(Instructor's Guide in Khmer) Thinking, Empathizing, Acting Global Citizens, Assemble!

សៀ�ៀវភៅ�ណែ�នាំ ំ សម្រា�ប់​់គ្រូ� ូ

គិ​ិត យល់​់ពី​ីគ្នា​ា ធ្វើ�� ើសកម្មមភាព

រួបរួ ួ មពលរដ្ឋ ួ ឋ សកលលោ�ក

APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

សៀ�ៀវភៅ�ណែ�នាំ ំ សម្រា�ប់​់គ្រូ� ូ

គិ​ិត យល់​់ពី​ីគ្នា​ា ធ្វើ�� ើសកម្មមភាព

រួបរួ ួ មពលរដ្ឋ ួ ឋ សកលលោ�ក

APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

របៀ�ៀបប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់

មាតិកា ិ

សៀ�ៀវភៅ�លំ​ំហាត់ ់

(សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ)

04

០១

០២

ដែ�រមែ�នទេ�?

ជាច្រើ�ើន � នាក់ទៀ់ �ៀតឬ?

តើ�ខ្ញុំ ើ � ំក៏ � ជា ៏ ពលរដ្ឋឋសកល

07

តើ�នៅើ �ក្នុ​ុ�ងខ្លួ​ួ�នខ្ញុំ​ំ� � មានខ្ញុំ​ំ� �

15

០៣

០៤

អ្ននកដទៃ� គឺមិ ឺ ន ិ មែ�នជា

សន្តិ​ិភា � ព និង ិ ការរស់នៅ់ �

អា! អាថ៌​៌កំ​ំបាំ​ំងនៃ�

ការដែ�លខុ​ុ សប្លែ�ែកពី​ី កំ​ំហុ​ុ សទេ�!

ជាមួ​ួ យគ្នា​ា 21

35

០៥

០៦

បញ្ហា​ា?

ក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ខ្ញុំ​ំ�ក៏ � ជា ៏

ហេ�តុ​ុអ្វី​ី �បានជាប្លា​ាស្ទិ​ិ�កជា

ចំ​ំណាយដោ�យ

ពលរដ្ឋឋនៃ�សកលលោ�ក 45

ដែ�រ!

55

របៀ�ៀបប្រើ�ើប្រា� �ស់សៀ� ់ ៀវភៅ�លំហា ំ ត់​់

Q1

A1

សម្រា�ប់​់ អ្ននកសិ​ិ ក្សា​ាកម្រិ�ិ តណា?

អនុ​ុ វិទ្យា�ល័ យ ិ ័ ។

តើ�ើ សៀ�ៀវភៅ�លំ​ំ ហាត់​់ នេះ�ះសមស្រ�ប

សៀ�ៀវភៅ�លំហា ់ ស្សា ់ ីបឋមសិក្សា ំ ត់នេះ់ �ះគឺស ឺ ម្រា�ប់សិ ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ ស ចាប់ពី ិ �កម្រិ�ត ិ ខ្ពពស់​់ រហូ​ូ តដល់ ់ ប៉ុ� ន្តែុ �ែសៀ�ៀវភៅ�នេះ�ះមិន ក្សា ិ បានបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងដោ�យផ្តោ�ោតលើ�ើកម្រិ�តសិ ិ ិ �

ជាក់លា មួ​ួ យឡើ�ើយ ់ ក់ណា ់

អាស្រ័�យ ័ � របស់គ្រូ� ់ ូ ័ លើ�ើការវិនិ​ិ ច្ឆ័ ិ យ

ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់សៀ់ �ៀវភៅ�នេះ�ះជាឯកសារជំ​ំនួ​ួយបាន។

និងកម្រិ� តសិ ក្សា ិ ិ ិ �

អាច

Q2

A2

ប៉ុ​ុ� ន្មា​ាន?

ឆន្ទា​ានុ​ុ សិទ្ធិ ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយសមស្រ�បទៅ�នឹ ងបរិ យាកាសសិ ក្សា ួ ់ �ន ិ ិ �ផ្ទា​ាល់ខ្លួ � ឹ ិ �។ សកម្មមភាពនីមួ ី ួ យៗ ិ

តើ�ើ សកម្មមភាពនី​ីមួ​ួ យៗត្រូ�វូ ការពេ�លវេ�លា

សៀ�ៀវភៅ�លំហា បង្រៀ��ៀនអាចប្រើ�ើ�វា ដោ�យសេ�រីតាម ំ ត់នេះ់ �ះត្រូ�ូវបានរៀ�ៀបចំឡើំ �ើង ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយគ្រូ�ូ � ី

ត្រូ�ូវបានរៀ�ៀបចំជា ក់កា ក់កា ់ ល ហើ�ើយដំណា ់ លខ្លះ​ះ�អាចដកចេ�ញ ឬបន្ថែ�ែមបាន។ ំ ំ ំ ដំណា

Q3

A3

នេះ�ះចង់​់ បញ្ជា​ាក់​់ មានអ្វី�ី ខ្លះ​ះ�?

ទេ�(teaching)

តើ�ើ តួ​ួនាទី​ីរបស់​់ គ្រូ� ូ ដែ�លសៀ�ៀវភៅ�លំ​ំ ហាត់​់

សៀ�ៀវភៅ�លំហា ់ ូ ំ ត់នេះ់ �ះរៀ�ៀបចំឡើំ �ើង ជាជំ​ំនួ​ួយដោ�យមិនផ្តោ ិ �ោតលើ�ើការផ្ទេ�រេ ចំណេះំ �ះដឹ​ឹងរបស់គ្រូ� ប៉ុ� ន្តែុ �ែជួ​ួយដល់អ្ន ែ យល់ ់ ់ នកសិក្សា ិ �ក្នុ​ុ�ងការស្វែ�ង

និងស្វែ ិ �ែងរកចម្លើ�ើ�យ

ដោ�យខ្លួ​ួ�នឯង(facilitating)។ ជាពិ​ិសេ�សទៅ�ទៀ�ៀត គ្រូ�ូបង្រៀ��ៀនត្រូ�ូវបានលើ�ើកទឹកចិ ឹ ត្តត ិ ឱ្យយ ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់នូ សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម និងសកម្ម ភា ម ពបង្កើ�ើ�ត ់ ូ វគរុ​ុកោ�សល្យយដូ​ូ ចជា ិ

ថ្មី​ី�(transformative)ឱ្យយបានច្រើ�ើ�ន។

y ផ្តោ�ោតលើ�ើអ្ននកសិក្សា គ្នា​ា ់ ងអស់ ់ ។ ិ �ជាគោ�ល ការអប់រំ់ សម្រា ំ �ប់ទាំ ំ

y ការលើ�ើកកម្ពពស់​់ នូ​ូ វចំណេះំ �ះដឹ​ឹងទៅ�លើ�ើបញ្ហា​ាក្នុ​ុ�ងមូ​ូ លដ្ឋា​ាន ចំណា ប់អា ់ រម្មមណ៍​៍ និងទំ ំ ិ នួ ំ ួល ខុ​ុ សត្រូ�ូវរួ​ួមគ្នា​ា ។

y លើ�ើកទឹកចិ ឹ ត្តតចំ ិ ពោះំ �ះ

បរិយាកាសសិ ក្សា ិ �ដែ�លមានការជជែ�កពិ​ិភាក្សា�គ្នា​ា ិ

y យល់ដឹ ឹ ពី​ី ់ ង

បទដ្ឋា​ាននៃ�វប្បបធម៌ដែ�លមាន ឥទ្ធិ​ិ �ពលចំពោះំ �ះការវិវឌ្ឍឍន៍​៍ នៃ�គុ​ុ ណតម្លៃ�ៃ ិ ៌

ទៅ�វិញទៅ�មក។ ិ

និងគោ ិ �រពគ្នា​ា

អន្តតរជាតិ។ គោ�លនយោ�បាយជាតិ ិ និងសម្ព័​័�ន្ធធ ិ ិ

y ឆ្ពោះ�ះ�ទៅ�រក ការដោះ�ះស្រា�យបញ្ហា​ាប្រ�កបដោ�យការលើ�ើកទឹកចិ ឹ ត្តត ិ ការត្រិះ�ះ�រិះ​ះ�ពិ​ិចារណា និង ិ គំនិ ត ់ ិ ិ ខ្ពពស់។ ំ តច្នៃ�ៃប្រ�ឌិ

y អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍សមត្ថថភាពជំ​ំនះ​ះវិបត្តិ​ិ� ិ និង ែ ។ ិ ការអនុ​ុ វត្តតន៍​៍ជាក់ស្តែ់ �ង * ដកស្រ�ង់​់ ពី​ី៖ Global Citizenship Education: Preparing Learners for the Challenges of the 21st Century

00

Q4

A4

លំ​ំ ហាត់​់ នេះ�ះជាអ្វី​ី� ?

លើ�ើបញ្ហា​ារួ​ួម

តើ�ើ គោ�លបំ​ំ ណងចម្បបងរបស់​់ សៀ�ៀវភៅ�

សៀ�ៀវភៅ�លំហា ម ពជាច្រើ�ើ�ន ដែ�លអាចឱ្យយអ្ននកសិក្សា ់ រម្មមណ៍​៍ ំ ត់នេះ់ �ះ មានបញ្ចូ​ូ�លសកម្មភា ិ �ចាប់អា ដែ�លមនុ​ុ ស្សសជាតិទាំ ិ ងមូ​ូ ំ លជួ​ួ បប្រ�ទះ​ះដូ​ូ ចគ្នា​ា

និងត្រូ� ូវការមតិយោ�បល់ ់ ិ ិ

សហប្រ�តិបត្តិ​ិ� ត ែ ដើ�ើម្បី​ី �ដោះ�ះស្រា�យបញ្ហា​ានេះ�ះបាន។ ិ ការ គំនិ ិ ិ និង ិ ជំ​ំនាញជាក់ស្តែ់ �ង ំ តច្នៃ�ៃប្រ�ឌិ

គោ�លបំណងសំ ខា ីឱ្យយអ្នន កសិក្សា ់ រម្មមណ៍​៍ ំ ំ ន់នៃ់ �សៀ�ៀវភៅ�លំហា ំ ត់នេះ់ �ះគឺដើ�ើម្បី ឺ � ិ �ចាប់អា

និងផ្តតល់ ់ ិ

នូ​ូ វគុ​ុ ណតម្លៃ�ៃជាសកលដូ​ូ ចជា សិទ្ធិ ម ភាពសម្បូ​ូ� របែ�ប សមភាព គ ៌ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស យុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌សង្គ

សន្តិ​ិ�ភាព និង ិ ការអភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍ដែ�លប្រ�កបដោ�យចីរី ភាព។

* ដកស្រ�ង់​់ ពី​ី៖ Global Citizenship Education: Preparing Learners for the Challenges of the 21st Century

Q5

A5

សារPDFបានឬទេ�?

អន្តតរជាតិអា ិ ស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក(http://www.unescoapceiu.org/board/k412_en)បានដោ�យ

តើ�ើ អាចដោ�នឡូ​ូតសៀ�ៀវភៅ�នេះ�ះជាឯក

សៀ�ៀវភៅ�លំហា ំ ត់នេះ់ �ះអាចដោ�នឡូ​ូតបាន

តាមរយៈ​ៈវេ​េបសាយរបស់ម ់ ជ្ឈឈមណ្ឌឌលអប់រំ់ ំ

ជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សយកឯកសារ → ឯកសារដែ�លបានបោះ�ះពុ​ុ ម្ពព → លោ�កអ្ននកអាចប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់

ដោ�យសេ�រីក្រោ��មលក្ខខ ខណ្ឌឌដែ�លមិនដើ�ើម្បី ីរកប្រា�ក់ ចំ ់ នេំ �ញ។ ិ � ី

00

00

១.២ តើ�ើខ្ញុំជា �� ំ ជនជាតិ​ិខ្មែ�រែ ១០០%ឬទេ�? ១.៣ តំ​ំណភ្ជា​ាប់​់រវាងអ្ននក និ​ិងខ្ញុំ​ំ��

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

០១

១.១ ផែ�នដី​ីយើ�ើងឥឡូវនេះ�ះ? ូ

តើ�ខ្ញុំើ ក៏�� ំ ជាពលរដ្ឋ ឋ ៏ សកលដែ�រមែ�នទេ�? គោ�លបំណ ំ ង • យល់អំ ទំ តាមរយៈ​ៈសាកលភាវូ​ូបនីយ ់ ពី ់ នងគ្នា​ា ំ ីការពង្រឹ�ឹងទំនាក់ ំ ំ ី កម្មម។

• ដោ�យសារ​តែ�មានទំនាក់ ទំ �ះ ​​ធ្វើ�ើ�ឱ្យយខ្ញុំ​ំ��មានការចាប់អា ់ នង​នេះ ់ រម្មមណ៍​៍លើ�ើឥទ្ធិ​ិ �ពលនៃ�​​ជម្រើ�ើ�ស ​​និង​​ ់ ��​​ំ ទៅ�លើ�ើ​​ពិ​ិភពលោ�ក ។ ំ ំ ិ សកម្មមភាព របស់ខ្ញុំ

00

• មើ�ើលទៅ�លើ�ើជី​ីវភាពប្រ�ចាំថៃ្ង�ង ទំ ់ នង ំ ំ ​​ទៅ�​នឹង ឹ ​​ពិ​ិភពលោ�ក។ ំ ​​ ធើ្វ�វ�ឱ្យយដឹ​ឹង​ថា​យើ�ើងមានទំនាក់

១.១

ផែ�នដី​ីយើ�ង ើ ឥឡូ​ូវនេះ�ះ?

ជំ​ំ ហានទី​ី ១ សកម្មមភាព

• សម្មមភាព៖​បណ្តុះ� ះ �គំនិ ិ ំ ត

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ម) ច រ ១.១(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក ់ រសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺតជាដើ�ើ � កិច្ច ិ កា � ) និង ិ សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ស �� • ប្រ�ធានបទ៖ តើ�ពិ ើ ភ ិ ពលោ�កឥឡូ​ូវនេះ�ះកំពុ​ុំ ងតែ�មានអ្វី​ី�កើ�ត ើ ឡើ�ង ើ ?

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y រកពត៌មាន និងវិ យ ិ ់ ៌ ិ ភាគអត្តតន័ ័ នៃ�សៀ�ៀវភៅ�លំហា ំ ត់។

y សិក្សា លែ�ក ិ �អំពី ំ ីបញ្ហា​ាពិ​ិភពលោ�កដែ�ល​កំពុ ិ ំ ំ ុ ង​តែ�កើ�ើតឡើ�ើង តាមរយៈ​ៈឧទាហរណ៍​៍​​និងចែ�ករំ បទពិ​ិសោ�ធន៍​៍របស់អ្ន ការពាក់ព័ របស់អ្ន ់ នក និងគំ ់ ័ន្ធធ ទៅ�មិត្តតភក័្តត� ់ នក។ ិ និ ិ ិ ំ តដែ�លមាន

y ឆ្លើ�ើ�យនឹង​សំ ណួ យមិត្តតភក្តិ​ិ� ។ ឹ ំ ួ រនីមួ ី ួ យៗ ហើ�ើយចែ�ករំលែ�កជាមួ​ួ ំ ិ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ជួ​ួ យឱ្យយសិស្ស បនីយ �​ តាមរយៈ​ៈរូ​ូបភាព ិ ់ ពី ់ ិ សយល់អំ ំ ី​ វិសាលភាពសកលភាវូ​ូ ី កម្មមកាន់តែ�ស៊ី​ី�ជម្រៅ� ក្នុ​ុ�ងសៀ�ៀវភៅ�លំហា ់ ំ ត់។

y អាចបញ្ចាំ​ំ�ងសៀ�ៀវភៅ�នេះ�ះជាPDFលើ�ើអេ�ក្រ�ង់​់ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់​់ ហើ�ើយអានជាមួ​ួ យសិស្ស ់ នក។ ិ សរបស់អ្ន

y សួ​ួ រសិស្ស ត្រូ� ិ ិ សនូ​ូ វអ្វី​ី�ដែ�លពួ​ួ កគេ�រៀ�ៀនពី​ីក្រា�ហ្វិ​ិ�កនីមួ ី ួ យៗ។ សមត្ថថភាពក្នុ​ុ�ងការវិភាគតារាងក៏ ៏ ូវបាន អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍បន្ថែ�ែម។

y បន្ទា​ាប់ម ប់អា ់ ក​សូ​ូ មបង្វែ�ែរចំណា ់ រម្មមណ៍​៍របស់សិ ់ ស្ស ំ ិ សទៅ�លើ�ើបញ្ហា​ាសកល កើ�ើតឡើ�ើងនៅ�លើ�ើសកលលោ�ក។

ដែ�លកំពុ ំ ុ ងតែ�

y សូ​ូ មបញ្ជា​ាក់ថា ជាបញ្ហា​ា ់ បាតុ​ុ ភូ​ូ ត ដែ�លកើ�ើតឡើ�ើងលើ�ើសកលលោ�កយើ�ើងបច្ចុ​ុ�ប្បបន្នននេះ�ះ មិនមែ�ន ិ ដែ�លអាចដោះ�ះស្រា�យបានដោ�យបុ​ុ គ្គគល ឬប្រ�ទេ�សណាមួ​ួ យឡើ�ើយ។​ ជាពិ​ិសេ�សបញ្ហា​ាដែ�ល កំពុ និងបំ ិ ួ ់ ផ្លា​ា ំ ញព្រៃ�ៃឈើ� ើ វិវាទ ិ រែ​ែបំ ំ រួំ ល ំ ុ ងកើ�ើតមានឡើ�ើង ដូ​ូ ចជាបញ្ហា​ាជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន ការកាប់បំ អាកាសធាតុ​ុ ជាដើ�ើម​ នឹងមាន ការកើ�ើនឡើ�ើងជាលំដា នមាន ការសហការគ្នា​ា ពី​ី ឹ ំ ប់ ់ ប្រ�សិនបើ�ើមិ ិ ិ

បណ្តា​ាប្រ�ទេ�សជាច្រើ�ើ�ននោះ�ះទេ�។

y តាមរយៈ​ៈឧទាហរណ៍​៍ជាក់ស្តែ់ �ង និង ែ ិ ឧទាហរណ៍​៍ផ្សេ�េងៗ បានជួ​ួ យឱ្យយសិស្ស ិ សដឹ​ឹងពី​ីចិត្តត ិ របស់​់

ពួ​ួ កគេ�ថាសកម្មមភាពដែ�លយើ�ើងបានធ្វើ�ើ�ដោ�យមិន ់ ល់ ់ ិ បានប្រុ�ុងប្រ�យ័ត្ន ័ ន អាចមានផលប៉ះ​ះ�ពាល់ដ

គ្រ�ប់ផ្នែ់ �ែកទាំងអស់ នៃ់ �សកលលោ�ក។ ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ពិ​ិ ភាក្សា​ាសង្ខេ�េបបញ្ចចប់​់

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y អានសាច់រឿ� អ្ន ់ ឿងទី១ ់ នកចំពោះំ �ះសំណួ ី ហើ�ើយ ចែ�ករំលែ�កចម្លើ�ើ�យរបស់ ំ ំ ួ រ។

– តើ�ើអ្ននកមានអារម្មមណ៍​៍យ៉ា​ាងណា ចំពោះំ �ះការអំពា ់ យករដ្ឋឋមន្ត្រី�ី�ទូ​ូវ៉ា​ាលូ​ូ? ចូ​ូ រ ំ វនាវរបស់នា យើ�ើងគិតអំ ិ ពី ំ ីករណី​ីក្នុ​ុ�ង និងក្រៅ� ិ �ប្រ�ទេ�ស ​ដែ�លបានទទួ​ួ លរងនូ​ូ វឥទ្ធិ​ិ �ពលយ៉ា​ាងខ្លាំ​ំ�ង ពី​ី

បណ្តា​ាប្រ�ទេ�សផ្សេ�េង

ឬពិ​ិភពលោ�កហើ�ើយប្រា�ប់ប ់ ង្ហា​ាញពី​ីគំនិ ់ នក។ ិ របស់អ្ន ំ ត

គោ�លបំណងធ្វើ�ើ� ឱ្យយសិស្ស ់ ពោះំ �ះស្ថា​ានភាពនៅ�ទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូ) ំ ិ សយល់ចំ

(វាមាន

00

– តើ�ើមានអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�ដែ�លយើ�ើងអាចធ្វើ�ើ�បានដើ�ើម្បី​ី �ប្រ�ទេ�សទូ​ូវ៉ា​ាលូ​ូ? (ចែ�ករំលែ�កនូ​ូ វអ្វី​ី�ដែ�លយើ�ើង ំ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y បញ្ចាំ​ំ�ងផែ�នទីពិ ី ិភពលោ�កនៅ�លើ�ើក្តា​ា រខៀ�ៀន នូ​ូ វឧបទ្វី​ី�បទាំងអស់ ។ ់ ំ

ឬអេ�ក្រ�ង់​់ស្លា​ា យដើ�ើម្បី​ីឱ្យយសិ ស្ស � ិ សអាចមើ�ើលឃើ�ញ ើ

សំ​ំ គាល់​់ • កា រទិញ នប៉ះ​ះ�ពាល់ ដ ់ ល់បរិ ់ ស្ថា​ាន៖ ិ ផលិតផលដែ�លមិ ិ ិ ិ

ផលិត ដ ់ ល់បរិ ់ ស្ថា​ាន។ ិ តាមក្បួ​ួ�នខ្នា​ាតដែ�លមិនប៉ះ​ះ�ពាល់ ិ ិ

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

អាចធ្វើ�ើ�បានដើ�ើម្បី​ីការពារការឡើ� � ើងកម្ដៅ�ៅផែ�នដី​ី)

នៅ�ពេ�លទិញ ិ ទំនិ ំ ញ ិ យើ�ើងត្រូ�ូវប្រា�កដថាវាត្រូ�ូវបាន

ឥទ្ធិ​ិ �ពលនៃ�ការទិញ នប៉ះ​ះ�ពាល់ ់ ិ ផលិតផលដែ�លមិ ិ ិ

ដល់បរិ យកាត់បន្ថថ និង ់ ស្ថា​ានអាចជួ​ួ ់ យដំណើំ �ើរការផលិត ់ និ ់ ល់បរិ ់ ស្ថា​ាន ិ ិ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ទំ ំ ញ ិ ដែ�លប៉ះ​ះ�ពាល់ដ ិ ិ បាន។

• កា របរិភោ�គសាច់ តិ តាមបែ�បទំនើំ � ើប ់ ច ិ ៖ ពេ�លខ្លះ​ះ�សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ខ្លួ​ួ�នជាអ្ននកញ៉ាំ​ំ�បួ​ួស។ ការធ្វើ�ើ�កសិកម្ម ិ ម និងជលផល ិ ិ ពិ​ិតជាមានផលប៉ះ​ះ�ពាល់យ៉ា​ាងខ្លាំ​ំ�ង ដល់បរិ ់ ់ ស្ថា​ាន។ ិ

• កា រកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញ៖ កាកសំណល់ កា ច ស សាកល្បបងធ្វើ�ើ�ការ ិ អ ម្រា�ប់បរិ ់ ន់តែ�តិ ់ ់ ់ ស្ថា​ានមែ�នទេ�? ំ ិ គឺកា ឺ ន់តែ�ល្អ ិ

បែ�ងចែ�ក ក្រ�ដាស កញ្ចចក់ ់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ដែ�ក និង ចា ់ ់ ស់ៗ ់ ។ ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�យើ�ើងមិន ់ ិ របស់ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ិ យកកាកសំណល់ ំ ស្ងួ​ួ�តដែ�លអាចកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញបានទាំ ងនោះ�ះ ទៅ�មជ្ឈឈមណ្ឌឌលកែ�ច្នៃ�ៃដែ�លនៅ�ជិ​ិតៗយើ�ើង? ប្រ�សិនបើ�ើគ្មា​ាន ិ ិ ំ មជ្ឈឈមណ្ឌឌលកែ�ច្នៃ�ៃនៅ�ក្បែ�ែរផ្ទះ​ះ�នោះ�ះទេ� អាចប្រើ�ើ�វិធីិ ដូ ី ូ ចខាងក្រោ��ម៖ ១. អនុ​ុ វត្តតន៍​៍ការកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញទាំ ងនៅ�ផ្ទះ​ះ� និងនៅ ិ ិ �សាលារៀ�ៀន។ ំ

២.ទាក់ ់ ទងទៅ�កាន់ ់ ស្ថា​ាប័ ័ ន សាធារណៈ​ៈផ្នែ�ែកបរិ ស្ថា​ានប្រ�ចាំ សហគមន៍​៍ ស្នើ�ើ�សុំ​ំ�ឱ្យយបង្កើ�ើ�តកន្លែ�ែងកែ�ច្នៃ�ៃ ិ ំ កាកសំណល់ ឡើ់ �ើងវិញ។ ិ ំ

៣. បង្កើ�ើ�តវត្ថុ​ុ�សិល្បះ​ះ�ដោ �យប្រើ�ើ�កាកសំណល់ កែ�ច្នៃ�ៃឡើ �ើងវិញ ណល់ ដែ�ល អាចកែ�ច្នៃ�ៃ ិ ដោ�យបរិច្ចា​ាកកាកសំ ់ ់ ិ ំ ំ ិ បានទៅ�ដល់ ់ អ្ននកសិល្បះ​ះ�ក រ មជ្ឈឈមណ្ឌឌលសិល្បះ​ះ�នានា ។ ិ ិ

៖ បើ�ើយើ�ើងប្រើ�ើ�ប្រា�ស់អ រ។ • ការបិតភ្លើ�ើ�ង ់ គ្គី​ី�សនីតិ ់ ពោះំ �ះធម្មមជាតិក៏ ី ច ិ ផលប៉ះ​ះ�ពាល់ចំ ិ តិ ៏ ចដែ� ិ ិ

• ប្រើ�ើ�កង់​់ ឬមធ្យោ�ោបាយសាធារណៈ​ៈ៖ បើ�ើយើ�ើងប្រើ�ើ�ប្រា�ស់កង់ ់ ់ ឬមធ្យោ�ោបាយសាធារណៈ​ៈក្នុ​ុ�ងការធ្វើ�ើ�ដំណើំ �ើរ នឌីអុ បរិមាណឧស្ម័​័�នកាបូ​ូ ី ុ កស៊ី​ី�តក៏ថ ៏ យចុះ​ះ�ដែ�រ។ ិ

ដកស្រ�ង់​់ពី​ី៖​Young Person’s Guide: Changing the World Edition (https://www.unv.org/sites/default/files/Young_Persons_Guide_Changing_the_World__ FINAL.pdf)

y អានសាច់រឿ� អ្ន ់ ឿងទី២ ់ នក។ ី ហើ�ើយ ចែ�ករំលែ�កចម្លើ�ើ�យរបស់ ំ

– តើ�ើអ្ននកភ្ញា​ាក់ផ្អើ់ �ើ�លទេ� ដែ�លដឹ​ឹងថាទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ�ដែ�លយើ�ើងទិ ញ ះ ័ ិ ដោ�យមិន ិ បានគិតច្រើ�ើ�ននោះ� ិ ជះ​ះឥទ្ធិ​ិ �ពលបែ�បនេះ�ះ?

– ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�តើ�ើយើ�ើងត្រូ�ូវធ្វើ�ើ�ដូ​ូចម្តេ�េច? តើ�ើប្រ�ទេ�ស និងពិ ិ ិភពលោ�កអាចធ្វើ�ើ�អ្វី​ី�បានខ្លះ​ះ�?

00

ឯកសារយោ�ង យើ�ើងមិន តដោ ់ ុ មារបានទេ� ប៉ុ� ន្តែុ �ែ ិ អាចប្រើ�ើ�ទូ​ូ រស័ព្ទទដែ�លផលិ ័ ិ �យខូ​ូ លតាន់ ់ ដែ�លប្រ�ឡាក់ដោ់ �យឈាមរបស់កុ

យើ�ើងអាចប្រើ�ើ�ទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ�ដែ�លផលិ តដោ ឈ្នួ​ួ�លស មរម្យយ។ តើ�ើអ្ននក ់ ់ ័ ិ �យរ៉ែ​ែ�ខូ​ូលតាន់ ់ ដែ�លជី​ីកដោ�យផ្តតល់ប្រា�ក់ ធ្លា​ា ប់លឺ ់ អំ ឺ ពី ំ ី

‘ទូ​ូ រស័ព្ទទយុ ុ ត្តិ​ិ�ធម៌’៌ ទេ�? ័

វាជាទូ​ូ រស័ព្ទទចល័ តដែ�លត្រូ� ូវបានផលិតនៅ ័ ័ ិ �ប្រ�ទេ�សហូ​ូ ឡង់​់តាំងពី ំ ី

ឆ្នាំ​ំ�២០១៣ លោ�កបាសវ៉ា​ានអេ�បិល ិ (Bas van Abel)នៃ�សង្គគមវ៉ា​ាក(Waag Society)កំពុ ំ ំ ុ ងដឹ​ឹកនាំចលនានេះ�ះ។ សមាគមវ៉ា​ាកនេះ�ះលើ�ើកកម្ពពស់​់

និងផ្ស តាមរយៈ​ៈយុ​ុ ទ្ធធនាការ ិ សព្វវផ្សា�យពី​ីការឈឺចា ឺ ប់នៃ់ �សារធាតុ​ុ រ៉ែ�ែទូ​ូរស័ព្ទទដៃ� ័

និងផលិ តទូ តដោ ៌ ិ ិ ូ រស័ព្ទទចល័ ័ ័ �យយុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌។

លើ�ើសពី​ីនេះ�ះគេ�ប៉ា​ាន់ប្រ�មាណ ថាទូ​ូ រស័ព្ទទចល័ ត ់ ់ ័ ័ ជាង ៤០០លានគ្រឿ��ឿងត្រូ�ូវបានគេ�បោះ�ះចោ�លជារៀ�ៀងរាល់ឆ្នាំ​ំ� នៅ�ជុំ​ំ�វិញពិ ិ ិភពលោ�ក។ ដោ�យសារតែ�ទម្លា​ា ប់នៃ់ �ការដេ�ញតាមលក្ខខណៈ​ៈពិ​ិសេ�ស និង ិ ការរចនាថ្មី​ី�ៗ។ មនុ​ុ ស្សស នៅ�តែ�ផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� រយៈ​ៈពេ�លខ្លី​ី�ជានិច្ចច របស់យើ�ើងដោ �យការគោ�រព ូ រស័ព្ទទដៃ� ់ រទូ​ូ រស័ព្ទទក្នុ​ុ�ង ់ ័ ិ ។ ប្រ�សិនបើ�ើយើ�ើងប្រើ�ើ�ទូ ិ ័ ឱ្យយជី​ីវិតយើ�ើងមានសុ​ុ វត្ថិ​ិ�ភាព។ បន្តិ​ិ�ច យើ�ើងអាចការពារសណ្តា​ា ប់ធ្នា​ា ិ ់ ប់ប្រ�ព័ ់ ័ន្ធធអេ�កូ​ូឡូ​ូស៊ី​ី�ធម្មមជាតិ ិ និងធ្វើ�ើ� ិ

ដកស្រ�ង់​់ពី​ី៖ https://www.fairphone.com/en/about/about-us/?ref=footer

※ គន្លឹះ​ះ��សម្រា�ប់គ្រូ� ់ ូ

y ប្រ�សិនបើ�ើនៅ �សល់ពេ�ល ឱ្យយសិស្ស ី ដែ�លមានតំណ ់ ិ ិ សមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ំ រភ្ជា​ាប់នៅ់ �ពី​ីក្រោ��មស្រា�ប់ ់ ដើ�ើម្បី​ី � ឱ្យយពួ​ួ កគេ�កាន់តែ�ងា យយល់។ ់ ់

y លើ�ើកទឹកចិ ស្ស ់ ត្តត ឹ ត្តតសិ ិ ិ សឱ្យយបង្ហា​ាញនូ​ូ វការយល់ចិ ិ របស់ពួ ់ ួ កគេ�តាមរយៈ​ៈសាច់រឿ� ់ ឿងខាងលើ�ើ។

និងផ្លា​ាស់ ប្តូ​ូ� រិ​ិ យា ់ រគុ​ុ ណតម្លៃ�ៃព្រ�មទាំងអាកប្បបកិ ិ ិ ំ

ឯកសារយោ�ង • ទាក់ទងនឹ ង ់ ់ ឿងទី១ ឹ សាច់រឿ� ី

- https://news.un.org/en/story/2019/05/1038661

• ទាក់ទងនឹ ង ់ ់ ឿងទី២ ឹ សាច់រឿ� ី

- Park Gyeong-hwa, 『ស្វា​ាហ្គោ�ោរីឡាស្អអ ប់ទូ 』, Booksense ់ ូ រស័ព្ទទដៃ� ័ ី

- Bas van Abel, TEDxAmsterdam <Fairphone: changing the way products are made> https://

youtu.be/96XfmrJMlNU

11

តើ�ើខ្ញុំ​ំ�ជា � ជនជាតិ​ិ ខ្មែ�ែរ១០០%ឬទេ�?

