.org/en/latest/news/2013/03/global-arms-trade-treaty-a-beginners-guide •E lementary History Teachers’ Association. ຂຽນ, ຕົ້​້�ນໄມ້​້ຮາກເລິ​ິກ ຂອງ Seoul National University ກວດແກ້​້.​ປະຫວັ​ັດສາດໂລກຄັ້​້�ງທໍາາອິ​ິດ 10: ສົ​ົງຄາມເຢັ​ັນ ແລະ ການປ່​່ຽນແປງຂອງໂລກປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ. Junior RHK

44

| ຕົ​ົວຢ່​່າງການສ້​້າງເສັ້​້�ນສະແດງເວລາ |

ປີ​ີ 1945: ສິ້​້� ນສຸ​ຸດສົ​ົງຄາມໂລກຄັ້​້�ງທີ​ີ 2 ປີ​ີ 1950: ສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�ລະເບີ​ີດຂຶ້​້ນ �

ປີ​ີ 1955:

ປີ​ີ 1953:

ການພັ​ັກຮົ​ົບສົ​ົງຄາມເກົ​ົາຫຼີ​ີ�

ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາວັ​ັກໂຊວີ​ີ

ປີ​ີ 1962: ປີ​ີ 1965:

ວິ​ິກິ​ິດການຂີ​ີປະນາວຸ​ຸດຢູ່​່� ປະເທດກູ​ູບາ

ສົ​ົງຄາມຫວຽດນາມ

ປີ​ີ 1973: ປີ​ີ 1975: ການໂຮມຫວຽດນາມໃຕ້​້ໂດຍການໃຊ້​້ກໍາາລັ​ັງທະຫານ ຂອງຫວຽດນາມເໜື​ືອ ປີ​ີ 1979: ສົ​ົງຄາມອັ​ັຟການິ​ິສຖານ

ການສະຫງົ​ົບເສິ​ິກລະຫວ່​່າງອາເມລິ​ິກາ ແລະ ຫວຽດນາມເໜື​ືອ ປີ​ີ 1978: ສ້​້າງຕັ້​້�ງຄະນະກໍາາມະການເພື່​່�ອການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ອນການໃຊ້​້ອາວຸ​ຸດຂອງອົ​ົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ ປີ​ີ 1985: ທ່​່ານ ກໍ​ໍຣບາຈົ​ົບຟ໌​໌ ເຂົ້​້�າຮັ​ັບຕໍາາແໜ່​່ງເປັ​ັນປະທານາທິ​ິບໍ​ໍດີ​ີ

ປີ​ີ 1989: ກໍາາແພງແບກລັ​ັງພັ​ັງທະລາຍ

ປີ​ີ 1990: ການໂຮມເຂົ້​້�າກັ​ັນຂອງປະເທດເຢຍລະມັ​ັນ

ປີ​ີ 1999: ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາອົ​ົດຕາວາ (ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາວ່​່າດ້​້ວຍການເກື​ືອດຫ້​້າມລະເບີ​ີດ ຝັ​ັງດິ​ິນ-ສັ​ັງຫານບຸ​ຸກຄົ​ົນ) ມີ​ີຜົ​ົນບັ​ັງຄັ​ັບໃຊ້​້

ປີ​ີ 2013: ປີ​ີ 2017: ຂະບວນການສາກົ​ົນເພື່​່�ອການລົ​ົບລ້​້າງອາວຸ​ຸດນິ​ິວເຄຼ​ຼຍ (ICAN) ໄດ້​້ຮັ​ັບລາງ ວັ​ັນໂນເບລສາຂາສັ​ັນຕິ​ິພາບ

ສະມັ​ັດຊາໃຫຍ່​່ສະຫະປະຊາຊາດ ຮັ​ັບຮອງເອົ​ົາ ສົ​ົນທິ​ິສັ​ັນຍາວ່​່າດ້​້ວຍການຄ້​້າ ອາວຸ​ຸດ

44

5.2 ເກາະພລາສຕິ​ິກ 5.3 ການປະພຶ​ຶດຕົ​ົນໃນຖານະພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ 5.4 ການຊ່​່ວຍເຫຼື​ື�ອສັ​ັດທະເລ

05 ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ � ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

05

5.1 ສໍາາຫຼ​ຼວດເບິ່​່�ງກິ​ິດຈະວັ​ັດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຕົ​ົນເອງ

ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ� ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ? ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ • ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ສໍາາຫຼ​ຼວດເບິ່​່�ງກິ​ິດຈະວັ​ັດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຕົ​ົນເອງຄື​ືນ ແລະ ລອງຄິ​ິດທົ​ົບທວນກ່​່ຽວກັ​ັບ ການນໍາາໃຊ້​້ຢາງພລາສຕິ​ິກ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຮຽນຮູ້​້�ວ່​່າ ຂີ້​້� ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຖິ້​້� ມໄປ ໄດ້​້ສົ່​່�ງຜົ​ົນເສຍຫາຍແນວໃດແກ່​່ສັ​ັດທະເລ ແລະ ມະນຸ​ຸດ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບວິ​ິທີ​ີການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ອນຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກ.

44

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ລອງຄົ້​້�ນຄິ​ິດເບິ່​່�ງວ່​່າ ຕົ​ົນເອງສາມາດເຮັ​ັດສິ່​່�ງໃດໄດ້​້ແດ່​່ ເພື່​່�ອປົ​ົກປ້​້ອງສັ​ັດໃນທະເລ ທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນວິ​ິກິ​ິດ.

5.1 ສໍາາຫຼ​ຼວດເບິ່​່�ງກິ​ິດຈະວັ​ັດປະຈໍາາ ວັ​ັນຂອງຕົ​ົນເອງ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການສັ​ັງເກດສິ່​່� ງທີ່​່� ຢູ່​່�ອ້​້ອມຕົ​ົວ

•ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາດ່​່ຽວ, ການໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ •ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ •ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ສໍາາຫຼ​ຼວດເບິ່​່�ງກິ​ິດຈະວັ​ັດປະຈໍາາວັ​ັນ ແລະ ລອງຄິ​ິດທົ​ົບທວນກ່​່ຽວກັ​ັບ ການນໍາາໃຊ້​້ພລາສຕິ​ິກ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາການຊອກຫາສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເຮັ​ັດດ້​້ວຍພລາສຕິ​ິກຢູ່​່�ໃນເຮື​ືອນ ແລະ ຫ້​້ອງຮຽນ, ເຊິ່​່�ງ ມັ​ັນຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຄໍາານຶ​ຶງໄດ້​້ວ່​່າ ຊີ​ີວິ​ິດຂອງພວກເຮົ​ົາອ້​້ອມຮອບໄປດ້​້ວຍພລາສຕິ​ິກຈໍາາ ນວນຫຼ​ຼວງຫຼ​ຼາຍ. y ຈົ່​່�ງຂຽນຊື່​່�ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເຮັ​ັດດ້​້ວຍພລາສຕິ​ິກ ທີ່​່�ຢູ່​່�ພາຍໃນເຮື​ືອນຕົ​ົນເອງ. ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເຮັ​ັດດ້​້ວຍ ພລາສຕິ​ິກ ລີ້​້ຊ້​້ � ອນຢູ່​່�ບ່​່ອນຕ່​່າງໆພາຍໃນເຮື​ືອນເຊັ່​່�ນ: ຢູ່​່�ໃນ ຕູ້​້ເ� ຢັ​ັນ, ຫ້​້ອງນໍ້​້າ, ລີ້​້ນ � ຊັ​ັກ, ຕູ້​້ໃ� ສ່​່ເສື້​້�ອຜ້​້າ ໆລໆ. ຕົ​ົວຢ່​່າງມີ​ີ: ກັ​ັບໃສ່​່ອາຫານ, ໂມງ, ເຄື່​່ອ � ງນຸ່​່�ງ (ກໍ​ໍລະນີ​ີຜະລິ​ິດໂດຍໃຊ້​້ແຜ່​່ ນແພສັ​ັງເຄາະ), ຢ່​່ວງຫ້​້ອຍເຄື່​່ອ � ງ, ເມົ້​້າ� ສ໌​໌, ແປ້​້ນພິ​ິ ມຄີ​ີບອດ, ຖົ​ົງຢາງ, ກະຕ່​່າ, ກ່​່ອງຢາສະຫົ​ົວ ໆລໆ. y ຈົ່​່�ງຂຽນຊື່​່�ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເຮັ​ັດດ້​້ວຍພລາສຕິ​ິກ ທີ່​່�ຢູ່​່�ພາຍໃນຫ້​້ ອງຮຽນ. ມີ​ີສິ່​່�ງຂອງຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ຢ່​່າງທີ່​່�ເປັ​ັນພລາສຕິ​ິກ ຢູ່​່�ໃນຫ້​້ອງຮຽນ ເຊັ່​່�ນ: ກັ​ັບໃສ່​່ເຄື່​່ອ � ງຂຽນ, ໄມ້​້ບັ​ັນທັ​ັດ, ຂາມີ​ີດຕັ​ັດ, ຕຸ​ຸກນໍ້​້າ, ອຸ​ຸປະກອນທໍາາຄວາມສະອາດ ໆລໆ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ​ັກຮຽນຂຽນຊື່​່ສິ່​່ � �ງຂອງໃນຫ້​້ອງຮຽນ ແລະ ໃນເຮື​ືອນຂອງຕົ​ົນເອງ ທີ່​່�ເປັ​ັນພລາສຕິ​ິກສໍາາ ເລັ​ັດແລ້​້ວ, ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ເວລານັ​ັກຮຽນຂຶ້​້ນ � ນໍາາສະເໜີ​ີ ວ່​່າໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບຫຍັ​ັງແດ່​່.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ເນື່​່ອ � ງຈາກກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ ບັ​ັນຫາຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ແມ່​່ນບັ​ັນຫາ ຂອງຂ້​້ອຍ, ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ເວລາ ເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດສັ​ັງເກດສິ່​່�ງທີ່​່�ຢູ່​່�ອ້​້ອມຕົ​ົວຢ່​່າງຄົ​ົບຖ້​້ວນ ແລະ ຄົ້​້�ນຄິ​ິດ. y ຍ້​້ອນວ່​່າກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້� ບໍ່​່ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ຕ້​້ອງການໃຊ້​້ຄວາມຮູ້​້,� ສະນັ້​້� ນ ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ໂອກາດນັ​ັກຮຽນຫຼ​ຼາຍໆ ຄົ​ົນໄດ້​້ຂຶ້​້ນ � ສະເໜີ​ີ ເທົ່​່�າທີ່​່�ຈະຫຼ​ຼາຍໄດ້​້.

44

ຂໍ້​້ດີ​ີ ແລະ ຂໍ້​້ເສຍຂອງຢາງພລາສຕິ​ິກ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນລອງຄົ້​້�ນຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບ

ເຫດຜົ​ົ ນທີ່​່�ຄົ​ົນທົ່​່� ວໂລກນໍາາໃຊ້​້ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�

ເປັ​ັນພລາສຕິ​ິກຫຼ​ຼາຍ ແລະ ຖ້​້າຫາກມີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ພລາສຕິ​ິກເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ແບບນີ້​້,� ມັ​ັນຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດ ບັ​ັນຫາຫຍັ​ັງ. y ຍ້​້ອນຫຍັ​ັງຜູ້​້�ຄົ​ົນຈຶ່​່�ງນໍາາໃຊ້​້ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເປັ​ັນພລາສຕິ​ິກຈໍາານວນຫຼ​ຼາຍ? ຖ້​້າປະລິ​ິມານການ ອຸ​ຸປະໂພກພລາສຕິ​ິກເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � , ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ ເກີ​ີດຫຍັ​ັງຂຶ້​້ນ � ? ຈົ່​່�ງຂຽນຂໍ້​້ດີ​ີ ແລະ ຂໍ້​້ເສຍຂອງ ພລາສຕິ​ິກ.

– ພລາສຕິ​ິກມີ​ີຂໍ້​້ດີ​ີຄື​ື: ມີ​ີຄວາມເບົ​ົາ ເມື່​່ອ � ທຽບໃສ່​່ແກ້​້ວ ຫຼື​ື� ເຫຼັ​ັ�ກ; ຍ້​້ອນວ່​່າສາມາດປ່​່ຽນຮູ​ູບຮ່​່າງໄດ້​້ ງ່​່າຍ ຈຶ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຜະລິ​ິດເປັ​ັນຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍຮູ​ູບແບບ ແລະ ມີ​ີລາຄາຖື​ືກ. ຂໍ້​້ດີ​ີ ເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ໄດ້​້ເຮັ​ັດໃຫ້​້ປະລິ​ິມານການອຸ​ຸປະໂພກພລາສຕິ​ິກເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ຢ່​່າງວ່​່ອງໄວ, ສົ່​່� ງຜົ​ົ ນໃຫ້​້ມີ​ີຂີ້​້�

05 ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ � ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � ເຊິ່​່�ງມັ​ັນເຮັ​ັດໃຫ້​້ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມເປັ​ັນມົ​ົນລະພິ​ິ ດ ໃນປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ. ນອກ ນີ້​້,� ຍ້​້ອນພລາສຕິ​ິກມີ​ີຄວາມເບົ​ົາ, ມັ​ັນຈຶ່​່�ງສາມາດຖື​ືກລົ​ົມພັ​ັດ ແລ້​້ວເຄື່​່ອ � ນທີ່​່�ໄປໄກໄດ້​້ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີ ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກໄປກອງຢູ່​່�ບ່​່ອນທີ່​່�ເຮົ​ົາບໍ່​່ສາມາດເຫັ​ັ ນໄດ້​້ນໍາາ.

ນອກຈາກນີ້​້ແ � ລ້​້ວ,

ຍ້​້ອນ

ພລາສຕິ​ິກບໍ່​່ສາມາດຍ່​່ອຍສະຫຼ​ຼາຍໂດຍເຊື້​້�ອຈຸ​ຸລະພາກໄດ້​້, ເຮັ​ັດໃຫ້​້ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກຈະຍັ​ັງ ຄົ​ົງຢູ່​່�ໃນໂລກນີ້​້� ເຖິ​ິງວ່​່າເວລາຈະຜ່​່ ານໄປດົ​ົນກໍ​ໍຕາມ.

44

5.2 ເກາະພລາສຕິ​ິກ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກ ແລະ ມົ​ົນລະພິ​ິດທາງ ສິ່​່� ງແວດລ້​້ອມ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາດ່​່ຽວ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ພວກເຮົ​ົາລອງມາເບິ່​່�ງນໍາາກັ​ັນວ່​່າ ຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຖິ້​້�ມໄປ ໄດ້​້ສົ່​່�ງຜົ​ົນເສຍຫາຍແກ່​່ສັ​ັດທະເລ ແລະ ມະນຸ​ຸດ ຄື​ືແນວໃດແດ່​່.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ “Plastic Ocean.” ວິ​ິດີ​ີໂອນີ້​້ສ � ະແດງໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນວ່​່າ ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກປິ​ິວໄປທະເລ ແລ້​້ວເປັ​ັນອັ​ັນຕະລາຍຕໍ່​່ຊີ​ີວິດ ິ ຂອງສັ​ັດທະເລຄື​ືແນວໃດ. ມີ​ີກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່� ສັ​ັດໃນທະເລກິ​ິນພລາສຕິ​ິກ ເຂົ້​້າ� ໄປຍ້​້ອນຫຼົ​ົ�ງຄິ​ິດວ່​່າມັ​ັນແມ່​່ນອາຫານ, ເຊິ່​່�ງ ຖ້​້າມີ​ີພລາສຕິ​ິກເຕັ​ັມທ້​້ອງ, ສັ​ັດຈະມີ​ີຄວາມຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກ ແໜ້​້ນທ້​້ອງ ແລະ ຈະບໍ່​່ກິ​ິນອາຫານ. ຖ້​້າຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນສະພາບແບບນີ້​້ເ� ປັ​ັນໄລຍະດົ​ົນ, ແນ່​່ນອນວ່​່າມັ​ັນ ກໍ​ໍຈະອົ​ົດອາຫານຕາຍໄປໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ. ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ສັ​ັດທະເລທັ​ັງຫຼ​ຼາຍແມ່​່ນກໍາາລັ​ັງຕາຍລົ​ົງໄປ ຍ້​້ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ. ຈົ່​່�ງເບິ່​່�ງຜ່​່ ານວິ​ິດີ​ີໂອວ່​່າ ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອຍພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ມະນຸ​ຸດຖິ້​້�ມໄປ ສົ່​່� ງຜົ​ົ ນ ເສຍຫາຍແກ່​່ທໍາາມະຊາດຄື​ືແນວໃດ.

ວິ​ິດີ​ີໂອ • https://www.youtube.com/watch?v=ju_2NuK5O-E

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ວິ​ິດີ​ີໂອ “Plastic Ocean” ແມ່​່ນເປັ​ັນພາສາອັ​ັງກິ​ິດ, ແຕ່​່ວ່າ່ ເຖິ​ິງຜູ້​້� ເບິ່​່�ງຈະບໍ່​່ເຂົ້​້າ� ໃຈພາສາອັ​ັງກິ​ິດ ກໍ​ໍ ສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈເນື້​້�ອໃນພື້​້� ນຖານໄດ້​້.