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

គូ​ូ ររូ ូបរាងរបស់​់ ខ្លួ​ួ�នឯង

• សកម្មមភាព៖ ការគូ​ូ ររូប ការធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញទាំងអស់ គ្នា ូ ភាព ការទស្សសនាវីដេ�អូ​ូ ី ់ ា និង ិ ការជជែ�កវែ​ែកញែ�ក ំ គ្នា​ា។

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ម) ច រ ១.២(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក ់ រសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺតជាដើ�ើ � កិច្ច ិ កា � ) និង ិ សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ស �� • ប្រ�ធានបទ៖ តាមរយៈ​ៈរូ​ូបរាងរបស់ខ្ញុំ សយើ�ង ែ ជាច្រើ�ើ�នរបស់មនុ​ុស្ស ់ � ំ � យើ�ង ់ ើ អាចដឹ​ឹងបានថាផ្នែ�ក ើ បាន ផ្សា�រភ្ជា​ាប់ជា ់ មួ​ួ យនឹ​ឹងពិភ ិ ពលោ�កទាំងមូ​ូ ំ ល។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y សូ​ូ មអាន 「១០០ភាគរយជនជាតិអា លីនតុ ិ មេ�រិក」សរសេ�រដោ�យលោ�ក ី ុ ន. ិ

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

១.២

Ralph Linton, “One Hundred Per-Cent American”, The American Mercury 40 (1937)

y សាកគូ​ូ ររូ​ូប ‘០០%ជាខ្ញុំ​ំ��’ដោ�យមើ�ើលគំរូំ តា ូ មគំនូ ំ ំ ូ រអប់រំ់ ។

y បង្ហា​ាញរូ​ូបភាពខ្លួ​ួ�នឯង ដែ�លបានគូ​ូ រដល់មិ ។ អាចរៀ�ៀបរាប់អំ ់ ត្តតភក្តិ​ិ� ់ ពី ិ ំ ីចំនួ ំ ួ នភាគរយដែ�ល ផ្គុំ​ំ��ឱ្យយក្លា​ា យជាខ្លួ​ួ�នយើ�ើងទេ�?

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ឱ្យយសិស្ស ែ យល់ថា ់ ត់រៀ� ់ ៀងៗខ្លួ​ួ�ននៅ�លើ�ើក្រ�ដាស ហើ�ើយឱ្យយសិស្ស ់ វត្ថុ​ុ�ផ្សេ�េងៗ ិ សគូ​ូ ររូ​ូបរបស់គា ិ សស្វែ�ង

ដែ�លផ្គុំ​ំ��ឱ្យយបានជាខ្លួ​ួ�នគាត់មានប្រ�ភព មកពី​ីណា។ ជាឧទាហរណ៍​៍ប្រា�ប់អំ ់ ់ ពី ំ ី អាវដែ�លកំពុ ំ ុង ពាក់ ់ ខ្មៅ�ៅដៃ�ដែ�លកំពុ មកពី​ីណា។ បើ�ើ ់ ិ �ែកជើ�ើងដែ�លកំពុ ំ ុ ងសរសេ�រ និងស្បែ ំ ុ ងពាក់មានប្រ�ភព ដឹ​ឹងពី​ីប្រ�ទេ�សដែ�លផលិត ិ

ណែ�នាំឱ្យយសរសេ�រឈ្មោះ�ះ�ប្រ�ទេ�សនោះ�ះដាក់ ក្នុ​ុ�ងរូ បផង ។ ូ ់ ំ

អនុ​ុ ញ្ញា​ាតឱ្យយសិស្ស ូ ូ រដោ�យសេ�រី។ ិ សធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញអំពី ំ ីរូបដែ�លគេ�គូ ី

y ឱ្យយសិស្សា ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ សអានអត្តតបទ

ហើ�ើយ

ហើ�ើយទុ​ុ កពេ�លវេ​េលាគ្រ�ប់គ្រា់ �ន់ឱ្យ ័ � ពី​ីរូប ូ រាង ់ យគេ�អាចវិនិ​ិ ច្ឆ័ ិ យ

របស់ពួ ី �គិ​ិតអំពី យើ�ើងមានទំ នាក់ ទំ ិ ់ ួ កគេ�។ សកម្មមភាពនេះ�ះគឺដើ�ើម្បី ់ ់ នង ឺ ំ ីថាតើ�ើជី​ីវិតរបស់ ំ ំ ជាមួ​ួ យនឹង ឹ ពិ​ិភពលោ�កប៉ុ�ណ្ណា ទង ់ រម្មមណ៍​៍ពី​ីវាក៏ដោ៏ �យ។ ភាពជាប់ទាក់ ់ ់ ុ ា បើ�ើទោះ�ះបី ី ជាយើ�ើងមិន ិ បានចាប់អា

គ្នា​ា នៃ�ពិ​ិភពលោ�កដែ�លយើ�ើងកំពុ ំ ុ ងរស់នៅ់ �

អាចត្រូ�ូវបានរកឃើ�ញ ម ើ មិនត្រឹ� ិ ឹ តែ�ក្នុ​ុ�ងចលនាបំ ំ

លាស់ទី ពាណិ​ិជ្ជជកម្មមរវាងប្រ�ទេ�ស និងប្រ�ទេ�ស ផ្នែ�ែកតូ​ូ ច ់ រី បស់​់ មនុ​ុ ស្សស ឬធនធានតែ�ប៉ុ�ណ្ណោះ�ះ�ទេ� ុ ិ

ៗនៃ�ជី​ីវិតរបស់ យើ�ើងក៏ មាន ិ ់ ៏

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយយើ�ើងត្រូ�ូវដឹ​ឹងថា

ហើ�ើយវាធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងគិត ជា ិ ិ ថាទាំងនេះ�ះគឺ ឺ បទពិ​ិសោ�ធន៍​៍នៃ�ជី​ីវិត។ ំ

យើ�ើងទាំងអស់ គ្នា​ាមាន អត្តតសញ្ញា​ាណជាពលរដ្ឋឋសកលហើ�ើយ ់ ំ

យើ�ើងមានទំនួ ម ជាពលរដ្ឋឋសកល។ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវ និង ិ កាតព្វវកិច្ចចក្នុ​ុ�ងនា ិ

11

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

តើ�ើ ខ្ញុំ��ំជាជនជាតិ​ិ ខ្មែ�ែរ១០០%ឬទេ�?

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យពី​ីមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ណា ប់អា ី ខាងក្រោ��មហើ�ើយ សូ​ូ មចែ�ករំលែ�កចំ ់ រម្មមណ៍​៍របស់អ្ន ់ នក។ ំ ំ

https://www.youtube.com/watch?v=tyaEQEmt5ls y សំណួ ំ ួ រពិ​ិភាក្សា​ា

① តើ�ើអាចហៅ�ខ្ញុំ​ំ��ថាជា ‘ជនជាតិខ្មែ�ែ ិ រ១០០ភាគរយ’បានដែ�រឬទេ�? ② តើ�ើការហៅ�ខ្ញុំ​ំ��ថា ‘ពលរដ្ឋឋពិ​ិភពលោ�ក’មានន័យ ័ ដូ​ូ ចម្តេ�េច? ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សូ​ូ មបញ្ជា​ា ក់ ់ ថា វី ីដេ�អូ​ូ ដែ�លបង្ហា​ា ញខាងលើ�ើគឺ ឺ ជា ពិ​ិ សោ� ធន៍​៍ ក្នុ​ុ�ងគោ�លបំ ំ ណងផ្សសព្វវផ្សា�យ ពាណិ​ិជ្ជជកម្មម។

ទោះ�ះជាពិ​ិសោ�ធន៍​៍នេះ�ះពិ​ិតឬមិនពិ ខា ់ ិ ិតក៏ដោ៏ �យមិនសំ ិ ំ ន់ទេ�

ទៅ�លើ�ើ អ្វី​ី�ដែ�លសិស្សា ី នេះ�ះ។ ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ សយល់ឃើ់ �ញ ើ ក្រោ��យមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ

សូ​ូ មផ្តោ�ោតសំខា ំ ន់ ់

y ការយល់ដឹ និងទំ ទំ ឹ ពី ិ ់ ងអំ ់ �វិញទៅ�មក ់ នង ់ ួយ ំ ី ការពឹ​ឹងពាក់គ្នា​ាទៅ ិ នាក់ ំ ំ គឺជា ឺ មូ​ូ លដ្ឋា​ានដ៏​៏សំខា ំ ន់មួ

ក្នុ​ុ�ងការអប់រំ់ ពលរដ្ឋឋសកល។ យើ�ើងត្រូ�ូវតែ�ដឹ​ឹងថា យើ�ើងមានទំនាក់ ទំ និងមាន ឥទ្ធិ​ិ �ពល ់ នង ំ ំ ំ ិ

ចំពោះំ �ះគ្នា​ាទៅ�វិញទៅ�មក ទើ�ើបធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងយល់ថា ិ ់ យើ�ើងជាពលរដ្ឋឋសកលដែ�រ។ បន្ទា​ាប់ពី ់ ីបញ្ចចប់ ់ សកម្មមភាព សូ​ូ មផ្តតល់ពេ�លវេ​េ លាគ្រ�ប់គ្រា់ �ន់ស ណា ប់អា ុ នីមួ ់ ់ ម្រា�ប់ក្រុ� ់ ម ់ រម្មមណ៍​៍ ី ួ យៗចែ�ករំលែ�កចំ ំ ំ របស់ពួ ់ ួ កគេ�។

y សាកលភាវូ​ូបនីយ ម ទំ �កម្រិ�ត ់ នងគ្នា​ានៅ ី កម្មមមិនត្រឹ� ិ ឹ តែ�ពង្រឹ�ឹងទំនាក់ ំ ំ ិ រចនាសម្ព័​័�ន្ធធតូ​ូ ចតាចនោះ�ះទេ� ប៉ុ� ន្តែុ �ែថែ�មទាំងធ្វើ�ើ�ឱ្យយស្មុ​ុ�គស្មា​ា ញដល់ជី នៅ់ �ប្រ�ចាំថ្ងៃ�ៃរបស់ យើ�ើងទៀ� ៀតផង។ ិ ់ វិី តរស់ ់ ំ ំ

ជាលទ្ធធផល

ពាណិ​ិជ្ជជកម្មមសេ�រី ី ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ននិង រួំ ល ស្ថា​ាន ួ អាកាសធាតុ​ុ និងបរិ ិ អន្តោ�ោប្រ�វេ​េសន៍​៍ បំបែ�បំ ំ ិ ិ ណិ តជាដើ�ើមកំ ពុ ងផ្លា​ាស់ ទី ពី ទី មួ យទៅ� ទំនាស់ និ ង ការរើ​ើ�សអើ�ើង ទំ នាក់ ទំ នងផ្ទា ល់ នៅ �លើ�ើអ៊ី​ី�នធឺ ុ ួ ា ់ ិ ់ ំ ់ ់ ី ី ី ឺ ិ ំ ំ ំ

មួ​ួ យ

ពី​ីប្រ�ទេ�សមួ​ួយទៅ�ប្រ�ទេ�សមួ​ួ យទៀ�ៀត។

ពិ​ិភពលោ�កមានទំនាក់ ទំ ងគ្នា​ា ់ នងនឹ ំ ំ ឹ

ហេ�តុ​ុ នេះ�ះហើ�ើយការស្វែ�ង ែ យល់អំ ់ ពី ំ ី ស្វែ�ង ែ យល់ភា ់ ពជាពលរដ្ឋឋ។

ប្រ�ទេ�សជាតិ ិ

ពឹ​ឹងផ្អែ�ែកគ្នា​ា

មានន័យ ័ ថា

និងមាន ឥទ្ធិ​ិ �ពលចំពោះំ �ះគ្នា​ាទៅ�វិញទៅ�មក។ ិ ិ

‘ធនធានជាពលរដ្ឋឋសកល’ជាផ្នែ�ែកមួ​ួ យសំខា ់ ការ ំ ន់ក្នុ​ុ�ង

លើ�ើសពី​ីក្រ�បខ័ណ្ឌ ័ ឌ ប្រ�ពៃ�ណី​ីនៃ�ការទទួ​ួ លស្គា​ាល់ដោ់ �យផ្អែ�ែកលើ�ើ

យើ�ើងគ្មា​ានជំ​ំរើ​ើ�សក្រៅ��ពី​ីដំណោះ� ះស្រា�យរួ​ួម ំ

មាតិកា ់ នុ​ុ ស្សសជាតិ។ ិ រួ​ួមរបស់ម ិ

y ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយ

ស្ទើ�រើ� តែ�គ្រ�ប់ទី ់ កន្លែ ី �ែងនៅ�លើ�ើ

‘ភាពជាពលរដ្ឋឋសកល’ដែ�លជា

ការអប់រំ់ អំ​ំ ពី ់ រទស្សសនៈ​ៈរបស់បុ ់ ុ គ្គគល ំ ីភាពជាពលរដ្ឋឋសកលជាកត្តា​ាផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ�

និង ិ

សង្គគម ដែ�លផ្តតល់នូ មត្ថថភាពចាំបាច់ ីឱ្យយមនុ​ុ ស្សសជាតិអា ់ ូ វចំណេះំ �ះដឹ​ឹង និងស ់ ិ � ិ ចបំពេ� ំ ញមុ​ុ ខ ំ ដើ�ើម្បី ងារ និងផ្តតល់ ប្រ�យោ�ជន៍ ជា ៍ សហគមន៍​៍ពិ​ិភពលោ�ក។ ់ ិ

11

តំណ ិ ខ្ញុំ​ំ� � ំ ភ្ជា​ាប់រ់ វាងអ្នន ក និង

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ទំ​ំ នាក់​់ទំ​ំនងរវាងផែ�នដី​ី​និ​ិ ងយើ�ើង

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ់ ត់ត្រា� ់ (ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺ�ត ិ ការ ១.៣(១សន្លឹ​ឹ�ក១ក្រុ�ុម) សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ក � ជាដើ�ើម) ដុំ​ំ�អំបោះ� ំ ះ(អំបោះ� ំ ះពណ៌​៌ខុ​ុ សៗគ្នា​ា ក្នុ​ុ�ង១ក្រុ�ុម១ដុំ​ំ�) និងស្គុ​ុ�ត ិ

• ប្រ�ធានបទ៖ ធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងដឹ​ឹងថា យើ�ើងមានទំនាក់ ទំ ងគ្នា​ា និងមាន ឥទ្ធិ​ិ �ពលចំពោះំ �ះគ្នា​ា ់ នងនឹ ំ ំ ឹ ិ ទៅ�វិញទៅ�មក។ ិ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y រៀ�ៀប១ក្រុ�ុមពី​ី៤ទៅ�៥នាក់ដាក់ ឱ្យ ់ ់ យធ្វើ�ើ�សកម្មមភាព។

y ឱ្យយសិស្ស ើ� ពី​ីវង្វវង់​់ក្បែ�ែរផែ�នដី​ីមុ​ុន ់ សរសេ�រក្នុ​ុ�ងរង្វវង់​់ដោ�យចាប់ផ្តើ់ �ម ិ សម្តតងម្នា​ាក់ៗ ពាក្យយដែ�លមានឥទ្ធិ​ិ �ពលចំពោះំ �ះពាក្យយដែ�លមាននៅ�ខាងមុ​ុ ខវា។

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

១.៣

• សកម្មមភាព៖ គូ​ូ ររូ​ូបភាព សកម្មមភាពទាំងអស់ គ្នា​ា ភា ម ពជាក្រុ�ុម ់ និងសកម្ម ិ ំ

សរសេ�រនូ​ូ វ

y ពេ�លបំពេ� ់ យ សរសរពាក្យយដែ�លខ្លួ​ួ�នបានសរសេ�រឱ្យយធំៗ ំ ញរង្វវង់​់មូ​ូលអស់ហើ�ើ ំ ហើ�ើយ បិត ិ លើ�ើដើ�ើមទ្រូ�ូងរបស់ខ្លួ ួ ។ ់ �ន

ិ y ពន្យយល់សមាជិ កក្រុ� ម ុ ថាមូ​ូ លហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជាអ្ននកជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សពាក្យយនេះ�ះ។ ់

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y នៅ�ចំកណ្តា​ាល នៃ�តារាងមិន យ ‘ផែ�នដី​ី’ក៏បា ់ ំ ិ បាច់មានពាក្យ ៏ ន។ ជាឧទាហរណ៍​៍ អាចជំ​ំនួ​ួសពាក្យយ ‘ផែ�នដី​ី’ដោ�យពាក្យយ ‘ខ្ញុំ​ំ��’ ហើ�ើយអាចសរសេ�រអំពី ់ ��ំ។ សូ​ូ មផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ់ រ ំ ីអ្វី​ី�ដែ�លមានឥទ្ធិ​ិ �ពលដល់ខ្ញុំ ប្រ�ធានបទទៅ�តាមខ្លឹ​ឹ�មសារនៃ�មេ�រៀ�ៀន។

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ល្បែ�ែងលេ�ងបោះ�ះដុំ​ំ�អំ​ំ បោះ�ះ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ដកតុ​ុ ចេ�ញទាំងអស់ ់ ទុ​ុ កតែ�កៅ�អីរៀ� ី ៀបជារង្វវង់​់មូ​ូលដែ�លអាចអង្គុ​ុ� យមើ�ើលមុ​ុ ខគ្នា​ាឃើ�ញ ើ ។ ំ

y យកក្រុ�ុម ដែ�លបានរៀ�ៀបកាលពី​ី ជំ​ំហា នទី ១ ់ យអង្គុ​ុ� យលាយគ្នា​ា ជាមួ​ួ យក្រុ�ុម ផ្សេ�េង។ ី ដាក់ ឱ្យ

មានន័យ ះ ុ ជាមួ​ួ យគ្នា​ា អង្គុ​ុ� យជាប់គ្នា​ានោះ� ់ ័ ថារៀ�ៀបឱ្យយពួ​ួ កគេ�អង្គុ​ុ� យដោ�យមិន ិ ឱ្យយសមាជិ​ិកក្រុ�ម ទេ� ត្រូ�ូវរៀ�ៀបអង្គុ​ុ� យឆ្លា​ាស់គ្នា​ា ់ ជាមួ​ួ យក្រុ�ុមផ្សេ�េង។

y ឱ្យយសិស្ស ំ ូ ងរួ​ួចហើ�ើយ យកអំបោះ� ិ សក្នុ​ុ�ងក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗដែ�លបានសរសេ�រពាក្យយដំបូ ំ ះ១ដុំ​ំ�ហើ�ើយ ឱ្យយគេ�បកស្រា�យនូ​ូ វពាក្យយដែ�លបានសរសេ�រថាហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជាវាមានឥទ្ធិ​ិ �ពលចំ ំពោះ�ះ ផែ�នដី​ី។

y ហើ�ើយបោះ�ះដុំ​ំ�អំបោះ� ុ ម្នា​ាក់ទៀ� ់ ៀតដែ�លបានសរសរពាក្យយបន្ទា​ាប់ហើ�ើ ់ យ។ ំ ះទៅ�សមាជិ​ិកក្រុ�ម

y គ្រូ�ូ យ កពាក្យយដែ�លសិ​ិ ស្សសបាននិ ិយា យដាក់ ់លើ�ើក្តា​ា រខៀ�ៀនហើ�ើយបង្កើ�ើ�ត ឱ្យយទៅ�ជាក្រ�ឡា សំណា ញ់។ ់ ំ

ឧទាហរណ៍​៍

ដើ�ើមឈើ�ើ

ក្រ�ដាស

សៀ�ៀវភៅ�

បណ្ណា​ាល័​័ យ

ទឹ​ឹក

សមុ​ុទ្រ�

ផ្ទាំ​ំង � ទឹ​ឹកកក

ការឡើ�ើងកម្ដៅ�ៅ ផែ�នដី​ី

ផែ�នដី​ី

11

y សមាជិ​ិកក្រុ�ម ុ ដែ�លទទួ​ួ លបានអំបោះ� ់ ីមូ​ូលហេ�តុ​ុ ំ ះក៏ពន្យ ៏ យល់ពី

ដែ�លគេ�គិត ិ ថាពាក្យយដែ�លគេ�

បានសរសេ�រ មានផលប៉ះ​ះ�ពាល់ដ យ ដែ�លសមាជិ​ិកក្រុ�ម ុ មុ​ុ នបានសរសេ�រ ហើ�ើយ ់ ល់ពាក្យ ់

បញ្ជូ​ូ�នដុំ​ំ�អំបោះ� ុ ដែ�លសរសេ�រពាក្យយបន្ទា​ាប់។ ់ (បន្តតធ្វើ�ើ�រហូ​ូ ត) ំ ះទៅ�សមាជិ​ិកក្រុ�ម

y នៅ�ពេ�លដែ�លសិស្ស ់ ចាប់កា ់ ន់ចុ ់ ុ ងម្ខា​ាងនៃ�សរសៃ�អំបោះ� ិ សគ្រ�ប់គ្នា​ា ំ ះរួ​ួចហើ�ើយ សំបុ ំ ុ កពី​ីងពាង ដែ�លបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងដោ�យអំបោះ� ួ រាល់!់ ់ �ើ�តរួច ំ ះត្រូ�ូវបានបញ្ចចប់បង្កើ

y នៅ�ពេ�លគ្រូ�ូ ហៅ�ពាក្យយដែ�លសរសេ�រដោ�យសិ​ិស្សសម្នា​ាក់ណា សូ​ូ មឱ្យយសិ​ិស្សសដែ�លមានបិទ ់ ិ ពាក្យយនោះ�ះលើ�ើខ្លួ​ួ�ន គ្រ�វីដៃ�ដែ�លកាន់ អំ ី ់ បោះ� ់ ។ តើ�ើការរញ្ជួ​ួ� យត្រូ�ូវបានបញ្ជូ​ូ�នទៅ� ំ ះរបស់គេ� សិស្ស ណ៍​៍របស់ពួ ់ ួ កគេ�។ ិ សដទៃ�ទៀ�ៀតទេ�ហើ�ើយឱ្យយពួ​ួ កគេ�ចែ�ករំលែ�កអារម្មម ំ ដកស្រ�ង់​់ពី​ី៖ APCEIU

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y វាជាការល្អអប្រ�សើ�រើ ជាងក្នុ​ុ�ងការប្រើ�ើ�អំ​ំបោះ�ះដែ�លមានពណ៌​៌ផ្សេ�េងៗចម្រុះ�ះ�គ្នា​ា ជាជាងអំ​ំបោះ�ះពណ៌​៌ តែ�មួ​ួ យ ព្រោះ��ះអ្ននកលេ�ងអាចទទួ​ួ លបាននូ​ូ វភាពចម្រុះ�ះ�ក៏ដូ ៏ ូ ចជាការតភ្ជា​ាប់ដោ់ �យការលាយពណ៌​៌ ចម្រុះ�ះ�គ្នា​ា តាមក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ។

y អាចមានស្ថា​ានភាពដែ�លលំហូ កំ ់ ់ ឡុ ំ ូ រត្រូ�ូវបានកាត់ផ្តា​ាច់ ំ ុ ងពេ�លលេ�ង។

នៅ�ពេ�លវាកើ�ើតឡើ�ើង

អ្ននកមិនចាំ បាច់ យចាប់ផ្តើ់ �ម ើ� លេ�ងសារជាថ្មី​ី�ម្តតងទៀ�ៀតទេ�។ ់ យ ់ ិ ័ ស្លលន់ស្លោ�ោហើ�ើ ំ ភ័

សុំ​ំ�មតិយោ�បល់ ពី ់ ី ិ

សិស្ស យល់ពី ់ នកត្រឹ�ម ់ ីផលប៉ះ​ះ�ពាល់ទៅ់ �ដល់ពួ ់ ួ កគេ�។ ិ សរបស់អ្ន ឹ តែ�ខ្សែ�ែដែ�លនៅ�សល់ ់ និងពន្យ ិ

y គោ�លបំណង នៃ�សកម្មមភាពនេះ�ះគឺដើ�ើម្បី ី �បង្ហា​ាញដល់សិ ទងគ្នា​ា ់ ស្ស ់ ់ ំ ឺ ិ សអំពី ំ ីភាពជាប់ទាក់

និង ិ

និរិ ន្តតរភាពនៃ�សហគមន៍​៍របស់ពួ ិ ់ ួ កគេ�ដោ�យសម្លឹ​ឹ�ងមើ�ើលអំបោះ� ់ �វិញទៅ�មក។ ំ ះដែ�លជំ​ំពាក់គ្នា​ាទៅ

លើ�ើសពី​ី នេះ�ះការលេ�ចចេ�ញនូ​ូ វសរសៃ�អំ​ំបោះ�ះជាប់ នឹ ់ ឹងស រសៃ�អំ​ំបោះ�ះផ្សេ�េងៗខណៈ​ៈពេ�លផ្តតល់ ់ ទំ និងទទួ ួ លធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងដឹ​ឹងថាផែ�នដី​ី (ពិ​ិភពលោ�ក) ដែ�លយើ�ើងរស់នៅ់ �មានទំនាក់ ់ នងគ្នា​ាយ៉ា​ាង ំ ំ ិ

ច្បា�ស់។ ់

y ជាពិ​ិសេ�សការពិ​ិតដែ�លថាចលនារបស់បុ ់ ុ គ្គគលតែ�ម្នា​ាក់ ់

អាចធ្វើ�ើ�ឱ្យយប្រ�ព័​័ន្ធធទាំងមូ​ូ ំ លមានការ

ប្តូ​ូ� ផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ំ ់ រដូ​ូ ចគ្នា​ាដែ�រ ដែ�លយើ�ើងហៅ�ថា ់ ��ផ្លា​ាស់ ់ រ ហើ�ើយចលនាប្រ�ព័​័ន្ធធអាចធ្វើ�ើ�ឱ្យយចលនារបស់ខ្ញុំ “ឥទ្ធិ​ិ �ពលមេ�អំបៅំ �”

។

លក្ខខណៈ​ៈពិ​ិសេ�សនៃ�ប្រ�ព័​័ន្ធធទាំងនេះ�ះរំ លឹ ពី ំ កយើ�ើងអំ ឹ ំ ីទំនួ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវ ំ

ផ្ទា​ាល់ខ្លួ ពោះំ �ះសង្គគម។ ួ របស់យើ�ើងចំ ់ �ន ់

11

២.២ ការណែ�នាំ ំខ្លួ​ួន�

តើ�នៅើ �ក្នុងខ្លួ ុ� នខ្ញុំ ួ� �� ំ មានខ្ញុំជាច្រើ �� ំ ��ននាក់ ើ ់ ទៀ�ៀតឬ?

០២ តើនៅក្នុ ងខ្លួនខ្ញុំ មានខ្ញុំជាច្រើននាក់

០២

២.១ ស្វែ�ងែ រកមនុ​ុស្សស

គោ�លបំណ ំ ង • ស្វែ�ង ណៈ ដោ់ �យលក្ខខណៈ​ៈពិ​ិសេ�សជាច្រើ�ើ�ន ហើ�ើយមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ ប ែ យល់ពី ខ ៈរបស់បុ ូ មានភាព ់ ីការពិ​ិតដែ�លថាបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ ់ សំគាល់ ិ ំ

ដូ​ូ ចគ្នា​ា និង ិ ិ ភាពខុ​ុ សគ្នា​ា រវាងគ្នា​ាទៅ�វិញទៅ�មក។

• ស្វែ�ង ណៈ សាក ឹ ថាមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ាមានតម្លៃ�ៃ ែ យល់អំ ខ ៈ តម្លៃ�ៃ និង ់ ពី ់ ង ់ ំ ីទ្រឹ�ស្តី​ី� ឹ នៃ�បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ិ ិ សារៈ​ៈសំខា ំ ន់នៃ់ �ភាពសម្បូ​ូ� របែ�ប ហើ�ើយអាចយល់ដឹ • តាមរយៈ​ៈសកម្មមភាពចែ�ករំលែ�ករឿ�ឿងរបស់ ខ្លួ ញទៅ�មកបាន។ ួ និង ិ ់ �ន ់ ឿងរបស់អ្ន ់ នកដទៃ� អាចបង្កើ�ើ�តឥរិយាបថគោ�រពគ្នា​ាទៅ�វិ ំ ិ ការស្តា​ា ប់រឿ� ិ

11

សមនឹងទទួ ួ លបាននូ​ូ វការគោ�រព។ ឹ

២.១

ស្វែ�ែងរកមនុ​ុស្សស ប៊ី​ី� ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូរបែ�ប �

ជំ​ំ ហានទី​ី ១ សកម្មមភាព

• សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម ការពិភា ិ ក្សា�ររួ​ួមគ្នា​ា

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ក ។ល។) ច រ២.១(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក � កិច្ច ិ កា � ) ឧបករណ៍​៍សរសេ�រ(ពណ៌​៌ដែ�លបង្ហា​ាញអំពី​ីខ្លួ​ួ�នអ្នន ំ

• ប្រ�ធានបទ៖ តើ�ខ្ញុំ លិ គ ក ់ � ំ �ច្រើ�ើ�នប៉ុ​ុ�ណ្ណា​ា? ចូ​ូ រស្វែ�ែងយល់ពី​ីបុ​ុគ្គ ់ ់ ត្តត ើ � ំ �ដឹ​ឹងអំពី​ីមិ ំ ត្តតរ ិ បស់ខ្ញុំ ិ លក្ខខណៈ​ៈរបស់មិ ិ ភក្តិ​ិ�អ្ននក។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ចែ�កបន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោ ដល់អ្ន ់ នកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងទាំងអស់ ់ ម្នា​ាក់មួ ់ ួ យសន្លឹ​ឹ�កៗ។ ំ y ដើ�ើរជុំ​ំ�វិញថ្នា​ាក់ ិ ់

ហើ�ើយសួ​ួ រសំណួ ់ ត្តតភក្តិ​ិ� ំ ួ រដែ�លមាននៅ�លើ�ើបន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោនោះ�ះទៅ�កាន់មិ ិ

ហើ�ើយស្តា​ា ប់ចម្លើ�ើ� យ ក្រោ��យមកឱ្យយមិត្តតភក្តិ​ិ�ស រសេ�រឈ្មោះ�ះ� ឬចុះ​ះ�ហត្ថថលេ�ខានៅ�លើ�ើតារាង ់ ិ ដែ�លបានកំណ ់ ំ ត់។

y មិត្តតម្នា​ាក់ អា ់ ចបំពេ� ់ �ណ្ណោះ�ះ�។ ិ ំ ញបានតែ�១ប្រ�អប់ប៉ុ ុ

y អ្ននកដែ�លបានបំពេ� ់ សូ​ូ មស្រែ��កថា “ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោ !” ។ ំ ញបន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោពេ�ញទាំងអស់ ំ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សំណួ គ្គគលិកលក្ខ ខណៈ​ៈនៃ�ក្រុ�ុម ំ ួ រនៅ�លើ�ើបន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោ អាចត្រូ�ូ វបានកំណ ិ ី ំ ត់ដោ់ �យសេ�រីទៅ�តាមបុ​ុ អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ង

និងគោ ៀន។ ិ �លបំណងមេ�រៀ� ំ

ចំពោះំ �ះសំណួ ំ ួ រ

់ចំណូ ក្រៅ��ពី​ីចំណង់ ំ ំ ូ លចិត្តត ិ

សញ្ជា​ាតិ ិ រចនាសម្ព័​័�ន្ធធគ្រួ�ួសារ ជំ​ំនឿ�ឿនិង ែ យល់ពី ់ ីភាព ិ សាសនា បទពិ​ិសោ�ធន៍​៍ជាដើ�ើម ដើ�ើម្បី​ី �ស្វែ�ង សម្បូ​ូ� របែ�បរបស់អ្ន ់ នកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ង។

y គោ�លដៅ�គឺមិ ីបានស្រែ��កថា “ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោ !” បានមុ​ុ នអ្ននកលេ�ងផ្សេ�េងទៀ�ៀត ឺ នមែ�នប្រ�ជែ�ងគ្នា​ាដើ�ើម្បី ិ �

នោះ�ះទេ�។ អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងអាចបំលា ណ មួ​ួ យ អ្វី​ី�ដែ�ល ់ ដោី �យសេ�រីក្នុ​ុ�ងរយៈ​ៈពេ�លកំ ់ ំ ស់ទី ី ំ ត់ណា សំខា ពី ់ កា ំ ន់គឺ ឺ រជួ​ួ បមនុ​ុ ស្សសបានច្រើ�ើ�ន និងជជែ�កអំ ិ ំ ីរឿ�ឿងផ្សេ�េងៗបានច្រើ�ើ�ន។ ទោះ�ះជាមិន ិ អាច

ណ បំពេ� ់ អប់ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោក្នុ​ុ�ងពេ�លកំ ់ ់ មិ ៏ នអី ិ ដែ� ី រ ំ ញគ្រ�ប់ប្រ� ំ ត់ក៏ ជាមួ​ួ យមិត្តតភក្តិ​ិ� ឱ្យយបានគ្រ�ប់គ្រា់ �ន់។ ់ ិ

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�សូ​ូ មណែ�នាំពួ​ួំ កគាត់ឱ្យ ់ យជជែ�ក

y ទោះ�ះបីជា ផ្តើ់ �ម ើ� សកម្មមភាព និង ់ ងក្នុ​ុ�ងការចាប់ ី អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងមានការភាន់ភាំ ិ ការបំពេ� ំ ញក្រ�ដា ំ សប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោក៏ដោ៏ �យ សូ​ូ មទុ​ុ កឱ្យយពួ​ួ កគាត់រ់ កវិធីិ ដោះី �ះស្រា�យដោ�យខ្លួ​ួ�នគាត់។ ់

11

ការពិ​ិ ភាក្សា​ាសង្ខេ�េប

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យពី​ីបញ្ចចប់ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូ� របែ�បហើ�ើយ ់

សូ​ូ មឱ្យយថ្នា​ាក់ទាំ ់ ងមូ​ូ ំ ី ំ លចែ�ករំលែ�កពី

ការយល់ឃើ់ �ញ ់ ួ កគេ�តាមរយៈ​ៈប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូ� របែ�ប។ ើ របស់ពួ

– តើ�ើអ្ននកយល់ឃើ់ �ញ ើ យ៉ា​ាងណាតាមរយៈ​ៈសកម្មមភាពប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូ� របែ�ប?

– តាមរយៈ​ៈប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូ� របែ�ប មានអ្វី​ី�ថ្មី​ី�ដែ�លបានដឹ​ឹងអំពី (ចំណុ ំ ីមិត្តតភក្តិ​ិ� ិ ំ ុ ចដូ​ូ ចគ្នា​ា /ចំណុ ំ ុ ច

ខុ​ុ សគ្នា​ា )? ប្រ�សិនបើ�ើអ្ន យអ្ននក នកមានរឿ�ឿងរ៉ា​ាវរបស់មិ ់ ត្តតអ្ន ិ ិ នកដែ�លអ្ននកចង់​់ចែ�ករំលែ�កជាមួ​ួ ំ ផ្សេ�េងសូ​ូ មចែ�ករំលែ�ក។ ំ

– សូ​ូ មស្តា​ា ប់ កា ់ រពណ៌​៌ នារបស់​់អ្នន កចូ​ូ លរួ​ួម លេ�ងណាដែ�លមានក្រ�ដាសប៊ី​ី�ហ្គោ�ោសរសេ�រ ពេ�ញ ឬជិ​ិតពេ�ញ។

តើ�ើសំណួ ំ ួ រដែ�លអ្ននកចូ​ូលចិត្តត ិ ជាងគេ�គឺជា ឺ អ្វី​ី�?/ ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�? តើ�ើប្រ�អប់មួ ់ ួ យណាដែ�លពិ​ិបាករកតួ​ួ ឯកជាងគេ�?

y ប្រា�ប់ដ រៀ� ់ ល់ថ្នា​ាក់ ់ ់ ៀនទាំងមូ​ូ ំ លថា

នៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់មានចម្រុះ�ះ�ទៅ �ដោ�យអ្ននកដែ�លមានចំណុ ់ ំ ុ ច

ដូ​ូ ចគ្នា​ា និងចំ ិ ណុ ំ ុ ចខុ​ុ សគ្នា​ា ជាច្រើ�ើ�ន។ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ក្រោ��យពី​ីចប់សកម្ម ភា ម ព ់

០២ តើនៅក្នុ ងខ្លួនខ្ញុំ មានខ្ញុំជាច្រើននាក់

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

សូ​ូ មដឹ​ឹកនាំឱ្យយគ្រ�ប់ គ្នា​ាពិ ណៈ ែ រកនូ​ូ វបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ខ ៈ ់ ិភាក្សា​ាដើ�ើម្បី​ី �ស្វែ�ង ិ ំ

ចម្រុះ�ះ�របស់មិ របស់ខ្លួ �ែងអង្គុ​ុ� យរៀ�ៀងខ្លួ​ួ�ន។ ួ �នឹងកន្លែ ់ ត្តតភក្តិ​ិ� ់ �ននៅ ិ ឹ

y សម្រា�ប់ម �មស្ងា​ា ត់ ់ លើ�ើកទឹកចិ ់ នុ​ុ ស្សសដែ�លមានអត្តតចរឹកស្ងៀ�ៀ ឹ ត្តតពួ ិ ួ កគេ�ឱ្យយចូ​ូ លរួ​ួមពិ​ិភាក្សា​ា ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយ � ឹ អាចបង្ហា​ាញពី​ីបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈរបស់ពួ ់ ួ កគេ�។ ិ

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

ការពិ​ិ ភាក្សា​ាបញ្ចចប់​់

“ថ្នា​ាក់​់រៀ�ៀនដែ�លទទួ​ួលបានការគោ�រព

លើ�ើ ភាពសម្បូ​ូ�របែ�ប”

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ដោ�យអនុ​ុ លោ�មតាមទំរំ ង់​់ដូ​ូចខាងក្រោ��មអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមផ្លា​ាស់វេ​េនគ្នា​ា ់

លក្ខខណៈ​ៈផ្សេ�េងៗដែ�លសមនឹងទទួ ួ លបានការគោ�រពនៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់។ ់ ឹ

និយា ិ យអំពី ំ ីបុ​ុគ្គគលិក ិ

“ខ្ងុំ​ំ��ចង់​់បានថ្នា​ាក់រៀ� ណៈ ខ ៈ ់ ៀនដែ�ល មនុ​ុ ស្សស/បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ិ ( ) ក៏អា ៏ ចទទួ​ួ លបានការគោ�រពដែ�រ។” ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងទាំងអស់ ត្រូ� ់ ូវចូ​ូ លរួ​ួម ំ សូ​ូ មអនុ​ុ ញ្ញា​ាតឱ្យយពួ​ួ កគេ�រំលង។ ំ

់និយា តែ�ប្រ�សិនបើ�ើមានអ្ន នកចូ​ូលរួ​ួមដែ�លមិនចង់ ិ ិ ិ យ

y ណែ�នាំឱ្យយគាត់ និ ណៈ ខ ៈរបស់មិ ់ យា ់ ត្តត ិ យអំពី ំ ីបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ិ ិ ណាដែ�លទើ�ើបតែ�ស្វែ�ែងរកឃើ�ញ ើ ថ្មី​ី�។ ំ

់ចំណូ y ចំណង់ ប់អា ់ រម្មមណ៍​៍ សមត្ថថភាពគឺជា ់ ូវ ំ ំ ូ លចិត្តតរៀ� ិ ៀងៗខ្លួ​ួ�ន ចំណា ំ ឺ អ្វី​ី�ដែ�លគ្មា​ាននរណាម្នា​ាក់ត្រូ� បានគេ�មើ�ើលងាយ ឬមិនផ្តតល់ តម្លៃ�ៃ ឱ្យយឡើ�ើយ។ ់ ិ

11

២.២

ការណែ�នាំខ្លួ​ួំ � ន

ការបង្កើ�ើ�តផ្កា​ារបស់​់ខ្ញុំ��ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ការបង្កើ�ើ�តផ្កា​ារបស់​់ ខ្ញុំ��ំ

• សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម ការពិភា ិ ក្សា�រួ​ួមគ្នា​ា

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ២.២(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក � កិច្ច ិ កា � ) ឧបករណ៍​៍សរសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ គូ​ូ ល័រទៀ� ័ ៀន ។ល។)

• ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់ពី​ីបុ​ុគ្គ លិ ក និង គ ក ់ ់ ់ ក ហើ�យធ្វើ ិ លក្ខខណៈ​ៈរបស់ខ្លួ​ួ�នអ្នន ិ មិត្តត ិ ភក្តិ​ិ�របស់អ្នន ើ �ើ�ការណែ�នាំ ំ ខ្លួ​ួ�នតាមវិធី​ីផ្សេ�េងៗគ្នា ិ ា។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ប្រើ�ើ�សន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ួ របស់អ្ន ់ �ន ់ នកនៅ�លើ�ើត្រ�បកផ្កា​ា ។ ិ ការ ២.២ សរសេ�ររឿ�ឿងផ្ទា​ាល់ខ្លួ

y ណែ�នាំអ្ននំ កចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងនូ​ូ វសំណួ ំ ួ រទូ​ូ ទៅ�ដូ​ូ ចខាងក្រោ��មហើ�ើយ ត្រូ�ូវឆ្លើ�ើ�យចម្លើ�ើ�យនៃ�សំណួ ់ ១។ ំ ួ រនីមួ ី ួ យៗនៅ�ក្នុ​ុ�ងស្រ�ទាប់ផ្កា​ា

ចំពោះំ �ះអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ង

① អ្វី​ី�ជាចំណុ ់ ��ំ? ំ ុ ចខ្លាំ​ំ�ងរបស់ខ្ញុំ

② តើ�ើខ្ញុំ​ំ��ចង់​់ធ្វើ�ើ�អ្វី​ី�នៅ�ក្នុ​ុ�ងពេ�លវេ​េលាផ្ទា​ាល់ខ្លួ ួ របស់ខ្ញុំ ់ �ន ់ ��ំ?

③ តើ�ើក្តី​ី�សុ​ុ បិន ់ ��ំជាអ្វី​ី�? ិ /គោ�លដៅ�របស់ខ្ញុំ ④ តើ�ើខ្ញុំ​ំ��ចូ​ូលចិត្តតអ្វី​ី� ិ / មិនចូ ិ ូ លចិត្តតអ្វី​ី� ិ ? ⑤ តើ�ើខ្ញុំ​ំ��ខ្លា​ាចអ្វី​ី�ជាងគេ�? ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សំ​ំ ណួ​ួ រអាចត្រូ�ូ វបានរៀ�ៀបចំ ំ ឡើ�ើងដោ�យសេ�រី ដើ�ើម្បី​ី ឱ្យ � យសមស្រ�បទៅ�នឹ ឹ ងលក្ខខ ណៈ​ៈនៃ�ក្រុ�ុ ម ី អ្ននកចូ​ូលរួ​ួម និងស្រ នៃ�មេ�រៀ�ៀន។ អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលអាចកែ�ប្រែ�ែសំណួ ិ �បតាមគោ�លបំណង ំ ំ ួ រ

ដើ�ើម្បី​ីអនុ​ុ ណៈ ខ ៈរបស់ពួ ់ ួ កគេ�បានពេ�ញលេ�ញតាមរយៈ​ៈ � ញ្ញា​ាតឱ្យយអ្នន កចូ​ូលរួ​ួមបង្ហា​ាញពី​ីបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ិ សកម្មមភាព។

y គូ​ូ រចំនួ ់ ឱ្យយបានច្រើ�ើ�នគ្រ�ប់គ្រា់ �ន់ ់ ំ ួ នស្រ�ទាប់ផ្កា​ា

បន្ថែ�ែមលើ�ើសំណួ ំ ួ រទូ​ូ ទៅ�អនុ​ុ ញ្ញា​ាតឱ្យយពួ​ួ កគេ�អាច

និយា ណៈ ខ ៈចម្រុះ�ះ�របស់ពួ ់ ួ កគេ�។ ិ យបង្ហា​ាញពី​ីបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ិ

y ណែ�នាំឱ្យយបង្កើ�ើ �តផ្កា​ា របស់ខ្លួ ួ �យប្រើ�ើ�វិធីិ ផ្សេី �េងៗដូ​ូ ចជាការផាត់ពណ៌ ់ �នដោ ់ ៌ ំ ជារូ​ូបរាង ជាដើ�ើម។

ឬការបិតផ្គុំ​ំ�� ិ ឱ្យយចេ�ញ

11

ការបែ�ងចែ�កស្លឹ​ឹ� កផ្កា​ា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ចាប់គូ ួ ។ ់ ូ ពី​ីរៗនាក់ ់ ពេ�លធ្វើ�ើ�ផ្កា​ារួ​ួច ហើ�ើយជជែ�កគ្នា​ា ពី​ីផ្កា​ា របស់ខ្លួ ់ �ន

y ដើ�ើរជុំ​ំ�វិញថ្នា​ាក់ ត្រឹ� ដោ�យសម្រេ�េចយក ិ ់ ម ឹ ម៉ោ�ោងកំ​ំណត់ ់ ហើ�ើយជួ​ួ បជជែ�កគ្នា​ា ជាមួ​ួ យមិត្តតភក្ដិ​ិ� ិ ស្លឹ​ឹ�កផ្កា​ា (សំណួ ំ ួ រ)ណាមួ​ួ យមកនិយា ិ យ។

y នៅ�ពេ�លអ្ននករៀ�ៀបចំឱ្យ ំ យសញ្ញា​ា ចូ​ូ រប្ដូ​ូ� រទីទៅី �រកដៃ�គូ​ូ រថ្មី​ី�។

y ក្នុ​ុ�ងមិត្តតភក្ដិ​ិ�ម្នា​ាក់ ់ ចូ​ូ រជជែ�កគ្នា​ា ពី​ីស្លឹ​ឹ�កផ្កា​ា (សំណួ ិ ំ ួ រ)១សន្លឹ​ឹ�ក ហើ�ើយជជែ�កជាមួ​ួ យដៃ�គូ​ូ រថ្មី​ី�អំពី ំ ី ស្លឹ​ឹ�កផ្កា​ាផ្សេ�េងទៀ�ៀត។

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y បង្ហា​ាញថាសកម្មមភាពធ្វើ�ើ�ផ្កា​ានេះ�ះ ផ្ដោ�ោតសំខា និ ់ ការចែ�ករំលែ�កគំ ំ ន់លើ�ើ ំ ិ និងបទពិ ិ ិសោ�ធន៍​៍របស់​់ ំ ត ខ្លួ​ួ�នជាមួ​ួ យនឹងមិ ហើ�ើយស្ដា​ា ប់កា អ្ន ់ រចែ�ករំលែ�ករបស់ ់ នកដទៃ�ដោ�យការគោ�រព។ ឹ ត្តតភក្ដិ​ិ� ិ ំ y គប្បី​ី �កំ​ំណត់ពេ�លវេ​េ លាក្នុ​ុ�ងការនិយា ់ ់ ណួ ិ យគ្នា​ាសម្រា�ប់សំ ំ ួ រមួ​ួ យ ដើ�ើម្បី​ី �ជៀ�ៀសវាងការនិយា ិ យ

០២ តើនៅក្នុ ងខ្លួនខ្ញុំ មានខ្ញុំជាច្រើននាក់

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ជាមួ​ួ យមិត្តតភក្ដិ​ិ� ណាម្នា​ាក់តែ�មួ នោះ�ះសិស្ស ់ ួ យភ្លែ�ែត ឬយូ​ូ រពេ�ក។ គោះ�ះជួ​ួ ងពី​ី ៣ ទៅ� ៥នាទីម្ដដង ិ ី ិ ស

អាចស្វែ�ែងរកដៃ�គូ​ូ រថ្មី​ី�បាននៅ�ពេ�លឮសម្លេ�េងជួ​ួ ង។

y ជំ​ំនួ​ួសឱ្យយជួ​ួ ង អាចបើ�ើកតន្ត្រី�ី� ហើ�ើយរាំបណ្ដើ� ើ� រ និងស្វែ ិ �ែងរកដៃ�គូ​ូ រថ្មី​ី�នៅ�ពេ�លតន្ត្រី�ី�ឈប់​់។ ំ y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ង

អាចកំណ ់ ធានបទដោ�យខ្លួ​ួ�នឯងបានពិ​ិតមែ�ន ំ ត់ប្រ�

តែ�អ្ននករៀ�ៀបចំក៏ ំ អា ៏ ច

កំណ ់ ធានបទបាន ដូ​ូ ចគ្នា​ាដែ�រ។ ឧទាហរណ៍​៍៖ សំណួ ំ ួ រ① ជជែ�កជាមួ​ួ យអ្ននកទីមួ ី ួ យ សំណួ ំ ួ រ ំ ត់ប្រ�

ទី② ី ជជែ�កជាមួ​ួ យអ្ននកទីពី ី ីរ។ ​

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

ការពិ​ិ ភាក្សា​ារួ ួមគ្នា​ា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យចប់សកម្ម ភា វអារម្មមណ៍​៍របស់ខ្លួ ម ពជាក្រុ�ុមហើ�ើយ ថ្នា​ាក់ទាំ ួ ់ ់ ងមូ​ូ ់ �ន ំ ំ លត្រូ�ូវចែ�ករំលែ�កនូ​ូ ដែ�លបានចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ងសកម្មមភាពបង្កើ�ើ�តផ្កា​ា របស់ខ្ញុំ ់ ��ំ។ – ធ្វើ�ើ�ការណែ�នាំផ្កា​ាំ របស់ខ្លួ ទាំ ួ ដល់ថ្នា​ាក់ ់ �ន ់ ់ ងមូ​ូ ំ ល។

– តាមរយៈ​ៈសកម្មមភាពបង្កើ�ើ�តផ្កា​ា របស់ខ្ញុំ ់ ��ំ តើ�ើអ្ននកមានអារម្មមណ៍​៍យ៉ា​ាងណាដែ�រ?

– តើ�ើសំណួ ម្រា�ប់អ្ន ួ ់ នកជាងគេ� ក្នុ​ុ�ងការណែ�នាំខ្លួ​ួំ �នទៅ�កាន់ ់ ំ ួ រមួ​ួ យណាដែ�លងាយស្រួ�លស អ្ននកដទៃ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�?

– តើ�ើសំណួ ់ នកដទៃ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�? ំ ួ រមួ​ួ យណាដែ�លពិ​ិបាក ពេ�លធ្វើ�ើ�ការណែ�នាំខ្លួ​ួំ �នទៅ�កាន់អ្ន ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y តាមរយៈ​ៈសកម្មមភាពទាំងនេះ�ះ បង្ហា​ាញឱ្យយដឹ​ឹងថាគំនិ ណៈ ខ ៈផ្ទា​ាល់ខ្លួ ួ ជា ់ �ន ិ បទពិ​ិសោ�ធន៍​៍ និងលក្ខ ិ ំ ំ ត បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ហើ�ើយវាមានសារៈ​ៈសំខា ស់ក្នុ​ុ�ង ខ ៈរបស់បុ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ ់ ់ ការគោ�រពបុ​ុ គ្គគលិក ិ ំ ន់ណា ិ

លក្ខខណៈ​ៈរបស់ពួ ់ ួ កគេ�។

y ម្យ៉ា� ាងទៀ�ៀត

វាក៏ប ណៈ ខ ៈរបស់អ្ន ់ នកដទៃ� ៏ ង្ហា​ាញថាបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ិ

លក្ខខណៈ​ៈរបស់ខ្លួ រ។ ួ ់ �នដែ�

មានសារៈ​ៈសំខា ់ ូ ចបុ​ុ គ្គគលិក ំ ន់ដូ ិ

y ដោ�យសារបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈរបស់ខ្លួ ួ និងអ្ន ់ �ន ់ ូ ចគ្នា​ា ទើ�ើបយើ�ើង ិ ិ នកដទៃ�សុ​ុ ទ្ធធតែ�មានសារៈ​ៈសំខា ំ ន់ដូ ត្រូ�ូវគោ�រពគ្នា​ាទៅ�វិញទៅ�មក និង ។ ិ ួ ់ ប់នៅ់ �ពេ�លអ្ននកដទៃ�និយា ិ យកចិត្តតទុ ិ ុ កដាក់ស្ដា​ា ិ យអំពី ំ ីខ្លួ�នគេ�

11

ជំ​ំ ហានទី​ី ៤

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យបញ្ចចប់គ្រ� ូវសសេ�រឈ្មោះ�ះ� ឬឈ្មោះ�ះ� ់ ប់កា ់ រពិ​ិភាក្សា� និង ់ ិ ការធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញ គ្រ�ប់គ្នា​ាត្រូ�

ការបង្កើ�ើ�តសួ​ួនផ្កា​ាក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់​់រៀ�ៀនយើ�ើ ង

ក្រៅ��របស់ខ្លួ ួ �លើ�ើសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ់ �ននៅ ិ ការ។

y អ្នន ករៀ�ៀបចំ ំត្រូ�ូ វ ណែ�នាំ ពី ំ ី ហេ�តុ​ុ ផលដែ�លឱ្យយអ្នន កចូ​ូ លរួ​ួម សសេ�រឈ្មោះ�ះ�នៅ�ចុ​ុ ងបញ្ចចប់ ់នៃ� សកម្មមភាពទាំងអស់ ។ ់ ំ

y ផ្កា​ាដែ�លបានធ្វើ�ើ�រួ​ួច យើ�ើង។

សូ​ូ មបិតនៅ ់ ៀន ិ �លើ�ើជញ្ជាំ​ំ�ងថា្ននក់រៀ�

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

បង្កើ�ើ�តជាសួ​ួ នផ្កា​ាក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់រៀ� ់ ៀន

y យើ�ើងគ្រ�ប់គ្នា​ាស៊ាំ​ំ� ជាមូ​ូ យនឹង ់ ់ ឹ ការណែ�នាំខ្លួ​ួំ �នដោ�យប្រា�ប់តែ�ឈ្មោះ�ះ�

និង ិ អាយុ​ុ ប៉ុ�ណ្ណោះ�ះ�។ ុ

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយ ទើ�ើបសកម្មមភាពនេះ�ះ ស្នើ�ឱ្យ ើ� យមានការបញ្ចូ​ូ�លឈ្មោះ�ះ�នៅ�ចុ​ុ ងបញ្ចចប់។ ់

សេ�ចក្តី​ី�យោ�ង ការគោ�រព ចំពោះំ �ះបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈ និង ិ ិ ភាពចម្រុះ�ះ�

បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ណៈ ខ ៈ សំដៅំ �លើ�ើគុ​ុ ណសម្បបត្តិ​ិ� និងលក្ខ ខ ៈពិ​ិសេ�សដែ�លបង្ហា​ាញថា ‘ខ្ញុំ​ំ��ជាអ្ននកណា’។ ិ ិ

់ចំណូ បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ដែ�លជាលក្ខខណៈ​ៈពិ​ិសេ�សខាងរាងកាយ ហើ�ើយអាចជាចំណង់ ខ ៈរបស់ខ្ញុំ ូ លចិត្តត ់ ��ំ អាចជាពណ៌​៌សក់ ់ ពណ៌​៌ប្រ�ស្រី�ភ្នែ�ែក ់ ិ ី ំ ំ ូ លចិត្តត ិ របស់ដែ�លចូ ិ ឬ ស្អអប់។ នកចាប់អា ់ វាអាចជាក្រុ�ុមដែ�លអ្ននកចូ​ូលរួ​ួម គ្រួ�ួសារ សមាគម និងអ្វី​ី�ដែ�លអ្ន ់ រម្មមណ៍​៍ជាដើ�ើម។ ហើ�ើយវាអាចជាជំ​ំនឿ�ឿ ប្រ�ពៃ�ណី​ី សាសនារបស់បុ ់ ុ គ្គគលផ្ទា​ាល់ ់ ឬ ិ

ក្រុ�ុមណាមួ​ួ យផងដែ�រ។ បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈអាចមានតាំងពី ិ ំ ីកំណើំ �ើត ឬមានការប្រែ�ែប្រួ�ួល ហើ�ើយពេ�លខ្លះ​ះ�អាចជាការជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សទៀ�ៀតផង។ ទាំងនេះ�ះហើ�ើយជាអ្វី​ី� ំ ដែ�លបង្កើ�ើ�តបានជាបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ។ បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ជ្ជជមាននិ ង យើ�ើងជាបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈរបស់យើ�ើង ខ ៈ មានទាំងផ្នែ�ែកវិ ិ ិ ខ ៈរបស់ក្រុ� ុ ណាមួ​ួ យ ហើ�ើយ ់ ់ ម ិ ិ ិ អវិជ្ជជមាន។ ិ ំ ចែ�ករំលែ�កនូ​ូ វបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ណៈ ខ ៈ និង ខ ៈក្រុ�ុមអាចនាំឱ្យយមានការបែ�កបាក់ ់ ការប្រ�ឈមមុ​ុ ខដាក់គ្នា​ា ់ ការមាក់ងា ់ យ និង ំ ិ ិ សាមគ្គី​ី�ភាព។ ប៉ុ� ន្តែុ �ែបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ិ ិ ការរំលោ�ភ ំ ំ

សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។

តាមរយៈ​ៈ ‘ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ណៈ ខ ៈ’ និង ់ ��ំ’ អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមអាចដឹ​ឹងថាខ្លួ​ួ�នមានទាំងចំ ិ ិ ‘បង្កើ�ើ�តផ្កា​ា របស់ខ្ញុំ ំ ុ ចដូ​ូ ចគ្នា​ា ំ នុ

សកម្មមភាពនេះ�ះ គឺចង់ ់ នុ​ុ ស្សសម្នា​ាក់ៗ ់ ។ ឺ ់ឱ្យយយើ�ើងចេះ�ះទទួ​ួ លយកលក្ខខណៈ​ៈពិ​ិសេ�ស និង ិ ភាពចម្រុះ�ះ�សម្បូ​ូ� របែ�បរបស់ម

និងខុ នៃ� ិ ុ សគ្នា​ា ជាមួ​ួ យអ្ននកដទៃ�។ គោ�លបំណង ំ

និងចំ ប់ ់ ចំពោះំ �ះភាពចម្រុះ�ះ�សម្បូ​ូ� របែ�ប មិនមែ�នមានតែ� ភាពចម្រុះ�ះ�នៃ�សាសនា ជាតិសា ៌ ះទេ� តែ�វាបូ​ូ កបញ្ចូ​ូ�លទាំងភាពចម្រុះ�ះ�នៃ�សមត្ថថភាព ិ ិ សន៍​៍ និង ិ វប្បបធម៌នោះ� ិ ណា ំ ំ អារម្មមណ៍​៍របស់បុ នដូ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ ផងដែ�រ។ ហើ�ើយយើ�ើងអាចគិត ់ ិ ពី​ីការពិ​ិតដែ�លថាមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ាមិ ិ ូ ចគ្នា​ាទេ� ហើ�ើយភាពខុ​ុ សគ្នា​ានេះ�ះហើ�ើយដែ�លនាំឱ្យយពិ ំ ិភពលោ�ក

និងជិ តែ�មាន ភាពសម្បូ​ូ� របែ�ប។ ិ ់ ិ វិ​ិ តយើ�ើងកាន់ ពិ​ិភពលោ�កនេះ�ះ

បង្កើ�ើ�តឡើ�ើងដោ�យក្រុ�ុមមនុ​ុ ស្សស

និងបុ ណៈ ខ ៈផ្ទា​ាល់ខ្លួ ួ របស់គេ� ់ �ន ់ ។ ិ ុ គ្គគលប្លែ�ែកៗពី​ីគ្នា​ាដែ�លមានបុ​ុគ្គគលិកលក្ខ ិ

បើ�ើយើ�ើងបូ​ូ កបញ្ចូ​ូ�ល

ពណ៌​៌សម្បុ​ុ� រ

ជាតិសា ណៈ ភាពសុ​ុ ខភាពជាដើ�ើម នោះ�ះបុ​ុ គ្គគលិក ខ ៈនៃ�ភេ�ទ ចំណូ ិ សន៍​៍ សញ្ជា​ាតិ ិ វណ្ណៈ​ៈ� សាសនា ជំ​ំនឿ�ឿ ភេ�ទ បុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ិ ំ ូ លចិត្តតផ្លូ​ូ� ិ វភេ�ទ អាយុ​ុ ពិ​ិការភាព និងស្ថា​ាន ិ ិ

លក្ខខណៈ​ៈមានច្រើ�ើ�នស្មើ�ើ�នឹងចំ មកខ្លួ​ួ�នឯង មានឥទ្ធិ​ិ �ពលដល់កា ់ ់ រដែ�លយើ�ើងប្រា�ស្រ័�យ ់ ជាមួ​ួ យអ្ននកដទៃ� និង ឹ នួ ំ ួ នមនុ​ុ ស្សសដែ�រ។ ការដែ�លយើ�ើងត្រ�លប់មើ�ើល ័ ទាក់ទង ិ ការ ស្វែ�ង ណៈ ែ យល់ពី ខ ៈ ជាជំ​ំហានដំបូ ់ ីតម្លៃ�ៃនៃ�សិទ្ធិ ់ រៈ​ៈសំខា ់ ល់ភា ់ ពសម្បូ​ូ� របែ�ប ំ ូ ងនៃ�ឯកសារនេះ�ះ ព្រោះ��ះការផ្ដដល់សា ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។ ការផ្ដោ�ោតសំខា ំ ន់ទៅ់ �លើ�ើបុ​ុ គ្គគលិកលក្ខ ិ ំ ន់ដ

មានទំនាក់ ទំ ទ្ធិ ់ នង � នុ​ុ ស្សស។ ំ ំ ជាមូ​ូ លដ្ឋា​ានជាមួ​ួ យនឹងសិ ឹ ិ ិម

ប្រ�ភព៖​<ខ្ញុំ​ំ�� អ្ននក យើ�ើងទាំងអស់ គ្នា​ា ់ > (Amnesty International UK, Amnesty International Irish Section) ំ https://www.amnesty.org/en/documents/act30/0010/2015/en

22

ការដែ�លខុ​ុសប្លែ� ែកពី​ី អ្ន នកដទៃ� គឺមិឺ និ មែ�នជា កំ​ំហុសទេ ុ �!

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

០៣

៣.១ តើ�ើខ្ញុំគឺ�� ំ ជា ឺ អ្ននកណា? ៣.២ គំ​ំនិ​ិតចាស់​់គំ​ំរិ ិលក្នុ​ុងខ្លួ​ួ ង ដែ�លបំ​ំផ្លា​ាញចម្រុះ� ះ�ភាព � នយើ�ើ �

គោ�លបំណ ំ ង

• អាចយល់អំ លហេ�តុ​ុ នាំឱ្យយឈានដល់ កា ័ � និងគំ ់ ពី ់ រិំ លដែ�លជាមូ​ូ ់ ររើ�ើសអើ�ើងសង្គគម វប្បបធម៌ ៌ នយោ�បាយ និង ំ ីរចនាសម្ព័​័�ន្ធធនៃ� បុ​ុ រេ�វិនិ​ិ ច្ឆ័ ិ យ ិ និ ិ ចាស់គំ ិ ិ ំ ំ ត ការរំលោ�ភសិ ទ្ធិ ំ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។ • អាចយល់បា គឺជា ពោះំ �ះមនុ​ុ ស្សសទាំងអស់ ឱ្យ ់ នថាការមិនរើ​ើ�សអើ�ើង ់ ផុ ់ យទទួ​ួ លបានសិទ្ធិ ់ ួ កគេ�។ ិ ឺ ផ្នែ�ែកមួ​ួ យដែ�លចាំបាច់ ំ ុ ត ដើ�ើម្បី​ីធានាចំ � ិ ិរ� បស់ពួ ំ បំ ំ

• អាចស្វែ�ែងយល់ពី ទ្ធិ ័ � និងគំ ់ ីទស្សសនៈ​ៈបុ​ុ រេ�វិនិ​ិ ច្ឆ័ ់ រិំ លដែ�លកើ�ើតមានឡើ� ិ យ ិ និ ិ ចាស់គំ ើងដោ�យការរើ�ើសអើ�ើង និងរំ ិ លោ�ភសិ ំ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស និង ិ អាចស្វែ�ែងរក ិ ំ ត ដំណោះ� ះស្រា�យចំ ពោះ �ះបញ្ហា ទាំ ងនេះ�ះ។ ា ំ ំ ំ

• យល់ពី ់ ីតម្លៃ�ៃសិទ្ធិ ់ ីគំនិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស​និង ិ យល់ពី ិ ក៏ដូ ៏ ូ ចជាសារៈ​ៈសំខា ំ ន់នៃ់ �សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសដែ�លធានាដោ�យសេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលអំពី ំ ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។ ំ ត

22

៣.១

តើ�ើខ្ញុំ​ំ� �គឺ​ឺជាអ្នន កណា? កាតតួ​ួនាទី​ី

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ការចែ�ក កាតតួ​ួ នាទី​ី

• សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម ការពិភា ិ ក្សា�រួ​ួមគ្នា​ា

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ កាតតួ​ួ នាទី​ីរបស់ស ច រ ៣.១(ម្នា​ាក់១ ់ ន្លឹ​ឹក ់ សន្លឹ​ឹក � កិច្ច ិ កា � )

• ប្រ�ធានបទ៖ យល់អំ ់ ពី​ី ់ ង្គគមយើ�ង ំ ពលរដ្ឋឋរបស់ស ើ ដែ�លកំពុ​ុំ ងជួ​ួ បប្រ�ទះ​ះរឿ�ឿងអយុ​ុត្តិ​ិ�ធម៌ ៌ និង ិ រកឱ្យយឃើ�ញ ើ នូ​ូ វគំនិ ត ់ រិំ លដែ�លគិ ិ ចាស់គំ ិ ទៅ�លើ�ភេ� ើ ទ ពណ៌​៌ស្បែ�ែក សាសនាជាដើ�ើម។ ិ ំ ត

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ចែ�កសន្លឹ​ឹ�កកាតតួ​ួ នាទីទទេ� ុ នីមួ ី រ ឱ្យយតាមចំនួ ំ ួ នសមាជិ​ិកក្រុ�ម ី ួ យៗ។

y តាមក្រុ�ុមនីមួ ់ ី ួ យៗ ចូ​ូ រជជែ�កគ្នា​ាអំពី ំ ីតួ​ួអង្គគផ្សេ�េងៗ ដែ�លបង្កើ�ើ�តបានជាសង្គគមរបស់យើ�ើង

ហើ�ើយសរសេ�រតួ​ួ នាទីស សូ​ូ មសរសេ�រតួ​ួ អង្គគផ្សេ�េងៗគ្នា​ា ដើ�ើម្បី​ី �កុំ​ំ�ឱ្យយ ់ ួ អង្គគទាំងនោះ�ះ។ ី ម្រា�ប់តួ ំ កាតតួ​ួ នាទីជា ់ ។ ី ន់គ្នា​ា

– សូ​ូ មបង្កើ�ើ�តតួ​ួអង្គគដែ�លមានអាយុ​ុ សញ្ជា​ាតិ ិ ភេ�ទ រូ​ូបរាង កម្រិ�ត ិ វប្បបធម៌ ៌ និង ិ ការងារខុ​ុ ស ៗគ្នា​ា ។

y អ្នន កសម្រ�បសម្រួ�ួ លប្រ�មូ​ូ លកាតតួ​ួ នាទី ីដែ�លក្រុ�ុ ម ទាំ ងអស់ ់ បា នសរសេ�ររួ​ួច មកសាប់ ់ ំ ចូ​ូ លគ្នា​ា ហើ�ើយបិតលើ�ើខ្ន នងរបស់ពួ ិ ់ ួ កគេ�វិញ។ ិ

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមមិន �លើ�ើខ្ននងរបស់ពួ ់ ួ កគេ�នោះ�ះទេ�។ ិ អាចមើ�ើលឃើ�ញ ើ កាតតួ​ួ នាទីដែ�លនៅ ី

y ក្នុ​ុ�ងកំឡុ ិ �លើ�ើ ំ ុ ងពេ�លដំណើំ �ើរការសកម្មមភាព អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមត្រូ�ូវដើ�ើរតួ​ួ ជាតួ​ួ អង្គគដួ​ួចមានបិតនៅ ខ្ននងរបស់ខ្លួ ួ ។ ់ �ន

គម្រូ�ូនៃ�កាតតួ​ួ នាទី​ី វេ�ជ្ជជបណ្ឌិ�ិ តស្រី�ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៧០ឆ្នាំ​ំ � ដែ�ល រស់​់ នៅ�ម្នា​ាក់​់ឯង

តន្ត្រី�� ីករភេ�ទទី​ីបី​ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៥០ឆ្នាំ​ំ �

ពលករខុ​ុសច្បា​ាប់​់ នៅ�លី​ី វ វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៤០ឆ្នាំ​ំ �

តារាសម្ដែ�ែងប្រុ� ុសហូ​ូលី​ីវូ ូដ វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៣០ឆ្នាំ​ំ � រៀ�ៀបការហើ�ើយ និ​ិងស្រ�លាញ់​់ ភេ�ទផ្ទុ​ុ�យគ្នា​ា

ឪពុ​ុកនៅ�លី​ី វវ័ ័យជំ​ំទង់​់ ដែ�លបាន បោះ�ះបង់​់ ចោ�លការសិ​ិក្សា​ា

គ្រូ�ប ូ ង្រៀ��ៀនភាសាអង់​់ គ្លេ�េសស្រី�ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ២០ឆ្នាំ​ំ � ដែ�លកាន់​់ សាសនាអ៊ី​ី�ស្លា​ា ម

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួល

ត្រូ�ូវដឹ​ឹកនាំឱ្យយគេ�សរសេ�រកាតតួ​ួ នាទីបា ី នច្រើ�ើ�នប្រ�ភេ�ទខុ​ុ សៗគ្នា​ា ។ ំ

សូ​ូ ម

ដឹ​ឹកនាំឱ្យយគេ�បង្កើ�ើ �តតួ​ួអង្គគដែ�លមានអាយុ​ុ សញ្ជា​ាតិ ិ ភេ�ទ រូ​ូបរាង កម្រិ�ត ិ វប្បបធម៌ ៌ និង ិ ការងារខុ​ុ ស ំ

ៗគ្នា​ា ។

y ពេ�លបង្កើ�ើ�តកាតតួ​ួ នាទី ី សូ​ូ មស្នើ�ឱ្យ ដែ�លមានពិ​ិត ើ� យពួ​ួ កគេ�មានការប្រុ�ុងប្រ�យ័ត្ន ័ នចំពោះំ �ះតួ​ួ នាទីណា ី នៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់ ់ ព្រោះ��ះវាអាចបណ្ដា​ាលឱ្យយប៉ះ​ះ�ពាល់ដ ់ ល់អា ់ រម្មមណ៍​៍របស់គេ� ់ ។

22

តើ�ើ ខ្ញុំ�គឺ​ឺ �ំ ជាអ្នន កណា?