ເພື່​່� ອນັ​ັກຮຽນຜູ້​້� ທີ່​່�ບໍ່ຖ ່ ະໜັ​ັດພາສາອັ​ັງກິ​ິດ,

ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້

ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ລ່ � ວ ່ ງໜ້​້າ ກ່​່ອນເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອ ວ່​່າເປັ​ັນພາສາຕ່​່າງປະເທດ. y ໃນວິ​ິດີ​ີໂອ ລວມມີ​ີຕອນທີ່​່�ມີ​ີເນື້​້�ອໃນຜ່​່ າພິ​ິ ສູ​ູກຊາກສັ​ັດທີ່​່�ຕາຍແລ້​້ວ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກຄູ​ູເບິ່​່�ງວິ​ິດີ​ີໂອນີ້​້ລ່ � ວ ່ ງໜ້​້າ ແລ້​້ວ, ຫາກຄິ​ິດວ່​່າ ເນື້​້�ອໃນດັ່​່� ງກ່​່າວບໍ່​່ເໝາະສົ​ົມກັ​ັບໄວຂອງນັ​ັກຮຽນ, ໃຫ້​້ຕັ​ັດພາກສ່​່ວນນັ້​້� ນອອກ ກ່​່ອນ ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເບິ່​່�ງ.

44

ການຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບປະເພດຂອງຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຢູ່​່�ໃນທະເລ, ມີ​ີຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອປະເພດໃດຫຼ​ຼາຍ? ຈົ່​່�ງລອງຈັ​ັດອັ​ັນດັ​ັບປະເພດຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອລຸ່​່�ມນີ້​້� ແຕ່​່ ອັ​ັນດັ​ັບ 1 ເຖິ​ິງອັ​ັນດັ​ັບ 10.

ທີ່​່� ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດມົ​ົນລະພິ​ິດທາງທະເລ

– ຈົ່​່�ງສະເຫຼີ​ີ�ຍຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ �

ຫຼັ​ັ�ງຈາກໃຫ້​້ເວລາໃນການເຮັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ.

ເອກະສານດ້​້ານລຸ່​່�ມນີ້​້� ແມ່​່ນບົ​ົດລາຍງານຂອງ ອົ​ົງການ Ocean Conservancy, ອົ​ົງການ ຈັ​ັດຕັ້​້�ງກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມຂອງອາເມຣິ​ິກາ

ທີ່​່�ໄດ້​້ຖື​ືກເຜີ​ີຍແຜ່​່ ໃນປີ​ີ

2020.

Ocean

Conservancy ຕີ​ີພິ​ິ ມບົ​ົດລາຍງານກ່​່ຽວກັ​ັບຂີ້ເ້� ຫຍື້​້�ອຢູ່​່�ທະເລອອກມາທຸ​ຸກໆປີ​ີ, ເຊິ່​່�ງໃນແຕ່​່ລະ ປີ​ີ ປະເພດຂອງຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອທີ່​່�ຖື​ືກຄົ້​້�ນພົ​ົບຢູ່​່�ໃນທະເລ ແມ່​່ນບໍ່​່ມີ​ີຄວາມແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ, ແຕ່​່ວ່າ່ ອັ​ັນດັ​ັບຂອງມັ​ັນມີ​ີການປ່​່ຽນແປງເລັ​ັກນ້​້ອຍ. ອັ​ັນດັ​ັບອາດແຕກຕ່​່າງກັ​ັນ ອີ​ີງຕາມປີ​ີພິ​ິມຂອງ ບົ​ົດລາຍງານ.

05 ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ � ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

y ຫຼັ​ັ�ງຈາກເປີ​ີດເຜີ​ີຍອັ​ັນດັ​ັບແລ້​້ວ, ໃຫ້​້ຄູ​ູ ແລະ ນັ​ັກຮຽນຮ່​່ວມກັ​ັນຊອກຫາຈຸ​ຸດທີ່​່�ຄື​ືກັ​ັນຂອງຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ ທະເລ ນັ​ັບແຕ່​່ອັນ ັ ດັ​ັບ 1 ເຖິ​ິງອັ​ັນດັ​ັບ 10. ຖ້​້າພິ​ິ ຈາລະນາເບິ່​່�ງປະເພດຂອງຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອທະເລແຕ່​່ ອັ​ັນດັ​ັບ 1 ເຖິ​ິງອັ​ັນດັ​ັບ 10, ຈະສາມາດຮັ​ັບຮູ້ໄ້ � ດ້​້ວ່​່າ ທຸ​ຸກຢ່​່າງແມ່​່ນມີ​ີສ່​່ວນກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັບພລາສຕິ​ິກ ທັ​ັງໝົ​ົດ. ກໍ​ໍລະນີ​ີຂອງ ຢາສູ​ູບ, ພາກສ່​່ວນທີ່​່�ເປັ​ັນຟີ​ີລເຕີ້​້� (ຕົ​ົວກອງ) ແມ່​່ນຖື​ືກຜະລິ​ິດໂດຍພລາສ ຕິ​ິກ.

ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເຂົ້​້າ� ໃຈຜ່​່ ານກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້ວ່ � າ່

ສາເຫດທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດມົ​ົນລະພິ​ິ ດທາງ

ທະເລ ແມ່​່ນມາຈາກພລາສຕິ​ິກ.

1

6

2

7

3

8

4

9

5

10

ອຸ​ຸປະກອນຫໍ່​່ອາຫານ (ເຂົ້​້� າໜົ​ົມອົ​ົມ, ເຂົ້​້� າໜົ​ົມ ໆລໆ) 4,771,602

ກອກຢາສູ​ູບ 4,211,962

ຂວດພລາສຕິ​ິກໃສ່​່ເຄື່​່�ອງດື່​່�ມ 1,885,833

ຝາອັ​ັດຂວດພລາສຕິ​ິກໃສ່​່ເຄື່​່�ອງດື່​່�ມ 1,500,523

ທໍ່​່ ດູ​ູດ, ຫຼ​ຼອດຄົ​ົນກາເຟ 942,992

ຈອກ ແລະ ຈານຢາງ 754,969

ຖົ​ົງຢາງທີ່​່�ໃຊ້​້ຢູ່​່�ຮ້​້ານຂາຍເຄື່​່�ອງ ແລະ ຕະຫຼ​ຼາດ 740,290

ພາຊະນະພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ໃຊ້​້ສໍາາລັ​ັບຫໍ່​່ອາຫານ (ສໍາາລັ​ັບຊື້​້� ອາຫານກັ​ັບບ້​້ານ) 678,312 ຖົ​ົງຢາງຕ່​່າງໆ 611,100

ຝາອັ​ັດຢາງ (ສໍາາລັ​ັບເຄື່​່�ອງດື່​່�ມທີ່​່�ຊື້​້�ກັ​ັບບ້​້ານ) 605,778

y ໃນອັ​ັນດັ​ັບ 1 ເຖິ​ິງ ອັ​ັນດັ​ັບ 10, ມີ​ີສິ່​່�ງຂອງອັ​ັນໃດທີ່​່�ຕົ​ົນເອງເຄີ​ີຍຖິ້​້�ມບໍ​ໍ? (ເຖິ​ິງຈະແມ່​່ນພຽງ ເທື່​່�ອດຽວກໍ​ໍຕາມ) – ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຄໍາານຶ​ຶງໄດ້​້ວ່​່າ ກິ​ິດຈະວັ​ັດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຕົ​ົນເອງ ແມ່​່ນ ມີ​ີຄວາມກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັບມົ​ົນລະພິ​ິ ດທາງທະເລຢູ່​່�. ຈົ່​່�ງນໍາາພາໂດຍແນໃສ່​່ການເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ ສໍາາຫຼ​ຼວດເບິ່​່�ງການບໍ​ໍລິໂິ ພກສິ່​່�ງຂອງ ຂອງຕົ​ົນເອງ ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາການເຮັ​ັດໃຫ້​້ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກຜິ​ິ ດທີ່​່�ໄດ້​້ສ້​້າງຂີ້​້� ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ.

44

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ເກາະພລາສຕິ​ິກ 5 ແຫ່​່ງ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຖິ້​້�ມ

ແມ່​່ນລ່​່ອງລອຍໄປຕາມທະເລ

ແລ້​້ວກໍ​ໍໄປຕົ​ົກຢູ່​່�

ບ່​່ອນໃດໜຶ່​່ງ � ໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ. ໃນໂລກນີ້​້�ມີ​ີ ເກາະພລາສຕິ​ິກ, ບ່​່ອນທີ່​່�ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກໄປ ລວມຕົ​ົວກັ​ັນຢູ່​່� ທັ​ັງໝົ​ົດຈັ​ັກແຫ່​່ ງ? ຈົ່​່�ງໝາຍບ່​່ອນທີ່​່�ມີເີ ກາະພລາສຕິ​ິກ ຢູ່​່�ໃນແຜນທີ່​່�. y ກ່​່ອນດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາ, ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍກ່​່ຽວກັ​ັບຄວາມເປັ​ັນມາໂດຍຫຍໍ້​້ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກາະພລາສ ຕິ​ິກຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້​້ � ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຟັ​ັງກ່​່ອນ. ຜູ້​້� ທີ່​່�ບອກໃຫ້​້ຮູ້​້ຄວ � າມຈິ​ິງວ່​່າມີ​ີເກາະພລາສຕິ​ິກຢູ່​່�ກາງທະເລ ແມ່​່ນ ກັ​ັບຕັ​ັນເຮື​ືອ ທ່​່ານ ຈາລ໌​໌ຊ ມົ​ົວຣ໌ ໌ (Charles Moore). ກັ​ັບຕັ​ັນ ມົ​ົວຣ໌ ໌ ໄດ້​້ຄົ້​້� ນພົ​ົບວ່​່າມີ​ີເກາະ ທີ່​່� ບໍ່​່ມີ​ີຢູ່​່�ໃນແຜນທີ່​່� ຢູ່​່�ໄກໆ ໃນລະຫວ່​່າງການເດີ​ີນທາງໃນທະເລ. ແຕ່​່ວ່າ່ , ເມື່​່ອ � ເຂົ້​້າ� ໄປໃກ້​້ໆແລ້​້ວ ປະກົ​ົດວ່​່າ ມັ​ັນບໍ່​່ແມ່​່ນເກາະແທ້​້ ແຕ່​່ແມ່​່ນ ກອງຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ. ຍ້​້ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກກອງສະສົ​ົມກັ​ັນ ຢູ່​່�ເປັ​ັນຈໍາານວນຫຼ​ຼາຍ ຈຶ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ເບິ່​່�ງຄື​ືກັ​ັບເກາະ. ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ, ບັ​ັນດານັ​ັກວິ​ິທະຍາສາດ ໄດ້​້ສໍາາ ຫຼ​ຼວດວ່​່າມີ​ີເກາະພລາສຕິ​ິກ ທີ່​່�ມີ​ີຂີ້ເ້� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກກອງກັ​ັນຢູ່​່�ນັ້​້�ນ ທັ​ັງໝົ​ົດຈໍາານວນເທົ່​່�າໃດ, ແລະ

ກໍ​ໍໄດ້​້ຮູ້​້ວ່ � າ່ ມັ​ັນມີ​ີນໍາາກັ​ັນທັ​ັງໝົ​ົດ 5 ແຫ່​່ ງ.

y ໃນເກາະພລາສຕິ​ິກທັ​ັງ 5 ແຫ່​່ ງ, ມັ​ັນມີ​ີສິ່​່�ງທີ່​່�ຄື​ືກັ​ັນຢູ່​່�. ສິ່​່�ງນັ້​້� ນກໍ​ໍຄື​ື ພື້​້� ນທີ່​່�ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ. ໃນພື້​້� ນທີ່​່� ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ, ນໍ້​້າທະເລຈະເປັ​ັນຮູ​ູບວົ​ົງມົ​ົນ ເຊິ່​່�ງມີ​ີການໝຸ​ຸນອ້​້ອມໄປທາງເຂັ​ັມໂມງ ຫຼື​ື� ກົ​ົງກັ​ັນຂ້​້າມ ກັ​ັບເຂັ​ັມໂມງ. ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກລອຍໄປຕາມທະເລ ແລະ ເມື່​່ອ � ໄປເຖິ​ິງພື້​້� ນທີ່​່�ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ, ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອຈະທັ​ັບຖົ​ົມກັ​ັນຢູ່​່�ທາງກາງຂອງພື້​້� ນທີ່​່�ນໍ້​້າ. ຍ້​້ອນວ່​່າ ຢູ່​່�ໃຈກາງນໍ້​້າວົ​ົນມີ​ີຄວາມນິ້​້�ງ ຈຶ່​່�ງເປັ​ັນ ສະພາບແວດລ້​້ອມທີ່​່�ຂີ້ເ້� ຫຍື້​້�ອສາມາດກອງທັ​ັບຖົ​ົມກັ​ັນໄດ້​້ດີ​ີ. ໂລກນີ້​້ປ � ະກອບມີ​ີ ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ ມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກເໜື​ືອ, ມະຫາສະໝຸ​ຸດອິ​ິນເດຍ,

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດອັ​ັດລັ​ັງຕິ​ິກເໜື​ືອ,

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກໃຕ້​້

ແລະ

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ

ມະຫາສະໝຸ​ຸດອັ​ັດລັ​ັງຕິ​ິກໃຕ້​້, ເຊິ່​່�ງສະຖານທີ່​່�ເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ແມ່​່ນບ່​່ອນທີ່​່�ມີ​ີຂີ້ເ້� ຫຍື້​້�ອກອງສະສົ​ົມກັ​ັນຢູ່​່�. ສະຖານທີ່​່�ທີ່​່� ທ່​່ານ ມົ​ົວຣ໌ ໌ ໄດ້​້ຄົ​ົນພົ​ົບ ແມ່​່ນເກາະພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ປະກອບສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ຢູ່​່� ພື້​້� ນທີ່​່�ກະແສ ນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກເໜື​ືອ ເຊິ່​່�ງມັ​ັນມີ​ີຄວາມໃຫຍ່​່ເຖິ​ິງ 1,600,000 km2.

ເກາະຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກ 5 ແຫ່​່ງ ທີ່​່� ລອຍຢູ່​່�ໃນມະຫາສະໝຸ​ຸດທົ່​່�ວໂລກ

ເກາະຂີ້​້� ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກເໜື​ືອ

ເນື້​້�ອທີ່​່� 1.600.000 km2 ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດ ປາຊີ​ີຟິ​ິກເໜື​ືອ

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ ມະຫາສະໝຸ​ຸດອິ​ິນເດຍ

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນ ມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກໃຕ້​້

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດ ອັ​ັດລັ​ັງຕິ​ິກເໜື​ືອ

ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດ ອັ​ັດລັ​ັງຕິ​ິກໃຕ້​້

ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນຂອງຮູ​ູບພາບ: https://www.joongang.co.kr/article/23663394#home

55

y ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍກົ​ົດເກນການປະກອບສ້​້າງຂອງເກາະຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ ໃຫ້​້ເໝາະສົ​ົມກັ​ັບລະດັ​ັບການຮຽນຮູ້​້ຂ � ອງ ນັ​ັກຮຽນ. y ເວລາອະທິ​ິບາຍຂະໜາດຂອງເກາະພລາສຕິ​ິກ ທີ່​່�ຢູ່​່� ພື້​້� ນທີ່​່�ກະແສນໍ້​້າວົ​ົນມະຫາສະໝຸ​ຸດປາຊີ​ີຟິ​ິກເໜື​ືອ, ຖ້​້າອະທິ​ິບາຍໂດຍການປຽບທຽບກັ​ັບ ເນື້​້�ອທີ່​່�ຂອງປະເທດ ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈໄດ້​້ງ່​່າຍ ຂຶ້​້ນ � .

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 4

ລະອອງພລາສຕິ​ິກ

05 ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ � ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ເພິ່​່� ນເວົ້​້�າວ່​່າ ເວລາທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຊັ​ັກເຄື່​່�ອງທຸ​ຸກຄັ້​້�ງ, ຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກຈະເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � . ເປັ​ັນ ຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງເປັ​ັນແນວນັ້​້� ນ?

– ຊິ້​້�ນສ່​່ວນຂອງພລາສຕິ​ິກ ທີ່​່�ມີ​ີຂະໜາດຕໍ່​່າກ່​່ວາ 5mm ເອີ້​້ນ � ວ່​່າ ລະອອງພລາສຕິ​ິກ. ອີ​ີງຕາມ ບົ​ົດລາຍງານທີ່​່� ໂຄງການສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ໄດ້​້ເຜີ​ີຍແຜ່​່ ອອກມາ,​ 80% ຂອງລະອອງພລາສຕິ​ິກ ແມ່​່ນມາຈາກ ເສັ້​້�ນໄຍສັ​ັງເຄາະ. ຝ້​້າຍ ແລະ ໄໝ ທີ່​່�ໄດ້​້ມາຈາກ ພື​ືດ ແລະ ສັ​ັດ ເອີ້​້ນ � ວ່​່າ ເສັ້​້�ນໄຍທໍາາມະຊາດ, ສ່​່ວນເສັ້​້�ນໄຍທີ່​່�ເຮັ​ັດດ້​້ວຍສ່​່ວນປະກອບຂອງການສັ​ັງ ເຄາະທາດທີ່​່�ມີ​ີໂມເລກຸ​ຸນສູ​ູງ ເອີ້​້ນ � ວ່​່າ ເສັ້​້�ນໄຍສັ​ັງເຄາະ. ທຸ​ຸກຄັ້​້�ງທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຊັ​ັກເສື້​້�ອຜ້​້າທີ່​່�ຜະລິ​ິດ

ມາຈາກ ເສັ້​້�ນໄຍສັ​ັງເຄາະ ເປັ​ັນຕົ້​້�ນແມ່​່ນ: ໂພລີ​ີເອສເຕີ​ີ, ເສັ້​້�ນໄຍອະຄິ​ິລິກ ິ , ເສັ້​້�ນໄຍໄນລອນ ແລະ ໂພລີ​ີໂພຣໄພລີ​ີນ ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີການປ່​່ອຍລະອອງພລາສຕິ​ິກ ຈໍາານວນຫຼ​ຼາຍພັ​ັນຊິ້​້�ນອອກມາ. y ລະອອງພລາສຕິ​ິກ ສາມາດສົ່​່� ງຜົ​ົ ນເສຍຫາຍຕໍ່​່ສຸ​ຸຂະພາບຂອງມະນຸ​ຸດໄດ້​້. ຂະໜາດຂອງລະອອງ ພລາສຕິ​ິກແມ່​່ນນ້​້ອຍ, ຈຶ່​່�ງຍາກທີ່​່�ຈະຖື​ືກ ກອງອອກຢູ່​່�ສະຖານທີ່​່�ບໍາາບັ​ັດນໍ້​້າເສຍ. ຖ້​້າລະອອງ ພລາສຕິ​ິກໄຫຼ​ຼເຂົ້​້າ� ໄປໃນນໍ້​້າໃຕ້​້ດິ​ິນ, ຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ມັ​ັນສາມາເຂົ້​້າ� ສູ່​່�ຮ່​່າງກາຍຂອງມະນຸ​ຸດ ຜ່​່ ານການນໍາາ ໃຊ້​້ນໍ້​້າໄດ້​້. ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ບໍ່​່ພຽງແຕ່​່ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບບໍ່ດີ​ີ ່ ໃຫ້​້ແກ່​່ສັ​ັດທະເລ, ແຕ່​່ມັ​ັນຍັ​ັງສົ່​່� ງຜົ​ົ ນ ກະທົ​ົບທາງລົ​ົບໃຫ້​້ແກ່​່ມະນຸ​ຸດນໍາາ.

55

5.3 ການປະພຶ​ຶດຕົ​ົນໃນຖານະ ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການປະຕິ​ິຍານຕົ​ົນຂອງຂ້​້ອຍ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາດ່​່ຽວ, ການໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ພວກເຮົ​ົາລອງມາຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບ ສິ່​່�ງທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ເພື່​່�ອຊ່​່ວຍເຫຼື​ື�ອສັ​ັດທະເລທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງຕົ​ົກ ຢູ່​່�ໃນວິ​ິກິ​ິດ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຈົ່​່�ງຂຽນສິ່​່�ງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ເພື່​່� ອຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາ 1 ຢ່​່າງ ຂຶ້​້ນ � ໄປ.

– ຈົ່​່�ງບອກພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງ ທີ່​່�ນັ​ັກຮຽນສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ໃນຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນ ເຊັ່​່�ນ: “ຖື​ື ຕຸ​ຸກນໍ້​້າສ່​່ວນຕົ​ົວໄປນໍາາເວລາອອກໄປຂ້​້າງນອກ,”

“ຊື້​້�ເສື້​້�ອຜ້​້າທີ່​່�ເຮັ​ັດໂດຍເສັ້​້�ນໄຍທໍາາມະຊາດ,”

“ບໍ່​່ໃຊ້​້ທໍ່​່ດູ​ູດ” “ເວລາໄປອອກຕະຫຼ​ຼາດ, ຖື​ືກະຕ່​່າໄປນໍາາ,” “ຊື້​້�ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ເຮັ​ັດໂດຍມີ​ີການໄປຣີ​ີໄຊ ເຄີ​ີລ໌​໌ເຄື່​່ອ � ງເສດພລາສຕິ​ິກ,”

“ເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມການລົ​ົນນະລົ​ົງເພື່​່� ອການຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສ

ຕິ​ິກ” ໆລໆ. ເມື່​່ອ � ປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ຈົ່​່�ງໃຫ້​້ເວລານັ​ັກຮຽນລອງຂຶ້​້ນ � ນໍາາສະເໜີ​ີ ວ່​່າ ແຕ່​່ລະຄົ​ົນໄດ້​້ປະຕິ​ິຍານຫຍັ​ັງໄວ້​້ແດ່​່.

55

ການຊ່​່ວຍເຫຼື​ື�ອສັ​ັດທະເລ

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ກິ​ິດຈະກໍາາແບບທົ​ົດສອບ

05 ເປັ​ັນຫຍັ​ັງພລາສຕິ​ິກຈຶ່​່ງ � ເປັ​ັນບັ​ັນຫາ?

5.4

•ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາດ່​່ຽວ, ການໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ •ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ, ສະຕິ​ິກເກີ້​້� •ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ພວກເຮົ​ົາລອງມາຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບວິ​ິທີ​ີການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ອນຂີ້​້�ເຫຍື້​້� ອພລາສຕິ​ິກນໍາາກັ​ັນເບິ່​່�ງ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ພວກເຮົ​ົາລອງມາຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບວິ​ິທີ​ີຊ່ວ ່ ຍເຫຼື​ື�ອສັ​ັດທະເລ ທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງທຸ​ຸກທໍ​ໍລະມານຍ້​້ອນ ຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກຜ່​່ ານແບບທົ​ົດສອບນໍາາກັ​ັນເບິ່​່�ງ.

ຈົ່​່�ງຂຽນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງຂອງ

ແບບທົ​ົດສອບ ໃສ່​່ໃນຊ່​່ອງຫວ່​່າງຂ້​້າງລຸ່​່�ມນີ້​້�. y ຖ້​້າຄໍາາຕອບຖື​ືກຕ້​້ອງ, ໃຫ້​້ ຕິດ ິ ສະຕິ​ິກເກີ້​້�ສັ​ັດ ແລະ ຖ້​້າຄໍາາຕອບຜິ​ິ ດ, ໃຫ້​້ ຕິດ ິ ສະຕິ​ິກເກີ້​້� ຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອ ໃນຈໍາານວນທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. ຈົ່​່�ງຕິ​ິດສະຕິ​ິກເກີ້​້�ໃສ່​່ບ່​່ອນທີ່​່�ຕົ​ົນເອງຕ້​້ອງການ. y ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອຕິ​ິດສະຕິ​ິກເກີ້​້� ແລ້​້ວສ້​້າງເປັ​ັນ ທະເລຂອງຂ້​້ອຍເອງ. ຖ້​້າຫາກນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວິ � ທີ​ີ ິ ຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກເປັ​ັນຢ່​່າງດີ​ີຢູ່​່�ແລ້​້ວ

ຈະສາມາດສ້​້າງເປັ​ັນທະເລເຂັ້​້�ມແຂງທີ່​່�ເຕັ​ັມໄປ

ດ້​້ວຍສັ​ັດທະເລ, ແຕ່​່ຖ້​້າບໍ່​່ເປັ​ັນແບບນັ້​້� ນ ກໍ​ໍຈະປະກອບສ້​້າງເປັ​ັນທະເລທີ່​່�ມີ​ີມົ​ົນລະພິ​ິ ດ. ໂດຍຜ່​່ ານ ກິ​ິດຈະກໍາານີ້​້,� ນັ​ັກຮຽນຈະສາມາດເຂົ້​້າ� ໃຈວ່​່າ ພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາຂອງຕົ​ົນເອງ ສ້​້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບໃຫ້​້ແກ່​່ທະເລຄື​ື ແນວໃດແດ່​່. y ຄໍາາຖາມທີ​ີ 1. ສິ່​່�ງທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ເພື່​່� ອຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນທໍ່​່ດູດ ູ ທີ່​່�ໃຊ້​້ເທື່​່�ອດຽວແລ້​້ວຖິ້​້�ມ ແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? (ສະຕິ​ິກເກີ້​້� 1 ອັ​ັນ)

– ຖ້​້ານັ​ັກຮຽນຂຽນວິ​ິທີ​ີຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນທໍ່​່ດູ​ູດທີ່​່�ໃຊ້​້ໄດ້​້ເທື່​່�ອດຽວ ເຊັ່​່�ນ: “ບໍ່​່ໃຊ້​້ທໍ່​່ດູ​ູດເວລາດື່​່ມ � ເຄື່​່ອ � ງດື່​່ມ � ,” “ໃຊ້​້ທໍ່​່ດູ​ູດທີ່​່�ສາມາດລ້​້າງແລ້​້ວນໍາາກັ​ັບມາໃຊ້​້ໃໝ່​່ໄດ້​້” ໆລໆ, ໃຫ້​້ຄູ​ູເຫັ​ັ ນດີ​ີວ່​່າເປັ​ັນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກ ຕ້​້ອງນໍາາກັ​ັນທັ​ັງໝົ​ົດ. ສໍາາລັ​ັບທໍ່​່ດູ​ູດເຈ້​້ຍ ແມ່​່ນເປັ​ັນທໍ່​່ດູ​ູດທີ່​່�ໃຊ້​້ເທື່​່�ອດຽວແລ້​້ວຖິ້​້�ມ, ສະນັ້​້� ນ ການ ນໍາາໃຊ້​້ທໍ່​່ດູ​ູດເຈ້​້ຍ ແທນທໍ່​່ດູ​ູດຢາງ ບໍ່​່ແມ່​່ນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ � ຄວາມຈິ​ິງວ່​່າ ທໍ່​່ດູ​ູດເຈ້​້ຍ ກໍ​ໍແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມເປັ​ັນມົ​ົນລະພິ​ິ ດເຊັ່​່�ນກັ​ັນ. y ຄໍາາຖາມທີ​ີ

2.

ວິ​ິທີ​ີການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນລະອອງພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ອອກມາຈາກເຄື່​່�ອງນຸ່​່�ງແມ່​່ນ

ຫຍັ​ັງ? (ສະຕິ​ິກເກີ້​້� 1 ອັ​ັນ)

– ຖ້​້າເປັ​ັນເນື້​້�ອໃນທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນເສື້​້�ອຜ້​້າທີ່​່�ຜະລິ​ິດມາຈາກເສັ້​້�ນໄຍສັ​ັງເຄາະ

ເຊັ່​່�ນ:

“ບໍ່​່ຊື້​້ເ� ຄື່​່ອ � ງນຸ່​່�ງທີ່​່�ບໍ່ຈໍາ ່ າເປັ​ັນ,” “ຊື້​້�ເຄື່​່ອ � ງນຸ່​່�ງທີ່​່�ເຮັ​ັດມາຈາກເສັ້​້�ນໄຍທໍາາມະຊາດ” ໆລໆ, ໃຫ້​້ຄູ​ູ ເຫັ​ັ ນດີ​ີວ່​່າເປັ​ັນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. y ຄໍາາຖາມທີ​ີ 3. ໃນເວລາທີ່​່�ມີກ ີ ານຈັ​ັດງານພາຍໃນໂຮງຮຽນ, ມີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ ຈອກ, ຈານ, ສ້​້ອມ ໆລໆ ທີ່​່�ໃຊ້​້ເທື່​່�ອດຽວແລ້​້ວຖິ້​້�ມ. ຈົ່​່�ງຂຽນແນວຄວາມຄິ​ິດທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ ສາມາດຫຼຸ​ຸ�ດ

ຜ່​່ ອນຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່�ໃຊ້​້ແລ້​້ວຖິ້​້�ມ ໃນເວລາຈັ​ັດງານ. (ສະຕິ​ິກເກີ້​້� 2 ອັ​ັນ)

– ຖ້​້າແມ່​່ນແນວຄວາມຄິ​ິດທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນການນໍາາໃຊ້​້ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່�ໃຊ້​້ເທື່​່�ອດຽວ ແລ້​້ວຖິ້​້�ມ ເຊັ່​່�ນ: “ໃຫ້​້ລາງວັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່�ເອົ​ົາສໍາາພາລະສ່​່ວນຕົ​ົວມາເອງ,” “ແຈ້​້ງໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ ແມ່​່ນງານທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດເອົ​ົາສໍາາພາລະສ່​່ວນຕົ​ົວມາ ເອງ,” “ຈັ​ັດການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບບັ​ັນຫາຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ໃຫ້​້ແກ່​່ນັ​ັກຮຽນ ແລະ ຄູ​ູອາຈານ ທຸ​ຸກຄົ​ົນ ກ່​່ອນຈັ​ັດງານ” ໆລໆ, ໃຫ້​້ຄູ​ູເຫັ​ັ ນດີ​ີວ່​່າເປັ​ັນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. y ຄໍາາຖາມທີ​ີ 4. ສິ່​່�ງຂອງຢູ່​່�ໃນຖັ​ັງຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອ ເຊັ່​່�ນ: ກ່​່ອງຢາສະຫົ​ົວ, ແຟັ​ັບ ແມ່​່ນມີ​ີຫຼ​ຼາຍ. ໃນ ສະຖານະການແບບນີ້​້�, ຍິ່​່�ງຜູ້​້�ບໍ​ໍລິໂິ ພກຊື້​້�ສິ່​່�ງຂອງຫຼ​ຼາຍເທົ່​່�າໃດ ຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກກໍ​ໍຈະ

55

ຫຼ​ຼາຍຂຶ້​້ນ � ໄປນໍາາເທົ່​່�ານັ້​້�ນ. ສິ່​່�ງທີ່​່�ບໍ​ໍລິສັ ິ ັດສາມາດເຮັ​ັດໄດ້​້ເພື່​່� ອຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ

ມີ​ີຫຍັ​ັງແດ່​່? (ສະຕິ​ິກເກີ້​້� 3 ອັ​ັນ)

y ຖ້​້າແມ່​່ນແນວຄວາມຄິ​ິດທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກໄດ້​້

ເຊັ່​່�ນ:

“ຜະລິ​ິດຢາ

ສະຜົ​ົ ມເປັ​ັນຮູ​ູບແບບແຂງຄື​ືກັ​ັບສະບູ​ູ ແທນຮູ​ູບແບບແຫຼ​ຼວ ອອກມາຂາຍ,” “ຂາຍຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ ທີ່​່�ມີ​ີພຽງບັ​ັນຈຸ​ຸຂ້​້າງໃນສໍາາລັ​ັບການເຕີ​ີມ,” “ນໍາາໃຊ້​້ພລາສຕິ​ິກຄຸ​ຸນະພາບດີ​ີ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດນໍາາໄປ ຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ໄດ້​້ດີ​ີ ໃນເວລາຜະລິ​ິດສິ​ິນຄ້​້າ” ໆລໆ, ໃຫ້​້ຄູ​ູເຫັ​ັ ນດີ​ີວ່​່າເປັ​ັນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ. y ຄໍາາຖາມທີ​ີ 5. ເພື່​່� ອການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ ອນຂີ້​້�ເຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ, ມີ​ີນະໂຍບາຍຫຍັ​ັງແດ່​່ ທີ່​່�ມີຄວ ີ າມ

ຈໍາາເປັ​ັນ? ຈົ່​່�ງຂຽນນະໂຍບາຍທີ່​່�ຄິດ ິ ວ່​່າ ມັ​ັນຄົ​ົງຈະດີ​ີ ຖ້​້າປະເທດພວກເຮົ​ົາມີ​ີ. (ສະຕິ​ິກເກີ້​້� 3 ອັ​ັນ) – ຖ້​້າແມ່​່ນນະໂຍບາຍທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນໃນປະເທດເຮົ​ົາ ເຊັ່​່�ນ: “ໃຫ້​້ນະໂຍບາຍແກ່​່ວິສ ິ າຫະກິ​ິດ ທີ່​່�ຜະລິ​ິດ ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນຈາກການໄປຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ເຄື່​່ອ � ງເສດພລາສຕິ​ິກ,” “ເກັ​ັບຄ່າ່ ທໍາານຽມຈາກການນໍາາໃຊ້​້ ພລາສຕິ​ິກທີ່​່�ໃຊ້​້ສໍາາລັ​ັບຫຸ້​້�ມຫໍ່​່ ,” “ສ້​້າງນະໂຍບາຍການແຍກຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ” ໆລໆ, ໃຫ້​້ຄູ​ູ ເຫັ​ັ ນດີ​ີວ່​່າເປັ​ັນຄໍາາຕອບທີ່​່�ຖື​ືກຕ້​້ອງ.