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y មុ​ុ នពេ�លចាប់ផ្ដើ់ �ម ើ� សកម្មមភាព

សូ​ូ មឱ្យយអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមដើ�ើរជុំ​ំ�វិញថ្នា​ាក់ ិ ់

តើ�ើមានតួ​ួ នាទីអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�បិ ទនៅ ី ិ �លើ�ើខ្ននងអ្ននកផ្សេ�េងទៀ�ៀត។

ដើ�ើម្បី​ី �ពិ​ិនិត្យ ិ យមើ�ើលថា

y សូ​ូ មពិ​ិនិត្យ មួ​ួ យ ់ ពី ិ យមើ�ើលក្រែ�ែងមានអ្ននកដែ�លមិន ិ យល់អំ ំ ីអត្ថថន័យ ័ នៃ�តួ​ួ នាទីណា ី ពន្យយល់ខ្លី​ី� ់ ៗឱ្យយគេ�បានយល់។ ់

និងសូ ូម ិ

y សូ​ូ មឱ្យយអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមទាំងអស់ ដើ�ើ ពី ិ ់ រជុំ​ំ�វិញថ្នា​ាក់ ់ និងជជែ�កគ្នា​ាអំ ិ ំ ីរឿ�ឿងដែ�លគេ�នឹងឃើ ឹ �ញ ើ ពេ�ល ំ បានអានកាតតួ​ួ នាទី ី រហូ​ូ តដល់ពេ�លអ្ន នកសម្រ�បសម្រួ�ួលឱ្យយសញ្ញា​ា។ ់

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមទាំងអស់ ស្ដា​ា ួ ឯង ់ ប់អ្ន ់ នកផ្សេ�េងទៀ�ៀតនិយា ិ យអំពី ំ ីខ្លួ�ន ំ ខ្លួ​ួ�នជាអ្ននកណា។

ហើ�ើយស្រ�មៃ�មើ�ើលថាតើ�ើ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សូ​ូ មអ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលចូ​ូលរួ​ួមក្នុ​ុ�ងសកម្មមភាព ដើ�ើម្បី​ី �បង្កើ�ើ�តបរិយាកាសឱ្យយកាន់ តែ�ដូ ់ ូ ចការពិ​ិត ិ ថែ�មទៀ�ៀត។

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

y បើ�ើមិន មួ​ួ យនោះ�ះនឹងមាន ការលំបា ូ ទៅ�នៃ�តួ​ួ នាទីណា ់ ីព័​័ត៌មានទូ ៌ ិ យល់ពី ី ឹ ំ កក្នុ​ុ�ងការលើ�ើករឿ�ឿងមក និយា ងតួ សូ​ូ មពន្យយល់ឱ្យ ់ ់ ់ យបានច្បា​ាស់លា ់ ស់​់ ឬទុ​ុ កឱកាសឱ្យយ ិ យទាក់ទងនឹ ឹ ួ នាទីនោះ� ី ះណាស់។

អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមបានឡើ�ើងមកពន្យយល់តែ�ម្ដដង ។ ់

y ក្នុ​ុ�ងករណី​ី ដែ�លមានអ្នន ក ណាម្នា​ាក់ ក្នុ​ុ�ងចំ ណោ� មអ្នន កចូ​ូ លរួ​ួម ពិ​ិ ត ជាមានតួ​ួ នាទី ដូ ់ ំ ី ូ ចនៅ�ក្នុ​ុ�ងកាត

នោះ�ះអាចនឹងប៉ះ​ះ�ពាល់ ដ ់ ល់អា ់ រម្មមណ៍​៍របស់គេ� ់ ពេ�លនិយា ឹ ិ យអំពី ំ ីកាតតួ​ួ នាទីនោះ� ី ះ។ ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយ សូ​ូ មអ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលដកកាតនោះ�ះចេ�ញមុ​ុ នពេ�លចាប់ផ្ដើ់ �ម ើ� សកម្មមភាព។

22

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣ ការពិ​ិ ភាក្សា​ា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យពី​ីសកម្មភា ម ពលេ�ងកាតតួ​ួ នាទីច ី ប់ ់

មិត្តតរូ គ្នា​ា ូ ថ្នា​ាក់ទាំ ់ ងអស់ ់ ិ ម ំ

ចំណា ប់អា ់ រម្មមណ៍​៍រួ​ួមរបស់ពួ ់ ួ កគេ�។ ំ

ត្រូ�ូវចែ�ករំលែ�កនូ​ូ វ ំ

– តើ�ើមានកាតណាដែ�លពិ​ិបាកក្នុ​ុ�ងការរៀ�ៀបរាប់ឬ ់ ទេ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�? តើ�ើមានអ្វី​ី�ថ្មី​ី�ដែ�លធ្វើ�ើ�ឱ្យយខ្ញុំ​ំ�� ស្គា​ាល់អំ ់ ពី ំ ីអត្តតសញ្ញា​ាណនៃ�ពាក្យយនោះ�ះ?

– តើ�ើមានហេ�តុ​ុ ផលអ្វី​ី�ដែ�លធ្វើ�ើ�ឱ្យយអ្ននកគិត ិ ថា “តើ�ើខ្ញុំ​ំ��គឺជា ឺ អ្ននកណា?”?

– តើ�ើមនុ​ុ ស្សសម្នា​ាគ្រ�ប់គ្នា​ា ់ ជាទូ​ូ ទៅ�និយា ិ យអ្វី​ី�អំពី ំ ីខ្ញុំ��ំ?

– ក្រោ��យពី​ីស្តា​ា ប់ពាក្យ យសំដី ់ ់ នកផ្សេ�េងហើ�ើយ តើ�ើខ្ញុំ​ំ��មានអារម្មមណ៍​៍បែ�បណា? / បើ�ើខ្ញុំ​ំ�� ំ រី បស់អ្ន ពិ​ិតដូ​ូចជាគេ�ថា តើ�ើវានឹងក្លា​ា យជាយ៉ា​ាងណា? ឹ

y ស្តា​ា ប់អ្ន ែ រកអ្ននកដែ�លមានគំនិ ់ នកធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញនិយា ិ យហើ�ើយ ស្វែ�ង ិ និង ិ អារម្មមណ៍​៍ដូ​ូ ចគ្នា​ា ។ ំ ត

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងទាំងអស់ ពិ បានបិតលើ�ើខ្ន នងរបស់ខ្លួ ួ ។ ់ ិនិត្យ ់ �ន ិ យមើ�ើលកាតតួ​ួ នាទីដែ�ល ី ិ ំ

y ចែ�ករំលែ�កអារម្មម ណ៍​៍ដែ�លយល់ឃើ់ �ញ ំ ើ ពេ�លក្លា​ា យជាគោ�លដៅ�។ – តើ�ើមានអារម្មមណ៍​៍បាក់ទឹ ់ កចិ ឹ ត្តត ិ ឬខ្មា​ាសអៀ�ៀនដែ�រទេ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�?

– តើ�ើមានអារម្មមណ៍​៍កាន់តែ�ស្វា​ា ហាប់ដែ� ់ ់ រទេ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�?

អាចធ្វើ�ើ�ឱ្យយ បុ​ុ គ្គគលម្នា​ាក់ទៀ� – តើ�ើបុ​ុ រេ�វិនិ​ិ ច្ឆ័ ័ � របស់យើ�ើង ់ ៀតមានអារម្មមណ៍​៍បែ�បណា? ់ ិ យ

�យផ្អែ�ែកលើ�ើ ភេ�ទ អាយុ​ុ y មើ�ើលកាតតួ​ួ នាទីហើ�ើ ័ � របស់យើ�ើងដោ ់ ី យ រៀ�ៀបពី​ីគំនិ ិ ុ រេ�វិនិ​ិ ច្ឆ័ ិ យ ំ តបុ មុ​ុ ខរបរ សញ្ជា​ាតិ ិ និងរូ ជាដើ�ើម។ ូ ិ បសម្បបត្តិ​ិ�

y អ្ននកដំណើំ �ើរការប្រា�ប់អំ នដែ�លកើ�ើតឡើ �ើងពី​ី ់ ពី ំ ីការរើ​ើ�សអើ�ើងក្នុ​ុ�ងសង្គគម វប្បបធម៌ ៌ និងស្ថា​ាប័ ិ ័ ជាដើ�ើម។ បុ​ុ រេ​េវិនិ​ិ ច្ឆ័ ូ ័ � លើ�ើ ភេ�ទ អាយុ​ុ មុ​ុ ខរបរ សញ្ជា​ាតិ ិ និងរូ ិ បសម្បបត្តិ​ិ� ិ យ

y ស្វែ�ង ែ រកការរើ​ើ�សអើ�ើងសង្គគម តួ​ួ នាទីកំ ី ពុ ំ ុ ងជួ​ួ បប្រ�ទះ​ះ។

វប្បបធម៌ ៌

និងស្ថា​ាប័ នដែ�ល មនុ​ុ ស្សសដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ�ងកាត ិ ័

– បុ​ុ រេ​េវិនិ​ិ ច្ឆ័ ប់ដោ់ �យ ័ � របស់ម ់ នុ​ុ ស្សសធ្វើ�ើ�ឱ្យយកើ�ើតឡើ�ើងការរើ�ើសអើ�ើងសង្គគម វប្បបធម៌ ៌ និងច្បា​ា ិ យ ិ របៀ�ៀបណា?

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សូ​ូ មយកចិ ិ ត្តតទុ​ុ កដាក់ ់ ចំ ំ ពោះ�ះភាពរំ ជើ�ើបរំ ជួ​ួំ លអារម្មម ណ៍​៍ ដែ�លអ្នន កចូ​ូ លរួ​ួ ម លេ�ងអាចមាន ំ

អារម្មមណ៍​៍ស្អអប់ចំ តលើ�ើខ្ន នង។ ប្រ�សិនមានអ្ន នកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ងម្នា​ាក់ ់ ់ ពោះំ �ះពាក្យយក្នុ​ុ�ងកាតតួ​ួ នាទីដែ�លបិ ី ិ ិ ណាដែ�លប្រើ�ើ�ពាក្យយស្អអប់ខ្ពើ�ើ� ់ ម

សូ​ូ មឱ្យយគេ�ពន្យយល់ពី ់ ីមូ​ូលហេ�តុ​ុ ដែ�លគេ�ប្រើ�ើ�ពាក្យយស្អអប់ខ្ពើ�ើ� ់ មនោះ�ះ

ហើ�ើយចង្អុ​ុ�លបង្ហា​ាញថាខុ​ុ សត្រ�ង់​់ណា។

y សង្កេ�េតមើ�ើលថា

តើ�ើមានកាតតួ​ួ នាទីណា ដែ�លមិនសូ ូ វមានរឿ�ឿងដែ�លអាចជជែ�កបានច្រើ�ើ�ន ី ិ

ហើ�ើយពិ​ិភាក្សា�អំពី ិ ា របស់ក្រុ� ុ ជនជាតិភា ់ ម ំ ីមូ​ូលហេ�តុ​ុ ជាមួ​ួ យអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមលេ�ង។ (ភាពអវិជ្ជា ិ គតិច ិ អ្ននកបុ​ុរេ​េវិនិ​ិ ច្ឆ័ ័ � និយ ិ យ ិ ម)

y ស្វែ�ង ែ រកអ្ននកចូ​ូលរួ​ួមដែ�លមានអារម្មមណ៍​៍ស្រ�ដៀ�ៀងគ្នា​ា កាតតួ​ួ នាទីមាន ។ ី

y សូ​ូ មនិយា ិ យអំពី ំ ីអារម្មមណ៍​៍ឯកកោ�រ ការរើ�ើសអើ�ើង។

សម្ពា​ា ធ

អារម្មមណ៍​៍ភ័យ ់ នកដែ�លទទួ​ួលរងនូ​ូ វ ័ ខ្លា​ាចរបស់អ្ន

y សូ​ូ មចង្អុ​ុ�លបង្ហា​ាញឱ្យយយល់ច្បា​ាស់ អំ ់ ់ ពី ំ ីស្ថា​ានភាពសង្គគម អាស្រ័�យ ័ លើ�ើការរួ​ួមបញ្ចូ​ូ�លគ្នា​ា (កាតតួ​ួ នាទី)ី ។

ហើ�ើយស្វែ�ង ែ យល់អំ ់ ពី ំ ីចំណុ ំ ុ ចរួ​ួមដែ�ល

និងស្ថា​ាន ភាពបុ​ុ គ្គគលដែ�លជួ​ួ បប្រ�ទះ​ះ ិ

22

គំនិ ់ រិំ លក្នុ​ុ ិ ចាស់គំ ិ � ងខ្លួ​ួ�នយើ�ង ើ ំ ត ដែ�លបំផ្លា ំ ា ញចម្រុះ�ះ�ភាព ការពិ​ិភាក្សា​ាដោ�យបើ�ើកចំ​ំហរទូ​ូលាយ

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

តើ�ើ ខ្ញុំ�នៅ�ទី​ី ណា? �ំ

• សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម និង ួ គ្នា​ា ិ ការសម្តែ�ែងមតិរួិ ម

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ម) ច រ ៣.២(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក ់ រសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺតជាដើ�ើ � កិច្ច ិ កា � ) និង ិ សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ស ��

• ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់ពី​ី ស ់ ទស្សសនៈ​ៈចាស់គំ ់ រិំ លរបស់ ់ ង្គគមដែ�លកើ�ត ើ ឡើ�ង ើ មកពី​ី ការរើ​ើ�សអើ�ង ើ និង ិ ិ ការរំលោ�ភសិ ទ្ធិ ់ មួ​ួ យបញ្ហា​ាទាំងនោះ�ះ។ ំ ិ ិ �មនុ​ុស្សស ហើ�យ ើ បង្កើ�ើ�នសមត្ថថភាពដើ�ើម្បី​ី�ទប់ទ់ ល់ជា ំ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បរិវេ​េណដែ�លយើ�ើងធ្វើ�ើ�សកម្មម ភាពត្រូ�ូវសរសរពាក្យយថា ិ ម្ខា​ាង និង ិ “មិន ិ យល់ស្រ់ �ប(០%)”នៅ�ចុ​ុ ងម្ខា​ាងទៀ�ៀត។

y អ្ននកលេ�ងទាំងអស់ ក្រោ��ក ពី​ីតុ​ុ ់ ំ

“យល់ស្រ់ �ប(១០០%)”នៅ�ចុ​ុ ង

ហើ�ើយបំបែ�កគ្នា​ាទៅ �កាន់កន្លែ ់ �ែងដែ�លបានកំណ ់ ៀងៗ ំ ំ ត់រៀ�

ខ្លួ​ួ�ន។ y អ្ននកដំណើំ �ើរការ ជាអ្ននកអានឧទាហរណ៍​៍។

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

៣.២

ឧទាហរណ៍​៍ ១ បើ�ើមាននរណាម្នា​ាក់និ ់ យា ិ យថាគេ�ក្រ� នោះ�ះគឺព្រោះ� ឺ �ះតែ�គេ�ខ្ជិ​ិ�ល ឬមិនមាន ិ សមត្ថថភាព។

ឧទាហរណ៍​៍ ២ ពេ�លនារីណាម្នា​ាក់ ត្រូ� ់ ូវចោ�រប្លលន់ ់ ឬត្រូ�ូវសម្លា​ា ប់ ់ នោះ�ះគឺព្រោះ� ឺ �ះតែ�នារីនោះ�ះ ី ី

ខ្លួ​ួ�នឯង។ ឧទាហរណ៍​៍ ៣ ការទទួ​ួ លយកជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�នដោ�យមិនប្រុ� ុងប្រ�យ័ត្ន ិ ័ នអាចនាំឱ្យយមានអំ ំពើ�ើ ំ ភេ�រវកម្មម។

ឧទាហរណ៍​៍ ៤ ក្មេ�េងជំ​ំ ទង់​់ មាន ការលំ ំបា កក្នុ​ុ�ងការចូ​ូ លរួ​ួម ក្នុ​ុ�ងសកម្មម ភា ពនយោ�បាយ

ព្រោះ��ះពួ​ួ កគេ�មិនទាន់ ពេ� ់ ញវ័ ័យ។ ការបន្ថថយអាយុ​ុ អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមបោះ�ះឆ្នោ�ោត គឺ ឺ ិ មិនមានសុ ុ វត្ថិ​ិ�ភាពទេ�។ ិ

ឧទាហរណ៍​៍ ៥ ម នុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ាមានសិ ទ្ធិ ់ ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងការបញ្ចេ�េញយោ�បល់ ់ និងនិ ិ យា ិ យពី​ីការគិត ិ របស់ខ្លួ ក៏ជា ួ ។ ពាក្យយដែ�លអាចធ្វើ�ើ�ឱ្យយប៉ះ​ះ�ពាល់ដ ់ �ន ់ ល់ជន ់ ជាតិភា ិ គតិច ិ ៏

សេ�រីភាពក្នុ​ុ�ងការបញ្ចេ�េញមតិ ដែ� ិ រ។ ី

y សិស្ស ពួ ួ កគេ�យល់ស្រ់ �បជាមួ​ួ យប្រ�យោ�គ ់ តាំ ់ ួ កគេ�តាមកម្រិ�តដែ�លពួ ិ សអាចកំណ ី ងរបស់ ិ ំ ំ ត់ទី ឧទាហរណ៍​៍។(អ្ននកដែ�លយល់ស្រ់ �ប ១០០% នៅ�ខាងចុ​ុ ងគេ� អ្ននកដែ�លមិន ិ យល់ស្រ់ �ប

សោះ�ះ

នៅ�ចុ​ុ ងម្ខា​ាងទៀ�ៀត

ហើ�ើយអ្ននកដែ�លយល់ស្រ់ �បពាក់កណ្កា​ាល ់

ពាក់កណ្ដា​ាល នៅ�ចន្លោះ�ះ�កណ្ដា​ាលអ្ននកយល់ស្រ់ �ប និងមិ ់ ិ ន ិ យល់ស្រ់ �ប។

មិន ិ យល់ស្រ់ �ប

y សូ​ូ មជួ​ួ យសិស្ស គេ� ់ រកម្រិ�ត ់ បាន។ ិ សឱ្យយគេ�អាចកំណ ិ នៃ�ការយល់ស្រ់ �ប និងទី ិ តាំ ី ងរបស់ ំ ំ ត់កា ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y គ្រូ�ូអាចកែ�ប្រែ�ែឧទាហរណ៍​៍ឱ្យយសាកសមនឹងគោ នៃ�មេ�រៀ�ៀន ឹ �លបំណង ំ សង្គគម។

ក៏ដូ ៏ ូ ចជាស្ថា​ានភាពនៃ�

y គប្បី​ី �ដំ​ំណើ�ើរការសកម្មមភាពនៅ�កន្លែ�ែងដែ�លសិស្ស ់ ដោី �យសេ�រីបាន។ ិ សអាចផ្លា​ាស់ទី ី

សូ​ូ ម

ដំណើំ �ើរការនៅ�កន្លែ�ែងដែ�លសក្តិ​ិ�សម និងមានសុ ករណី​ីដែ�ល ុ វត្ថិ​ិ�ភាពពេ�លធ្វើ�ើ�ការផ្លា​ាស់ទី ់ ។ ិ ី ដំណើំ �ើរការនៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់រៀ� ់ ៀន

គ្រ�ប់គ្រា់ �ន់។ ់

សូ​ូ មរុ​ុញតុ​ុ ទៅ�ជ្រុ�ុងម្ខា​ាងនៃ�ថ្នា​ាក់ ់

ដើ�ើម្បី​ី �បង្កើ�ើ�តទីធ្លា​ា ី ឱ្យយបាន

22

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ការពិ​ិ ភាក្សា​ាអំ​ំ ពី​ីប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�លធ្វើ�ើ�បទសម្ភា ួ ា សទៅ�លើ�ើអ្ននកចូ​ូលរួ​ួម។

– តើ�ើអ្ននកយល់ស្រ់ �បនឹង ឹ ឧទាហរណ៍​៍កម្រិ�ត ិ ណាដែ�រ? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�?

y សូ​ូ មជួ​ួ យឱ្យយគេ�អាចកំណ ់ តាំ ់គេ�បានក្រោ��យពី​ីបានស្ដា​ា ប់កា ់ រសម្ភា​ាសអ្នន កផ្សេ�េង ី ងរបស់ ំ ំ ត់ទី ហើ�ើយ។

y អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលលើ�ើកសំណួ ំ ួ រ

ឬមតិជំ ដែ�លមុ ុ តមាំ ំ ំ ់ ិ ទាស់

ការពិ​ិភាក្សា�ក្នុ​ុ�ងចំណោ� មអ្ននកចូ​ូលរួ​ួម។ ំ

y ស្តា​ា ប់កា ់ របកស្រា�យរបស់អ្ន ់ នកចូ​ូលរួ​ួម

ដើ�ើម្បី​ី �លើ�ើកទឹ​ឹកចិត្តត ិ ដល់ ់

ដែ�លនៅ�ទីតាំ ី ងខុ​ុ ំ សៗគ្នា​ាចំពោះំ �ះប្រ�យោ�គ

ឧទាហរណ៍​៍តែ�១​។

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ឧទាហរណ៍​៍ជាច្រើ�ើ�នមានបំណងបំ ផុ ់ រឹំ ល ំ ំ ុ សឱ្យយមានការពិ​ិភាក្សា�អំពី ំ ីទស្សសនៈ​ៈចាស់គំ ឹ ការប្រ�កាន់ពូ ់ ូ ជសាសន៍​៍ដែ�លនាំឱ្យយមានការរើ�ើសអើ�ើង។ ំ

y អាស្រ័�យ ័ ទៅ�តាមស្ថា​ានភាពក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់ ់

និងពេ�លវេ​េ លា ិ

និង ិ

គ្រូ�ូមិនចាំ បាច់ ់ ូវតែ�ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ិ ំ ត្រូ�

ឧទាហរណ៍​៍ទាំងអស់ នោះ� ់ ះទេ�។ ឬអាចប្រើ�ើ�ប្រា�ស់តែ� ់ កាតដែ�លពាក់ព័ ់ ័ន្ធធប៉ុ�ណ្ណោះ�ះ�។ ុ ំ

y អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលអាចកែ�សម្រួ�ួលខ្លឹ​ឹ�មសារ សិក្សា ិ � និងគោ ិ �លដៅ�សកម្មមភាព។

និងចំ ិ នួ ំ ួ នប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍បានតាមម៉ោ�ោង

y សូ​ូ មដឹ​ឹកនាំឱ្យយអ្នន កចូ​ូលរួ​ួមបានបញ្ចេ�េញនូ​ូ វមតិផ្ទា ួ ព្រ�មទាំងបានពិ ់ �ន ិ ា ល់ខ្លួ ិភាក្សា​ាគ្នា​ាដោ�យសេ�រី។ ី ំ ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

ទស្សសនៈ​ៈចាស់​់ គំ​ំរិល ិ បង្កើ�ើ�តឱ្យយមានការ រើ�ើសអើ�ើ ង

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បន្ទា​ាប់ពី ់ ីពិ​ិភាក្សា�អំពី ំ ីប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍ជាច្រើ�ើ�នរួ​ួចមក ប្រ�ភេ�ទសង្គគមដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ�ងឧទាហរណ៍​៍។

សូ​ូ មមើ�ើលឧទាហរណ៍​៍នៃ�

y អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលណែ�នាំប្រា�ប់ ដ ់ ល់អ្ន ់ នកចូ​ូលរួ​ួមអំពី ំ ីប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍ ំ

ដែ�លមាន

– តើ�ើវាមានន័យ សនៈ​ៈបុ​ុ រាណនិយ ់ ័ ថាប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍មានបង្កកប់ទស្ស ិ ម

និងគំ ិ និ ិ ំ ត

លាយលំជា កាន់ពូ ់ ូ ជសាសន៍​៍។ ំ មួ​ួ យនឹង ឹ ទស្សសនៈ​ៈបុ​ុ រាណនិយ ិ ម និងគំ ិ និ ិ ំ តប្រ� ប្រ�កាន់ពូ ់ ូ ជសាសន៍​៍ដែ�រឬទេ�??

– តើ�ើអ្ននកធ្លា​ា ប់មើ�ើលឃើ �ញ អ្ន ួ ឯងផ្ទា​ាល់ដែ�ល ់ ់ នកណាម្នា​ាក់ ់ ឬរបស់ខ្លួ ់ �ន ់ ើ ពី​ីអាកប្បបកិរិ​ិ យារបស់ ិ បង្ហា​ាញពី​ីទស្សសនៈ​ៈបុ​ុ រាណនិយ កាន់ពូ ់ ូ ជសាសន៍​៍ដែ�រ ឬទេ�? ិ ម ឬគំនិ ិ ំ តប្រ� – តើ�ើនៅ�ជុំ​ំ�វិញយើ�ើង ិ

សង្គគមដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ�ងប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍ពិ​ិតជាទទួ​ួ លរងនូ​ូ វ

ការរើ​ើ�សអើ�ើង ព្រោះ��ះតែ�ទស្សសនៈ​ៈបុ​ុ រាណនិយ កាន់ពូ ់ ូ ជសាសន៍​៍ឬ? ិ ម និងគំ ិ និ ិ ំ តប្រ�

– តាមរយៈ​ៈឧទាហរណ៍​៍នៅ�ខាងក្រោ��មនេះ�ះ

សូ​ូ មស្វែ�ង ែ រកកិច្ចច ិ ការដែ�លយើ�ើងអាចអនុ​ុ វត្តត

ផ្ទា​ាល់ ់ ឬទស្សសនៈ​ៈដែ�លយើ�ើងអាចកែ�ប្រែ�ែបាននៅ�ក្នុ​ុ�ងជី​ីវិតប្រ�ចាំ ថ្ងៃ�ៃ។ ិ ំ

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមផ្សេ�េងទៀ�ៀត សូ​ូ មស្វែ�ង ែ រកករណី​ីនៃ�ការរើ�ើសអើ�ើងផ្សេ�េងទៀ�ៀត។

22

y សូ​ូ មចងចាំថា អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលត្រូ�ូវជួ​ួ យកាត់បន្ថថ កចូ​ូលរួ​ួមមាន ់ យចម្ងងល់ទាំ ់ ងឡាយដែ�លអ្នន ំ ំ ចំពោះំ �ះឧទាហរណ៍​៍ណាមួ​ួ យ។ អ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលជួ​ួយរៀ�ៀបចំកា ំ រពិ​ិភាក្សា� និងដោះ ិ �ះស្រា�យ

សំណួ ណួ ់ នកចូ​ូលរួ​ួមអំពី ំ ួ រអំពី ំ ីការរើ​ើ�សអើ�ើងសង្គគម និងសំ ិ ំ ួ ររបស់អ្ន ំ ីប្រ�យោ�គឧទាហរណ៍​៍។

y គំរូំ ឧ ូ ទាហរណ៍​៍ស៊ី​ី�ជម្រៅ��

– ឧទាហរណ៍​៍ ១ តើ�ើការដែ�លមិនរៀ� ់ នកសម្អា​ាតជាការត្រឹ�ម ិ ៀបចំកន្លែ ំ �ែងសម្រា�កសម្រា�ប់អ្ន ឹ ត្រូ�ូវដែ�រ ឬទេ�? ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�?

– ឧទាហរណ៍​៍

២

តើ�ើអ្ននកធ្លា​ា ប់បា ់ នឃើ�ញ ់ ភេ�ទ ើ ការរិះ​ះ�គន់នារី ី

ដែ�លរងការបៀ�ៀតបៀ�ៀន

ផ្លូ​ូ� វភេ�ទ(ហិង្សា រ ឬទេ�? បុ​ុ រសជាអ្ននកធ្វើ�ើ�អំពើ�ើ ់ ិ ាផ្លូ​ូ� វភេ�ទ)លើ�ើការស្លៀ��ៀ កពាក់រ់ បស់គេ�ដែ� ំ ទាំងនោះ�ះ ំ

តែ�ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជានារីជាអ្នន ី ករងការរិះ​ះ�គន់?់

– ឧទាហរណ៍​៍ ៣ តើ�ើអ្ននកស្រ�មៃ�រូ​ូបភាពបែ�បណា ពេ�លនិយា ិ យពី​ីជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន?

– ឧទាហរណ៍​៍ ៤ តើ�ើអ្ននកធ្លា​ា ប់ត្រូ� ់ ូវគេ�រើ​ើ�សអើ�ើង ព្រោះ��ះតែ�អាយុ​ុ ដែ�រ ឬទេ�? តើ�ើវាជាការត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ ទេ�?