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ການຫຼຸ​ຸ� ດຜ່​່ ອນຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອພລາສຕິ​ິກ ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່� ບຸ​ຸກຄົ​ົນ, ວິ​ິສາຫະກິ​ິດ ແລະ ລັ​ັດຖະບານ ກໍ​ໍຄື​ື ທຸ​ຸກຄົ​ົນ ຕ້​້ອງປະຕິ​ິບັ​ັດ. ໃຫ້​້ໂອກາດນັ​ັກຮຽນໄດ້​້ຄົ້​້� ນຄິ​ິດວ່​່າ ນອກຈາກບຸ​ຸກຄົ​ົນແລ້​້ວ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ວິສ ິ າຫະກິ​ິດ ແລະ ລັ​ັດຖະບານຕ້​້ອງປະຕິ​ິບັ​ັດ ແມ່​່ນມີ​ີຫຍັ​ັງແດ່​່ ແລະ ຈົ່​່�ງອະທິ​ິບາຍຄວາມເປັ​ັນຈິ​ິງໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້ວ່ � າ່ ພວກ ເຮົ​ົາ, ໃນຖານະຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ໂິ ພກ ສາມາດປ່​່ຽນວິ​ິສາຫະກິ​ິດ ໃຫ້​້ມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນໄດ້​້.

55

6.2 ສິ່​່� ງຂອງທີ່​່�ຂ້​້ອຍຊື້​້� ແມ່​່ນສິ່​່� ງທີ່​່�ບົ່​່�ງບອກກ່​່ຽວກັ​ັບຕົ​ົວຂ້​້ອຍບໍ​ໍ?

6.3 ສິ່​່� ງທີ່​່�ມາພ້​້ອມກັ​ັບການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

6.4 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນຜູ້​້�ບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນເຊັ່​່�ນກັ​ັນ!

ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງ ໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ແບບມີ​ີຈັນັ ຍາບັ​ັນ!

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

06

6.1 ນໍາາໃຊ້​້ , ນໍາາໃຊ້​້

ເປົ້​້� າໝາຍຂອງບົ​ົດຮຽນ • ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ຮັ​ັບຮູ້​້�ສາຍພົ​ົວພັ​ັນລະຫວ່​່າງ ການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ແລະ ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ.

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ລອງຊອກຫາກິ​ິດຈະກໍາາການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ທີ່​່�ສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ໃນຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນ ແລ້​້ວສ້​້າງແຜນການປະຕິ​ິບັ​ັດ.

55

• ເພື່​່�ອໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດ: ເຂົ້​້�າໃຈແນວຄວາມຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ.

6.1 ນໍາາໃຊ້​້, ນໍາາໃຊ້​້

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ, ການເຂົ້​້�າຮ່​່ວມກິ​ິດຈະກໍາາ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 6.1 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ, ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບນິ​ິຍາມຂອງການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ແລະ ລອງຄິ​ິດເຖິ​ິງຜົ​ົນສະທ້​້ອນຂອງການບໍ​ໍລິ​ິໂພກໂດຍ ບໍ່​່ຄິ​ິດ ຢ່​່າງຮອບຄອບ ໃນຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍຂົ​ົງເຂດ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຮຽນຮູ້​້ກ່ � ່ຽວກັ​ັບນິຍ ິ າມ ແລະ ປະເພດຂອງການບໍ​ໍລິໂິ ພກ. ການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

ແມ່​່ນການນໍາາໃຊ້​້ ຫຼື​ື� ໃຊ້​້ສອຍ ເງິ​ິນ ຫຼື​ື� ສິ່​່�ງຂອງ, ເວລາ, ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະອື່​່ນ � ໆ ແລ້​້ວໝົ​ົດໄປ. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: ສະຖາບັ​ັນພາສາເກົ​ົາຫຼີ​ີ�ແຫ່​່ ງຊາດ ແມ່​່ນການນໍາາໃຊ້​້ສິ​ິນຄ້​້າ ແລະ ການບໍ​ໍລິກ ິ ານ ຂອງມະນຸ​ຸດ ເພື່​່� ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້​້ອງການຂອງ ຕົ​ົນເອງ. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: ສະຖາບັ​ັນເກົ​ົາຫຼີ​ີ�ສຶ​ຶກສາ

y ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດຄຽງຄູ່​່�ໄປກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກໃນລະຫວ່​່າງທີ່​່�ມີ​ີຊີ​ີວິດ ິ ຢູ່​່�. ການດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະ ກໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ເຊັ່​່�ນ: ສິ່​່�ງຂອງ, ການບໍ​ໍລິກ ິ ານ, ຊັ​ັບພະຍາກອນ ໆລໆ ໂດຍມີ​ີເງິ​ິນເປັ​ັນ ຕົ​ົວກາງ ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນໃນການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງມະນຸ​ຸດ. ຍ້​້ອນສັ​ັງຄົ​ົມປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນຖື​ືກ ກໍາານົ​ົດເປັ​ັນ

ສັ​ັງຄົ​ົມການບໍ​ໍລິໂິ ພກ,

ລະດັ​ັບຄວາມສໍາາຄັ​ັນຂອງຂອບເຂດການບໍ​ໍລິໂິ ພກ

ກໍ​ໍມີ​ີການ

ຂະຫຍາຍຕົ​ົວອອກໄປນໍາາ. ດັ່​່� ງນັ້​້� ນ, ພວກເຮົ​ົາຈຶ່​່�ງຕ້​້ອງເບິ່​່�ງກິ​ິດຈະກໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບນີ້​້� ໃນຫຼ​ຼາກ ຫຼ​ຼາຍດ້​້ານເຊັ່​່�ນ: ດ້​້ານວັ​ັດທະນະທໍາາ-ສັ​ັງຄົ​ົມ, ບັ​ັນຫາສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ໆລໆ.

y ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແມ່​່ນຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້ໂ້ � ດຍທົ່​່� ວໄປວ່​່າ “ເປັ​ັນການນໍາາໃຊ້​້ ຫຼື​ື� ຊົ​ົມໃຊ້​້ສິ​ິນຄ້​້າ, ຫຼື​ື� ການ ບໍ​ໍລິກ ິ ານ ທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນ ເພື່​່� ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້​້ອງການຂອງຂອງມະນຸ​ຸດ.” ດັ່​່� ງທີ່​່�ໄດ້​້ຖື​ືກ ລະບຸ​ຸໄວ້​້ໃນນິ​ິຍາມຂ້​້າງເທິ​ິງ,

ການບໍ​ໍລິໂິ ພກ

ແມ່​່ນໃກ້​້ຄຽງກັ​ັບຄວາມຕ້​້ອງການຂອງມະນຸ​ຸດ.

ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ການບໍ​ໍລິໂິ ພກຕາມຄວາມຕ້​້ອງການຈະບໍ່​່ສາມາດຖື​ືກຕອບສະໜອງໄດ້​້ ແລະ ເຮັ​ັດໃຫ້​້ ລົ​ົງເອີ​ີຍໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກເກີ​ີນກ່​່ວາທີ່​່�ບຸ​ຸກຄົ​ົນສາມາດຈັ​ັດການໄດ້​້. y ຜົ​ົ ນທີ່​່�ຕາມມາຂອງມັ​ັນແມ່​່ນ

ການສູ​ູນເສຍຊັ​ັບພະຍາກອນຂອງໂລກ

ແລະ

ມົ​ົນລະພິ​ິ ດທາງ

ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ. ເມື່​່ອ � ເຮົ​ົາຄໍາານຶ​ຶງເຖິ​ິງແນວໂນ້​້ມຂອງອະດີ​ີດ ແລະ ປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ, ໃນຂະບວນການ

ຜະລິ​ິດ ແລະ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກເຊັ່​່�ນ: ການນໍາາໃຊ້​້ຊັ​ັບພະຍາກອນທໍາາມະຊາດເກີ​ີນຂອບເຂດ, ການເສື່​່�ອມໂຊມຂອງດິ​ິນ, ການເອື່​່ອ � ຍອີ​ີງນໍ້​້າມັ​ັນເຊື້​້�ອໄຟສູ​ູງ ໆລໆ, ການທໍາາລາຍສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ແມ່​່ນຄ່​່ອຍໆໄວຂຶ້​້ນ � . ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ໃນຕໍ່​່ໜ້​້າ ພວກເຮົ​ົາຈຶ່​່�ງຕ້​້ອງຢຸ​ຸດເຊົ​ົາຮູ​ູບແບບການຜະລິ​ິດ ແລະ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບນີ້​້,� ແລະ ວາງເປົ້​້� າໝາຍໃນການຮັ​ັກສາລະດັ​ັບຄວາມຍື​ືນຍົ​ົງ. ເຊິ່​່�ງ ສິ່​່�ງນີ້​້� ໝາຍຄວາມວ່​່າ ພວກເຮົ​ົາຕ້​້ອງມີ​ີການດໍາາເນີ​ີນຂະບວນການຜະລິ​ິດ ແລະ ການ ບໍ​ໍລິໂິ ພກໃນລະດັ​ັບໃຫຍ່​່ຄື​ື: ການນໍາາໃຊ້​້ຊັ​ັບພະຍາກອນຢ່​່າງມີ​ີປະສິ​ິດຕິ​ິພາບ ແລະ ການປົ​ົກ ປັ​ັກຮັ​ັກສາສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ.

55

y ໃຫ້​້ຕັ້​້�ງເປັ​ັນກຸ່​່�ມ ກຸ່​່�ມລະ 5-7 ຄົ​ົນ.

y ໃຫ້​້ດໍາາເນີ​ີນພາຍໃນ 10-20 ນາທີ​ີ ອີ​ີງຕາມຈໍາານວນຄົ​ົນ. y ປຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບແຕ່​່ລະຂົ​ົງເຂດກັ​ັບສະມາຊິ​ິກກຸ່​່�ມ ແລະ ສາມາດດັ​ັດແປງ ຫຼື​ື� ເພີ່​່� ມເຕີ​ີມໄດ້​້ຕາມ ຄວາມເໝາະສົ​ົມ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກທີ່​່�ແຕ່​່ລະຄົ​ົນສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງຕົ​ົນເອງຢ່​່າງອິ​ິດສະຫຼ​ຼະຜ່​່ ານການໂຕ້​້ວາທີ​ີແລ້​້ວ, ສາມາດຂຽນເນື້​້�ອໃນນັ້​້� ນໆລົ​ົງໃສ່​່ໝວດໝູ່​່� ແລະ ສາມາດຂຽນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງແຕ່​່ລະຄົ​ົນລົ​ົງ ໃນເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດກ່​່ອນ ແລ້​້ວຈຶ່​່�ງສັ​ັງລວມເນື້​້�ອໃນ ໂດຍການລວມເນື້​້�ອໃນທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນເຂົ້​້າ� ກັ​ັນ. y ບັ​ັນຫາທີ່​່�ມີ​ີຂົ​ົງເຂດຊໍ້​້າກັ​ັນ ແມ່​່ນໃຫ້​້ສົ​ົນທະນາກັ​ັນ ແລ້​້ວກໍາານົ​ົດທີ່​່�ຕັ້� ້ງຂອງມັ​ັນ. ບັ​ັນຫາທີ່​່�ຢູ່​່�ໃນເສັ້​້�ນ ເຂດແດນ ແມ່​່ນໃຫ້​້ຕັ້​້�ງຢູ່​່�ທາງກາງ.

y ກໍ​ໍລະນີ​ີທີ່​່�ມີ​ີຄວາມໝາຍຕ່​່າງກັ​ັນ

ແມ່​່ນໃຫ້​້ຜ່​່ ານຂັ້​້�ນຕອນການປຶ​ຶກສາຫາລື​ື

ໂດຍການສະແດງ

ແນວຄວາມຄິ​ິດຂອງແຕ່​່ລະຄົ​ົນ ແລ້​້ວຕົ​ົກລົ​ົງກັ​ັນຢູ່​່�ພາຍໃນກຸ່​່�ມ.

y ຢື​ືນຢັ​ັນວ່​່າ ບັ​ັນຫາໜຶ່​່ງ� ແມ່​່ນສາມາດຖື​ືກຕີ​ີເປັ​ັນຫຼ​ຼາຍຄວາມໝາຍ ແລະ ເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັບຫຼ​ຼາຍ ບັ​ັນຫາໄດ້​້. ຕົ​ົວຢ່​່າງ:

– ສັ​ັງຄົ​ົມ: ການແຜ່​່ ກະຈາຍຂອງກະແສການບໍ​ໍລິໂິ ພກເພື່​່� ອການໂອ້​້ອວດ (ປະກົ​ົດການເວັ​ັບເລິ​ິນ) – ທ້​້ອງຖິ່​່�ນ: ບັ​ັນຫາການຖິ້​້�ມຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອຢູ່​່�ຂອບເຂດບ້​້ານ – ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ: ເກາະຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ, ພາວະໂລກຮ້​້ອນ – ເສດຖະກິ​ິດ: ໜີ້​້ບັ � ັດເຄຣດິ​ິດທີ່​່�ເກີ​ີດຈາກການບໍ​ໍລິໂິ ພກເກີ​ີນຂອບເຂດ, ການເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � ຂອງການ ກູ້​້�ຢື​ືມ – ການເມື​ືອງ: ການສົ​ົມຮູ້​້ຮ່ � ວ ່ ມຄິ​ິດຂອງທຸ​ຸລະກິ​ິດຂະໜາດໃຫຍ່​່ ແລະ ການເມື​ືອງ – ໂລກ: ມົ​ົນລະພິ​ິ ດທາງສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ * ປະກົ​ົດການເວັ​ັບເລິ​ິນ (veblen effect): ແມ່​່ນປະກົ​ົດການທີ່​່�ໝາຍຄວາມວ່​່າ: ເຖິ​ິງວ່​່າລາຄາສິ​ິນຄ້​້າ ຈະເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � , ແຕ່​່ຄວາມຕ້​້ອງການສິ​ິນຄ້​້າ ນອກຈາກຈະບໍ່​່ຫຼຸ​ຸ�ດລົ​ົງແລ້​້ວ ຍັ​ັງເພີ່​່� ມຂຶ້​້ນ � , ຍ້​້ອນຄວາມ ຟູ​ູມເຟື​ືອຍ ຫຼື​ື� ຄວາມຕ້​້ອງການໂອ້​້ອວດຂອງຊົ​ົນຊັ້​້�ນສະເພາະໃດໜຶ່​່ງ� .

(ຕົ​ົວ

້ອມ ດລ້

ຢ່​່າງ

:ປ

ແວ ສິ່� ງ່

ະຊາ ຊົ​ົນ )

ທ້​້ອງຖິ່​່�ນ

ສັ​ັງ ຄົ​ົມ

ການບໍ​ໍລິ​ິໂພກໂດຍບໍ່​່ ຄິ​ິດຢ່​່າງຮອບຄອບ

ໂລກ

ເສ (ຕົ​ົວ ດຖະກິ​ິ ຢ່​່າງ ດ : ເງິ​ິນ )

ກົ​ົງລໍ້​້ຂອງບັ​ັນຫາ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການເມື​ືອງ (ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ອໍາານາດ)

55

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ກິ​ິດຈະກໍາາ “ກົ​ົງລໍ້​້ຂອງບັ​ັນຫາ” ແມ່​່ນຖື​ືກນໍາາໃຊ້​້ເປັ​ັນກິ​ິດຈະກໍາາເພື່​່� ອການວິ​ິເຄາະ ກ່​່ອນການປະຕິ​ິບັ​ັດຕົ​ົວ ຈິ​ິງ ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາຕໍ່​່ໄປໄດ້​້, ໂດຍການຊອກຫາບັ​ັນຫາຕ່​່າງໆທີ່​່�ສົ່​່�ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່​່ ຊີ​ີວິ​ິດຂອງນັ​ັກຮຽນ ແລ້​້ວວິ​ິເຄາະຄວາມສໍາາຄັ​ັນ ແລະ ຄວາມກ່​່ຽວຂ້​້ອງຂອງແຕ່​່ລະບັ​ັນຫາ ຜາ່​່ນມຸ​ຸມມອງ ຂອງທ້​້ອງຖິ່​່�ນ ແລະ ຂອງໂລກ, ຫຼັ​ັ�ງຈາກນັ້​້� ນ ເລື​ືອກເອົ​ົາບັ​ັນຫາໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ຄິດ ິ ວ່​່າຈະສາມາດປ່​່ຽນນັ​ັກຮຽນ ໄປໃນທາງທີ່​່�ດີ​ີໄດ້​້ດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຫຼ​ຼາຍທີ່​່�ສຸ​ຸດ. y ແມ່​່ນກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ສາມາດຄົ້​້�ນພົ​ົບມຸ​ຸມມອງຂອງບັ​ັນຫາທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ຜ່​່ ານການຈັ​ັດໝວດໝູ່​່�. y ສາມາດຄັ​ັດເລື​ືອກຜູ້​້� ນໍາາພາດໍາາເນີ​ີນຂອງແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ ເພື່​່� ອການສົ​ົນທະນາທີ່​່�ລາບລື່​່ນ � . y ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດຄໍາານຶ​ຶງເຖິ​ິງການພົ​ົວພັ​ັນກັ​ັນຂອງແຕ່​່ລະໝວດໝູ່​່�ໄດ້​້. y ຈົ່​່�ງຮັ​ັບຟັ​ັງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງສຽງສ່​່ວນໜ້​້ອຍຢ່​່າງຕັ້​້�ງໃຈ

ແລະ

ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເນື້​້�ອໃນຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ

ສາມາດຖື​ືກຍອມຮັ​ັບໄດ້​້ເຊັ່​່�ນດຽວກັ​ັນ. y ສາມາດສ້​້າງເນື້​້�ອໃນຂອງແຕ່​່ລະຂົ​ົງເຂດໄປເທື່​່�ອລະອັ​ັນ ຜ່​່ ານການໂຕ້​້ວາທີ​ີຂອງແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມໄດ້​້. ຫຼື​ື�ບໍ່​່ກໍ​ໍ ສາມາດຈັ​ັດໝວດໝູ່​່�ເນື້​້�ອໃນທີ່​່�ຄ້​້າຍຄື​ືກັ​ັນ ຫຼັ​ັ�ງຈາກທີ່​່�ມີ​ີການອອກຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຕ່​່າງໆ ຜ່​່ ານຄວາມ ຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກ

ຫຼື​ື�

ສັ​ັນຊາດຕະຍານໂດຍໄວ

ແລ້​້ວສັ​ັງລວມການສົ​ົນທະນາ.