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

– ឧទាហរណ៍​៍ ៥ តើ�ើសេ�រីភាពនៃ�ការបញ្ចេ�េញមតិ ់ នកមាន ិ គួ​ួ រប្រើ�ើ�នៅ�ពេ�លណា? តើ�ើការរិះ​ះ�គន់អ្ន ី អំណា ច និង ម គ មានភាពខុ​ុ សគ្នា​ាដូ​ូ ចម្ដេ�េច? ់ យ ឬបង្អា​ា ប់ជន ់ ជាតិភា ំ ិ ការមាក់ងា ិ គតិចក្នុ​ុ�ងសង្គ ិ

y សូ​ូ មបង្ហា​ាញវីដេ�អូ​ូ ី

ឬណែ�នាំប្រា�ប់ ពី ់ ីករណី​ីពិ​ិតដែ�លត្រូ�ូវរងការរើ�ើសអើ�ើងដូ​ូ ចមាននៅ�ក្នុ​ុ�ង ំ

ការពិ​ិភាក្សា�។(※ ឯកសារជាវីដេ�អូ​ូ ី )

y អ្ននកចូ​ូលរួ​ួមអាចរក និងណែ ិ �នគេ�បានផងដែ�រ។ ិ �នាំអំ ំ ីករណី​ីដែ�លមាននៅ�ជុំ​ំ�វិញខ្លួ​ួ ំ ពី

ឯកសារជាវី​ីដេ�អូ​ូ • ការប្រ�កាន់ពូ Ted – គ្រោះ��ះថ្នា​ាក់នៃ់ �ការស្កា​ា ប់រឿ� ់ ូ ជសាសន៍​៍ / ភាពក្រី�ក្រ� ់ ឿងតែ�ម្ខា​ាង (The danger of a ី single story)

https://youtu.be/D9Ihs241zeg • ស្រ្ដី�ី� • ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន • អាយុ​ុ

https://www.youtube.com/watch?v=41i0rabEdUE https://www.youtube.com/watch?v=25bwiSikRsI https://www.youtube.com/watch?v=sLH65bBt6Zk

• សិទ្ធិ ិ ិ �បញ្ចេ�េញមតិ ិ និងសេ ិ �រីភាពបញ្ចេ�េញមតិ ិ https://youtu.be/8vUdWpwLv10 ី

22

ជំ​ំ ហានទី​ី ៤

ការសន្យា​ានៅ�ជុំ​ំ�វិ​ិញពិ​ិ ភពលោ�ក និ​ិ ង សេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ី សិ​ិ ទ្ធិ�ិមនុ​ុស្សស

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ចែ�កសេ�ចក្ដី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស (សន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ិ ការ ៣.២) ឱ្យយអ្ននកចូ​ូលរួ​ួម។

y ពន្យយល់ពី ់ ីដំណើំ �ើរការនៃ�ការបង្កើ�ើ�ត ទម្រ�ង់​់ និង ិ អត្ថថន័យ ័ នៃ�សេ�ចក្ដី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី​ី សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។

y ព្យា�យាមភ្ជា​ាប់ឧ ់ ទាហរណ៍​៍នៅ�ក្នុ​ុ�ងការពិ​ិភាក្សា​ា សេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។

និងបទបញ្ញញត្តិ​ិ�ដែ�លមានចែ�ងនៅ �ក្នុ​ុ�ង ិ

y ណែ�នាំឱ្យយអានសេ�ចក្ដី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសឱ្យយបានលម្អិ​ិ�ត ំ ដោ�យភ្ជា​ាប់ជា ិ �ន។ ់ មួ​ួ យនឹងក ឹ រណី​ីនៅ�ផ្សេ�េងៗជុំ​ំ�វិញខ្លួ​ួ

និងត្រិះ�ះ�រិះ​ះ�គិ ត ិ ិ

– តើ�ើអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�ដែ�លត្រូ�ូវបានធានានៅ�ក្នុ​ុ�ងសេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស ជាក់ស្ដែ់ �ែងគឺមិ ូវបានអនុ​ុ វត្តតតាម? ឺ នត្រូ� ិ

ប៉ុ� ន្តែុ �ែ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y សូ​ូ មណែ�នាំ អ្នន ំ កចូ​ូ លរួ​ួម ឱ្យយគេ�អាចតភ្ជា​ា ប់ ់ ជី​ី វិ ិតរបស់​់ ពួ​ួ កគេ�ជាមួ​ួ យនឹ ឹ ងខ្លឹ​ឹ� មសារនៃ�សេ�ចក្តី​ី� ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ់ យក៏ដោ៏ �យ។ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស ទោះ�ះក្រោ��យពី​ីរៀ�ៀនចប់ហើ�ើ

ឯកសារជាវី​ីដេ�អូ​ូ • https://www.youtube.com/watch?v=kbul3hxYGNU&list=PLD96EE89FDBEC57A3&index=4

22

ភាពខុ​ុសគ្នា​ា និ​ិ ងការរើ​ើ�សអើ�ើ ង

ការរើ​ើ�សអើ�ើងកើ�ើតមានឡើ�ើងនៅ�ពេ�លដែ�លបុ​ុ គ្គគល

ឬក្រុ�ុមបដិ​ិសេ�ធមិនទទួ ួ លស្គា​ាល់សិ ់ ទ្ធិ ិ ិ ិ�

ណាមួ​ួ យ ដោ�យហេ�តុ​ុ ផលថាវាជាអត្តតសញ្ញា​ាណរបស់បុ ់ ុ គ្គគល ឬក្រុ�ុមនោះ�ះ។ ការរើ​ើ�សអើ�ើង សំដៅំ �ដល់កា ់ រមានចេ�តនាបដិ​ិសេ�ធសិទ្ធិ ់ ញ្ចូ​ូ�ល ការ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស ឬការបែ�ងចែ�ក ការមិន ិ រាប់ប

ដាក់ដែ�នកំ ណ ់ ំ ត់ ់

ដែ�លនាំឱ្យយមានការប៉ះ​ះ�ពាល់ ដ ់ ល់សិ ់ ទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។ ំ

វាកើ�ើតឡើ�ើងនៅ�ពេ�ល

ដែ�លគេ�បែ�ងចែ�កបុ​ុ គ្គគល ឬក្រុ�ុមណាមួ​ួ យដោ�យផ្អែ�ែកទៅ�លើ�ើ ពូ​ូ ជសាសន៍​៍ ជនជាតិ ិ សញ្ជា​ាតិ ិ

សាសនា ជំ​ំនឿ�ឿ ភេ�ទ យេ�នឌ័រ័ អាយុ​ុ ពិ​ិការភាពជាដើ�ើម។

ការរើ​ើ�សអើ�ើងបែ�ងចែ�ក ពូ​ូ ជសាសន៍​៍ ពណ៌​៌សម្បុ​ុ� រ ភាសា សាសនា ពិ​ិការភាព និង ិ ការ ជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សក្នុ​ុ�ងការរៀ�ៀបអាពាហ៍​៍ពិ​ិពាហ៍ជា ៍ ដើ�ើម

ការរើ​ើ�សអើ�ើងងាយនឹង គ ឹ ឃ្លា​ាតឆ្ងា​ា យពី​ីសង្គម

ហេ�តុ​ុ នេះ�ះហើ�ើយទើ�ើបអ្ននកដែ�លរង

និងមាន ភាពទន់ជ្រា� ់ យ។ ិ

ការរើ�ើសអើ�ើងអាច

កើ�ើតមានឡើ�ើងរវាងបុ​ុ គ្គគល ឬក្រុ�ុមដោ�យផ្អែ�ែកលើ�ើជំ​ំនឿ�ឿ វប្បបធម៌ ៌ ឬទំនៀំ �ៀមទម្លា​ា ប់ ់ ឬអាចត្រូ�ូវ បានរៀ�ៀបចំឡើំ �ើងដោ�យច្បា​ាប់។ ់

់ ការលុ​ុ បបំបា ់ ររើ​ើ�សអើ�ើងគ្រ�ប់ទម្រ�ង់ ់ ំ ត់កា

សំខា អាចឱ្យយប្រ�ជាជនអាចទាមទារ និង ់ ់ បាន។ ំ ន់ដែ�ល ិ អនុ​ុ វត្តតសិទ្ធិ ិ ិរ� បស់គេ�

គឺជា ឺ ផ្នែ�ែកមួ​ួ យដ៏​៏

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

សេ�ចក្ដី​ី�យោ�ង

សិ​ិ ទ្ធិ�ិមនុ​ុស្សស និ​ិ ងសេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី​ីសិ​ិទ្ធិ�ិមនុ​ុស្សស

សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស

គឺជា ូ ួ រតែ�ត្រូ�ូវទទួ​ួ លបានការគោ�រពដោ�យ ឺ សិទ្ធិ ិ ិ �មូ​ូលដ្ឋា​ានដែ�លមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ បគួ

គ្មា​ានលក្ខខខណ្ឌឌ ហើ�ើយមិន ិ ថានៅ�ពេ�លណា ទីកន្លែ ី �ែងណា ឬដោ�យហេ�តុ​ុ ផលអ្វី​ី�នោះ�ះទេ� គ្មា​ាន

នរណាម្នា​ាក់អា ់ ចបដិ​ិសេ�ធ ឬដកហូ​ូ តសិទ្ធិ ិ ិ �នេះ�ះបានឡើ�ើយ។ ① គោ�លការណ៍​៍ និងតម្លៃ�ៃ នៃ�សិទ្ធិ ិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស

សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសឆ្លុះ​ះ��បញ្ចាំ​ំ�ងពី​ីគុ​ុណតម្លៃ�ៃដូ​ូ ចជាភាពចម្រុះ�ះ� យុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌ ៌ សន្តិ​ិ�ភាព សេ�ចក្តី​ី�ថ្លៃ�ៃថ្នូ​ូ� រ ភាព

ស្មើ�ភា ើ� ព

ការមិនរើ​ើ�សអើ�ើង ិ

និង ិ ការឱបក្រ�សោ�ប។

គោ�លការណ៍​៍ខាងក្រោ��មនេះ�ះមាន

សារៈ​ៈសំខា ស់​់ ក្នុ​ុ�ងការយល់ដឹ ឹ ពី ់ ់ ងអំ ំ ន់ណា ំ ីគោ�លការណ៍​៍នៃ�សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។

y សកលភាព៖ សិទ្ធិ ូ ដោ�យហេ�តុ​ុ ផល ិ ិម � នុ​ុ ស្សស គឺជា ឺ សិទ្ធិ ិ ិ �ដែ�លអនុ​ុ វត្តតចំពោះំ �ះមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ ប មកពី​ីយើ�ើងជាមនុ​ុ ស្សស។

វាអនុ​ុ វត្តតចំពោះំ �ះមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ បនៅ ូ �លើ�ើពិ​ិភពលោ�កដោ�យស្មើ�រើ�

ភាពគ្នា​ា គ្មា​ានករណី​ីលើ�ើកលែ�ង និងមិ ិ នគិ ិ ត ិ ពី​ីពណ៌​៌សម្បុ​ុ� រ អាយុ​ុ ភេ�ទ សញ្ជា​ាតិ ិ ស្ថា​ានភាព សេ�ដ្ឋឋកិច្ចច ិ ស្ថា​ានភាពរាងកាយ និងចំ ិ ណូ ំ ូ លចិត្តតផ្លូ​ូ� ិ វភេ�ទនោះ�ះឡើ�ើយ។

y ភាពមិន � នុ​ុ ស្សស ឬផ្ទេ�រេ ទៅ�ឱ្យយអ្ននកដទៃ� ិ អាចផ្ទេ�េរបាន៖ យើ�ើងមិន ិ អាចបោះ�ះបង់​់ចោ�លសិទ្ធិ ិ ិម

បានឡើ�ើយ។ លើ�ើសពី​ីនេះ�ះទៅ�ទៀ�ៀត វាមិន ិ អាចបដិ​ិសេ�ធ ឬពន្យា​ារពេ�លបានឡើ�ើយ ទោះ�ះ ស្ថិ​ិ�តក្នុ​ុ�ងសង្គ្រា�ា ម ឬគ្រា�អាសន្នន ឬក្នុ​ុ�ងកាលៈ​ៈទេ�សៈ​ៈណាក៏ដោ៏ �យ។

y ភាពមិន ិ អាចបែ�ងចែ�កបាន៖

មានន័យ សារៈ​ៈសំខា ់ នុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ាមាន ់ ័ ថាសិទ្ធិ ិ ិរ� បស់ម ំ ន់ ់

ដូ​ូ ចគ្នា​ា ហើ�ើយគ្មា​ានអ្ននកណាមានឧត្តតមភាពជាងអ្ននកណានោះ�ះទេ�។ សិទ្ធិ ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងការចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ង នយោ�បាយ សង្គគម សេ�ដ្ឋឋកិច្ចច សារៈ​ៈសំខា ើ� គ្នា​ា ិ ឬវប្បបធម៌ ៌ គឺមាន ឺ ំ ន់ស្មើ់ �ៗ

ណាមួ​ួ យសំខា ់ ងគេ�នោះ�ះទេ�។ ំ ន់ជា

មិនមានសិ ទ្ធិ ិ ិ ិ�

y ភាពប្រា�ស្រ័�យ ៖ មានន័យ ់ ័ ទាក់ទងគ្នា​ា ័ ថា កាលណាសិទ្ធិ ិ ិ �មួ​ួយត្រូ�ូវបានបំពេ� ំ ញ នោះ�ះសិទ្ធិ ិ ិ� ផ្សេ�េងទៀ�ៀតក៏ត្រូ� មួ​ួ យត្រូ�ូវបានបំពាន ៏ ូវបានបំពេ� ំ ញដូ​ូ ចគ្នា​ាដែ�រ។ ដូ​ូ ចគ្នា​ានេះ�ះដែ�រ បើ�ើសិទ្ធិ ិ ិណា � ំ នោះ�ះសិទ្ធិ រ។ ូវបានបំពានផងដែ� ិ ិ �ផ្សេ�េងទៀ�ៀតនឹងត្រូ� ឹ ំ

ឧទាហរណ៍​៍

នយោ�បាយ

សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសមានភាពពេ�ញលេ�ញបាន

សេ�ដ្ឋឋកិច្ចច ិ

និង ិ វប្បបធម៌ ៌

សិទ្ធិ ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងការចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ង

នឹងត្រូ� ូវបានអនុ​ុ វត្តតនៅ�ពេ�លដែ�លសិទ្ធិ ឹ ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងការចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ង

និងសង្គ ម គ ត្រូ�ូវបានការពារ។ ិ

22

លុះ​ះ�ត្រា�តែ�គ្រ�ប់ផ្នែ់ �ែកនៃ�សិទ្ធិ ត្រូ� ់ ូវបានអនុ​ុ វត្តត។ ិ ិទាំ � ងអស់ ំ

② សេ�ចក្ដី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ ិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសរបស់អ

សិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសត្រូ�ូវបានអនុ​ុ វត្តតតាមរយៈ​ៈការការពារ និង ិ ការអនុ​ុ វត្តតច្បា�ប់ ់ ដូ​ូ ចជាច្បា​ាប់រ់ ដ្ឋឋធម្មមនុ​ុញ្ញញ

ជាដើ�ើម។

នៅ�កម្រិ�តពិ មព្រៀ��ៀង ិ ិភពលោ�កការការពារផ្នែ�ែកច្បា​ាប់​់នេះ�ះមានទម្រ�ង់​់ជាកិច្ចចព្រ� ិ

ផ្លូ​ូ� វការ(សន្ធិ​ិ �សញ្ញា​ា) ដែ�លបានចរចារវាងប្រ�ទេ�ស ឬច្បា�ប់អ ិ �សញ្ញា​ា ់ ន្តតរជាតិ។ ិ ច្បា​ាប់ ់ និងសន្ធិ ិ

មានគោ�លបំណងបង្ខំ​ំ� ឱ្យយរដ្ឋឋនានាលើ�ើកកម្ពពស់​់ និង ំ ិ ការពារសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សស។

សេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ(ិ UDHR) ិ ិម � នុ​ុ ស្សសរបស់អ

ដែ�ល

បានអនុ​ុ ម័តនៅ តមូ ់ ់ ម្រា�ប់ម ់ នុ​ុ ស្សស ័ �ឆ្នាំ​ំ� ១៩៤៨ បានកំណ ិ ូ លដ្ឋា​ាននៃ�សិទ្ធិ ិ ិ �ដែ�លចាំបាច់ ំ ស ំ ត់កម្រិ� គ្រ�ប់គ្នា​ានៅ មលោ�កលើ�ើកទី២ ិ ិភពលោ�ក។ បន្ទា​ាប់ពី ់ �ជុំ​ំ�វិញពិ ់ ីបញ្ចចប់សង្រ្គា�ា ់ ី បណ្តា​ាប្រ�ទេ�សដែ�ល

បានឃើ�ញ ើ នូ​ូ វភាពរន្ធធត់នៃ់ �សង្រ្គា�ា ម

មានភាពអាម៉ា​ាស់​់

ដើ�ើម្បី​ីការពារសេ�ចក្តី​ី�ថ្លៃ�ៃថ្នូ​ូ� ររបស់ម ់ នុ​ុ ស្សស។ �

និងភ្ញា​ាក់ រ់ ឭកអំពី ិ ំ ីតំរូំ វូ ការមូ​ូ លដ្ឋា​ាន

សេ�ចក្តី​ី�ប្រ�កាសជាសកលស្តី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសត្រូ�ូវ

បានគេ�ទទួ​ួ លស្គា​ាល់ជា ់ អន្តតរជាតិថា ់ រលើ�ើកកម្ពពស់​់ ការគោ�រព ិ ជាស្តតង់​់ដារមូ​ូ លដ្ឋា​ានសម្រា�ប់កា

និង �ះ ់ ិ ការការពារសិទិ្ធធ� ិ មនុ​ុ ស្សសរហូ​ូ តដល់សព្វវថ្ងៃ�ៃនេះ ឡើ�ើយ។

ដោ�យមិនមានបែ�ងចែ�ក ជាតិសា ិ ិ សន៍​៍

33

1. ភាពក្រី�ីក្រ�

ជនជាតិរ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានី ុ ជនជាតិភា ូវបានគេ�ហៅ�ថា ‘ហ្ស៊ី​ី��បស៊ី​ី�’ ដែ�ល ់ ម ិ ី គឺសំ ឺ ដៅំ �ដល់ក្រុ� ិ គតិចដែ�លត្រូ� ិ

មានន័ ័ យ ថា អ្នន កនិ ិ យា យ ភា សា រ៉ូ​ូ�ម៉ាំ​ំ�ង ( យ ល់ ់ ច្រ�ឡំ​ំ ថា ពួ​ួ កគេ�មានដើ�ើម កំ ំ ណើ�ើត ម ក ពី​ី អេ�ហ្ស៊ី​ី��ប)។

មានប្រ�ជាជនរ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានីប្រ�មាណ ី

៦

លាននាក់រ់ ស់នៅ់ �រាយប៉ា​ា យពាសពេ�ញ

ទ្វី​ី�បអឺរ៉ុ​ុ�បបង្កើ �ើ�តបានជាក្រុ�ុមក្រី�ក្រ�បំ ផុ ឺ ី ំ ុ តនៃ�សង្គគមនីមួ ី ួ យៗ។

ការរើ​ើ�សអើ�ើងជនជាតិរ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានី នៅី �អឺរ៉ុ​ុ�ប គឺមានប្រ� វត្តិ​ិ�យូ​ូ រអង្វែ�ង ែ មកហើ�ើយ។ ពួ​ួ កគេ�ជាទាសករ ិ ឺ ឺ ក្រោ��មការធ្វើ�ើ�ទារុ​ុណកម្មនិ ជាងគេ�ទី២ ម ងត្រូ� ូវបានគេ�សម្លា​ា ប់ច្រើ�ើ�ន ់ ់ ីជនជាតិយូ ិ ី បន្ទា​ាប់ពី ិ ូ ដា ក្នុ​ុ�ង

អំឡុ ស៊ី​ី�។ ់ ំ ុ ងការសម្លា​ា ប់រ់ ង្គា​ាលរបស់ណា

ជនជាតិ រ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានី ូ វ បានគេ�រើ​ើ�សអើ�ើងបំ ផុ ិ ីនៅ�តែ�ជាក្រុ�ុម ជនជាតិ ភា ិ គតិ ចដែ�លត្រូ� ិ ំ ុ តនៅ�ទ្វី​ី�បអឺ​ឺរ៉ុ​ុ�ប ដែ�លត្រូ�ូវបានគេ�កាត់ចេ� គ ភាគច្រើ�ើ�នរួ​ួមមាន ់ ញពី​ីសេ�វាកម្មមសង្គម សុ​ុ ខាភិបា ិ ល

និង ិ ការអប់រំ់ ជាដើ�ើម ំ

លំនៅំ �ដ្ឋា​ាន

សេ�វាកម្មម

ហើ�ើយសូ​ូ ម្បី​ី �តែ�កន្លែ�ែងស្នា​ាក់នៅ់ �បណ្តោះ�ះ�អាសន្ននរបស់​់

ពួ​ួ កគេ�ក៏ត្រូ� �យបង្ខំ​ំ�ផងដែ�រ។ ជាពិ​ិសេ�សការរើ​ើ�សអើ�ើង និង ៏ ូវបានកំទេ�ចចោ�លដោ ិ ការមិន ិ រាប់ ់ ំ

បញ្ចូ​ូ�លកុ​ុមាររ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានីនៅី �ក្នុ​ុ�ងវិស័ ភាពធ្ងងន់ធ្ង ិ យ ់ ងរ ដោ�យបង្រៀ��ៀននៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់រៀ� ់ ៀន ័ អប់រំ់ ំ គឺមានស ឺ ឬអគារដែ�លបានបំបែ�កសិ ស្ស ចេ� នពេ� ញលក្ខខណៈ​ៈ។ ់ រអប់រំ់ ដែ�លមិ ំ ិ សជនជាតិរ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានី ិ ី ញ ឬផ្ដដល់កា ំ ិ យោ�ងតាមការស្ទទង់​់មតិរិ បស់អ ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិនៅិ �ឆ្នាំ​ំ�២០១២

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

https://www.refworld.org/ docid/504726462.html

៤៣%

កុ​ុ មាររ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានីចំ ី នួ ំ ួន

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

ករណី​ី នៃ�ការរើ​ើ�សអើ�ើ ង

ដែ�លបានចុះ​ះ�ឈ្មោះ�ះ�ចូ​ូ លរៀ�ៀននៅ�សាលារដ្ឋឋនៅ�តែ�ត្រូ�ូវបានបង្រៀ��ៀននៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់ ់

ដាច់ដោ់ �យឡែ�កពី​ីគេ�។

ជនជាតិរ៉ូ​ូ�ម៉ា​ានី ិ ី

នៅ�តែ�ជាប់ក្នុ​ុ�ង ់ ភាពក្រី�ក្រ� ី

ព្រោះ��ះមិន ិ អាចទៅ�

សាលារៀ�ៀន ឬរកការងារធ្វើ�ើ�បានដូ​ូ ចគេ� ដោ�យមូ​ូ លហេ�តុ​ុ គេ�ជា ‘ហ្ស៊ី​ី��បស៊ី​ី�’។

2. ស្រ្ដី�ី�ភេ�ទ

តំ​ំបន់អ ់ នាធិបតេ ិ �យ្យយ

ស្ដ្រី�ជា វភេ�ទ ឬសម្លា​ា ប់ដោ់ �យសារតែ�កង្វះ​ះ�ខាតបន្ទទប់ទឹ ី� ច្រើ�ើ�នកំពុ ់ ក ំ ឹ ។ ំ ុ ងត្រូ�ូវបានរងការបំពានផ្លូ​ូ� នៅ�ក្នុ​ុ�ងប្រ�ទេ�សមួ​ួ យចំនួ ំ ួ នដូ​ូ ចជាកេ�នយ៉ា​ា អនាម័យ ័ នៅ�ទាប

និង ិ ឥណ្ឌា​ា

ដែ�លលទ្ធធភាពនៃ�ការផ្គគត់ផ្គ គ ់សម្ភា​ារៈ​ៈ ់ ង់

មានឧក្រិ�ដ្ឋឋកម្ម កើ�ើតឡើ �ើងលើ�ើស្ត្រី�ី�ៗ ម ិ

ដែ�លទៅ�បន្ទទប់ទឹ ់ កនៅ ឹ �ឆ្ងា​ា យជា

ញឹកញា ប់ ់ ក្រោ��យថ្ងៃ�ៃលិច ់ បេ�រ៉ា ា ក្រុ�ុងណៃ�រ៉ូ​ូ�ប៊ី​ី�ប្រ�ទេ�សកេ�នយ៉ា​ា មានប្រ�ជាជន ឹ ិ ។ នៅ�តំបន់ ី ំ គី

១លាននាក់រ់ ស់នៅ់ � ប៉ុ� ន្តែុ �ែដោ�យសារមិនមានបន្ទទ ប់ទឹ ប់គ្រា់ �ន់ ់ នាំឱ្យយបន្ទទប់ ទឹ ់ កគ្រ� ់ ក ិ ឹ ឹ ១ ត្រូ�ូវប្រើ�ើ� ំ ដោ�យមនុ​ុ ស្សស ៥០នាក់ ់ ទៅ� ១៥០នាក់។ ់ ជាធម្មមតាពួ​ួ កគេ�ត្រូ�ូវដើ�ើរលើ�ើសពី​ី ១៥នាទី ី ប៉ុ� ន្តែុ �ែ ក្រោ��យម៉ោ�ោង

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

• https://www.youtube.com/ watch?v=FKwZBL2WEfA

៧យប់ ់

ពួ​ួ កគេ�មិនហ៊ា​ានទៅ �បន្ទទប់ទឹ ះទេ� ់ កនោះ� ិ ឹ

ព្រោះ��ះតែ�ហានិភ័ ិ យ ័ នៃ�

ការចាប់ពង្រ ពានផ្លូ​ូ� វភេ�ទ និង ពានលើ�ើស្ត្រី �ី�។ ការដែ�លទៅ� ់ �ត់ ់ ការរំលោ�ភបំ ំ ំ ិ ការប្រើ�ើ�ហិង្សា�បំ ិ ំ

កន្លែ�ែងគ្រោះ��ះថ្នា​ាក់នោះ� ជាទំនួ តែ�វាជាទំនួ ី� ងនោះ�ះទេ� ់ ះមិនមែ�ន ិ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវរបស់ស្ត្រី់ �ទាំ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវ ំ របស់រា ម ង គ ដែ�លមិនអើ�ើពើ�ើនឹ ់ ជរដ្ឋា​ាភិបា ់ ះ។ ិ ល និងសង្គ ិ ិ ឹ ការពារកន្លែ�ែងដែ�លបង្កកគ្រោះ��ះថ្នា​ាក់នោះ�

នេ�ប៉ា​ាល់​់ - ជូ​ូ ប៉ា​ាឌី​ី

នៅ�តំបន់ ់ នៃ�ប្រ�ទេ�សនេ�ប៉ា​ាល់ ់ មានទំនៀំ �ៀមទម្លា​ា ប់មួ ់ ួ យហៅ�ថា ជូ​ូ ប៉ា​ាឌី(ី Chhaupadi)។ គេ� ំ ខ្លះ​ះ�

ជឿ�ឿថាការមករដូ​ូ វ

ឬឈាមពេ�លសម្រា�លកូ​ូ ននាំមកនូ​ូ វសំណា ងអាក្រ�ក់ ់ ំ ំ

និង ិ

គ្រោះ��ះមហន្តតរាយ ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយស្ត្រី�ី�ក្នុ​ុ�ងអំឡុ ម្រា�លកូ​ូ នត្រូ�ូវបានគេ�ដាក់ ់ ំ ុ ងពេ�លមករដូ​ូ វ និងស ិ

ឱ្យយនៅ�ក្នុ​ុ�ងខ្ទទម

ឬឃ្លាំ​ំ�ងដែ�លនៅ�ដាច់ដោ់ �យឡែ�កពី​ីគ្រួ�ួសាររបស់ពួ ់ ួ កគេ�។

នៅ�ប្រ�ទេ�ស

នេ�ប៉ា​ាល់ ់ ស្ត្រី�ី�ដែ�លមករដូ​ូ វមានហានិភ័ ិ យ ័ ដោ�យរស់នៅ់ �កន្លែ�ែងដែ�លគ្មា​ានសុ​ុ វត្ថិ​ិ�ភាព និងមិ ិ ន ិ

ស្អា​ាតព្រោះ��ះតែ�គោ�រពតាមទំនៀំ �ៀមទម្លា​ា ប់នេះ់ �ះ។ ស្រ្តី�ជា ី� ង ៥០នាក់បា ់ នស្លា​ា ប់ជា ់ រៀ�ៀងរាល់ឆ្នាំ​ំ� ់

33

ដោ�យក្នុ​ុ�ងនោះ�ះរួ​ួមមានក្មេ�េងស្រី�ជំ ំ ់ដែ�លត្រូ�ូវទៅ�ស្នា​ាក់នៅ់ �ក្នុ​ុ�ងខ្ទទម ហើ�ើយស្លា​ា ប់ដោ់ �យសារ ី ទង់

ពស់ចឹ ់ ក ់ ង្ហើ�ើ�មដោ�យសារផ្សែ�ែងពេ�លដុ​ុ តភ្លើ�ើ�ងកម្ដៅ�ៅដើ�ើម្បី​ី �គេ�ចពី​ីភាពត្រ�ជាក់ ់ ព្រ�មទាំង ឹ ឬថប់ដ ំ

ប្រ�ឈមនឹង ពានផ្លូ​ូ� វភេ�ទផងដែ�រ។ ឹ ហានិភ័ ិ យ ័ នៃ�ការរំលោ�ភបំ ំ ំ

យោ�ងតាមរបាយការណ៍​៍របស់ក្រ�សួ ២០១០ ស្ត្រី�ី� ៥០% នៅ� ួ ងការបរទេ�សអាមេ�រិកក្នុ​ុ�ងឆ្នាំ​ំ� ់ ិ ភាគកណ្តា​ាល

និង ់ នឆ្លលងកាត់បទពិ ់ ិ ខាងលិចនេ ិ �ប៉ា​ាល់បា ិសោ�ធនៃ�ជូ​ូ ប៉ា​ាឌី។ ី

ក្នុ​ុ�ងឆ្នាំ​ំ�២០០៥

តុ​ុ លាការកំពូ ់ ុ កថា ‘Chhaupadi’ គឺជា ឺ អំពើ�ើរើ​ើ�សអើ�ើងយ៉ា​ាងខ្លាំ​ំ�ងលើ�ើ ំ ំ ូ លនេ�ប៉ា​ាល់ ់ បានចាត់ទុ

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

https://www.unwomen.org/en/news/ stories/2017/4/feature-abolishingchhaupadi-breaking-the-stigma-ofmenstruation-in-rural-nepal

ស្រ្ដី�ី�

និងទា មទារឱ្យយបញ្ចចប់ទំ ់ នៀំ �ៀមទម្លា​ា ប់នេះ់ �ះ ិ

ប៉ុ� ន្តែុ �ែវានៅ�តែ�ត្រូ�ូវបានគេ�អនុ​ុ វត្តតនៅ�ក្នុ​ុ�ងតំបន់ ំ ់

មួ​ួ យចំនួ ទោ�ស ជាប់ពន្ធធនាគា រ ៣ខែ� ់ នអនុ​ុ ម័តច្បា ់ ់ ់ ំ ួ ន។ នៅ�ឆ្នាំ​ំ�២០១៧ សភានេ�ប៉ា​ាល់បា ័ �ប់ដាក់

ឬពិ​ិន័យ ័ ជាប្រា�ក់ ់

៣,០០០រូ​ូពី​ីនេ�ប៉ា​ាល់(់ ៣០ដុ​ុ ល្លា​ា រ)

មានការអនុ​ុ វត្តត ‘ជូ​ូ ប៉ា​ាឌី’ី ។

3. ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន

មនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ បមានសិ ទ្ធិ ូ ែ រកទីជ្រ�កកោ�ន ិ ិ �ស្វែ�ង ី

ចំពោះំ �ះបុ​ុ គ្គគលណាដែ�លទាមទារឱ្យយ

និង ិ ការការពារនៅ�ក្នុ​ុ�ងប្រ�ទេ�សដទៃ�ទៀ�ៀត

ដើ�ើម្បី​ី �គេ�ចពី​ីសង្គ្រា�ា ម ទារុ​ុណកម្មម អំពើ�ើហឹ ង្សា� និង ំ ឹ ិ ការធ្វើ�ើ�ទុ​ុក្ខខបុ​ុកម្នេ�េញផ្សេ�េងៗ។ ប៉ុ�ន្ដែុ �ែដំណើំ �ើរ នៃ�ការស្វែ�ង ែ រកកន្លែ�ែងជ្រ�កកោ�ន

ដើ�ើម្បី​ី �គេ�ចពី​ីគ្រោះ��ះថ្នា​ាក់នោះ� ់ ះ

គឺពោឺ �រពេ�ញទៅ�ដោ�យ

សោ�កនាដកម្មមមួ​ួយផ្សេ�េងទៀ�ៀត។ ទោះ�ះបីជា �េងក៏ដោ៏ �យ គេ�អាចនឹង ់ ី បានទៅ�ដល់ប្រ�ទេ�សផ្សេ ឹ

ត្រូ�ូវឃុំ​ំ�ខ្លួ​ួ�ននៅ�ជំ​ំរុំ​ំ�ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន

ស្នា​ាក់នៅ់ �ទីនោះ� ី ះក៏ដោ៏ �យ

ឬត្រូ�ូវបញ្ជូ​ូ�នត្រ�លប់ទៅ់ �ប្រ�ទេ�សខ្លួ​ួ�នវិញ។ ិ

ការលំបា ប់ឡើ់ �ើយ។ ំ កនឹងមិ ឹ នបញ្ចច ិ

ចំណា កស្រុ�ុកងាយប្រ�ឈមនឹង ំ ឹ ការរើ​ើ�សអើ�ើងជាតិសា ិ សន៍​៍

ទោះ�ះបីគេ� ី បាន

ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន និងជន ិ ត្រូ�ូវបានដកចេ�ញពី​ីសេ�វាកម្មម

សន្តិ​ិ�សុ​ុ ខសង្គគម រងការកេ�ងប្រ�វ័ ័ញ្ចច និង ពាន ពី​ីសំណា ក់និ និងអ្ន ់ យោ�ជក ិ ការរំលោ�ភបំ ំ ំ ំ ិ ិ នក

ជួ​ួ ញដូ​ូ រជាដើ�ើម ដែ�លនាំឱ្យយគេ�រងនូ​ូ វការរំលោ�ភសិ ទ្ធិ ំ ិ ិម � នុ​ុ ស្សសជាថ្មី​ី�ម្ដដងទៀ�ៀត។ ំ