(ນໍາາໃຊ້​້ເຈ້​້ຍໂພດອິ​ິດຢ່​່າງມີ​ີ

ປະສິ​ິດທິ​ິພາບ ໃນເວລາທີ່​່�ມີ​ີການສະແດງຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນ) y ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຮວບຮວມເອົ​ົາຄວາມຮູ້​້ຮ � ອບດ້​້ານທີ່​່�ກ້​້ວາງຂວາງ ແລະ ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ໂດຍແນໃສ່​່ການ ພົ​ົວພັ​ັນຂອງແຕ່​່ລະຫົ​ົວຂໍ້ເ້ ປັ​ັນຫຼັ​ັ�ກ. y ຈົ່​່�ງເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດຮັ​ັບເອົ​ົາຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຢ່​່າງມີ​ີຄວາມໝາຍ, ເຖິ​ິງວ່​່າມັ​ັນຈະເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ນ້​້ອຍຫຼ​ຼາຍກໍ​ໍຕາມ.

ເອກະສານອ້​້າງອີ​ີງ OXFAM. GET GLOBAL. BeautifulStore CHUN Kyung Hee et al.. ການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ. SigmaPress

55

ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ຂ້ອ ້ ຍຊື້​້� ແມ່​່ນສິ່​່�ງທີ່​່� ບົ່​່�ງບອກກ່​່ຽວກັ​ັບຕົ​ົວຂ້ອ ້ ຍບໍ​ໍ?

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບວັ​ັດທະນະທໍາາການ ບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີດ່​່ຽວ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 6.2 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບຜົ​ົນກະທົ​ົບຂອງການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ໃຫ້​້ແຕ່​່ລະຄົ​ົນເບິ່​່�ງສໍາາເນົ​ົາໂຄສະນາອະພາດເມັ​ັນຕໍ່​່ໄປນີ້​້�

ແລ້​້ວລອງຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ

ແລະ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກ. “ສະຖານທີ່​່�ທີ່​່�ເຈົ້​້າ� ອາໄສຢູ່​່� ບົ່​່� ງບອກກ່​່ຽວກັ​ັບຕົ​ົວຂອງເຈົ້​້າ� .” y ຄໍາາຖາມໂຕ້​້ວາທີ​ີ: 1) ເຈົ້​້າ� ເຫັ​ັ ນດີ​ີກັ​ັບຈຸ​ຸດຢື​ືນ ຫຼື​ື� ຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງສໍາາເນົ​ົາໂຄສະນາບໍ​ໍ?

2) ເວລາທີ່​່�ຂ້​້ອຍຊື້​້�ເຄື່​່ອ � ງ, ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍໃຫ້​້ຄວາມສໍາາຄັ​ັນແມ່​່ນຫຍັ​ັງ?

3) ເຈົ້​້າ� ເຄີ​ີຍຕັ​ັດສິ​ິນເຄື່​່ອ � ງທີ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ນຸ່​່�ງ ຫຼື​ື� ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ຄົ​ົນອື່​່ນ � ມີ​ີບໍ​ໍ?

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

6.2

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ທ່​່ານ ຈອງ ໂບຣີ​ີລລາດ (Jean Baudrillard), ນັ​ັກປັ​ັດຊະຍາຄົ​ົນຝຣັ່​່� ງ ໄດ້​້ໃຫ້​້ການວິ​ິເຄາະວ່​່າ: “ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ” ໃນສັ​ັງຄົ​ົມການບໍ​ໍລິໂິ ພກປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ແມ່​່ນເປົ້​້� າໝາຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ທີ່​່�ຄຸ​ຸນຄ່​່າຖື​ືກເພີ່​່� ມ ເຂົ້​້າ� ໄປ ຢູ່​່�ໃນລະບົ​ົບທີ່​່�ຖື​ືກສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ໂດຍການສ້​້າງຄວາມຕ້​້ອງການທີ່​່�ປອມ ຫຼ​ຼາຍກວ່​່າ ການນໍາາໃຊ້​້ຄຸ​ຸນຄ່​່າ ຕົ​ົວຈິງິ ທີ່​່�ມັ​ັນມີ​ີ. ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ມັ​ັນຈຶ່​່�ງເປັ​ັນສິ່​່�ງທີ່​່�ເກີ​ີນກ່​່ວາຄວາມຕ້​້ອງການຫຼັ​ັ�ກ ທີ່​່�ພຽງຕ້​້ອງການ ຍ້​້ອນຈໍາາເປັ​ັນ. y ການເຂົ້​້າ� ໃຈການບໍ​ໍລິໂິ ພກໃນສັ​ັງຄົ​ົມປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ຜ່​່ ານພຽງການບໍ​ໍລິໂິ ພກໃນຕົ​ົວມັ​ັນເອງ ແມ່​່ນເປັ​ັນເລື່​່ອ � ງ ຍາກ. ຈົ້​້�ງເນັ້​້�ນວ່​່າ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແມ່​່ນເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັບວັ​ັດທະນະທໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກ, ແລະ ວັ​ັດທະນະທໍາາ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ຖື​ືກສ້​້າງຂຶ້​້ນ � ແມ່​່ນນໍາາໄປສູ່​່�ງສັ​ັງຄົ​ົມການບໍ​ໍລິໂິ ພກ. y ຮູ​ູບແບບການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ຢູ່​່�ໃນວັ​ັດທະນະທໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ແຝງຄວາມໝາຍຂອງຄວາມເປັ​ັນໄປໄດ້​້ໃນ ການຖື​ືກບິ​ິດເບື​ືອນ. ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ,

ມັ​ັນແມ່​່ນການທີ່​່�

ບຸ​ຸກຄົ​ົນ

ມີ​ີຄວາມສອດຄ່​່ອງກັ​ັບເຫດຜົ​ົ ນການຜະລິ​ິດ

ເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດເປັ​ັນຜູ້​້� ທີ່​່�ຕົ​ົກຢູ່​່�ໃນການຖື​ືກຄອບງໍາາຂອງການລໍ້​້ໃຈການບໍ​ໍລິໂິ ພກຢ່​່າງ

ບໍ່​່ມີ​ີທີ່​່�ສິ້​້�ນສຸ​ຸດໄດ້​້. y ລັ​ັກສະນະພິ​ິ ເສດທີ່​່�ໜ້​້າເປັ​ັນຫ່​່ ວງຂອງສັ​ັງຄົ​ົມການບໍ​ໍລິໂິ ພກປັ​ັດຈຸ​ຸບັ​ັນ ມີ​ີຄື​ືດັ່​່� ງຕໍ່​່ໄປນີ້​້:� – ການບໍ​ໍລິໂິ ພກເກີ​ີນຂອບເຂດ: ການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ມີ​ີການໃຊ້​້ຈ່​່າຍຫຼ​ຼາຍເກີ​ີນໄປ ທຽບໃສ່​່ກັ​ັບລາຍຮັ​ັບ ຂອງຕົ​ົນເອງ – ການບໍ​ໍລິໂິ ພກເພື່​່� ອການໂອ້​້ອວດ: ການບໍ​ໍລິໂິ ພກເພື່​່� ອການໂອ້​້ອວດຄວາມຮັ່​່�ງມີ​ີ ແລະ ຖານະ ໃຫ້​້ ຜູ້​້� ອື່ນ ່� ຮູ້​້ � – ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບເອື່​່ອ � ຍອີ​ີງ: ການບໍ​ໍລິໂິ ພກໂດຍອີ​ີງໃສ່​່ເນື້​້�ອໃນການໂຄສະນາຢ່​່າງບໍ່​່ມີ​ີການວິ​ິເຄາະ ວິ​ິຈານ – ການບໍ​ໍລິໂິ ພກຮຽນແບບ: ການບໍ​ໍລິໂິ ພກໃນຮູ​ູບແບບການເຮັ​ັດຕາມການບໍ​ໍລິໂິ ພກຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� – ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບໃຈຮ້​້ອນ: ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບຟ້​້າວຝັ່​່� ງ ໂດຍບໍ່​່ມີ​ີແຜນ

55

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

ບົ​ົດບາດ ແລະ ຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຂອງຜູ້​້�

y ດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາໂດຍແບ່​່ງເປັ​ັນກຸ່​່�ມລະ 2 ຄົ​ົນ.

ບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

y ລອງສົ​ົນທະນາກັ​ັນກັ​ັບໝູ່​່�ເບິ່​່�ງວ່​່າ ໃນໄລຍະໜຶ່​່ງ� ເດື​ືອນຜ່​່ ານມາ ຕົ​ົນເອງໄດ້​້ຊື້​້�ສິ່​່�ງຂອງຫຍັ​ັງແດ່​່. y ໃຫ້​້ແຕ່​່ລະຄົ​ົນຖາມຄໍາາຖາມວ່​່າ ເປັ​ັນຫຍັ​ັງຈຶ່​່�ງໄດ້​້ຊື້​້�ສິ່​່�ງຂອງອັ​ັນນັ້​້� ນ. y ລອງໄຈ້​້ແຍກນໍາາກັ​ັນເບິ່​່�ງວ່​່າ ຈາກມຸ​ຸມມອງທາງດ້​້ານການນໍາາໃຊ້​້ຄຸ​ຸນຄ່​່າຂອງມັ​ັນ, ໃນສິ່​່�ງຂອງເຫຼົ່​່��າ ນັ້​້� ນ ມີ​ີອັ​ັນໃດທີ່​່�ຊື້​້ມ � າຍ້​້ອນມີ​ີຄວາມຈໍາາເປັ​ັນໃຊ້​້ແທ້​້ໆ ແລະ ສິ່​່�ງຂອງອັ​ັນໃດທີ່​່�ບໍ່ໄ່ ດ້​້ເປັ​ັນແບບນັ້​້� ນ (ບໍ່​່ ຈໍາາເປັ​ັນແທ້​້).

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຈົ່​່�ງນໍາາພາ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນສາມາດລອງຄິ​ິດເບິ່​່�ງວ່​່າ ໃນຂັ້​້�ນຕອນການຊື້​້�ເຄື່​່ອ � ງຂອງພວກເຮົ​ົາ ບໍ່​່ ແມ່​່ນການຊື້​້�ແຕ່​່ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນແທ້​້ໆ, ແຕ່​່ວ່າ່ ເປັ​ັນການບໍ​ໍລິໂິ ພກດ້​້ວຍຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍເຫດຜົ​ົ ນ. y ຈົ່​່�ງເນັ້​້�ນວ່​່າ ຄ່​່ານິ​ິຍົ​ົມ ແລະ ຄວາມຄິ​ິດຂອງຕົ​ົນເອງ ລວມເຖິ​ິງລັ​ັກສະນະສະເພາະສ່​່ວນບຸ​ຸກຄົ​ົນ ແມ່​່ນ ສາມາດສະແດງອອກມາດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງຜ່​່ ານການບໍ​ໍລິໂິ ພກໄດ້​້. y ພວກເຮົ​ົາສາມາດຮັ​ັກສາສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມໄດ້​້

ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນຈາກອຸ​ຸດສາຫະກໍາາທີ່​່�

ສິ່​່�ງຂອງເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ແລະ ສາມາດບໍ​ໍລິໂິ ພກຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນຕ່​່າງໆທີ່​່�ມາຈາການຄ້​້າທີ່​່�ຍຸ​ຸຕິທໍາ ິ າ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ຄວາມເປັ​ັນທໍາາໃນສັ​ັງຄົ​ົມຖື​ືກປະຕິ​ິບັ​ັດໃຫ້​້ເປັ​ັນຈິ​ິງໄດ້​້. ແລະ ພວກເຮົ​ົາຍັ​ັງສາມາດຮັ​ັກສາ ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດ

ໂດຍການບໍ່​່ຊື້​້ເ� ຄື່​່ອ � ງນຸ່​່�ງຮົ່​່�ມທີ່​່�ຜະລິ​ິດໂດຍການຂູ​ູດຮີ​ີດແຮງງານເດັ​ັກ

ແລະ

ສາມາດ

ປົ​ົກປ້​້ອງຄຸ້​້�ມຄອງສັ​ັດ ໂດຍການບໍ່​່ຊື້​້ເ� ຄື່​່ອ � ງສໍາາອາງ ທີ່​່�ມີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ສັ​ັດເພື່​່� ອດໍາາເນີ​ີນການທົ​ົດລອງໄດ້​້. y ດັ່​່� ງນີ້​້,� ຄວາມຄິ​ິດເຫັ​ັ ນຂອງພວກເຮົ​ົາເອງ ແມ່​່ນຖື​ືກສະແດງອອກໃຫ້​້ເຫັ​ັ ນຜ່​່ ານການບໍ​ໍລິໂິ ພກ, ແລະ ທຸ​ຸລະກິ​ິດຕ່​່າງໆທີ່​່�ມີ​ີຄວາມອ່​່ອນໄຫວຕໍ່​່ລົ​ົດສະນິ​ິຍົ​ົມຂອງຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ໂິ ພກ ມີ​ີການຕອບສະໜອງຢ່​່າງວ່​່ອງໄວ ຕໍ່​່ກັ​ັບສິ່​່�ງນີ້​້.� ສະນັ້​້� ນ, ບາງຄົ​ົນມີ​ີການປຽບທຽບພຶ​ຶດຕິ​ິກໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກຂອງຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ໂິ ພກແບບນີ້​້� ກັ​ັບພຶ​ຶ ດ ຕິ​ິກໍາາການເລື​ືອກຕັ້​້�ງ. ຍ້​້ອນແນວນັ້​້� ນ, ໃນຖານະທີ່​່�ເປັ​ັນຕົ​ົວສະແດງຫຼັ​ັ�ກໃນການນໍາາພາວັ​ັດທະນະທໍາາ ຊີ​ີວິ​ິດການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ, ບົ​ົດບາດ ແລະ ຄວາມຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຂອງຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ໂິ ພກ ແມ່​່ນມີ​ີ ຄວາມສໍາາຄັ​ັນ.

66

• ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 6.3 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນ

ສິ່​່�ງທີ່​່�ມາພ້​້ ອມກັ​ັບການ ບໍ​ໍລິໂິ ພກ

• ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບຂະບວນການຂອງຜົ​ົນທີ່​່�ຕາມມາຈາກການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ແລະ ຄົ້​້�ນຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບຜົ​ົນກະທົ​ົບຂອງ ມັ​ັນ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຕື່​່ມ � ໃສ່​່ຊ່ອ ່ ງຫວ່​່າງຂອງປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ.

ຂະບວນການຂອງການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

ການຊື້​້�

ການຜະລິ​ິດ

ການນໍາາໃຊ້​້

ການຈັ​ັດການ

y ໂດຍທົ່​່� ວໄປ, ຖ້​້າພວກເຮົ​ົາເອີ້​້ນ � ວ່​່າ: “ການບໍ​ໍລິໂິ ພກ,” ສິ່​່�ງທີ່​່�ນຶ​ຶກເຖິ​ິງແມ່​່ນ “ການຊື້​້�” ເຊິ່​່�ງແມ່​່ນພຶ​ຶດ ຕິ​ິກໍາາການຊື້​້�ສິ່​່�ງຂອງ, ແຕ່​່ວ່າ່ ພວກເຮົ​ົາຄວນຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບສິ່​່�ງຕ່​່າງໆ ທີ່​່�ມາພ້​້ອມກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ເຊັ່​່�ນ: “ການຜະລິ​ິດ,” “ການນໍາາໃຊ້​້,” “ການຈັ​ັດການ” ໆລໆ ນໍາາ.

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາດ່​່ຽວ, ໂຕ້​້ວາທີ​ີລວມ

6.3

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ລອງຕື່​່ມ � ໃສ່​່ວົ​ົງມົ​ົນທີ່​່�ຕໍ່ອ ່ ອກມາຈາກເສື້​້�ອຍື​ືດ.

ເລື່​່� ອງລາວທີ່​່� ຢູ່​່�ໃນເສື້​້� ອຍື​ືດ

y ສາມາດຕື່​່ມ � ວົ​ົງມົ​ົນ ເພື່​່� ອຕໍ່​່ເລື່​່ອ � ງລາວອອກໄປອີ​ີກກໍ​ໍໄດ້​້. ເປັ​ັນອັ​ັນຕະລາຍຕໍ່​່ຮ່​່າງກາຍມະນຸ​ຸດ

ເສັ້​້�ນໄຍສັ​ັງເຄາະ

ນໍ້​້າມັ​ັນເຊື້​້� ອໄຟ ຂະບວນການທາງເຄມີ​ີເພື່​່�ອການປັ​ັບປຸ​ຸງການທໍາາງານ

ພູ​ູມແພ້​້, ມົ​ົນລະພິ​ິດ, ການປ່​່ຽນແປງ

ລະບຽບການຄ້​້າສາກົ​ົນ

ການແຜ່​່ກະຈາຍ, ການແບ່​່ງເປັ​ັນຂົ້​້�ວ

ການນໍາາເຂົ້​້�າຈາກ ຕ່​່າງປະເທດ

ບັ​ັນຫາພະລັ​ັງງານ ມົ​ົນລະພິ​ິດທາງສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ກິ​ິດຈະກໍາາການໂຄສະນາ

ການຂາຍ

ການນໍາາໃຊ້​້ພະລັ​ັງງານ, ການນໍາາໃຊ້​້ເຈ້​້ຍ

ບັ​ັນຫາການບໍ​ໍລິ​ິໂພກເກີ​ີນຂອບເຂດ ຮ້​້ານຄ້​້າຂາຍ

ສິ​ິດທິ​ິມານຸ​ຸດຂອງຜູ້​້�ໃຊ້​້ແຮງງານ, ບັ​ັນຫາອະສັ​ັງຫາລິ​ິມະຊັ​ັບ

ການນໍາາໃຊ້​້ນໍ້​້າ ການປ່​່ອຍທາດອາຍເຮື​ືອນແກ້​້ວ

ການຜະລິ​ິດຂອງ ໂຮງງານ

ພາວະໂລກຮ້​້ອນ

ບັ​ັນຫາສິ​ິດທິ​ິມານຸ​ຸດ ການນໍາາມາສູ່​່�ບັ​ັນຫາທາງການເມື​ືອງ ການຂູ​ູດຮີ​ີດແຮງງານທີ່​່�ບໍ່​່ຍຸ​ຸຕິ​ິທໍາາ ການຂູ​ູດຮີ​ີດແຮງງານເດັ​ັກ ການຍ້​້ອມສີ​ີເຄມີ​ີ

ຝ້​້າຍ

ຢາຂ້​້າແມງໄມ້​້

ມົ​ົນລະພິ​ິດທາງນໍ້​້າ, ການກາຍພັ​ັນ ທີ່​່�ດິ​ິນປູ​ູກຝັ​ັງເປັ​ັນມົ​ົນລະພິ​ິດ, ນໍ້​້າດື່​່�ມເປັ​ັນມົ​ົນລະພິ​ິດ, ພັ​ັນພື​ືດຕາຍ, ພິ​ິດຈາກຢາຂ້​້າແມງໄມ້​້

ປ່​່າຖື​ືກທໍາາລາຍຍ້​້ອນພື້​້�ນທີ່​່�ເຮັ​ັດກະສິ​ິກໍາາ ການຄາດເຄື່​່�ອນຂອງການຜະລິ​ິດຝ້​້າຍ (ຊາວກະສິ​ິກອນລົ້​້�ມລະລາຍ)

66

y ນໍາາສະເໜີ​ີ ແລະ ແລກປ່​່ຽນເນື້​້�ອໃນທີ່​່�ສ້​້າງສໍາາເລັ​ັດ. y ຫົ​ົວຂໍ້ກ ້ ານໂຕ້​້ວາທີ​ີ: ສາມາດຮູ້​້ໄ� ດ້​້ວ່​່າ ເສື້​້�ອຍື​ືດພຽງຜື​ືນດຽວເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ພວກເຮົ​ົາກັ​ັບຫຼ​ຼາຍແຫ່​່ ງຂອງ ໂລກ. ສະນັ້​້� ນ, ໃນຖານະຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ໂິ ພກ, ພວກເຮົ​ົາສາມາດສົ່​່� ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບໄປທົ່​່� ວໂລກໄດ້​້. ເມື່​່ອ � ເປັ​ັນ ແນວນັ້​້� ນ, ພວກເຮົ​ົາຕ້​້ອງ ຊື້​້�ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນແບບໃດ? ຕ້​້ອງໃຊ້​້ຫຼ​ຼາຍປານໃດ? ແລະ ຕ້​້ອງຈັ​ັດການ ແນວໃດ?

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ຈົ່​່�ງເນັ້​້�ນເຖິ​ິງສິ່​່�ງຕ່​່າງໆທີ່​່�ຕາມມາພ້​້ອມກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາຄິ​ິດບໍ່​່ເຖິ​ິງມາກ່​່ອນເຊັ່​່�ນ: ການທາໍ​ໍ ລາຍສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຈາກການປູ​ູກຝ້​້າຍ ທີ່​່�ນໍາາມາໃຊ້​້ໃນການຜະລິ​ິດເສື້​້�ອຍື​ືດ, ສິ​ິດທິ​ິມະນຸ​ຸດຂອງ ຜູ້​້� ໃຊ້​້ແຮງງານທີ່​່�ເຮັ​ັດວຽກໃນຂັ້​້�ນຕອນການຜະລິ​ິດ, ການນໍາາໃຊ້​້ພະລັ​ັງງານທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ໃນຂັ້​້�ນຕອນການ ນໍາາເຂົ້​້າ� , ບັ​ັນຫາສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມທີ່​່�ເກີ​ີດຈາກການຈັ​ັດການ (ຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ), ບັ​ັນຫາທາງສັ​ັງຄົ​ົມ ໆລໆ. y ຍົ​ົກຕົ​ົວຢ່​່າງໜຶ່​່ງ� ຄື​ື: ຢູ່​່�ໃນ ນົ​ົມຈອກໜຶ່​່ງ� , ໝາກກ້​້ວຍໜ່​່ວຍໜຶ່​່ງ� ຫຼື​ື� ກາເຟຈອກໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ພວກເຮົ​ົາກິ​ິນ ແລະ ດື່​່ມ � ໃນຕອນເຊົ້​້າ� ຂອງມື້​້�ນີ້​້� ອາດຈະລວມມີ​ີການເຮັ​ັດວຽກໜັ​ັກ ຂອງຜູ້​້� ຜະລິ​ິດຢູ່​່�ທະວີ​ີບອື່​່ນ � ທີ່​່�ໄກ ແສນໄກຢູ່​່�ນໍາາ. ມີ​ີພຽງແຕ່​່ຜູ້�້ ຜະລິ​ິດບໍ​ໍ? ແນ່​່ນອນວ່​່າ ຜູ້​້� ຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບການຂົ​ົນສົ່​່� ງເພື່​່� ອການເຄື່​່ອ � ນຍ້​້າຍ ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່�ຜະລິ​ິດ, ຜູ້​້� ນໍາາເຂົ້​້າ� ທີ່​່�ເປັ​ັນຜູ້​້� ຈັ​ັດການຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນນັ້​້� ນ ແລະ ຜູ້​້� ຂາຍ ທີ່​່�ເປັ​ັນຜູ້​້� ຂາຍ ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນນັ້​້� ນ ກໍ​ໍເປັ​ັນຄື​ືກັ​ັນ. y ຖ້​້າມີ​ີເວລາເຫຼື​ື�ອ, ສາມາດຂະຫຍາຍການສົ​ົນທະນາກ່​່ຽວກັ​ັບ “ສິ່​່�ງທີ່​່�ມາພ້​້ອມກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກ” ໂດຍ ຜ່​່ ານວິ​ິດີ​ີໂອຕໍ່​່ໄປນີ້​້ໄ� ດ້​້.

– “ການເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ຂອງແຮມເບີ​ີເກີ​ີ” http://www.eniscuola.net/en/argomento/rain-forest/forest-and-biodiversity/ hamburger-connection1

66

ຂ້​້ອຍກໍ​ໍແມ່​່ນຜູ້​້�ບໍ​ໍລິໂິ ພກ ແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນເຊັ່​່�ນກັ​ັນ!

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 1

ປະເພດການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີ ຈັ​ັນຍາບັ​ັນ

• ຮູ​ູບແບບຂອງກິ​ິດຈະກໍາາ: ກິ​ິດຈະກໍາາກຸ່​່�ມ • ອຸ​ຸປະກອນທີ່​່�ຕ້​້ອງກະກຽມ: ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 6.4 (ຄົ​ົນລະ 1 ໃບ), ອຸ​ຸປະກອນການຂຽນເຊັ່​່�ນ: ບິ​ິກເມຈິ​ິກ ໆລໆ • ຫົ​ົວຂໍ້​້ບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ: ຮຽນຮູ້​້�ກ່​່ຽວກັ​ັບການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ແລະ ຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບວິ​ິທີ​ີການປະຕິ​ິບັ​ັດ.

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ລອງຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ທີ່​່�ສາມາດເຮັ​ັດໄດ້​້ໃນແຕ່​່ລະຂັ້​້�ນ ຕອນການບໍ​ໍລິໂິ ພກ.

ຂັ້​້�ນຕອນການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ການແຈກຢາຍຊັ​ັບພະຍາກອນ ການຊື້​້� ການນໍາາໃຊ້​້ ການຈັ​ັດການ

ການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ການແບ່​່ງປັ​ັນ, ການບໍ​ໍລິ​ິຈາກ ຊື້​້� ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່�ເປັ​ັນມິ​ິດຕໍ່​່ສິ່� ງ່ ແວດລ້​້ອມ, ຊື້​້� ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່� ມີ​ີການຄ້​້າແບບຍຸ​ຸຕິ​ິທໍາາ, ການທ່​່ອງທ່​່ຽວແບບຍຸ​ຸຕິ​ິທໍາາ, ຊື້​້� ເຄື່​່�ອງກັ​ັບ ຄົ​ົນໃນທ້​້ອງຖິ່​່�ນ, ການຂວໍ້​້າບາດ ປະຢັ​ັດພະລັ​ັງງານ ແລະ ນໍ້​້າ, ປະຢັ​ັດຊັ​ັບພະຍາກອນ

ເຮັ​ັດໃຫ້​້ລຽບງ່​່າຍ ດ້​້ວຍຄວາມ ສະໝັ​ັກໃຈ

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

6.4

ການແຍກຂີ້​້� ເຫຍື້​້� ອ, ການຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ ແລະ ການນໍາາເອົ​ົາກັ​ັບມາໃຊ້​້ໃໝ່​່, ການນໍາາໃຊ້​້ເຄື່​່�ອງມື​ືສອງ, ການຫຼຸ​ຸ�ດຜ່​່ອນສິ່� ງ່ ເສດເຫຼື​ື�ອ

ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: HONG Yeon Geum. ການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບຜູ້​້�ບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນຢູ່​່�ປະເທດຂອງພວກເຮົ​ົາ. The Catholic University Graduate School. 2009.

y ລອງຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບການປະຕິ​ິບັ​ັດການຊື້​້�ແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນທີ່​່�ສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ໃນຂັ້​້�ນຕອນການຊື້​້� ໃນຂະບວນການບໍ​ໍລິໂິ ພກ. ປະເພດການຊື້​້�

ລັ​ັກສະນະພິ​ິເສດ

ການຂວໍ້​້າບາດ (Boycotts)

ການບໍ່​່ຊື້​້�ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ ແລະ ສິ​ິນຄ້​້າຂອງບໍ​ໍລິ​ິສັ​ັດ ທີ່​່�ຂັ​ັດກັ​ັບຈັ​ັນຍາ ບັ​ັນ

ການຊື້​້� ທີ່� ່ດີ​ີ (Positive Buying)

ການຊື້​້� ສິ​ິນຄ້​້າແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນທີ່​່�ດີ​ີ

ການກວດສອບຢ່​່າງຄົ​ົບຖ້​້ວນ (Fully Screened)

ການປຽບທຽບລະດັ​ັບຄວາມມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ຫຼື​ື� ສິ​ິນທໍາາ ຈາກຂໍ້​້ມູ​ູນ ບໍ​ໍລິ​ິສັ​ັດ ແລະ ສິ​ິນຄ້​້າ ແລ້​້ວຈຶ່​່�ງຊື້​້� ສິ​ິນຄ້​້າ

ການຊື້​້� ແບບມີ​ີສາຍພົ​ົວພັ​ັນ Purchasing)

ການຊື້​້� ຜ່​່ານອົ​ົງການຈັ​ັດຕັ້​້�ງ ບໍ​ໍລິ​ິໂພກ

(Relationship

ການຕໍ່​່ຕ້​້ານການບໍ​ໍລິ​ິໂພກ ຫຼື​ື� ການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບຍື​ືນ ຍົ​ົງ (Sustainable Consumerism)

ທີ່​່�ມີ​ີການສ້​້າງສາຍພົ​ົວພັ​ັນກັ​ັບຜູ້​້�

ການບໍ່​່ຊື້​້�ສິ​ິນຄ້​້າທີ່​່�ບໍ່​່ຍື​ືນຍົ​ົງ ແລະ ການຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌, ການຊື້​້� ສິ​ິນຄ້​້າທີ່​່�ສາ ມາດນໍາາມາໃຊ້​້ຄື​ືນໄດ້​້

ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: “The Ethical Consumer”, edited by Rob Harrison. Terry Newholm & Deirdre Shaw. SAGE Publications Ltd. 2005.

66

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 2

ການເປັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່� ບໍ່​່ສ້​້າງຜົ​ົນກະທົ​ົບ

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ສະເໜີ​ີກ່​່ຽວກັ​ັບໂຄງການ “ຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ” ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຮູ້​້.� ໂຄງການຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່​່ສ້​້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ: ໂຄງການ 1 ປີ​ີ ໃນການໃຊ້​້ຊີວິ ີ ດ ິ ໂດຍບໍ່​່ສ້​້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່​່ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ຢູ່​່�ໃຈກາງ ນະຄອນ ນິ​ິວຢອກ (ສາລະຄະດີ​ີ/ປຶ້​້� ມ) ມີ​ີມື້​້�ໜຶ່ງ່� ທ່​່ານ ໂຄລິ​ິນ ເບເວັ​ັນ, ເຖິ​ິງວ່​່າຈະເປັ​ັນນັ​ັກຂຽນໃນຂົ​ົງເຂດປະຫວັ​ັດສາດ ແລະ ບໍ່​່ແມ່​່ນຜູ້​້� ຊ່ຽ່ ວຊານທາງດ້​້ານ ສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ, ໄດ້​້ພົ​ົບວ່​່າຕົ​ົນເອງຮູ້​້ສຶ​ຶ � ກສິ້​້�ນຫວັ​ັງກັ​ັບວິກິ ິ ິດການທາງສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ແລະ ໄດ້​້ຕັ​ັດສິ​ິນໃຈວ່​່າຈະທົ​ົດລອງ ໃຊ້​້ຊີ​ີວິ​ິດໂດຍທີ່​່�ບໍ່ສົ່​່ ່ � ງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບຕໍ່ສິ່​່ ່ �ງແວດລ້​້ອມ ເປັ​ັນເວລາ 1 ປີ​ີ. ໂດຍມີ​ີເງື​ືອນໄຂວ່​່າ ພັ​ັນລະຍາ ແລະ ລູ​ູກສາວກໍ​ໍເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມນໍາາ ແລະ ເປັ​ັນການໃຊ້​້ຊີ​ີວິ​ິດປົ​ົກກະຕິ​ິຂອງຕົ​ົນ ຢູ່​່� ນິ​ິວຢອກ. ລາວປະຕິ​ິເສດການໃຊ້​້ ຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນທີ່​່�ໃຊ້​້ເທື່​່�ອດຽວ ແລ້​້ວຖິ້​້�ມ, ຍານພາຫະນະ ແລະ ຍັ​ັງຕັ​ັດການໃຊ້​້ໄຟຟ້​້ານໍາາອີ​ີກ. ເຊິ່​່�ງທັ​ັງໝົ​ົດນີ້​້ແ � ມ່​່ນລາວໄດ້​້ ຄົ້​້�ນຄິ​ິດ, ທົ​ົດລອງ ແລະ ຊອກຫາສິ່​່�ງທົ​ົດແທນຕ່​່າງໆ ດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ ແລະ ມັ​ັນກໍ​ໍຄ່ອ ່ ຍໆກາຍເປັ​ັນແນວທາງໃນການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດ. ໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ, ລາວກໍ​ໍໄດ້​້ເຮັ​ັດວຽກຮ່​່ວມກັ​ັບອົງ ົ ການສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ແລະ ນໍາາໄປສູ່​່�ຂັ້​້� ນຕອນການໄປພົ​ົບປະກັ​ັບສະມາຊິ​ິກສະພາ ເພື່​່� ອ ໂນ້​້ມນ້​້າວຈິ​ິດໃຈ. ໃນທີ່​່�ສຸ​ຸດ, ໂຄງການຂອງພວກເຂົ​ົາເຫຼົ່​່��ານີ້​້� ທີ່​່�ໄດ້​້ເລີ່​່�ມມາຈາກ ບັ​ັນຫາທາງສິ່​່�ງແວດລ້​້ອມ ກໍ​ໍໄດ້​້ນໍາາ ມາສູ່​່�ການຄິ​ິດທົ​ົບທວນຂັ້​້�ນພື້​້� ນຖານ ກ່​່ຽວກັ​ັບວິຖີ​ີ ິ ການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດຢ່​່າງມີ​ີຄວາມສຸ​ຸກ. ປຶ້​້� ມເຫຼັ້​້� ມນີ້​້,� ທີ່​່�ລວມມີ​ີການ ບັ​ັນທຶ​ຶກໄລຍະ 1 ປີ​ີ ຂອງໂຄງການຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ ແມ່​່ນເລື່​່ອ � ງລາວການຜະຈົ​ົນໄພທີ່​່�ມ່ວ ່ ນຊື່​່ນ � ແລະ ການ ເຕີ​ີບໂຕອັ​ັນໜ້​້າປະທັ​ັບໃຈ ຂອງຄອບຄົ​ົວໜຶ່​່ງ� ທີ່​່�ອາໄສຢູ່​່�ໃນຕົ​ົວເມື​ືອງ. ແຫຼ່​່�ງຂໍ້​້ມູ​ູນ: ບົ​ົດວິ​ິເຄາະວິ​ິຈານຂອງ Bookhouse Publishers Co., Ltd.