យោ�ងតាមប្រ�ព័​័ន្ធធផ្សសព្វវផ្សា​ាយអាល្លឺ​ឺ�ម៉​៉ង់​់ Tagesspigel នៅ�ចន្លោះ�ះ�ឆ្នាំ​ំ�១៩៩៣ ដល់ខែ� ់ ឧសភា

រិ ទេ�សខ្លួ​ួ�ននៅ�អឺរ៉ុ​ុ�ប ឆ្នាំ​ំ�២០១៧ មនុ​ុ ស្សសចំនួ ់ នស្លា​ា ប់ពេ�លនិ ់ ំ ួ ន ៣៣.២៩៣នាក់បា ឺ ។ ក្នុ​ុ�ងចំ ំ នោ�មនោះ�ះមានករណី​ីរបស់​់ Airan Kurdi អាយុ​ុ ៣ឆ្នាំ​ំ� ជាជនជាតិស៊ី​ី�រី ិ ដែ�លបានធ្វើ�ើ�ឱ្យយ ី ពិ​ិ ភពលោ�កភ្ញា​ាក់ ផ្អើ់ �ើ�លយ៉ា​ាងខ្លាំ​ំ�ងនៅ�ពេ�លដែ�លគេ�ត្រូ�ូ វ បានរកឃើ� ញ ប់ នៅ់ � ើ ថាលង់​់ ទឹ កស្លា​ា ឹ

សអាលី ឆ្នេ�េរទួ​ួ រគី ី ក្នុ​ុ�ងខែ�កញ្ញា​ាឆ្នាំ​ំ�២០១៥ និងប៉ា​ារី ិ ី ទារកអាយុ​ុ ៤ខែ�ដែ�លបានស្លា​ា ប់នៅ់ �ក្នុ​ុ�ង ី

ៀសខ្លួ​ួ�ន នៅ�​តួ​ួ​ក​គី។ តង់​់ជំរុំ​ំ�ជនភៀ� ំ ី

សូ​ូ មបញ្ជា​ាក់ប្រា� ជា ់ ប់ថា ់ នេះ�ះមិនមែ�ន ិ

‘រឿ�ឿងរ៉ា​ាវរបស់អ្ន ទង ់ នកមកប្រ�ទេ�សឆ្ងា​ា យដែ�លមិនទាក់ ់ ិ

នឹងខ្ញុំ ឹ ��ំ’នោះ�ះទេ�។ ក្នុ​ុ�ងអំឡុ ំ ុ ងសង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ​េ� ជនជាតិកូ ិ ូ រ៉េ�េដែ�លបានទៅ�តាំងលំ ំ នៅំ �នៅ�ប្រ�ទេ�ស ផ្សេ�េង ដើ�ើម្បី​ី �គេ�ចចេ�ញពី​ីសង្គ្រា�ា ម ក៏ជា ៏ ជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន ហើ�ើយមានជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�ន/ជន

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

www.unhcr.org

ចំណា កស្រុ�ុកជាច្រើ�ើ�នក្នុ​ុ�ងចំណោ� មតារាចម្រៀ��ៀង អ្ននកវិទ្យា�សាស្រ្ត �ត និងកី ិ ំ ំ ិ ឡា ី ករល្បី​ីៗជាច្រើ�ើ�ន � រួ​ួមមាន Einstein Marie Curie Freddie Mercury Zinedine ZidaneEinstein ជាដើ�ើម។

4. អាយុ​ុ

ទស្សសនៈ​ៈមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យនិយ ិ ម(adultism) បានសន្មមតជាមូ​ូ លដ្ឋា​ានថាមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យពូ​ូ កែ�

ជាងកុ​ុ មារ និងក្មេ�េង ជំ​ំទង់​់។ គំនិ និង ជំ​ំទង់​់បាន ិ ិ ិ អវិជ្ជជមាន ិ ការមើ�ើលងាយលើ�ើកុ​ុ មារ និងក្មេ�េង ិ ំ ត ជួ​ួ យពង្រឹ�ឹងអំណា ច និងធ្វើ�ើ� ឱ្យយការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់អំ ចរបស់ម ់ ណា ់ នុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យ ក្លា​ា យជាភាព ំ ិ ំ

ត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ

ទាំងដែ�លការប្រើ�ើ�អំ ណា ចនោះ�ះមិនត្រឹ� ម ំ ិ ឹ ត្រូ�ូវក៏ដោ៏ �យ។ ំ

មើ�ើលឃើ�ញ ើ ថាជាអ្ននកបង្កកបញ្ហា​ា

មិនមានហេ�តុ ុ ផល ិ

ក្មេ�េងជំ​ំទង់​់ត្រូ�ូវបានគេ�

មិនមានទំ នួ ិ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវ

និងពិ ិ ិបាក

33

ប៉ា​ាន់ស្មា​ានទុ ជំ​ំទង់​់គួ​ួរឱ្យយស្រ�លាញ់ ់ និងមាន មន្តតស្នេ�េហ៍​៍ ុ កជាមុ​ុ ន។ គេ�អាចគិត ់ ិ ថាកុ​ុ មារ និងក្មេ�េង ិ ិ

ការយល់ដឹ ឹ ់ ង

និងតម្រូ� ូវការរបស់ពួ ់ ួ កគេ�នោះ�ះទេ� ិ

និងប្រា�ជ្ញា​ា របស់ពួ ់ ួ កគេ�។ ិ

ហើ�ើយមើ�ើលរំលង ំ

មជ្ឈិ​ិ�មនិយ ិ មចំពោះំ �ះមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យនេះ�ះត្រូ�ូវបាន

អនុ​ុ វត្តតជាញឹ កញា ប់ ់ដោ�យមើ�ើលមិ ិនឃើ� ើញ ពី​ី ព្រោះ��ះមជ្ឈិ​ិ�មនិ ិយ មមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យបម្រើ�ើ�ជា ឹ

បទដ្ឋា​ា នសម្រា� ប់ ទំ ទំ ់ នាក់ ់ នងនិ ំ ំ ិង អន្តតរកម្មមជា ចម្បបងរវាងមនុ​ុ ស្សសធំ​ំនិ ិងកុ​ុ មារនិ ិង មនុ​ុ ស្សសវ័ ័យ

ជំ​ំទង់​់។

ទស្សសនៈ​ៈមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យនិយ ប់ដោ់ �យមិនដឹ ឹ �ន ួ ិ មនេះ�ះត្រូ�ូវបានអនុ​ុ វត្តតជាញឹកញា ឹ ិ ងខ្លួ

ព្រោះ��ះជាធម្មមតាវាដើ�ើរតួ​ួ ជាបទដ្ឋា​ាននៃ�ការទំនាក់ ទំ ់ នង ំ ំ ជាមួ​ួ យកុ​ុ មារ

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

https://www.who.int/westernpacific/ news/q-a-detail/ageing-ageism https://www.youtube.com/ watch?v=5vIrL7fiNgw

និងក្មេ�េង ជំ​ំទង់​់។ ិ

និង ិ អន្តតរកម្មមរវាងមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យ

ពេ�លមនុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យ

និងកុ ិ ុ មារ

ឬក្មេ�េងវ័ ័យជំ​ំទង់​់

ធ្វើ�ើ�សកម្មមភាព ឬមានអាកប្បបកិរិ​ិ យាដូ​ូ ចគ្នា​ាក៏ដោ៏ �យ ក៏មាន ការមើ�ើលឃើ�ញ ៏ ើ ខុ​ុ សគ្នា​ា ឬហៅ�ថា ិ មាន ‘ពី​ីរស្ដដង់​់ដារ’។ ហើ�ើយពេ�លខ្លះ​ះ�ទៀ�ៀត គេ�វាយប្រ�ហារ និងរំ ពានលើ�ើកុ ុ មារ និង ិ លោ�ភបំ ំ ំ ិ

ក្មេ�េងជំ​ំទង់​់ទៀ�ៀតផង។

ការទាំងនេះ�ះបានបង្ហា ា ញពី​ីទិដ្ឋឋ ិ ភាពផ្សេ�េងៗគ្នា​ា នៃ�ទស្សសនៈ​ៈមនុ​ុ ស្សស ំ

ពេ�ញវ័ ័យនិយ ចមិន ់ ណា ់ នុ​ុ ស្សសពេ�ញវ័ ័យ។ ិ ម ហើ�ើយវាជាការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់អំ ំ ិ បានត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវរបស់ម ប្រ�ភព៖ https://www.safeatschool.ca/professional-learning/youth-empowerment/youth-empowerment-forcharacter-development/why-talk-about-power/adultism-and-adult-privilege

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

តែ�គេ�មិន ់ រម្មមណ៍​៍នឹងកង្វវល់ ់ ិ ចាប់អា ឹ

5. មតិ​ិ ស្អអប់​់ខ្ពើ��ើម និ​ិ ងសេ�រី​ីភាពនៃ�ការបញ្ចេ�េញមតិ​ិ

មនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ បមានសេ �រីភាពនៃ�សាសនា ការបញ្ចេ�េញមតិ ិ ទស្សសនៈ​ៈ និង ូ ិ មនសិកា ិ រ។ ក្រោ��ម ី

ច្បា�ប់ អ �រី ភាពក្នុ​ុ�ងការធ្វើ�ើ�សកម្មម ភា ពតាមជំ​ំនឿ�ឿរបស់​់ពួ​ួ កគេ� ូ ់ ន្តតរជាតិ ិម នុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់ រូ់ បមានសេ ី ដរាបណាវាមិនមែ�ន ជាអំពើ�ើខុ ុ សច្បា​ាប់ ់ ហើ�ើយមិនគួ ិ ំ ិ ួ រត្រូ�ូវបានគេ�បង្ខំ​ំ�ឱ្យយធ្វើ�ើ�សកម្មមភាពប្រ�ឆាំងំ

នឹង ះទេ�។ លើ�ើសពី​ីនេះ�ះទៅ�ទៀ�ៀត សេ�រីភាពនៃ�មនសិ កា សនៈ​ៈ ួ ់ �ននោះ� ឹ មនសិកា ិ ររបស់ខ្លួ ិ រ និងទស្ស ិ ី

មានភាពពេ�ញលេ�ញ លុះ​ះ�ត្រា�តែ�សិទ្ធិ ិ ិ �បញ្ចេ�េញមតិដោិ �យសេ�រីត្រូ�ូ ី វបានធានា។ នាពេ�លថ្មី​ី�ៗនេះ�ះ

‘‘សេ�រីភាពនៃ�ការបញ្ចេ�េញមតិ ’ិ ’ ី

មនុ​ុ ស្សសកាន់តែ�ច្រើ�ើ�នឡើ �ើងយល់ច្រ�ឡំ ់ ់ ំ ថា

ស្វែ�ែងយល់​់បន្ថែ�ែម

https://www.un.org/en/ genocideprevention/documents/UN%20 Strategy%20and%20Plan%20of%20 Action%20on%20Hate%20Speech%20 18%20June%20SYNOPSIS.pdf

ត្រូ�ូវបានគេ�ប្រើ�ើ�មិនត្រឹ� ម ិ ឹ ត្រូ�ូវ

និងមាន ិ

‘‘សេ�រីភាពនៃ�ការបញ្ចេ�េញមតិ ’ិ ’រំលោ�ភសិ ទ្ធិ ំ ិ ិ� ី

អ្ននកដទៃ� និងធ្វើ�ើ� ឱ្យយមានមតិស្អ សំ អ ខ្ពើ�ើ� ់ ម។ សេ�រីភាពក្នុ​ុ�ងការបញ្ចេ�េញមតិ ់ ទ្ធិ ិ ិ ប់ ិ ដៅំ �ដល់សិ ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងការ ី សម្តែ�ែង ឬការបញ្ចេ�េញមតិតា ជាប់ទោ�ស ឬ ួ �យមិនមាន ់ �នដោ ់ ិ មមនសិកា ិ រ និងគំ ិ និ ិ របស់ខ្លួ ិ ំ ត

ជាប់ពន្ធធនាគា រនោះ�ះឡើ�ើយ តែ�វាមិនមែ�នមានន័ យ អ ខ្ពើ�ើ� ់ ់ មទៅ�លើ�ើ ិ ័ ថាយើ�ើងអាចបញ្ចេ�េញមតិស្អ ិ ប់ ជនជាតិភា ម គ បានដោ�យសេ�រីនោះ�ះទេ�។ ិ គតិចក្នុ​ុ�ងសង្គ ិ ី សិទ្ធិ ិ ិ �អ្ននកដទៃ�បាននោះ�ះទេ�។

គ្មា​ានសិទ្ធិ ដែ�លអាចឈ្លា​ានពាន ិ ិណា �

ប្រ�ភព៖ អង្គគការលើ�ើកលែ�ងទោ�សអន្តតរជាតិកូ ិ ូ រ៉េ​េ� amnesty.or.kr

RESPECT MY RIGHTS, RESPECT MY DIGNITY - MODULE ONE: POVERTY AND HUMAN RIGHTS (AMNESTY INTERNATIONAL)

RESPECT MY RIGHTS, RESPECT MY DIGNITY - MODULE THREE – SEXUAL AND REPRODUCTIVE RIGHTS ARE HUMAN RIGHTS (AMNESTY INTERNATIONAL)

33

៤.២ <អ្ននកជិ​ិតខាង(Neighbours)>

អា! អាថ៌កំ​ំ៌ បាំងនៃ� ំ សន្តិភាព � ិ និងិ ការរស់នៅ់ �ជាមួ​ួយគ្នា​ា

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

០៤

៤.១ ប៉ះ​ះ�ហើ�ើយ ប៉ះ​ះ�ទៀ�ៀត

គោ�លបំណ ំ ង • អាចបង្កើ�ើ�តឱ្យយមានសន្តិ​ិ�ភាព ដោ�យស្វែ�ង ៀសវាងពី​ីជម្លោះ�ះ�។ ែ យល់ ់ និងជៀ� ិ

33

• អាចគិតអំ របស់បុ ម ុ ដើ�ើម្បី​ី �សន្តិ​ិ�ភាព និង ់ ុ គ្គគល និងក្រុ� ់ មួ​ួ យគ្នា​ា ។ ិ ពី ំ ីកិច្ចចខិ ិ តខំ ិ ប្រឹ� ំ ងប្រែ�ែង ឹ ិ ិ ការរស់ជា

៤.១

ប៉ះ�ះ ហើ�ើយ ប៉ះ�ះ ទៀ�ៀត

ជំ​ំ ហានទី​ី ១ សកម្មមភាព

• សកម្មមភាព៖ ល្បែ�ែងលេ�ង ២ៗនាក់ ់

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ ៤.១(ម្នា​ាក់ ់ ១សន្លឹ​ឹក ់ ា អាចឈរជារង្វវង់​់ ហើ�យ ់ បាន � កិច្ច ិ កា � ) ទី​ីកន្លែ�ែងដែ�លគ្រ�ប់គ្នា ើ ផ្លា​ាស់ទី​ី ដោ�យសេ�រី ី

• ប្រ�ធានបទ៖ គិត កឈ្នះ​ះ�តែ�ម្នា​ាក់ឯ ់ ងនោះ�ះទេ�។ ិ ពី​ីគន្លឹះ​ះ�� យកឈ្នះ​ះ�ដោ�យសហការគ្នា​ា មិនមែ�នយ ិ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y គ្រ�ប់គ្នា​ាឈ រជារង្វវង់​់ ហើ�ើយស្ដា​ា ប់កា គ្រូ� ់ ់ រណែ�នាំរបស់ ់ ូ។ ំ y សកម្មមភាពនេះ�ះតម្រូ�ូវឱ្យយមានគ្នា​ា មានដូ​ូ ចខាងក្រោ��ម។

២នាក់ឈ ់ រទល់មុ ់ ុ ខគ្នា​ា

និង ់ ិ ចាប់ដៃ�គ្នា​ា

ហើ�ើយវិធីិ លេ�ង គឺ ឺ ី

– អ្ននកដែ�លទាញខ្ននងដៃ�គូ​ូរប្រ�កួ​ួ តមកប៉ះ​ះ�នឹងចង្កេះ �ះ�របស់ខ្លួ ួ បានច្រើ�ើ�នដងជាង ់ �ន ឹ អ្ននកឈ្នះ​ះ�។

– ពេ�លវេ​េលា គឺ ឺ ១នាទី ី

y ណែ�នាំឱ្យយរាប់ ចំ ់ នួ ំ ួ នដង ំ លេ�ងបណ្ដើ�ើ�រ។

ជា

ដែ�លខ្លួ​ួ�នបានទាញដៃ�ដៃ�គូ​ូ រមកដាក់លើ�ើចង្កេះ �ះ�នៅ�ពេ�លកំពុ ់ ំ ុង

y គ្រូ�ូត្រូ�ូវផ្ទៀ��ៀ ងពេ�ល ១នាទី។ ់ តើ�ើគេ�ជោ�គជ័​័យបាន ី ពេ�លគ្រ�ប់ ់ ១នាទីហើ�ើ ី យ សួ​ួ របញ្ជា​ាក់ថា ប៉ុ�ន្មា​ានដង។ ុ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយល្បែ�ែងនេះ�ះដំ ណើំ �ើរការទៅ�ដោ�យរលូ​ូ ន �

គ្រូ�ូគួ​ួរបង្ហា​ាញគំរូំ នៃូ �ការលេ�ងឱ្យយសិស្ស ិ សមើ�ើល

ជាមុ​ុ នសិន �ះ� ១ ទៅ�​២ដង។ ូ ៗ ដោ�យគ្រា�ន់តែ� ់ យកដៃ�ទៅ�ដាក់លើ�ើចង្កេះ ់ ិ ។ សូ​ូ មបង្ហា​ាញជាគំរូំ ខ្លី​ី�

y ពេ�លបង្ហា​ាញជាគំរូំ ូ សូ​ូ មពិ​ិនិត្យ យាមធ្វើ�ើ�យ៉ា​ាងណា ិ យមើ�ើលថាសិស្ស ិ សមានសំណួ ំ ួ រដែ�រ ឬទេ� និងព្យា​ា ិ ឱ្យយសិស្ស រអ៊ូ​ូ� រទាំអ្វី​ី�ទាំ ។ ់ ិ សផ្ដោ�ោតអារម្មមណ៍​៍លេ�ងឱ្យយបានគ្រ�ប់ ់ ១នាទី ី ដោ�យមិនមាន ិ ំ ងអស់ ំ

y ពេ�លលេ�ង សិស្ស កាយវិការច្រ�ងេ�ងច្រ�ងាង ដោ�យប្រឹ�ងប្រើ�ើ�កម្លាំ​ំ�ងខ្លាំ​ំ�ងពេ�ក ឬក៏ ៏ ិ ិ សអាចនឹងមាន ឹ ឹ អាចនឹងនិ យថែ�មទៀ�ៀត បើ�ើមានសម្លេ�េង ់ ឹ យា ិ យឮៗផងដែ�រ។ ល្បែ�ែងនេះ�ះ នឹង ឹ កាន់តែ�សប្បា​ា ស្រែ��កហ៊ោ�ោ រកាន់តែ�ខ្លាំ​ំ�ង ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយសូ​ូ មអនុ​ុ ញ្ញា​ាតឱ្យយសិស្ស ់ ិ សអាចស្រែ��កឡូ​ូឡាបានក្នុ​ុ�ងកំឡុ ំ ុង ពេ�លលេ�ង ១នាទីនេះី �ះផង។

33

ិ ការសញ្ជឹ​ឹ� ងគិ​ិតឡើ�ើងវិញ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បែ�ងចែ�កក្រុ�ុមដែ�លប៉ះ​ះ�បានច្រើ�ើ�នជាងគេ�

និងក្រុ� ម ុ ដែ�លប៉ះ​ះ�បានតិច ិ ិ ជាងគេ�នៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់ ់

ហើ�ើយឱ្យយក្រុ�ុមដែ�លប៉ះ​ះ�បានច្រើ�ើ�នចូ​ូ លមកក្នុ​ុ�ងរង្វវង់​់

និង ើ� លេ�ងល្បែ�ែងនេះ�ះ ិ ចាប់ផ្ដើ់ �ម

ឡើ�ើងវិញ។ ិ

y ចុ​ុ ងក្រោ��យ គ្រូ�ូនឹងសួ ួ រសិស្ស ឹ ិ សនូ​ូ វសំណួ ំ ួ រខាងក្រោ��ម ដើ�ើម្បី​ី �ជួ​ួយឱ្យយសិស្ស ិ សបានស្វែ�ែងយល់ ់ ពី​ីអត្ថថន័យ ័ នៃ�ល្បែ�ែងនេះ�ះ។

សំ​ំ ណួ​ួរគំ​ំ រូ ូ - ក្រោ��យលេ�ងហើ�ើយ តើ�ើមានអារម្មមណ៍​៍យ៉ា​ាងណាដែ�រ?

- ពេ�លមើ�ើលក្រុ�ុមទាំងពី គ្នា​ា ់ យល់ឃើ់ �ញ ើ យ៉ា​ាងម៉េ�េចដែ�រ? ំ ីរ លេ�ងម្ដដងទៀ�ៀត តើ�ើអ្ននកទាំងអស់ ំ

- តើ�ើមូ​ូ លហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�ដែ�លនាំឱ្យយយើ�ើងខំ ប្រឹ� ក្រោ��យស្ដា​ា ប់កា ់ ីកម្លាំ​ំ�ងតទល់នឹ ់ ងគ្នា​ា ់ រណែ�នាំរួ​ួំ ច? ំ ង ឹ អស់ពី ឹ ំ - ពេ�លលេ�ង តើ�ើសកម្មមភាពរបស់អ្ន ់ នកមានការប្រែ�ែប្រួ�ួលដែ�រ ឬទេ�? នៅ�ពេ�លណា?

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ពេ�លដំណើំ �ើរការលេ�ងល្បែ�ែងនេះ�ះ អាចនឹងមានក រណី​ីផ្សេ�េងៗគ្នា​ាកើ�ើតឡើ�ើង។ ឹ – ករណី​ីទាំងពី ៀងៗខ្លួ​ួ�ន ់ ំ ីរនាក់ប្រើ�ើ�កម្លាំ​ំ�ងខ្លាំ​ំ�ងរៀ�

ដែ�លនាំឱ្យយចុ​ុ ំ ងក្រោ��យគេ�ទាំងពី ំ ីរប៉ះ​ះ�បាន

– ករណី​ីដែ�លម្នា​ាក់មានកម្លាំ​ំ�ងខ្លាំ​ំ�ង ជាងម្នា​ាក់ទៀ� ់ ់ ៀត

ដែ�លនាំឱ្យយគេ�ប៉ះ​ះ�បានរាប់ សិ ់ ប ិ ដង ំ

០ដង ឬប៉ះ​ះ�បាន ១ ទៅ� ២ដងប៉ុ�ណ្ណោះ�ះ�។ ុ

គូ​ូ ប្រ�កួ​ួ តវិញប៉ះ​ះ�បានតែ� ០ ទៅ� ២ដងប៉ុ�ណ្ណោះ�ះ�។ ិ ុ

តែ�

– ករណី​ីទាំងពី ់ បានលើ�ើសពី​ី ៣០ដង។ ំ ីរនាក់ប៉ះ​ះ� – ករណី​ីទាំងពី ់ បានលើ�ើសពី​ី​៥០ដង។ ំ ីរនាក់ប៉ះ​ះ�

y ដូ​ូ ចគ្នា​ានេះ�ះដែ�រ បើ�ើចំនួ ពេ�លពិ​ិនិត្យ ំ ួ ននៃ�ការប៉ះ​ះ� និងវិ ិ ធីិ លេ�ងមានច្រើ�ើ�នបែ�ប ី ិ យមើ�ើលចំនួ ំ ួ នប៉ះ​ះ� សូ​ូ ម

គិតក្នុ​ុ�ងចិ ត្តតរៀ� ិ ិ ៀបក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ តាមប្រ�ភេ�ទករណី​ី។ ក្រោ��យមកទៀ�ៀត សូ​ូ មជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សក្រុ�ុម តំណា ងតាមប្រ�ភេ�ទករណី​ី ១ករណី​ី ១ក្រុ�ុម ហើ�ើយឱ្យយគេ�ប្រ�កួ​ួ តគ្នា​ាឡើ�ើងវិញ �េតមើ�ើល ិ និងសង្កេ ិ ំ

ថាតើ�ើគេ�លេ�ងបែ�បណា។ សញ្ជឹ​ឹ�ងគិតឡើ ិ ិ �ើងវិញ។

y ពេ�លសញ្ជឹ​ឹ�ងគិតឡើ ិ ិ �ើងវិញ

ការសង្កេ�េតនេះ�ះ

ចាំបាច់ ស់ដើ�ើម្បី ីយកទៅ�ប្រើ�ើ�ក្នុ​ុ�ងពេ�ល ់ ់ � ំ ណា

នឹងមានក រណី​ីដែ�លសិស្ស ឹ ិ សគិត ិ ថាខ្លួ​ួ�នខំប្រឹ� ំ ងប្រើ�ើ�កម្លាំ​ំ�ងខ្លាំ​ំ�ង ឹ

ដោ�យសារតែ�គ្រូ�ូប្រា�ប់ថា ់ អ្ននកដែ�លប៉ះ​ះ�បានច្រើ�ើ�នជាអ្ននកឈ្នះ​ះ�

ហើ�ើយគិត ិ ថាវាជាការប្រ�កួ​ួ ត

ប្រ�ជែ�ង។ បើ�ើអញ្ចឹ​ឹ�ង គ្រូ�ូអាចឆ្លើ�ើ�យតបទៅ�វិញបានថា គ្រូ�ូបាននិយា ’ តែ�មិន ិ ិ យថា ‘នឹងឈ្នះ​ះ� ឹ ិ បាន បញ្ជា​ាក់ថា ។ ុ ទ្ធធតែ�ជាអ្ននកឈ្នះ​ះ�ទាំងអស់ ់ ឈ្នះ​ះ�តែ�ម្នា​ាក់នោះ� ់ ះទេ� ដែ�លមានន័យ ់ ់ ័ ថា គ្រ�ប់គ្នា​ាសុ ំ

y សំណួ តឡើ ិ ំ ួ រដែ�លនាំឱ្យយសញ្ជឹ​ឹ�ងគិ ិ �ើងវិញ ំ

អាចនឹងមិ ស្ស ិ ឹ នមានសិ ិ ិ សឆ្លើ�ើ�យតបមកវិញយ៉ា​ាង

ស្វា​ា ហាប់នោះ� បាច់ ឬសួ​ួ រសំណួ ់ យប្រា�ប់តែ�ម្ដដង ់ ់ ះទេ�។ អញ្ចឹ​ឹ�ង គ្រូ�ូមិនចាំ ិ ំ ួ របង្ហើ�ើ�បនោះ�ះទេ� តែ�គួ​ួ រ ំ ឆ្លើ�ើ�

ដោ�យញ៉ាំ​ំ�ងបរិយាកាសពេ�លរង់​់ ចាំកុំ​ំ�ំ ឱ្យយធុ​ុ ញទ្រា�ន់ ់ ិ លេ�ងល្បែ�ែងនេះ�ះនឹង អត្ថថន័យ ់ ឹ កាន់តែ�មាន ័ ជ្រៅ��ថែ�មទៀ�ៀត។ រង់​់ចាំដល់ នកឆ្លើ�ើ�យ ់ ំ មានអ្ន

នោះ�ះការ

33

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

ការពិ​ិ ភាក្សា​ារួ ួមគ្នា​ា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y គួ​ួ រទុ​ុ កពេ�លឱ្យយសិស្ស ិ សបានសញ្ជឹ​ឹ�ងគិត ិ និងពិ ិ ិភាក្សា​ាគ្នា​ាក្រោ��យលេ�ងល្បែ�ែងប៉ះ​ះ�ហើ�ើយ ប៉ះ​ះ� ទៀ�ៀតនេះ�ះចប់ ់ និងទុ ិ ុ កពេ�លឱ្យយគេ�បានសសេ�រខ្លី​ី�ៗ អំពី ំ ីវា។ (ប្រើ�ើ�សន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ិ ការ ៤.១)

ប្រ�ធានបទសម្រា�ប់​់ ពិ​ិភាក្សា​ា - តើ�ើនៅ�ក្នុ​ុ�ងសង្គគមដែ�លយើ�ើងរស់នៅ់ � មានការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ងអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�?

- តើ�ើមូ​ូ លហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�ដែ�លនាំឱ្យយយើ�ើងគិ ត ិ ថាការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ង គឺសំ ឺ ដៅំ �តែ�លើ�ើការឈ្នះ​ះ� និង ិ ការចាញ់?់ ំ - តើ�ើការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ងបង្កកឱ្យយមានអំពើ�ើហឹ ង្សា ំ ឹ ានៅ�ពេ�លណា?

- តើ�ើអាចមានការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ងដែ�លឈ្នះ​ះ�ទាំងអស់ គ្នា​ាដែ� រ ឬទេ�? ់ ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ៤

ការស្វែ�ែងរកឧទាហរណ៍​៍

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ការស្វែ�ង ែ រកឧទាហរណ៍​៍នៃ�ការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ងដែ�លមិនមែ�នមានអ្ន នកឈ្នះ​ះ� ិ

និងអ្ន ិ នកចាញ់ ់

នោះ�ះទេ� តែ�ជាការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ងដែ�លគ្រ�ប់គ្នា​ា ់ អាចក្លា​ា យជាអ្ននកឈ្នះ​ះ�បាន នោះ�ះល្បែ�ែងនេះ�ះ នឹង អត្ថថន័យ ់ ឹ កាន់តែ�មាន ័ ថែ�មទៀ�ៀត។

“ពិ​ិភពលោ�កដែ�លមានសន្ដិ​ិ�ភាព មិនមែ�នសំ ដៅំ �លើ�ើតែ�ពិ​ិភពលោ�កដែ�លមិនមានជម្លោះ �ះ�នោះ�ះទេ� វាសំដៅំ � ិ ិ ដល់សង្គ ម ពេ� ះស្រា�យនោះ�ះ។ គ ដែ�លអាចដោះ�ះស្រា�យជម្លោះ�ះ�ដោ�យភាគីទាំ ់ ់ ញចិត្តតនឹ ំ ី ងអស់ ិ ងដំ ឹ ណោះ� ំ ដែ�លមិនប្រ� កាន់ខ្ជា ៀតប្រា�កដណាស់ថា ់ ា ប់ថា ់ កាលណាខ្លួ​ួ�នឈ្នះ​ះ� នោះ�ះភាគីម្ខា​ាងទៀ� ់ ជាអ្ននកចាញ់។ ់ ” ិ ី

សង្គគម

- Gill Fell

ឯកសារយោ�ង • HYUN Gwang-il, 『លើ�ើសពី​ីការប្រ�កួ​ួ តប្រ�ជែ�ង ឈានទៅ�រកការអប់រំ់ បែ�បអភិ វិ ឌ្ឍឍន៍​៍』, Salimteo ំ • LEE Min-hwa, 『មនុ​ុ ស្សសចម្លែ�ែកដែ�លចេះ�ះសហការ』, Signature

• LEE Daehoon, 『គរុ​ុកោ�សល្យយ P.E.A.C.E ដែ�លមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ារៀ� ៀនពី​ីមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ា ់ ់ 』, PEACEMOMO

33

• PEACEMOMO, 「វគ្គគសិក្សា ិ �ដើ�ើម្បី​ី �ក្លា​ា យជាអ្ននកអប់រំ់ សន្តិ​ិ�ភាព」 ំ

ផែ�នទី​ីជម្លោ�ោ

• ប្រ�ធានបទ៖ តាមរយៈ​ៈការវិភាគអំ ពី​ី ិ ់ ក៏ដូ ំ ជម្លោះ�ះ � អាចគិត ិ ពី​ីតួ​ួ នាទី​ីនៃ�បុ​ុគ្គគលម្នា​ាក់ៗ ៏ ូ ចជាតួ​ួ នាទី​ីនៃ�ក្រុ�ុម ដែ�ល

មើ�ើ លវី​ីដេ�អូ​ូ រួ ួច វិ​ិភាគអំ​ំ ពី​ីដំ​ំណាក់​់ កាល នៃ�ជម្លោះ�ះ�

មើ�ល ី បាន ើ វីដេ�អូ​ូ

ធ្វើ�ឱ្យ និង � ឱ្យយមានសន្តិ​ិ�ភាព ើ� យគ្មា​ានអំពើ� ំ ហឹ​ឹង្សា​ា ើ ិ បង្កើ�ើត

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បង្កើ�ើ�តក្រុ�ម ុ ដែ�លមានមនុ​ុ ស្សស ៥ ទៅ� ៦នាក់។ ់ y ទស្សសនាវីដេ�អូ​ូ ី

ដោ�យលើ�ើកទឹកចិ ឹ ត្តត ិ ឱ្យយសិស្ស ិ សសង្កេ�េតដោ�យប្រុ�ុងប្រ�យ័ត្ន ័ នអំពី ំ ីជម្លោះ�ះ�ដែ�ល

កើ�ើតឡើ�ើងនៅ�ក្នុ​ុ�ងការសម្តែ�ែង ិ ខាង>។ <អ្ននកជិត

y ក្រោ��យមើ�ើលរឿ�ឿងចប់ម្ដដងហើ�ើ យ ់ ខ្លួ​ួ�ន។ – តើ�ើមានអារម្មមណ៍​៍បែ�បណា?

ដោ�យភ្ជា​ាប់ជា ់ មួ​ួ យនឹង ឹ ការណែ�នាំខ្លី​ី� ំ ីរឿ�ឿង ំ ៗអំពី

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

•ស ម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ ៤.២(១ក្រុ�ុម ១សន្លឹ​ឹក ់ ទី​ីកន្លែ�ែងដែ�លអាច � កិច្ច ិ កា � ) ឧបករណ៍​៍សសេ�រ កូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា�

<អ្នន កជិ​ិតខាង(Neighbours)>

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

• សកម្មមភាព៖ ការវិភាគវី ដេ�អូ​ូ និង ិ ី ិ ការពិភា ិ ក្សា�ជាក្រុ�ុម ការធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញពី​ីការស្រា�វជ្រា�វជាបុ​ុគ្គគល និង ិ ក្រុ�ុម

៤.២

សួ​ួ រសំណួ វការយល់ឃើ់ �ញ ំ ួ រដើ�ើម្បី​ី �ចែ�ករំលែ�កនូ​ូ ំ ើ រៀ�ៀងៗ

– តើ�ើអ្វី​ី�ជាហេ�តុ​ុ នាំឱ្យយអ្នន កទាំងពី ំ ំ ីរមានជម្លោះ�ះ�ជាមួ​ួ យគ្នា​ា ?

– តើ�ើជម្លោះ�ះ�បានចាប់​់ផ្តើ�ម ើ� នៅ�ពេ�លណា?

– តើ�ើពេ�លនោះ�ះ គេ�មានកាយវិការបែ�បណា? ិ

– តើ�ើអ្វី​ី�ដែ�លបណ្ដា​ាលឱ្យយមានជម្លោះ�ះ�កាន់​់តែ�ធំឡើំ �ើងថែ�មទៀ�ៀត?

y គ្រូ�ូសសេ�រចម្លើ�ើ�យដែ�លសិស្ស ិ សបានឆ្លើ�ើ�យលើ�ើក្ដា​ា រខៀ�ៀនបណ្ដើ�ើ�រ

និងពន្យ យល់អំ ់ ពី ិ ំ ី​ជម្លោះ�ះ�។

ជម្លោះ�ះ�មិនមែ�នសុ ុ ខៗចេះ�ះតែ�កើ�ើតឡើ�ើងនោះ�ះទេ� តែ�វាកើ�ើតឡើ�ើងដោ�យសារកត្តា​ាអ្វី​ី�មួ​ួយ និង ិ ិ មានកត្តា​ាផ្សេ�េងៗទៀ�ៀតចូ​ូ លមកធ្វើ�ើ�ឱ្យយវាកាន់តែ�រី ក់កា ់ កធំ ់ ល ំ ី ទៅំ �ៗពី​ីមួ​ួយដំណា ដំណា ក់កា ់ ល។ ំ

ទៅ�មួ​ួ យ

y ចែ�កកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ី មើ�ើលម្ដដងទៀ�ៀត ហើ�ើយឱ្យយសិស្ស ់ ឱ្យយតាមក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ។ ចាក់វី់ ដេ�អូ​ូ ិ ស ស្វែ�ង ែ រក

‘ដំណើំ �ើរការរីកធំ ក់កា ់ ល ំ ី ឡើំ �ើងនៃ�ជម្លោះ�ះ�នៅ�គ្រ�ប់​់ដំណា

មានរឿ�ឿងទាំងនោះ�ះកើ�ើតឡើ� ើងឱ្យយបានច្រើ�ើ�ន ំ

និងកត្តា​ាដែ�លនាំ ឱ្យយ ិ ំ

តាមតែ�អាចធ្វើ�ើ�ទៅ�បាន។

ហើ�ើយឱ្យយសិស្ស ិ ស

សសេ�រមូ​ូ លហេ�តុ​ុ ក្នុ​ុ�ងកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� សម្រា�ប់ក្នុ​ុ�ងក្រ�ដាសក ត់ត្រា�មួ ួ យសន្លឹ​ឹ�ក សូ​ូ ម ់ ់ ់ សរសេ�រពាក្យយគន្លឹះ​ះ��មួ​ួយនៃ�កត្តា​ា ដែ�លសិស្ស ិ សបានរកឃើ�ញ ើ ។

ឯកសារជាវីដេ�អូ​ូ ី ៖ ណូ​ូរមែ�ន មែ�កឡារែ​ែន (Norman McLaren)

ិ ខាង(Neighbours)>: https://youtu.be/4YAYGi8rQag <អ្ននកជិត

សង្ខេ�េបអត្ថថន័​័យនៃ�វី​ីដេ�អូ​ូ មានផ្កា​ាតូ​ូ ចមួ​ួ យរីកនៅ�ក្បែ�ែរបុ​ុ រសពី​ីរនាក់ដែ�លកំ ពុ �ួល។ បុ​ុ រសទាំងពី ់ ំ ី ំ ីរឈ្លោះ�ះ�គ្នា​ាឆ្លលង ំ ុ ងអង្គុ​ុ� យលំហែ�យ៉ា​ាងស្រួ របង និងប្រ�យុ ះ។ ពួ​ួ កគេ�ឈ្លោះ�ះ�គ្នា​ា កាន់តែ�ខ្លាំ​ំ�ងឡើ �ើង ុ ទ្ធធគ្នា​ាដោ�យប្រើ�ើ�កាំបិំ ត ់ ់ ិ ិ ដណ្ដើ�ើ�មយកផ្កា​ាដ៏​៏ស្រ�ស់ស្អា​ាតនោះ�

ៗ

ហើ�ើយមានភាពរញ៉េ�េរញ៉ៃ�ៃពេ�ញនោះ�ះ។

ហើ�ើយទីបំ រ។... ់ ី ផុ ំ ុ តត្រូ�ូវកប់ក្នុ​ុ�ងផ្នូ​ូ�

បុ​ុ រសទាំងពី ពី​ីការប្រ�យុ​ុ ទ្ធធ ់ ំ ីរនោះ�ះដួ​ួ លសន្លលប់ដោ់ �យអស់កម្លាំ​ំ�ង

យោ�ងតាម៖ https://momotepi.org/boardPost/113084/28

33

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ y មុ​ុ ននឹង ើ� ឹ ចាប់ផ្ដើ់ �ម

គ្រូ�ូគួ​ួរតែ�ពិ​ិនិត្យ ី ជាមុ​ុ ន ិ យមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ

ហើ�ើយត្រៀ��ៀមឧទាហរណ៍​៍ដែ�លចាំបាច់ ំ ់

សម្រា�ប់ដំ ក់កា ់ ណា ់ លនីមួ ់ ពី ំ ី ួ យៗទុ​ុ កជាមុ​ុ ន។ បើ�ើបានស្វែ�ែងយល់អំ ំ ីដំណើំ �ើររឿ�ឿងជាមុ​ុ ន នោះ�ះ

ដំណើំ �ើរការសកម្មមភាពទាំងមូ​ូ រភាព ់ ឹ កាន់តែ�មានស្ថិ​ិ� ំ លនឹង

ហើ�ើយសកម្មមភាពរបស់សិ ់ ស្ស ិ សនឹង ឹ

កាន់តែ�មាន អត្ថថន័យ ់ ័ ថែ�មទៀ�ៀតតាមរយៈ​ៈឧទាហរណ៍​៍ដែ�លបានត្រៀ��ៀមទុ​ុ កនោះ�ះ។

y ពេ�លមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ឬសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ី ជាលើ�ើកដំបូ ់ ់ ំ ូ ង សូ​ូ មកុំ​ំ�ទាន់ចែ�កកូ ិ ការឱ្យយសិស្ស ិ ស

ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយពួ​ួ កគេ�បានមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ បើ�ើគេ�បានឃើ�ញ ឬសន្លឹ​ឹ�ក ី ដោ�យរីករាយ។ ់ � ើ កូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ី កិច្ចច ធដោ�យគិត ូវប្រើ�ើ�ខួ​ួ រក្បា�លគិតដែ�ល ិ ការនោះ�ះ គេ�អាចនឹងមានសម្ពា​ា ឹ ិ ថាសកម្មមភាពបន្ដដនឹងត្រូ� ឹ ិ

ធ្វើ�ើ�ឱ្យយពួ​ួ កគេ�មិន ី បាន។ ពេ�លមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ី លើ�ើកដំបូ ំ ូ ង សូ​ូ មប្រា�ប់ ់ ិ អាចផ្ដោ�ោតអារម្មមណ៍​៍លើ�ើវីដេ�អូ​ូ

សិស្ស កគេ�អាចមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ធ។ ី បានដោ�យមិនមានសម្ពា​ា ិ សថាមើ�ើលរឿ�ឿង ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយពួ​ួ � ិ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ការបង្កើ�ើ�តផែ�នទី​ីជម្លោះ�ះ�

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ក្រោ��យមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ី បានពី​ីរដងហើ�ើយ

ណែ�នាំសិ ់ ់ ិ សក្នុ​ុ�ងក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗឱ្យយពន្យយល់គ្នា​ាម្នា​ាក់ ំ ស្ស

ិ ម្ដដងៗអំពី និងប្រៀ�� ៀបធៀ�ៀបជាមួ​ួ យនឹងសមាជិ កក្រុ� ម ុ រកចំនុ ំ ីពាក្យយគន្លឹះ​ះ��ដែ�លខ្លួ​ួ�នរកឃើ�ញ ើ ិ ឹ ំ ុច

ដូ​ូ ច និងខុ ិ ុ សគ្នា​ា ។

y នៅ�ពេ�លសិស្ស វមតិរិ បស់ខ្លួ ួ បានមួ​ួ យចំនួ ់ �ន ិ សបានចែ�ករំលែ�កនូ​ូ ំ ំ ួ នហើ�ើយ

សូ​ូ មចែ�កសន្លឹ​ឹ�ក

កិច្ចច ់ �ះ�នៅ�លើ�ើក្ដា​ា រខៀ�ៀន ឬបង្ហា​ាញលើ�ើអេ�ក្រ�ង់​់ ិ ការឱ្យយ ១ក្រុ�ុម ១សន្លឹ​ឹ�ក។ គូ​ូ រខ្សែ�ែបន្ទា​ាត់ជម្លោះ

ហើ�ើយណែ�នាំពីំ ីទម្រ�ង់​់នៃ�ខ្សែ�ែបន្ទា​ាត់នោះ� ់ ះ។

គ្រូ�ូបង្ហា​ាញឧទាហរណ៍​៍នៃ�ការបង្កើ�ើ�តផែ�នទី ី

ជម្លោះ�ះ� ដោ�យបិទកត្តា​ាដែ�លនាំ ឱ្យយមានជម្លោះ� ះ�នៅ�ចំចំ ិ ំ នុ ំ ុ ចដែ�លគិត ិ ថាត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ។ ំ

y ប្រា�ប់ឱ្យ ់ យសិស្ស ិ សតាមក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ ដំណា ក់កា ់ ល ំ

‘មុ​ុ នជម្លោះ�ះ�

បិទកូ �លើ�ើខ្សែ�ែបន្ទា​ាត់តា ់ ់ ម ិ ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា�នៅ

ចាប់ផ្ដើ់ �ម ើ� ជម្លោះ�ះ�

ការឆ្លើ�ើ�យតបដំបូ ំ ូង

ការរីករាលដាល ី

ដំណា ក់កា ិ នៅ�លើ�ើសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ់ លធ្ងងន់ធ្ង ់ ងរ ការជាប់គាំ ់ ងំ ការស្ងងប់ទៅ់ �វិញ’ ំ ិ ការ។

| សកម្មមភាពគំ​ំ រូ ូ |

y ក្រោ��យក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញអំពី ំ ីផែ�នទីជម្លោះ ី �ះ�ហើ�ើយ

សូ​ូ មទុ​ុ កពេ�លឱ្យយពួ​ួ កគេ�បាន

សញ្ជឹ​ឹ�ងគិតឡើ និងពិ �ក្នុ​ុ�ងផែ�នទីរី បស់ក្រុ� ិ ុ ់ ម ិ �ើងវិញ ិ ិភាក្សា�គ្នា​ាអំពី ំ ីចំនុ ំ ុ ចណាដែ�លមិនមាននៅ ិ

ខ្លួ​ួ�ន ឬមានអត្ថថន័យ ុ ខ្លួ​ួ�ន។ ័ ខុ​ុ សពី​ីក្រុ�ម y ពេ�លសញ្ជឹ​ឹ�ងគិតឡើ សិ ិ ចហើ�ើយ គ្រូ�ូចែ�ករំលែ�កប្រា�ប់ ់ ស្ស ិ �ើងវិញរួ​ួ ំ ិ សអំពី ំ ីរឿ�ឿងដែ�លលោ�ក ណូ​ូ រមែ�ន

មែ�កឡារែ​ែន

អ្ននកដឹកនាំ ផលិ ឹ ី នេះ�ះបានប្ដេ�េជ្ញា​ា ថាត្រូ�ូវតែ�ផលិត ិ ដេ�អូ​ូ ិ ភាពយន្ដដនេះ�ះ ំ តវី

ក្រោ��យពី​ីបានមើ�ើល ‘សង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ​េ�’។

44

y មុ​ុ នពេ�លមើ�ើលជាលើ�ើកទី២ រូំ ដែ�ល បានសសេ�ររួ​ួចឱ្យយសិស្ស ូ ់ ី គ្រូ�ូគួ​ួរបង្ហា​ាញកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា�គំ ិ ស

មើ�ើល ប្រ�ហែ�ល២សន្លឹ​ឹ�ក។ ជាឧទាហរណ៍​៍ សសេ�រក្នុ​ុ�ងកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ១សន្លឹ​ឹ�ក ១ពាក្យយ ់ ដូ​ូ ចជាពាក្យយ ‘ការលេ�ចឡើ�ើងនៃ�ផ្កា​ា ’ ‘ប្រើ�ើ�ម្រា�មដៃ�ចង្អុ​ុ�លខ្លួ​ួ�នឯង’ ‘គូ​ូ របន្ទា​ាត់’់ ជាដើ�ើមសុ​ុ ទ្ធធតែ�ជា

ពាក្យយគន្លឹះ​ះ��នៃ�កត្តា​ាដែ�លបណ្ដា​ាលឱ្យយជម្លោះ�ះ�កាន់​់តែ�ធ្ងងន់ធ្ង ់ ងរទៅ�ៗ។

y សសេ�រពាក្យយក្នុ​ុ�ងកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ់

ហើ�ើយចែ�កសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ី ិ ការឱ្យយក្រោ��យពេ�លមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ

ចប់។ ់ ក្រោ��យចែ�កសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ់ �ះ�នៅ�លើ�ើក្ដា​ា រ ឬក្ដា​ា រខៀ�ៀន ហើ�ើយបិទ ិ ការហើ�ើយ គូ​ូ រខ្សែ�ែបន្ទា​ាត់ជម្លោះ ិ

ពាក្យយក្នុ​ុ�ងកូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា�ដែ�ល បានត្រៀ��ៀមទុ​ុ កជាមុ​ុ ននោះ�ះតាមដំណា ក់កា ់ ់ ល ដើ�ើម្បី​ី �បង្ហា​ាញ ំ

ជាគំរូំ ។ ូ

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

ការពិ​ិ ភាក្សា​ាបញ្ចចប់​់

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y គ្រូ�ូសួ​ួរប៉ុ�ន្មា​ានសំ ណួ ផ្ដើ់ �ម ើ� ការពិ​ិភាក្សា�។ ់ ស្ស ុ ំ ួ រទៅ�កាន់សិ ិ ស ដើ�ើម្បី​ីចាប់ �

– តើ�ើលោ�ក ណូ​ូរមែ�ន មែ�កឡារែ�ន ចង់​់និយា ិ យពី​ីអ្វី​ី�តាមរយៈ​ៈរឿ�ឿងនេះ�ះ?

– ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជា សង្រ្គា�ា មកូ​ូ រ៉េ​េ� ក្លា​ា យទៅ�ជាកត្តា​ាដែ�លនាំឱ្យយមានការបង្កើ�ើ �តវីដេ�អូ​ូ ី នេះ�ះ? ំ

y និយា ិ យអំពី ំ ីវិធីិ ធ្វើ�ើ� ី អន្តតរាគមន៍​៍

ទៅ�កាន់កា ង្សា ់ រប្រើ�ើ�អំពើ�ើហិ ំ ិ ា។

ដើ�ើម្បី​ី �ចៀ�ៀសវាងជម្លោះ�ះ�

និង ិ ការពារការរីករាលដាល ី

y គិតអំ ិ ពី ំ ីអ្វី​ី�ដែ�លត្រូ�ូវការក្នុ​ុ�ងការបង្កើ�ើ�តមូ​ូលហេ�តុ​ុ ដើ�ើម្បី​ី �ដោះ�ះស្រា�យជម្លោះ�ះ�ដោ�យសន្តិ​ិ�វិធីិ ី ឬ កាត់បន្ថថ ់ យភាពតានតឹង ឹ នៃ�ជម្លោះ�ះ�។

y បញ្ជា​ាក់ថា ូវចាត់ទុ ់ យើ�ើងមិនត្រូ� ់ ុ កថាជម្លោះ�ះ�ជារឿ�ឿងត្រូ�ូវតែ�កើ�ើតឡើ�ើងនោះ�ះទេ� ិ

ហើ�ើយយើ�ើង

អាចកែ�ប្រែ�ែជម្លោះ�ះ�បានមុ​ុ នពេ�លវារីករាលដាលកាន់ តែ�ធំ ទៅំ �ៗ។ សង្កកត់ធ្ង ់ ់ ងន់ទៅ់ �លើ�ើចំនុ ំ ុច ី

ដែ�លថា ពលរដ្ឋឋនៅ�លើ�ើពិ​ិភពលោ�កត្រូ�ូវការសមត្ថថភាពក្នុ​ុ�ងការកែ�ប្រែ�ែដោ�យសន្ដិ​ិ�វិធីិ នូ ី ូ វជ

ម្លោះ�ះ�ផ្សេ�េងៗដូ​ូ ចជា ជម្លោះ�ះ�ទូ​ូ ទៅ� ជម្លោះ�ះ�តំបន់ ស្ស ិ ដើ�ើម។ ណែ�នាំឱ្យយសិ ិ ស ំ ំ ់ ជម្លោះ�ះ�អន្តតរជាតិជា

ស្វែ�ង ងជី ថ្ងៃ�ៃបែ�បណា វា ែ យល់ថា ិ ់ តើ�ើជម្លោះ�ះ�ទូ​ូ ទៅ�ដែ�លកើ�ើតឡើ�ើងមានទំ​ំនាក់ទំ ់ នងនឹ ំ ឹ វិី តប្រ�ចាំ ំ

កើ�ើតឡើ�ើងក្នុ​ុ�ងរូប មជាពលរដ្ឋឋពិ​ិភពលោ�ក ូ រាងបែ�បណា ហើ�ើយគិត ួ ់ �នក្នុ​ុ�ងនា ិ ពី​ីតួ​ួនាទីរី បស់ខ្លួ

ផងដែ�រ។

44

វគ្គគស៊ី​ី ជ � ម្រៅ��

ការបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់​់ ពេ�លវេ​េលានៃ�សង្គ្រា�ាម កូ​ូ រ៉េ​េ � និ​ិ ងសង្គ្រា�ាមត្រ�ជាក់​់

អាស្រ័�យលើ�ើ កម្រិ�ត ័ ិ នៃ�ការសិក្សា ិ ា យើ�ង ើ អាចបន្ថែ�ែ មសកម្មមភាព ខាងក្រោ��មទៀ�ៀតឱ្យយកាន់តែ�ស៊ី​ី ជ ់ � ម្រៅ��ជាងនេះ�ះទៀ�ៀត។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y គ្រូ�ូណែ�នាំអំ ម ពដោ�យសួ​ួ រសំណួ ំ ីសកម្មភា ំ ួ រដូ​ូ ចតទៅ�។ ំ ពី

– តើ�ើមានដំណើំ �ើរការអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ដែ�លនាំឱ្យយផ្ទុះ​ះ��សង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ�េ? ំ

– តើ�ើមានដំណើំ �ើរការអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ក្រោ��យពី​ីសង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ​េ�រហូ​ូ តដល់កា មត្រ�ជាក់?់ ់ របញ្ចចប់សង្រ្គា�ា ់

y ណែ�នាំឱ្យយក្រុ�ុ មនីមួ ី ួ យៗប្រើ�ើ�កុំ​ំ�ព្យូ​ូ�ទ័រ័ ំ ការពិ​ិភាក្សា�

ឬទូ​ូ រស័ព្ទទ ័

ដើ�ើម្បី​ី �ស្វែ�ង ពី ែ រកព័​័ត៌មានអំ ៌ ំ ីនិន្នា​ា ិ ការ

និងដំ ់ ីសម័យ ិ ណើំ �ើរព្រឹ�ឹត្តិ​ិ�ការណ៍​៍ចាប់ពី ័ សង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ�េ

រហូ​ូ តដល់កា មត្រ�ជាក់ ់ ់ របញ្ចចប់សង្គ្រា�ា ់

ព័​័ត៌មាន ទាំងនោះ�ះ។ ៌ ំ

ហើ�ើយបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ លាដោ�យយោ�ងតាម ់

y ក្រោ��យបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ លារួ​ួចហើ�ើយ ់ ពេ�លវេ​េលារបស់ខ្លួ ួ ់ �ន

និងសង្គ្រា�ា មត្រ�ជាក់ ់ ិ

ក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ

និងចែ�ករំ លែ�កការយល់ ឃើ់ �ញ ិ ំ ើ

ត្រូ�ូវធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញអំពី ំ ី​បន្ទា​ាត់ ់

អារម្មមណ៍​៍ដែ�លទទួ​ួ លបាន

ការពិ​ិតថ្មី​ី�ដែ�លទើ�ើបតែ�បានដឹ​ឹងពេ�លបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ លានេះ�ះ។ ់

និង ិ

លានៃ�សង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ​េ� និង y ក្រោ��យធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញ សូ​ូ មឱ្យយសិស្ស ់ ិ សជជែ�កគ្នា​ាអំពី ំ ី​បន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ ិ ិ ខាង’ ហើ�ើយ សង្គ្រា�ា មត្រ�ជាក់ ់ ដោ�យភ្ជា​ាប់គ្នា​ា លានៃ�រឿ�ឿង ‘អ្ននកជិត ់ ជាមួ​ួ យនឹងប ់ ឹ ន្ទា​ាប់ពេ�លវេ​េ

ឱ្យយគេ�ពិ​ិ ភា ក្សា�គ្នា​ាអំ​ំ ពី​ី វី ីធី​ី ចូ​ូ លរួ​ួម ក្នុ​ុ�ងការទប់ ់ស្កា​ា ត់ ់ជម្លោះ�ះ�មិ ិន ឱ្យយរី ករាលដាលកាន់ ់ តែ�ធំ​ំ ី

ទៀ�ៀត។

សូ​ូ មសួ​ួ រសិស្ស លា ់ ិ សថាតើ�ើពេ�លគេ�បង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ

គោ�លនយោ�បាយដែ�លសង្គគមលោ�កបានលើ�ើកឡើ�ើង

គេ�មានបានរកឃើ�ញ ើ

ដើ�ើម្បី​ី �ទប់ស្កា​ា ់ ត់កុំ​ំ� ់ ឱ្យយមានជម្លោះ�ះ�

តទៅ�ទៀ�ៀតដែ�រ ឬទេ� បន្ទា​ាប់ពី សង្គ្រា�ា ម ់ ីឆ្លលងកាត់បទពិ ់ ិសោ�ធន៍​៍សង្រ្គា�ា មលោ�កលើ�ើកទី២ ី

ត្រ�ជាក់ ់ និងសង្គ្រា�ា មកូ​ូ រ៉េ�េរួ​ួចមក។ ិ

y ពិ​ិ និ ិ ត្យយ មើ�ើលនៅ� ក្នុ​ុ�ងប ន្ទា​ា ត់ ់ ពេ�លវេ​េ លា ថា តើ�ើមានព្រឹ�ឹ ត្តិ​ិ�កា រ ណ៍​៍ អ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�ដែ�ល បា នជួ​ួ យ

កាត់បន្ថថ ធី​ី ។ ិ ់ យភាពតានតឹង ី សូ​ូ មណែ�នាំយុ​ុ ឹ ឬជួ​ួ យដោះ�ះស្រា�យវិវាទដោ�យសន្ដិ​ិ�វី ំ ទ្ធធនាការ របស់អ ់ ង្គគការសន្តិ​ិ�ភាពផ្សេ�េងៗដូ​ូ ចជា

សន្ធិ​ិ �សញ្ញា​ាពាណិ​ិជ្ជជកម្មមអាវុ​ុធ

គណៈ​ៈកម្មា​ាធិកា ិ រ

ដកហូ​ូ តអាវុ​ុធរបស់អ ងមនុ​ុ ស្សស ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ ិ និង ់ នប្រ�ឆាំ ិ អនុ​ុ សញ្ញា​ាហាមឃាត់មី ី ំ

ដែ�លជាឧទាហរណ៍​៍នៃ�សកម្មមភាពដែ�លសហគមន៍​៍អន្តតរជាតិបា ដើ�ើម្បី​ីការពារ ិ នប្រឹ�ងប្រែ�ែង ឹ � សង្រ្គា�ា ម និង ់ យជម្លោះ�ះ�ប្រ�ដាប់​់អាវុ​ុធ។ ិ កាត់បន្ថថ

44

y ភាគច្រើ�ើ�ននៅ�សាលាមានសិស្ស ូ រស័ព្ទទប្រើ�ើ� ិ សដែ�លមិនមានទូ ិ ័

ឬសិស្ស ន ិ សដែ�លមានទូ​ូ រស័ព្ទទតែ�មិ ័ ិ

មានអ៊ី​ី�នធឺណេឺ �ត ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយពេ�លស្វែ�ែងរកព័​័ត៌មានអំ ពី ៌ ំ ីសង្គ្រា�ា មត្រ�ជាក់ ់ និង ិ ការផ្ទុះ​ះ��សង្គ្រា�ា ម

កូ​ូ រ៉េ​េ�អាចនឹងមានកម្រិ� ត �េងៗជាច្រើ�ើ�នប្រ�ភេ�ទ ់ ឹ ិ ។ បើ�ើសិន ិ ជាអាច គួ​ួ រតែ�ព្រី�ីនឯកសារទាក់ទងផ្សេ

ដូ​ូ ចជា (អត្ថថបទព័​័ត៌មាន ឯកសារស្រា�វជ្រា�វ អត្ថថបទមេ�រៀ�ៀន រូ​ូបភាព។ល។) ហើ�ើយចែ�កឱ្យយ ៌ សិស្ស ិ សតាមក្រុ�ុមនីមួ ី ួ យៗ។

y ក្នុ​ុ�ងករណី​ីបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ លា យើ�ើងបានដាក់ឧ ូ ម្រា�ប់គ្រូ� ់ ់ ទាហរណ៍​៍នៅ�សន្លឹ​ឹ�កបន្ទា​ាប់ ់ ជាគំរូំ ស ់ ូ។ ណែ�នាំឱ្យយសិ ស្ស ែ រក ហេ�តុ​ុ ការណ៍​៍ដែ�លបណ្ដា​ាលឱ្យយមានសង្រ្គា�ា មកើ�ើតឡើ�ើង ហេ�តុ​ុ ការណ៍​៍ ិ សស្វែ�ង ំ

ដែ�លនាំឱ្យយសង្គ្រា�ា មត្រ�ជាក់ចា ប់ទៅ់ �វិញ ើ� និងបញ្ចច ិ ហើ�ើយនឹង ់ ប់ផ្តើ់ �ម ិ ឹ ការព្យា​ាយាមផ្សេ�េងៗ ដើ�ើម្បី​ី � ំ បង្កើ�ើ�តសន្ដិ​ិ�ភាព គិត ន។ ់ ិ ពី​ីកំឡុ ំ ុ ងឆ្នាំ​ំ�១៩៤៥ ដល់បច្ចុ​ុ�ប្បបន្ន

y សូ​ូ មផ្ដដល់ពេ�លវេ​េ លា ់

និងបង្កើ �ើ�តបរិយាកាសរី ករាយ ិ ិ ី

ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយសិ ស្ស � ិ សអាចរៀ�ៀនសូ​ូ ត្រ�

ដោ�យខ្លួ​ួ�នឯងជាជាងគិត លានេះ�ះជាកិច្ចច ់ ់ យធ្វើ�ើ�។ ិ ថាការបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ ិ ការដែ�លគ្រូ�ូដាក់ឱ្យ

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

ឯកសារយោ�ង • វេ​េបសាយបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់ពេ�លវេ​េ លា៖ http://historymssmith.blogspot.kr/2011/09/cold-war-timelin ់ e-activity.html

• https://www.amnesty.org/en/latest/news/2013/03/global-arms-trade-treaty-a-beginners-guide •E lementary History Teachers’ Association, Seoul National University Deep Rooted Tree,

ed., 『ប្រ�វត្តិ​ិ�សាស្ត្រ�រពិ​ិភពលោ�កដំបូ ់ រនៃ�ពិ​ិភពទំនើំ � ើប』, Junior ំ ូ ង ១០៖ សង្គ្រា�ា មត្រ�ជាក់ ់ និង ិ ការផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� RHK

44

| គំ​ំ រូ ូនៃ�ការបង្កើ�ើ�តបន្ទា​ាត់​់ ពេ�លវេ�លា | ឆ្នាំ​ំ�១៩៤៥ ចប់​់ សង្គ្រា�ាមលោ�កលើ�ើ កទី​ី ២

ឆ្នាំ​ំ�១៩៥០ ការផ្ទុះ​ះ��សង្គ្រា�ាមកូ​ូ រ៉េ​េ �

ឆ្នាំ​ំ�១៩៥៥ សន្ធិ​ិ�សញ្ញា​ាវ៉ា​ារស្សា​ាវ៉ា​ា

ឆ្នាំ​ំ�១៩៥៣ ការផ្អា​ា កធ្វើ�ើ�សង្គ្រា�ាមកូ​ូ រ៉េ​េ �

ឆ្នាំ​ំ�១៩៦២ វិ​ិបត្តិ​ិ�មី​ីស៊ី​ី�លគុ​ុយបា ឆ្នាំ​ំ�១៩៦៥ សង្គ្រា�ាមវៀ�ៀតណាម

ឆ្នាំ​ំ�១៩៧៥ ការបង្រួ�ួបបង្រួ�ួមវៀ�ៀតណាមខាងត្បូ​ូ�ង ចូ​ូ ល វៀ�ៀតណាមខាងជើ�ើ ង ឆ្នាំ​ំ�១៩៧៩ សង្គ្រា�ាមនៅ�អាហ្វវហ្គា​ានី​ីស្ថា​ាន

ឆ្នាំ​ំ�១៩៧៣ ការផ្អា​ា កធ្វើ�ើ�សង្គ្រា�ាមរវាងអាមេ�រិ​ិក និ​ិ ង វៀ�ៀតណាមខាងជើ�ើ ង ឆ្នាំ​ំ�១៩៧៨ ការបង្កើ�ើ�តគណៈ​ៈកម្មមការដកហូ​ូតអាវុ​ុធ UN

ឆ្នាំ​ំ�១៩៨៥ ការចូ​ូ លកាន់​់ តំ​ំណែ�ងរបស់​់ លោ�ក Gorbachev ឆ្នាំ​ំ�១៩៨៩ ការដួ​ួ លរលំ​ំ នៃ�ជញ្ជាំ​ំ�ងប៊ែ�ែ រឡាំ​ំង

ឆ្នាំ​ំ�១៩៩០ ការបង្រួ�ួបបង្រួ�ួមអាល្លឺ​ឺ�ម៉​៉ង់​់

ឆ្នាំ​ំ�១៩៩៩ អនុ​ុសញ្ញា​ាអូ​ូ តាវ៉ា​ា(អនុ​ុសញ្ញា​ាហាមឃាត់​់ មី​ីន ប្រ�ឆាំ​ំងមនុ​ុស្សស) ចូ​ូ លជាធរមាន

ឆ្នាំ​ំ�២០១៣ ការអនុ​ុម័​័ តលើ�ើសន្ធិ​ិ�សញ្ញា​ាពាណិ​ិជ្ជជកម្មមអាវុ​ុធ ដោ�យមហាសន្និ​ិ�បាតអង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ​ិ ឆ្នាំ​ំ�២០១៧ ចលនាអន្តតរជាតិ​ិ ដើ�ើម្បី​ី�លុ​ុបបំ​ំ បាត់​់ អាវុ​ុធ នុ​ុយក្លេ�េអ៊ែ�ែ រ (ICAN) ទទួ​ួលបានរង្វា​ាន់​់ ណូ​ូបែ�លសន្តិ​ិ�ភាព

44

៥.២ កោះ�ះសំ​ំរាមប្លា​ាស្ទិក �ិ

៥.៣ ការដើ�ើរតួ​ួជាពលរដ្ឋឋសកលលោ�ក ៥.៤ ការសង្គ្រោះ��ះ �សត្វវសមុ​ុទ្រ�

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

០៥

៥.១ ការក្រ�ឡេ�កមើ�ើលអំ​ំពី​ីជីវិី ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�រៃ បស់​់ខ្ញុំ �� ំ

ហេ�តុ​ុអ្វី�បា ី នជា ប្លា​ាស្ទិ�កិ ជាបញ្ហា​ា? គោ�លបំណ ំ ង • ក្រ�ឡេ�កមើ�ើលពី​ីជីវិី តប្រ�ចាំ ថ្ងៃ�ៃរបស់ យើ�ើងហើ�ើ យគិត ិ ់ ់ រប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ ិ ដល់កា ំ

• ស្វែ�ង ប្លា ដល់សត្វវ សមុ​ុ ទ្រ�និង ែ យល់ថា ់ តើ�ើសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�កដែ�លយើ�ើងបោះ�ះចោ�លមានផលប៉ះ​ះ�ពាល់អ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ់ ់ ំ ិ មនុ​ុ ស្សស។