y ເບິ່​່�ງຕົ​ົວຢ່​່າງສາລະຄະດີ​ີ “ຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ” (1 ນາທີ​ີ 30 ວິ​ິນາທີ​ີ). https://www.youtube.com/watch?v=Z9Ctt7FGFBo y ຈົ່​່�ງສ້​້າງເປັ​ັນກຸ່​່�ມ ກຸ່​່�ມລະ 5 ຄົ​ົນ ແລະ ດໍາາເນີ​ີນກິ​ິດຈະກໍາາພາຍໃນເວລາ 20 ນາທີ​ີ. y ລອງຄິ​ິດເບິ່​່�ງວ່​່າ ປົ​ົກກະຕິ​ິ ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍ “ຄິ​ິດວ່​່າສໍາາຄັ​ັນ,” “ສິ່​່�ງທີ່​່�ມີ​ີລະດັ​ັບຄວາມສໍາາຄັ​ັນສູ​ູງ” ແລະ “ສິ່​່�ງທີ່​່�ຂ້​້ອຍໃຊ້​້ເວລານໍາາຫຼ​ຼາຍທີ່​່�ສຸ​ຸດ” ແມ່​່ນຫຍັ​ັງ? (ທັ​ັງໝົ​ົດ 4 ຢ່​່າງ) y ແຕ້​້ມຮູ​ູບພາບ 4 ຢ່​່າງ ທີ່​່�ໄດ້​້ຄິ​ິດກ່​່ຽວກັ​ັບຊີ​ີວິດ ິ ປະຈໍາາວັ​ັນ ກ່​່ອນໜ້​້ານີ້​້� ລົ​ົງໃສ່​່ພື້​້� ນທີ່​່�ຫວ່​່າງ ຢູ່​່� “ການ ເປັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ” ໃນເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ 6.4 ພ້​້ອມທັ​ັງທັ​ັງຂຽນຄໍາາອະທິ​ິບາຍໂດຍຫຍໍ້​້ ລົ​ົງນໍາາ.​(ຖ້​້າເປັ​ັນໄປໄດ້​້, ໃຫ້​້ລຽງຕາມລໍາາດັ​ັບເວລາ) y ຖ້​້າແຕ້​້ມຮູ​ູບພາບກ່​່ຽວກັ​ັບຊີ​ີວິດ ິ ປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຕົ​ົນເອງສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ,

ສົ່​່� ງຕໍ່​່ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດໃຫ້​້

ກັ​ັບໝູ່​່� ຜູ້​້� ທີ່​່�ຢູ່​່�ເບື້​້�ອງຂວາ. y ໃຫ້​້ໝູ່​່�ຂຽນໃສ່​່ດ້​້ານລຸ່​່�ມ

ອີ​ີງຕາມສິ່​່�ງທີ່​່�ຄິດ ິ ອອກກ່​່ຽວກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນທີ່​່�

ສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ ໃນຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຕາມຮູ​ູບແຕ້​້ມ. ຖ້​້າມີ​ີຫຼ​ຼາຍຄວາມຄິ​ິດ ແມ່​່ນສາມາດຂຽນ ຫຼ​ຼາຍຢ່​່າງໃສ່​່ແຕ່​່ລະຮູ​ູບ ຫຼື​ື� ຂຽນພຽງອັ​ັນດຽວກໍ​ໍໄດ້​້. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກສໍາາເລັ​ັດແລ້​້ວ, ສົ່​່� ງຕໍ່​່ເຈ້​້ຍບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດໃຫ້​້ກັ​ັບໝູ່​່� ຜູ້​້� ທີ່​່�ຢູ່​່�ເບື້​້�ອງຂວາອີ​ີກ. y ໝູ​ູນວຽນໄປຮອບໜຶ່​່ງ � ແລ້​້ວຮັ​ັບເອົ​ົາຮູ​ູບແຕ້​້ມຂອງຕົ​ົນເອງຄື​ືນ ກໍ​ໍຖື​ືວ່າ່ ສໍາາເລັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາ.

– ໃນກິ​ິດຈະກໍາາການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ທີ່​່�ບັ​ັນດາໝູ່​່�ເພື່​່� ອນໄດ້​້ແນະນໍາາ ແມ່​່ນມີ​ີສິ່​່�ງໃດ ແດ່​່?

– ມີ​ີໄອເດຍທີ່​່�ຄິດ ິ ບໍ່​່ເຖິ​ິງຢູ່​່�ບໍ​ໍ?

– ມີ​ີສິ່​່�ງທີ່​່�ສາມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ເລີ​ີຍທັ​ັນທີ​ີບໍ​ໍ?

– ຕົ​ົນເອງເຫັ​ັ ນດີ​ີກັ​ັບຄວາມຄິ​ິດຂອງໝູ່​່�ເພື່​່� ອນບໍ​ໍ?

66

y ສາມາດຮັ​ັບເອົ​ົາເນື້​້�ອໃນທີ່​່�ບໍ່ສ ່ າມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ຕົ​ົວຈິງິ ນໍາາໄດ້​້. y ຈົ່​່�ງນໍາາພາ ເພື່​່� ອເຮັ​ັດໃຫ້​້ສາມາດມີ​ີການນໍາາໃຊ້​້ຄວາມຄິ​ິດສ້​້າງສັ​ັນທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ. y ເວລາທີ່​່�ບໍ່ໃ່ ຊ້​້ປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດ, ຈົ່​່�ງຮວບຮວມ ແລະ ໃຊ້​້ເຈ້​້ຍເສດທີ່​່�ມີ​ີໜ້​້າທີ່​່�ຍັ​ັງບໍ່​່ໄດ້​້ໃຊ້​້ ໆລໆ ໃນການ ປະກອບເອກະສານ ແລະ ໃຫ້​້ເຂົ້​້າ� ກັ​ັບການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ. y ໃນອະນາຄົ​ົດ, ມັ​ັນອາດຈະນໍາາໄປສູ່​່�ກິ​ິດຈະກໍາາ ການສ້​້າງແຄມເປນ (ການລົ​ົນນະລົ​ົງ) ຫຼື​ື� ພາລະກິ​ິດ ສັ​ັນຍາປະຕິ​ິບັ​ັດກິ​ິດຈະກໍາາໃດໜຶ່​່ງ� ຂອງບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຫຼື​ື� ເປັ​ັນຫົ​ົວໜ່ວ ່ ຍຫ້​້ອງຮຽນ. y ສາມາດຕໍ່​່ຮູ​ູບໃສ່​່ກັ​ັນ ແລ້​້ວນໍາາໃຊ້​້ເປັ​ັນໂພສເຕີ​ີຂອງແຄມເປນ ໃນຮູ​ູບແບບທີ່​່�ມີ​ີຮູ​ູບຫຼ​ຼາຍຮູ​ູບຕິ​ິດຕໍ່​່ກັ​ັນ ເປັ​ັນແຜ່​່ ນໃຫຍ່​່ອັນ ັ ໜຶ່​່ງ� ໄດ້​້.

ຕົ​ົວຢ່​່າງກິ​ິດຈະກໍາາ ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຂ້​້ອຍ 1

ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຂ້​້ອຍ 2

ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຂ້​້ອຍ 3

ຊີ​ີວິ​ິດປະຈໍາາວັ​ັນຂອງຂ້​້ອຍ 4

ຫຼິ້​້��ນໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ື

ການນອນ

ໄປໂຮງຮຽນ

ອາບນໍ້​້າ

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

ການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາ ການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາ ການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາ ການປະຕິ​ິບັ​ັດການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາ ບັ​ັນ ບັ​ັນ ບັ​ັນ ບັ​ັນ

ໃຊ້​້ໂທລະສັ​ັບມື​ືຖື​ືໜ່​່ວຍເກົ່​່�າເປັ​ັນເວລາດົ​ົນ

ປິ​ິດໄຟທັ​ັງໝົ​ົດກ່​່ອນນອນ

ຖ້​້າເປັ​ັນໄປໄດ້​້ ໃຫ້​້ຍ່​່າງເອົ​ົາ

ໃຊ້​້ນໍ້​້າຢ່​່າງປະຢັ​ັດ

66

ຂັ້​້�ນຕອນທີ​ີ 3

ໃບຄໍາາສັ​ັນຍາຂາແມງມຸ​ຸມ (ໃບຄໍາາສັ​ັນຍາ ເຂົ້​້�າຮ່​່ວມການບໍ​ໍລິ​ິໂພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ)

| ວິ​ິທີ​ີການດໍາາເນີ​ີນ |

y ຈົ່​່�ງແນະນໍາານັ​ັກຮຽນໃຫ້​້ສັ​ັງລວມ

ຄໍາາສັ​ັນຍາໃນການປະຕິ​ິບັ​ັດ

ຢູ່​່�ສ່​່ວນໂຕຂອງແມງມຸ​ຸມ

ເປັ​ັນ

ປະໂຫຍກໜຶ່​່ງ� ແລ້​້ວຂຽນລົ​ົງໄປ. y ໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນຂຽນແຜນການລະອຽດ ໃສ່​່ຂາຂອງແມງມຸ​ຸມ ວ່​່າ ຈະປະຕິ​ິບັ​ັດເມື່​່ອ � ໃດ? ຢູ່​່�ໃສ? ແນວ ໃດ? y ຈົ່​່�ງຈິ​ິນຕະນາການຮູ​ູບຮ່​່າງ ຫຼັ​ັ�ງຈາກການປະຕິ​ິບັ​ັດ ແລ້​້ວແຕ້​້ມໃສ່​່ອ້​້ອມຂາຂອງແມງມຸ​ຸມ. y ຫຼັ​ັ�ງຈາກການປະຕິ​ິບັ​ັດແລ້​້ວ, ຖ້​້າມີ​ີຮູ​ູບຖ່​່າຍການປະຕິ​ິບັ​ັດຕົ​ົວຈິງິ ຫຼື​ື� ຮູ​ູບແຕ້​້ມມາຕິ​ິດໃສ່​່ ຍິ່​່�ງດີ​ີ.

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ ຂຽນເນື້​້� ອໃນການ ປະຕິ​ິບັ​ັດ

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ

ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ ຮູ​ູບພາບຜົ​ົນໄດ້​້ ຮັ​ັບ

※ ຂໍ້​້ແນະນໍາາສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ y ສາມາດກໍາານົ​ົດຂົ​ົງເຂດການຈັ​ັດຕັ້​້�ງປະຕິ​ິບັ​ັດ ນັ​ັບແຕ່​່ຂັ້​້�ນບຸ​ຸກຄົ​ົນ ຈົ​ົນເຖິ​ິງ ຂັ້​້�ນຫ້​້ອງຮຽນ. y ຈົ່​່�ງສ້​້າງປະໂຫຍກທີ່​່�ຊັ​ັດເຈນ ໂດຍຜ່​່ ານການສົ​ົນທະນາ. (ຕົ​ົວຢ່​່າງ: ກຸ່​່�ມຂອງພວກເຮົ​ົາ ຈະບໍ່​່ໃຊ້​້ຈອກ ຢາງທີ່​່�ໃຊ້​້ໄດ້​້ເທື່​່�ອດຽວ ເປັ​ັນເວລາໜຶ່​່ງ� ອາທິ​ິດ.) y ບໍ່​່ອະນຸ​ຸຍາດໃຫ້​້ນັ​ັກຮຽນເລື​ືອກວິ​ິທີ​ີທີ່​່�ບໍ່ສ ່ າມາດປະຕິ​ິບັ​ັດໄດ້​້ຈິ​ິງ ແລະ ວິ​ິທີ​ີທີ່​່�ການເຂົ້​້າ� ຮ່​່ວມຍາກຫຼ​ຼາຍ ເກີ​ີນໄປຕັ້​້�ງແຕ່​່ເລີ່​່�ມຕົ້​້�ນ. y ຈົ່​່�ງຈັ​ັດວາງໃຫ້​້ໃບຄໍາາສັ​ັນຍານັ້​້� ນ ສາມາດເບິ່​່�ງເຫັ​ັ ນໄດ້​້ງ່​່າຍ ແລະ ຊຸ​ຸກຍູ້​້ໃ� ຫ້​້ນັ​ັກຮຽນມີ​ີຄວາມກະຕື​ືລື​ືລົ້​້� ນ. y ຈົ່​່�ງພິ​ິ ຈາລະນາກ່​່ຽວກັ​ັບຄະແນນລາງວັ​ັນ ທີ່​່�ເຊື່​່ອ � ມໂຍງກັ​ັບກິ​ິດຈະກໍາາ ເຊິ່​່�ງມັ​ັນຈະເຮັ​ັດໃຫ້​້ບັ​ັນດາໝູ່​່�ນໍາາ ກັ​ັນເອງ ສາມາດກວດກາການປະຕິ​ິບັ​ັດຄໍາາສັ​ັນຍາດັ່​່� ງກ່​່າວ ໄດ້​້ດ້​້ວຍຕົ​ົນເອງ. y ສາມາດເຊື່​່ອ � ມປະໂຫຍກຂອງແຕ່​່ລະກຸ່​່�ມ ແລ້​້ວຂະຫຍາຍເປັ​ັນໂຄງການໜຶ່​່ງ� ຂອງແຕ່​່ລະຫ້​້ອງໄດ້​້. ນອກ ນີ້​້,� ຍັ​ັງສາມາດດໍາາເນີ​ີນການລົ​ົນນະລົ​ົງຕ່​່າງຫາກ ທີ່​່�ລວມມີ​ີກິ​ິດຈະກໍາາການເປັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ ຢູ່​່�ນໍາາໄດ້​້. (ຮູ​ູບແຕ້​້ມຂອງກິ​ິດຈະກໍາາການປະຕິ​ິບັດ ັ ການເປັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່�ບໍ່ສ້ ່ ້າງຜົ​ົ ນກະທົ​ົບ + ເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ປະໂຫຍກ = ນໍາາໃຊ້​້ເປັ​ັນປ້​້າຍລົ​ົນນະລົ​ົງ ຫຼື​ື� ໂປສເຕີ​ີ)

66

1. ການຣີ​ີໄຊເຄີ​ີລ໌​໌ (Recycle) ໝາຍເຖິ​ິງການເຮັ​ັດໃຫ້​້ສິ່​່�ງຂອງກາຍເປັ​ັນຊັ​ັບພະຍາກອນອີ​ີກຄັ້​້�ງ

ແລ້​້ວນໍາາໃຊ້​້ເປັ​ັນວັ​ັດຖຸ​ຸດິບ ິ ຂອງສິ່​່�ງຂອງອັ​ັນໃໝ່​່.

ລະບົ​ົບ “ການແຍກຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອ” ທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ມີ​ີການແຍກຂີ້​້ເ� ຫຍື້​້�ອຖິ້​້�ມອີ​ີງຕາມປະເພດຂອງສິ່​່�ງເສດເຫຼື​ື�ອແມ່​່ນມີ​ີຄວາມຈໍາາ ເປັ​ັນ, ເຊິ່​່�ງມີ​ີລັ​ັດຖະບານ ຫຼື​ື� ອົ​ົງການປົ​ົກຄອງທ້​້ອງຖິ່​່�ນ ເປັ​ັນຜູ້​້� ບໍລິ ໍ ຫ ິ ານ ແລະ ຈັ​ັດການ.

2. ການນໍາາເອົ​ົາກັ​ັບມາໃຊ້​້ໃໝ່​່ (Reuse) ໝາຍເຖິ​ິງການນໍາາເອົ​ົາຜະລິ​ິດຕະພັ​ັນ ຫຼື​ື� ສ່​່ວນປະກອບ ທີ່​່�ເຄີ​ີຍໃຊ້​້ໄປເທື່​່�ອໜຶ່​່ງ� ແລ້​້ວກັ​ັບມາໃຊ້​້ອີ​ີກ. ຈໍາາເປັ​ັນຕ້​້ອງມີ​ີ ລະບົ​ົບທີ່​່�ຊ່ວ ່ ຍເຊື່​່ອ � ມຕໍ່​່ລະຫວ່​່າງ ຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ຕົ​ົນເອງບໍ່​່ຈໍາາເປັ​ັນໃຊ້​້ແລ້​້ວ ແລະ ຜູ້​້� ທີ່​່�ຈໍາາເປັ​ັນໃຊ້​້ສິ່​່�ງຂອງນັ້​້� ນ, ແລະ ມີ​ີການສ້​້າງວັ​ັດທະນະທໍາາການນໍາາສິ່​່�ງຂອງມາໃຊ້​້ຄື​ືນ ຢູ່​່�ໃນສັ​ັງຄົ​ົມພົ​ົນລະເຮື​ືອນ ໃນຮູ​ູບແບບຂອງ ຕະຫຼ​ຼາດຂາຍ ເຄື່​່ອ � ງມື​ືສອງ, ຮ້​້ານຄ້​້າທີ່​່�ນໍາາເອົ​ົາສິ່​່�ງຂອງກັ​ັບມາໃຊ້​້ໃໝ່​່ ໆລໆ.

3. ການນໍາາໃຊ້​້ໃໝ່​່ (Upcycle) ແມ່​່ນຄໍາາປະສົ​ົມລະຫວ່​່າງຄໍາາວ່​່າ Upgrade ແລະ Recycle. ໝາຍເຖິ​ິງການສ້​້າງຄຸ​ຸນຄ່​່າໃໝ່​່ໃຫ້​້ແກ່​່ສິ່​່�ງຂອງທີ່​່�ຖື​ືກຖິ້​້�ມ ໄປແລ້​້ວ ແລ້​້ວເຮັ​ັດໃຫ້​້ມັ​ັນເກີ​ີດເປັ​ັນສິ່​່�ງຂອງອັ​ັນໃໝ່​່.

4. ການຂວໍ້​້າບາດ (Boycott) ແມ່​່ນຄໍາາທີ່​່�ເກີ​ີດຂຶ້​້ນ � ຫຼັ​ັ�ງຈາກທີ່​່�ຜູ້�້ ເຊົ່​່�າທີ່​່�ດິນ ິ ເຮັ​ັດກະສິ​ິກໍາາປະສົ​ົບຜົ​ົນສໍາາເລັ​ັດໃນການຂັ​ັບໄລ່​່ ຊາຣ໌​໌ລສ໌​໌ ຄັ​ັນນິ​ິງແຮມ ບອຍ

06 ຂ້​້ອຍກໍ​ໍເປັ​ັນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກໄດ້​້ ໂດຍການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີຈັ​ັນຍາບັ​ັນ!

ການອ້​້າງອີ​ີງ

ຄອທ (Charles Cunningham Boycott) ຜູ້​້� ຮັ​ັບຜິ​ິດຊອບຄົ​ົນອັ​ັງກິ​ິດ ໃນປີ​ີ 1980, ໂດຍແມ່​່ນການເຄື່​່ອ � ນໄຫວ ກ່​່ຽວກັ​ັບທີ່​່�ດິນ ິ ຢູ່​່�ໄອແລນ ເພື່​່� ອການຕໍ່​່ຕ້​້ານ ຄ່​່າເຊົ່​່�າທີ່​່�ດິນ ິ ທີ່​່�ສູ​ູງ ແລະ ການບັ​ັງຄັ​ັບໃຫ້​້ຍ້​້າຍບ່​່ອນຢູ່​່�. ການຂວໍ້​້າບາດ ແບ່​່ງອອກເປັ​ັນ ຄັ້​້�ງທີ​ີ 1 ແລະ ຄັ້​້�ງທີ​ີ 2 ໂດຍທີ່​່� ສະຫະພັ​ັນແຮງງານ, ອົ​ົງການຈັ​ັດຕັ້​້�ງພົ​ົນລະເມື​ືອງ ໆລໆ ປະຕິ​ິບັ​ັດ ການບໍ່​່ຊື້​້ຜ � ະລິ​ິດຕະພັ​ັນຂອງບໍ​ໍລິສັ ິ ັດທີ່​່�ມີ​ີສ່​່ວນກ່​່ຽວຂ້​້ອງກັ​ັບຂໍ້ຂັ ້ ັດແຍ້​້ງກັ​ັບສະມະຊິ​ິກ ແລະ ປະຊາຊົ​ົນທົ່​່� ວໄປ ແມ່​່ນ ການຂວໍ້​້າບາດ ຄັ້​້�ງທີ​ີ 1. ການຂວໍ້​້າບາດ ຄັ້​້�ງທີ​ີ 2 ແມ່​່ນການກະທໍາາ ທີ່​່�ມີ​ີການຮຽກຮ້​້ອງໃຫ້​້ຍຸ​ຸຕິກ ິ ານຄ້​້າກັ​ັບບຸ​ຸກຄົ​ົນທີ​ີ 3 ຜູ້​້� ທີ່​່�ມີ​ີສາຍພົ​ົວພັ​ັນທາງການຄ້​້າກັ​ັບບັ​ັນດາຫ້​້າງຮ້​້ານບໍ​ໍລິສັ ິ ັດທີ່​່�ເປັ​ັນເປົ້​້� າໝາຍຂອງ ການຂວໍ້​້າບາດ ຄັ້​້�ງທີ​ີ 1.

5. ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບຍື​ືນຍົ​ົງ ມີ​ີຄວາມໝາຍແບບກວ້​້າງຂວາງຄື​ື ການມີ​ີປະສິ​ິດທິ​ິພາບໃນການຜະລິ​ິດ ຄຽງຄູ່​່�ໄປກັ​ັບການປ່​່ຽນແປງຂອງຮູ​ູບແບບ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ຖື​ືກຮຽກຮ້​້ອງໄປນໍາາ, ເພື່​່� ອເປັ​ັນການນໍາາໃຊ້​້ຊັ​ັບພະຍາກອນຢ່​່າງເໝາະສົ​ົມທີ່​່�ສຸ​ຸດ ແລະ ການຫຼຸ​ຸ� ດ ຜ່​່ ອນສິ່​່�ງເສດເຫຼື​ື�ອໃຫ້​້ໜ້​້ອຍລົ​ົງ. ສ່​່ວນໃຫຍ່​່ແມ່​່ນຖື​ືກຮັ​ັບຮູ້ໃ້ � ນຂົ​ົງເຂດທີ່​່�ແຄບລົ​ົງ ໂດຍຜ່​່ ານ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບມີ​ີ ຈັ​ັນຍາບັ​ັນ ຫຼື​ື� ການບໍ​ໍລິໂິ ພກທີ່​່�ດີ​ີ (ເປັ​ັນມິ​ິດ). ໂດຍສະເພາະ, ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບຍື​ືນຍົ​ົງແມ່​່ນສະທ້​້ອນເປົ້​້� າໝາຍທີ​ີ 12 ຂອງເປົ້​້� າໝາຍການພັ​ັດທະນາແບບຍື​ືນຍົ​ົງ (Sustainable Development Goals ຫຼື​ື� SDGs) ນັ້​້� ນກໍ​ໍຄື​ື “ການ ຜະລິ​ິດ ແລະ ການບໍ​ໍລິໂິ ພກແບບຍື​ືນຍົ​ົງ: ການຮັ​ັບປະກັ​ັນຮູ​ູບແບບການບໍ​ໍລິໂິ ພກ ແລະ ການຜະລິ​ິດແບບຍື​ືນຍົ​ົງ.” ອ້​້າງອີ​ີງຈາກ: ປຶ້​້� ມ ເຂົ້​້າ� ໃຈເປົ້​້� າໝາຍການພັ​ັດທະນາແບບຍື​ືນຍົ​ົງ SDGs ແບບງ່​່າຍດາຍ. KoFID, KOICA

66

ສູ​ູນການສຶ​ຶກສາອາຊີ​ີ-ປາຊີ​ີຟິ​ິກເພື່​່� ອຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈລະຫວ່​່າງປະເທດ ພາຍໃຕ້​້ການອຸ​ຸປະຖໍາາຂອງອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ (APCEIU ຫຼື​ື� Asia-Pacific Centre of Education for International Understanding under the auspices of UNESCO) ແມ່​່ນສະຖາບັ​ັນທີ່​່�ກໍາາລັ​ັງຈັ​ັດຕັ້​້�ງປະຕິ​ິບັ​ັດ ການສຶ​ຶກສາເພື່​່� ອຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈ ລະຫວ່​່າງປະເທດ ແລະ ການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ໃຫ້​້ແກ່​່ບັ​ັນດາປະເທດສະມາຊິ​ິກອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ, ເຊິ່​່�ງແມ່​່ນສະຖາບັ​ັນປະເພດທີ​ີ 2 ຂອງອົ​ົງການຢູ​ູ ເນສໂກ ແລະ ໄດ້​້ຖື​ືກສ້​້າງຕັ້​້�ງຂຶ້​້ນ � ໃນປີ​ີ 2000 ໂດຍການຕົ​ົກລົ​ົງເຫັ​ັ ນດີ​ີລະຫວ່​່າງລັ​ັດຖະບານເກົ​ົາຫຼີ​ີ� ແລະ ອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ. ສູ​ູນການສຶ​ຶກສາອາຊີ​ີ-ປາຊີ​ີຟິ​ິກເພື່​່� ອຄວາມ ເຂົ້​້າ� ໃຈລະຫວ່​່າງປະເທດ ພາຍໃຕ້​້ອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ ແມ່​່ນສະຖາບັ​ັນຄົ້​້�ນຄ້​້ວາ ທີ່​່�ພັ​ັດທະນາ ແລະ ຈັ​ັດຕັ້​້�ງປະຕິ​ິບັ​ັດແຜນການຝຶ​ຶກອົ​ົບຮົ​ົມ ແລະ ນະໂຍບາຍທີ່​່�ຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍ ພ້​້ອມທັ​ັງພັ​ັດທະນາເອກະສານເພື່​່� ອການສຶ​ຶກສາຫຼ​ຼາກຫຼ​ຼາຍປະເພດ ເພື່​່� ອສະໜອງໃຫ້​້ເຄື່​່ອ � ຂ່​່າຍ ແລະ ບັ​ັນດາປະເທດສະມາຊິ​ິກອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ. ໂດຍສະເພາະ, ກ່​່ຽວກັ​ັບການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ທີ່​່�ລວມຢູ່​່�ໃນ ການສຶ​ຶກສາ 2030 ຂອງອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ ແລະ ເປົ້​້� າໝາຍການພັ​ັດທະນາແບບຍື​ືນຍົ​ົງຂອງອົ​ົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ, ສູ​ູນການສຶ​ຶກສາອາຊີ​ີ-ປາຊີ​ີຟິ​ິກເພື່​່� ອຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈລະຫວ່​່າງປະເທດ ແມ່​່ນສະຖາບັ​ັນນໍາາພາຫຼັ​ັ�ກ ທີ່​່�ດໍາາເນີ​ີນການຈັ​ັດຕັ້​້�ງປະຕິ​ິບັ​ັດຢູ່​່�.

ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ ທີ່​່� ຄິ​ິດ, ເຫັ​ັນອົ​ົກເຫັ​ັນໃຈ ແລະ ປະຕິ​ິບັ​ັດ ຈົ່​່�ງມາລວມຕົ​ົວກັ​ັນ!

Planned and Edited by

APCEIU

Written by

APCEIU

PARK SeoYoun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Planning & Business Team

MOON A-Young, Representative, PEACEMOMO

GONG Yunhee, Director, Global Citizen Education Bonita

KIM Wonseop, Assistant Administrator, BeautifulStore Education & Culture Team

KIM Sunghoon, Team Leader, BeautifulStore Education & Culture Team

Supervised by

CHOI Il Ho, Senior Supervisor, Gangwon Provincial Office of Education

JANG DukHyun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Issue Project Team

© APCEIU 2021 PRN

BE-ITE-2021-022

Publisher

LIM Hyun Mook

APCEIU

120 Saemal-ro, Guro-gu, Seoul, Republic of Korea

Tel. 02-774-3956 | Fax. 02-774-3957

Website www.unescoapceiu.org Email ite@unescoapceiu.org Printed by

Seoul Selection

Publication Date

December 2021

• The copyright of this book belongs to APCEIU. • This book was produced for educational use in the Asia-Pacific region as a part of the Developing Online Educational Materials Project for Global Education in the Asia-Pacific Countries, which is funded by the Ministry of Education of the Republic of Korea and implemented by APCEIU. • The ideas and opinions expressed in this publication are those of the individual authors and do not necessarily represent the official views of APCEIU.

ປຶ້​້�ມຄູ່​່�ມື​ື

ສໍາາລັ​ັບຄູ​ູ

“ພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ!” ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກແມ່​່ນຄົ​ົນແບບໃດ? ຕໍ່​່ກັ​ັບຄໍາາຖາມນີ້​້,� ພວກເຮົ​ົາມັ​ັກຈະຄິ​ິດວ່​່າ ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກແມ່​່ນ ຜູ້​້� ທີ່​່�ເຄື່​່ອ � ນໄຫວໄປມາໃນເວທີ​ີສາກົ​ົນ ແລະ ເປັ​ັນຄົ​ົນທີ່​່�ມີ​ີຄວາມກະຕື​ືລື​ືລົ້​້� ນ ຫຼື​ື� ແມ່​່ນຄົ​ົນທີ່​່�ເກັ່​່�ງພາສາຕ່​່າງ ປະເທດ. ແຕ່​່ວ່າ່ , ຄວາມຈິ​ິງແລ້​້ວ ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກບໍ່​່ແມ່​່ນຜູ້​້� ອື່ນ ່� ຜູ້​້� ໃດ ແຕ່​່ແມ່​່ນຕົ​ົວຂອງພວກເຮົ​ົາເອງ. ຍ້​້ອນວ່​່າ ຄຸ​ຸນສົ​ົມບັ​ັດຫຼັ​ັ�ກທີ່​່�ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຕ້​້ອງມີ​ີ ແມ່​່ນຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈຕໍ່​່ກັ​ັບຊີ​ີວິດ ິ ຂອງຜູ້​້� ອື່ນ ່� ແລະ ການນໍາາພາທີ່​່�ເຮັ​ັດໃຫ້​້ເກີ​ີດການປ່​່ຽນແປງຂອງສະພາບແວດລ້​້ອມການດໍາາລົ​ົງຊີ​ີວິ​ິດຂອງພວກເຮົ​ົາ ເພື່​່� ອ ສັ​ັງຄົ​ົມທີ່​່�ດີ​ີຂຶ້ນ ້� . ຖ້​້າພວກເຮົ​ົາມີ​ີຄວາມສົ​ົນໃຈ ແລະ ການປະພຶ​ຶດຕໍ່​່ກັ​ັບສິ່​່�ງເລັ​ັກໆນ້​້ອຍໆໃນການດໍາາລົ​ົງ ຊີ​ີວິ​ິດ, ຖື​ືວ່​່າພວກເຮົ​ົາກໍ​ໍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກແລ້​້ວ. ສູ​ູນການສຶ​ຶກສາອາຊີ​ີ-ປາຊີ​ີຟິ​ິກເພື່​່� ອຄວາມເຂົ້​້າ� ໃຈ ລະຫວ່​່າງປະເທດພາຍໃຕ້​້ການອຸ​ຸປະຖໍາາຂອງອົ​ົງການຢູ​ູເນສໂກ

ໄດ້​້ວາງແຜນສ້​້າງປຶ້​້� ມເຫຼັ້​້� ມນີ້​້ຂຶ້ � ນ ້� ມາ

ໂດຍມີ​ີຄວາມຫວັ​ັງວ່​່າພວກເຮົ​ົາທຸ​ຸກຄົ​ົນຈະສາມາດເວົ້​້າ� ອອກມາໄດ້​້ວ່​່າ “ຂ້​້ອຍແມ່​່ນພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກ!” ຢ່​່າງມີ​ີຄວາມໝັ້​້� ນໃຈ. ການສຶ​ຶກສາກ່​່ຽວກັ​ັບພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກເນັ້​້�ນໜັ​ັກເຖິ​ິງ ການປ່​່ຽນແປງ ຫຼ​ຼາຍກ່​່ວາສິ່​່�ງອື່​່ນ � ໃດທັ​ັງໝົ​ົດ. ການປ່​່ຽນແປງແມ່​່ນເລີ່​່�ມຈາກ ການຄິ​ິດ, ເຫັ​ັ ນອົ​ົກເຫັ​ັ ນໃຈ ແລະ ການປະຕິ​ິບັ​ັດ ຂອງຜູ້​້� ຮຽນເອງ. ສະນັ້​້� ນ, ປຶ້​້� ມບົ​ົດເຝິ​ິກຫັ​ັດເຫຼັ້​້� ມນີ້​້� ແນໃສ່​່ການສ້​້າງຄວາມເຂັ້​້�ມແຂງໃນ 3 ຂັ້​້�ນຕອນຄື​ື: ການຄິ​ິດ, ເຫັ​ັ ນອົ​ົກເຫັ​ັ ນໃຈ ແລະ ການປະຕິ​ິບັ​ັດ ເປັ​ັນຫຼັ​ັ�ກ ຜ່​່ ານກິ​ິດຈະກໍາາຕ່​່າງໆ. ໂດຍຜ່​່ ານການປະກອບສ້​້າງຂອງກິ​ິດຈະກໍາາທີ່​່�ໜ້​້າ ສົ​ົນໃຈ, ຜູ້​້� ຮຽນຈະສາມາດເສີ​ີມສ້​້າງຄວາມສາມາດທີ່​່�ພົ​ົນລະເມື​ືອງໂລກຕ້​້ອງມີ​ີໄດ້​້ ຢ່​່າງເປັ​ັນທໍາາມະຊາດ.

ບໍ່​່ແມ່​່ນສໍາາລັ​ັບຂາຍ