• គិតអំ ិ ពី ំ ីអ្វី​ី�ដែ�លយើ�ើងអាចធ្វើ�ើ�បានដើ�ើម្បី​ី �ជួ​ួយសង្គ្រោះ��ះ�សត្វវសមុ​ុ ទ្រ�ដែ�លកំពុ ំ ុ ងរងទុ​ុ ក្ខខ។

44

• ស្វែ�ង អាចកាត់បន្ថថ ប្លា ែ រកវិធីិ ដែ�លយើ�ើង ់ យកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ ី ំ

៥.១

ការក្រ�ឡេ�កមើ�ើលអំ​ំពី​ីជី​ីវិតិ ប្រ�ចាំថ្ងៃំ �ៃរបស់ខ្ញុំ ់ � ំ�

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ការសង្កេ�េតជុំ​ំ�វិ​ិញខ្លួ​ួ�នខ្ញុំ​ំ��

•សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពជាក្រុ�ុម, ពិភា ិ ក្សា�រួ​ួមគ្នា​ា

•សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ស ម) ់ រសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺតជាដើ�ើ ��

•ប្រ�ធានបទ៖ ចូ​ូ រក្រ�ឡេ�កមើ�ល ថ្ងៃំ �រៃ បស់យើ� ិ ិ� ។ ់ ង ់ ាស្ទិក ើ ជី​ីវិតប្រ�ចាំ ើ ហើ�យគិ ើ ត ិ អំពី​ី ំ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ប្លា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y យើ�ើងនឹងភ្ញា​ាក់ ខ្លួ �ែងរកសម្ភា​ារៈ​ៈដែ�លផលិត ួ ់ �នបើ�ើយើ�ើងស្វែ ឹ ិ ពី​ីប្លា​ាស្ទិ​ិ�កដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ�ងផ្ទះ​ះ� និង ិ នៅ�ក្នុ​ុ�ង ថ្នា​ាក់រៀ� ហើ�ើយនឹង ឹ ថាជី​ីវិតយើ�ើងហុំ​ំ�ព័ ិ ់ ៀនរបស់យើ�ើង ់ ់ ង ឹ យល់ដឹ ័ទ្ធធទៅ�ដោ�យប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក យ៉ា​ាងច្រើ�ើ�ន។

y ចូ​ូ រសរសេ�រឈ្មោះ�ះ�វត្ថុ​ុ�ដែ�លផលិតពី​ី ិ ប្លា​ាស្ទិ​ិក � ដែ�ល

មានក្នុ​ុ�ងផ្ទះ​ះ�របស់ខ្លួ​ួ ់ � ន។ សម្ភា​ារៈ​ៈ ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ដែ�លធ្វើ�ើ� ពី​ីប្លា​ាស្ទិ​ិ�កបានលាក់ខ្លួ បន្ទទប់ទឹ ួ �ក្នុ​ុ�ងផ្ទះ​ះ�យើ�ើងដូ​ូ ចជាក្នុ​ុ�ង ទូ​ូ ទឹកកក ់ ់ �ននៅ ់ ក ឹ ឹ

ថតតុ​ុ ក្នុ​ុ�ងទូ​ូរដាក់ខោ� ់ អាវជាដើ�ើម។ ជាឧទាហរណ៍​៍មានដូ​ូ ចជា ប្រ�អប់ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កសំ​ំរាប់ច្រ�ក ់ ម្ហូ​ូ�បអាហារ នាឡិ​ិកា សម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ (់ ដែ�លផលិត ) ស្មា​ា អាវ ម៉ៅ�ៅ ំ ិ ពី​ីសរសៃ�អំបោះ� ំ ះសំយោ�គ ំ ស៍​៍ ក្តា​ា រចុ​ុ ចកុំ​ំ�ព្យូ​ូ�ទ័រ័ ថង់​់ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក កន្ត្រ�រក សាប៊ូ​ូ� ជាដើ�ើម។

y ចូ​ូ រសរសេ�រឈ្មោះ�ះ�វត្ថុ​ុ�ដែ�លផលិតពី​ី ិ ប្លា​ាស្ទិ​ិក � ដែ�លមាន នៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់​់។ ជាឧទាហរណ៍​៍ មានដូ​ូ ចជា ប្រ�អប់ដាក់ ប៊ិ​ិ�ច បន្ទា​ាត់ ់ ដងកន្ត្រៃ�ៃ� ធុ​ុ ងទឹក ់ ់ ឹ សម្ភា​ារៈ​ៈបោ�សសម្អា​ាតជាដើ�ើម ដែ�ល មាននៅ�ក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់រៀ� ់ ៀន។

រៀ� y ឱ្យយសិស្ស ់ ៀនហើ�ើយ ទុ​ុ កពេ�លឱ្យយ ិ សសរសេ�រពី​ីវត្ថុ​ុ� ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ�ងផ្ទះ​ះ� និងក្នុ​ុ�ងថ្នា​ាក់ ិ គេ�ធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញ នូ​ូ វអ្វី​ី�ដែ�លគេ�បានរកឃើ�ញ ើ ។ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y នេះ�ះគឺជា ប្លា ់ បញ្ហា​ាកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�កគឺជា ់ ឺ សកម្មមភាពមួ​ួ យដើ�ើម្បី​ី �ស្វែ�ែងយល់ថា ំ ឺ បញ្ហា​ារបស់យើ�ើង ទាំង ីឱ្យយពួ​ួ កគេ�គិត ់ ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយសូ​ូ មទុ​ុ កពេ�លវេ​េលាគ្រ�ប់គ្រា់ �ន់ដើ�ើម្បី ់ � ិ និងពិ ិ ិចារណា។ ំ អស់គ្នា​ា

y នេះ�ះមិនមែ�ន ជាសកម្មមភាពដែ�លត្រូ�ូវការចំណេះំ �ះដឹ​ឹងនោះ�ះទេ� ិ

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយសូ​ូ មផ្តតល់ឱ ់ កាសឱ្យយ

សិស្ស ិ សបានធ្វើ�ើ�បទ បង្ហា​ាញបានច្រើ�ើ�នគ្នា​ា តាមដែ�លអាចធ្វើ�ើ�បាន។

44

ិ ចំ​ំ ណុ​ុ ចវិ​ិជ្ជជមាន និ​ិ ងអវិជ្ជជមានរ បស់​់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ជាសកម្មមភាពមួ​ួ យដើ�ើម្បី​ី �គិ​ិតអំ​ំពី​ីមូ​ូលហេ�តុ​ុ ដែ�លមនុ​ុ ស្សសនៅ�ជុំ​ំ�វិញពិ ិ ិភពលោ�កប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ផលិតផល ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ិ

y ច្រើ�ើន ការប្រើ�ើប្រា� �ស់ប្លា ់ ាស្ទិ​ិក � ហើ�ើយតើ�ើនឹ​ឹងមានបញ្ហា​ាអ្វី​ី �កើ�ើតឡើ�ើ ងប្រ�សិនបើ�ើ ិ � នៅ�តែ�បន្តត កើ�ើនឡើ�ើង។

– ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជាមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា​ាប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ផលិ ត ់ ់ ិ បរិមាណនៃ�ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កកើ�ើនឡើ�ើង ិ

ផលប្លា​ាស្ទិ​ិ�កច្រើ�ើ�នយ៉ា​ាងនេះ�ះ?

តើ�ើនឹងមានរឿ� ឿងអ្វី​ី�កើ�ើតឡើ�ើង? ឹ

បើ�ើ

សូ​ូ ម

សរសេ�រចំណុ និងចំ ប្លា ិ ិ ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ បើ�ើធៀ�ៀបជាមួ​ួ យកញ្ចចក់ ់ ំ ុ ចវិជ្ជជមាន ិ ណុ ំ ុ ចអវិជ្ជជមានរបស់

និងដែ�ក ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កស្រា�លជាង ហើ�ើយអាចផលិត �យវាងាយ ិ ិ ជាផលិតផលយ៉ា​ាងច្រើ�ើ�នដោ ិ

ក្នុ​ុ�ងការចាក់ពុ ណុ ិ ់ ុ ម្ពពធ្វើ�ើ�ជារូ​ូបរាង ហើ�ើយមានតម្លៃ�ៃថោ�ក ទាំងនេះ�ះជាចំ ់ ំ ុ ចវិជ្ជជមានរបស់ ំ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក។

ដោ�យចំណុ ំ ុ ចវិជ្ជជិ

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

មានទាំងនេះ�ះទើ�ើបធ្វើ�ើ�ឱ្យយការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កកើ�ើនឡើ�ើង ំ

ណល់ ប្លា យ៉ា​ាងគំហុ ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ ំ ិ ំ ុ កជាហេ�តុ​ុ ធ្វើ�ើ�ឱ្យយខូ​ូ ចបរិស្ថា​ានដោ�យសារសំ

លើ�ើសពី​ីនេះ�ះ

ទៅ�ទៀ�ៀតប្លា​ាស្ទិ​ិ�កមានទំ​ំងន់ស្រា�ល វាអាចរសាត់បា ់ ់ នឆ្ងា​ា យតាមរយៈ​ៈខ្យយល់ ់ អណ្តែ�ែតតាម

ទឹកសមុ ុ ទ្រ�។ ឹ

វាអាចផ្តុំ​ំ��គ្នា​ា បានទោះ�ះនៅ�កន្លែ�ែងឆ្ងា​ា យដែ�លមើ�ើលមិនឃើ ិ �ញ ើ ក៏ដោ៏ �យ។

�យមីក្រូ� លើ�ើសពី​ីនេះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ�កមិ​ិនអាចបំបែ�កដោ ំ ី ូសរីរាង្គគ ី ទេ�

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយកាកសំណល់ ់ ំ

យរលាយទោះ�ះក្នុ​ុ�ងរយៈ​ៈពេ�លយូ​ូ រក៏ដោ៏ �យ។ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កនៅ�តែ�មិនងា ិ

44

៥.២

កោះ�ះសំរា ំ មប្លា​ាស្ទិ​ិក �

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

កាកសំ​ំ ណល់​់ប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក និ​ិ ងការ

បំ​ំ ពុ​ុ លបរិ​ិស្ថា​ាន

•សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពបុ​ុគ្គគល ការពិភា ិ ក្សា​ារួ​ួមគ្នា​ា

•សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សម្ភា​ារៈ​ៈសម្រា�ប់ស ម) ់ រសេ�រ(ខ្មៅ�ៅដៃ�ពណ៌​៌ ហ្វ៊ឺ​ឺតជាដើ�ើ ��

•ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់ថា ប្លា ិ� ដែ�លយើ�ង ់ តើ�សំ ់ ាស្ទិក ់ ី�ខ្លះ​ះ�ដល់ ់ ើ ណល់ ំ ើ បោះ�ះចោ�លមានផលប៉ះ​ះ�ពាល់អ្វី

សត្វវសមុ​ុទ្រ�និង ិ មនុ​ុស្សស។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ទស្សសនាវីដេ�អូ​ូ <Plastic Ocean>។ វីដេ�អូ​ូ ទ្រ�ដែ�លត្រូ�ូវបាន ិ ី ី នេះ�ះបង្ហា​ាញអំពី ំ ីជីវិី តសត្វវសមុ​ុ

យាយីដោី �យកាកសំណល់ ់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កដែ�លហូ​ូ រចូ​ូ លទៅ�ក្នុ​ុ�ងសមុ​ុ ទ្រ�។ សត្វវសមុ​ុ ទ្រ�ទាំងនេះ�ះ ំ ំ ស៊ី​ី�កាកសំណល់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កដោ�យវាយល់ច្រ� ់ លំថា ់ ហើ�ើយនៅ�ពេ�លប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ំ ំ ជាចំណី ំ ី របស់វា

ចូ​ូ លពេ�ញពោះ�ះ ពួ​ួ កវាមានអារម្មមណ៍​៍ថាឆ្អែ�ែតហើ�ើយមិនស៊ី​ី�ចំ ណី ិ ំ ី ឡើ�ើយ។ បើ�ើស្ថា​ានភាពនេះ�ះ នៅ�តែ�បន្តតកើ�ើតឡើ�ើង ពួ​ួ កវាគ្មា​ានអ្វី​ី�ក្រៅ��ពី​ីដាច់ពោះ់ �ះស្លា​ា ប់នោះ� ់ ះទេ�។ ជាលទ្ធធផល សត្វវសមុ​ុ ទ្រ� យ៉ា​ាងច្រើ�ើ�នកំពុ ណល់ ប្លា ិ ់ ់ជីវិី តដោ�យសារតែ�កាកសំ ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ ំ ំ ុ ងបាត់បង់

សូ​ូ មទស្សសនាវីដេ�អូ​ូ ី

នេះ�ះដើ�ើម្បី​ី �ដឹង ផល ឹ ថា តើ�ើកាកសំ​ំ ណល់ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កដែ�លមនុ​ុ ស្សសបោះ�ះចោ�លទាំងនោះ�ះបានផ្តតល់ ់ ំ ប៉ះ​ះ�ពាល់អ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ដល់ធ ់ ់ ម្មមជាតិ។ ិ វី​ីដេ�អូ​ូ • https://www.youtube.com/watch?v=ju_2NuK5O-E

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y វីដេ�អូ​ូ <Plastic Ocean>នេះ�ះនិយា ះភាសាអង់​់គ្លេ�េស ី ិ យជាភាសាអង់​់គ្លេ�េស ទោះ�ះបីជា ី មិនចេះ� ិ ក៏ដោ៏ �យ

ក៏អា ់ ីអត្តតន័យ ់ ដែ�រ។ ៏ ចយល់ពី ័ របស់វា

សម្រា�ប់សិ ះ ់ ស្សា ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ សដែ�លមិនចេះ� ិ

ភាសាអង់​់គ្លេ�េស មុ​ុ នពេ�ល មើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ី នេះ�ះគ្រូ�ូគួ​ួរតែ�ប្រា�ប់សិ ់ ស្ស ិ សឱ្យយបានដឹ​ឹងមុ​ុនថាភាសាក្នុ​ុ�ង វីដេ�អូ​ូ ី នេះ�ះខុ​ុ សពី​ីភាសាយើ�ើង។

y ក្នុ​ុ�ងវីដេ�អូ​ូ ី នេះ�ះមានបង្ហា​ាញអំពី ់ ំ ីការវះ​ះសាកសពសត្វវដែ�លបានស្លា​ា ប់។

គ្រូ�ូត្រូ�ូវមើ�ើលវីដេ�អូ​ូ ី នេះ�ះ

ជាមុ​ុ ន សិន អាចរំលងឈុ​ុ តវះ​ះកាត់នោះ� ់ ះបានប្រ�សិនគិ ់ រម្មមណ៍​៍សិស្ស ិ ំ ិ ត ិ ថាវាធ្វើ�ើ�ឱ្យយប៉ះ​ះ�ពាល់អា ិ ស អាស្រ័�យ ់ ួ កគេ�។ ័ ទៅ� តាមអាយុ​ុ របស់ពួ

44

ជំ​ំ ហានទី​ី ២ ការស្វែ�ែងយល់​់ អំ​ំពី​ីប្រ�ភេ�ទ កាកសំ​ំ ណល់​់ ដែ�លបំ​ំ ពុ​ុ លសមុ​ុទ្រ�

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ជំ​ំហានទី​ី២ ការស្វែ�ែងយល់អំ សមុ​ុទ្រ� ទុ​ុ កពេ�ល ់ ំពី​ីប្រ�ភេ�ទកាកសំណ ំ ល់​់ ដែ�លបំពុ​ុល ំ ឱ្យយសិស្ស ិ សសម្រា�ប់ធ្វើ់ �ើស � កម្មមភាព

បន្ទា​ា ប់ម ពួ​ួ ់ កបង្ហា​ាញចម្លើ�ើ យដល់ ់ កគេ�។​ �

ទិន្ន ិ នន័យ ័

ខាងក្រោ��មនេះ�ះបានមកពី​ី ក្រុ�ុ ម អ្នន កបរិ ស្ថា​ានរបស់ ់ សហ រដ្ឋឋអាមេ�រិ កដែ�លមានឈ្មោះ�ះ�ថា ិ ិ

Ocean Conservancyដែ�លជារបាយការណ៍​៍ដែ�លបោះ�ះពុ​ុ ម្ពពនៅ�ឆ្នាំ​ំ�២០២០។ ក្រុ�ុមOcean

Conservancyនេះ�ះបោះ�ះពុ​ុ ម្ពពផ្សា�យរបាយការណ៍​៍អំពី ក្នុ​ុ�ងសមុ ុ ទ្រ�ជារៀ�ៀងរាល់ឆ្នាំ​ំ� ់ ់ ំ កា ី កសំណល់ ំ

ហើ�ើ យ ជា រៀ�ៀ ង រា ល់ ់ ឆ្នាំ​ំ�ប្រ�ភេ�ទ កា កសំ​ំ ណល់ ់ ដែ�លប្រ�ទះ​ះ ឃើ� ើ ញ នៅ� ក្នុ​ុ�ងសមុ​ុ ទ្រ�គ្មា​ាន

ប្រែ�ែប្រួ�ួលទេ�

ប៉ុ� ន្តែុ �ែលេ�ខរៀ�ៀងរបស់វា ់ មានការប្រែ�ែប្រួ�ួលបន្តិ​ិ�ចបន្តួ​ួ�ច។

អាចប្រែ�ែប្រួ�ួលទៅ�តាមឆ្នាំ​ំ�ដែ�លរបាយការណ៍​៍ត្រូ�ូវបានបោះ�ះពុ​ុ ម្ពព។

y បន្ទា​ាប់ពី ់ ីបង្ហា​ាញលេ�ខរៀ�ៀងហើ�ើយ

សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ការស្វែ�ង ែ រកជាមួ​ួ យសិស្ស ិ ស

លេ�ខរៀ�ៀងរបស់វា ់ នូ​ូ វចំណុ ំ ុ ចដែ�ល

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ដូ​ូ ចគ្នា​ា នៃ�កាកសំណល់ ក្នុ​ុ�ងសមុ ុ ទ្រ�ដែ�លមានលេ�ខរៀ�ៀងទី១ ់ ់ ១ ំ ី ដល់ទី ី ០។ បើ�ើយើ�ើងសង្កេ�េត

ទៅ�លើ�ើប្រ�ភេ�ទនៃ�កាកសំណល់ ក្នុ​ុ�ងសមុ ១០សុ​ុ ទ្ធធសឹងតែ�មាន ុ ទ្រ� ចាប់ពី ់ ់ ីលេ�ខ១ ដល់លេ�ខ ់ ំ ឹ ទំនាក់ ទំ ។ ់ នង ់ ំ ំ ជាមួ​ួ យប្លា​ាស្ទិ​ិ�កទាំងអស់ ំ

ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក។

ចំពោះំ �ះបារីវិី ញ ិ

ផ្នែ�ែកកន្ទុ​ុ� យបារីត្រូ�ូ ិ ពី​ី ី វបានផលិត

ប្រើ�ើ�សកម្មមភាពនេះ�ះដើ�ើម្បី​ី �ជួ​ួយឱ្យយសិស្ស ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កគឺជា ឺ ិ សដឹ​ឹងថាកាកសំណល់ ំ

មូ​ូ លហេ�តុ​ុ ចំបងដែ�លបំ ពុ ុ ទ្រ�។ ំ ំ ុ លទឹកសមុ ឹ

១

៦

២

៧

៣

៨

៤

៩

៥

១០

សំ​ំបកកញ្ចចប់​់អាហារ(ស្កករគ្រា�ប់​់ នំ​ំជាដើ�ើម) ៤.៧៧១.៦០២ កន្ទុ​ុ�យបារី​ី ៤.២១១.៩៦២ ដបភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ១.៨៨៥.៨៣៣

គម្រ�បដបភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ១.៥០០.៥២៣ បំ​ំពង់​់ បឺ​ឺត និ​ិងបំ​ំពង់​់ សំ​ំ រាប់​់ កូ​ូរកាហ្វេ�េ ៩៤២.៩៩២

y ក្នុ​ុ�ងចំណោ� មពី​ីលេ�ខ១ដល់លេ�ខ ១០ ់ ំ

កែ�វ និ​ិងចានប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក ៧៥៤.៩៦៩ ថង់​់ សំ​ំ រាប់​់ ច្រ�កឥវ៉ា​ាន់​់ដើ�ើរផ្សា​ារ ៧៤០.២៩០ ប្រ�អប់​់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កសំ​ំរាប់​់ ច្រ�កម្ហូ​ូ�ប(ប្រ�អប់​់ ច្រ�កម្ហូ​ូ�បចេ�ញពី​ីហាង) ៦៧៨.៣១២ ថង់​់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កផ្សេ�េងៗទៀ�ៀត ៦១១.១០០ គម្រ�បកែ�វប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក(ប្រើ�ើ�សំ​ំរាប់​់ ច្រ�កភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ចេ�ញពី​ីហាង) ៦០៥.៧៧៨

តើ�ើអ្វី​ី �ដែ�លខ្ញុំ​ំ�ធ្លា � ា ប់បោះ់ �ះចោ�លទោះ�ះបី​ីចោ�ល

តែ�ម្តតងក៏ដោ៏ �យ? នេះ�ះគឺជា ទំ ់ នង ឺ សកម្មមភាពដែ�លធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងដឹ​ឹងអំពី ំ ីទំនាក់ ំ ំ រវាងសកម្មមភាព នៃ�ជី​ីវិតប្រ�ចាំ ថ្ងៃ�ៃរបស់ យើ�ើង និង ិ ុ ទ្រ�។ សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ការដឹ​ឹកនាំធ្វើ�ើ�យ៉ា​ាងណាឱ្យយ ់ ិ ការបំពុ ំ ុ លទឹកសមុ ឹ ំ ំ ពួ​ួ កគេ�រិះ​ះ�គិត ់ រប្រើ�ើ�ប្រា�ស់រ់ បស់ពួ ់ ួ កគេ� ជាជាងធ្វើ�ើ�ឱ្យយពួ​ួ កគេ�បន្ទោ�ោសខ្លួ​ួ�នឯងដែ�លបាន ិ ដល់កា បង្កើ�ើ�តនូ​ូវកាកសំណល់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�ក។ ំ

44

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

កោះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ� កទាំ​ំង៥

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y កាកសំណ ែ តនៅ�លើ�ើផ្ទៃ�ៃសមុ​ុទ្រ� ហើ�ើយ ់ ាស្ទិ​ិក ់ ំ ល់ប្លា � ដែ�លយើ�ង ើ បោះ�ះចោ�លរសាត់អណ្ដែ� ពេ�លខ្លះ​ះ�វាបានទើ�រើ នៅ�ជាប់ក ់ ន្លែ�ែងតែ�មួ​ួយក៏មា ៏ ន។

នៅ�លើ�ើពិ​ិភពលោ�កយើ�ង ើ នេះ�ះ

តើ�ើមានកោះ�ះប៉ុ​ុ� ន្មា​ានដែ�លប្រ�មូ​ូ លផ្ដុំ​ំ��ដោ�យកាកសំណ ់ ាស្ទិ​ិក ំ ល់ប្លា � ?

សូ​ូ មគូ​ូ សចំណាំ ំ ំ

ទី​ីតាំងកោះ�ះប្លា ាស្ទិ​ិក � នៅ�លើ�ើផែ�នទី​ី។ ំ

y មុ​ុ ននឹង ើ� សកម្មមភាព ឹ ចាប់ផ្ដើ់ �ម ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក។

សូ​ូ មណែ�នាំប្រា�ប់ ខ្លី​ី� កោះ� ់ ៗអំពី ់ ះ ំ ីប្រ�វត្តិ​ិ�ដែ�លនាំឱ្យយបានស្គា​ាល់ ំ ំ

អ្ននកដែ�លបានប្រ�កាសថាមានកោះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ�កនៅ�កណ្តា​ាលសមុ​ុ ទ្រ�នោះ�ះ

គឺ ឺ

មេ�បញ្ជា​ាការលើ�ើកប៉ា​ាល់ ់ លោ�កឆាល់ស៍ ់ ៍ ម៉​៉រ(Charles Moore)។ ពេ�លលោ�កធ្វើ�ើ�ដំណើំ �ើរ

កំសា �ក្នុ​ុ�ង ើ កោះ�ះមួ​ួ យដែ�លនៅ�ឆ្ងា​ា យ និងមិ ិ នមាននៅ ិ ំ ន្តតលើ�ើសមុ​ុ ទ្រ� លោ�ក ម៉​៉រ បានរកឃើ�ញ ផែ�នទីឡើី �ើយ។ តែ�ពេ�លលោ�កទៅ�ជិ​ិត ទើ�ើបលោ�កដឹ​ឹងថាវាមិនមែ�ន ជាកោះ�ះនោះ�ះទេ� តែ�វា ិ គំន ។ ់ ំ ំ រកាកសំណល់

វាមើ�ើលទៅ�ដូ​ូ ចជាកោះ�ះ

ព្រោះ��ះមានកាកសំណល់ ម ់ កគរគ្នា​ា ំ

យ៉ា​ាងច្រើ�ើ�ន។ ក្រោ��យពី​ីនោះ�ះមក អ្ននកវិទ្យា�សាស្ត្រ �បា ិ រ នស្រា�វជ្រា�វរកមើ�ើលថាតើ�ើនៅ�លើ�ើស

មុ​ុ ទ្រ�មានកោះ�ះកាកសំណល់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កចំ​ំនួ​ួនប៉ុ�ន្មា​ាន ំ ុ

ទៅ�៥។

y កោះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ�កទាំង៥ ំ

ដែ�លលទ្ធធផលនោះ�ះគឺមាន រហូ​ូ តដល់ ់ ឺ

មានចំនុ ិ ់ កវិ ំ ុ ចដូ​ូ ចគ្នា​ាត្រ�ង់​់ថាវាជាតំបន់ ឹ ល។ ំ ទឹ

នៅ�តំបន់ ់ ងនេះ�ះ ំ ំ ទាំ

ទឹកសមុ តាមទ្រ�និចនាឡិ ចនាឡិ ុ ទ្រ�ហូ​ូ រវិលជារង្វវង់​់ ិ ់ ់ ឹ ិ ិ កា ឬបញ្ច្រា�ាស់ទ្រ�និ ិ ិ កា។ កាកសំណល់ ំ

ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កហូ​ូ រតាមទឹកសមុ ុ ទ្រ�ទៅ�ដល់តំ ិ ់ បន់ ់ កវិ ឹ ឹ លនេះ�ះ ំ ទឹ

ហើ�ើយចាប់ផ្ដើ់ �ម ើ� គរលើ�ើគ្នា​ានៅ�ចំនុ ំ ុច

កណ្ដា​ាល ព្រោះ��ះនៅ�ចំនុ លំនឹ ណល់ ងា ់ យនឹងគ ំ ុ ចកណ្ដា​ាលទឹកមាន ឹ ំ ង ឹ ជាហេ�តុ​ុ នាំឱ្យយកាកសំ ំ ឹ រ ំ

លើ�ើគ្នា​ា ។ នៅ�លើ�ើពិ​ិភពលោ�កយើ�ើងនេះ�ះ មានតំបន់ ិ យចំនួ ិ ់ កវិ ់ កវិ ឹ លមួ​ួ ំ ួ នដូ​ូ ចជា តំបន់ ឹ ល ំ ទឹ ំ ទឹ មហាសមុ​ុ ទ្រ�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�កខាងជើ�ើង អាត្លលង់​់ទិក ិ ខាងជើ�ើង មហាសមុ​ុ ទ្រ�ឥណ្ឌា​ាប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក ខាងត្បូ​ូ�ង និង ណល់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�កប្រ�មូ​ូ លផ្ដុំ​ំ��គ្នា​ា ។ ិ អាត្លលង់​់ទិក ិ ខាងត្បូ​ូ�ង ដែ�លជាទីតាំ ី ងដែ�លកាកសំ ំ ំ

កន្លែ�ែងដែ�លលោ�ក ម៉​៉រ បានរកឃើ�ញ ទ្រ� ិ ់ កវិ ើ នោះ�ះគឺ ឺ កោះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ�កនៅ�តំបន់ ឹ លមហាសមុ​ុ ំ ទឹ ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�កខាងជើ�ើង វាមានទំហំ ំ ដ ំ ល់ទៅ់ � ១,៦០០,០០០គីឡូ ី ូ ម៉ែ�ែត្រ�ការ៉េ​េ�ឯណោះ�ះ។

កោះ�ះសម្រា�មប្លា​ាស្ទិ​ិ� កទាំ​ំង៥ដែ�លអណ្តែ�ែតលើ�ើ ផ្ទៃ�ៃសមុ​ុទ្រ�លើ�ើ ពិ​ិភពលោ�ក

កោះ�ះសម្រា�មមហាសមុ​ុទ្រ� ប៉ា​ាស៊ី​ី� ហ្វិ�ក ិ ខាងជើ�ើ ង

Luas wilayah 1.600.000km2 តំ​ំបន់​់ ទឹ​ឹកវិ​ិលមហាសមុ​ុទ្រ� ប៉ា​ាស៊ី​ី� ហ្វិ�ក ិ ខាងជើ�ើ ង

តំ​ំបន់​់ ទឹ​ឹកវិ​ិលមហាសមុ​ុទ្រ� ឥណ្ឌា ា

តំ​ំបន់​់ ទឹ​ឹកវិ​ិលមហាសមុ​ុទ្រ� ប៉ា​ាស៊ី​ី� ហ្វិ�ក ិ ខាងត្បូ​ូ�ង

តំ​ំបន់​់ ទឹ​ឹកវិ​ិលមហាសមុ​ុទ្រ� អាត្លលង់​់ទិ​ិកខាងជើ�ើ ង

តំ​ំបន់​់ ទឹ​ឹកវិ​ិលមហាសមុ​ុទ្រ� អាត្លលង់​់ទិ​ិកខាងត្បូ​ូ�ង

ប្រ�ភព៖ https://www.joongang.co.kr/article/23663394#home

55

y សូ​ូ មពន្យយល់សិ ់ ស្ស ិ សឱ្យយត្រូ�ូវតាមកម្រិ�តពួ ិ ួ កគេ� កាកសំណល់ ។ ់ ំ

ពី​ីមូ​ូលដ្ឋា​ានដែ�លនាំឱ្យយកើ�ើតមានកោះ�ះ ំ

y ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយសិ ស្ស យយល់ ់ ពេ�លពន្យយល់ពី ់ ់ ីទំហំ � ិ សកាន់តែ�ងា ំ នៃំ �កោះ�ះប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក គប្បី​ី �ធ្វើ�ើ�ការប្រៀ��ៀបធៀ�ៀប ជាមួ​ួ យនឹងផ្ទៃ ឹ �ៃដី​ីនៃ�ប្រ�ទេ�សណាមួ​ួ យ។

ជំ​ំ ហានទី​ី ៤ មី​ីក្រូ�ូបា្លលស្ទិ​ិ� ក

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y គេ�ថារាល់ពេ�លបោ �កគក់ស ់ ់ ម្លៀ�ៀ�កបំពា ់ ាស្ទិ​ិក ំ ក់​់ កាកសំណ ំ ល់ប្លា � នឹ​ឹងកើ�ើនឡើ�ើង។ តើ�ើ មកពី​ីហេ�តុ​ុអី​ី? កម្ទេ�េចប្លា​ាស្ទិ​ិ�កតូ​ូ ចជា ៥មីលី �ថា មីក្រូ� ី ម៉ែ�ែត្រ�ហៅ ី ី ូបា្លលស្ទិ​ិ�ក។ យោ�ងតាម

របាយការណ៍​៍

ដែ�លចេ�ញផ្សា�យដោ�យ

កម្មមវិធីិ បរិ អ ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ ិ ី ស្ថា​ានរបស់ ិ

បានឱ្យយដឹ​ឹងថា ៨០% នៃ�មីក្រូ� ។ ប្រ�ភេ�ទសរសៃ�ដែ�ល ី ូប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក បានមកពី​ីសរសៃ�សំយោ�គ ំ

បានមកពី​ីសត្វវ និងរុ ុ ជា ខ តិដូ ិ ក្ខ ិ ូ ចជាកប្បា​ាស ឬសូ​ូ ត្រ�ត្រូ�ូវបានគេ�ហៅ�ថា សរសៃ�ធម្មមជាតិ ិ ចំនែំ �កសរសៃ�ដែ�លធ្វើ�ើ�ពី​ីប៉ូ​ូ�លីមែ� ូវបានគេ�ហៅ�ថា ី រសំយោ�គត្រូ� ំ

សរសៃ�សំយោ�គ ។ ំ

សម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ ធ្វើ�ើ� ូ ចជា Polyester acrylic នីឡុ ់ ពី​ីសរសៃ�សំយោ�គដូ ំ ំ ី ុ ង polypropylene បញ្ចេ�េញមីក្រូ� ។ ់ ់ គ្រ�ប់ពេ�លបោ�កគក់ ់ ់ ី ូប្លា​ាស្ទិ​ិ�ករាប់ពាន់

y មីក្រូ� ់ ល់សុ ់ ុ ខភាពមនុ​ុ ស្សស។ មីក្រូ� ី ូប្លា​ាស្ទិ​ិ�កអាចបង្កកគ្រោះ��ះថ្នា​ាក់ដ ី ូប្លា​ាស្ទិ​ិ�កមានទំ​ំហំតូ ំ ូ ច ដែ�លនាំ ំ ឱ្យយពិ​ិបាកក្នុ​ុ�ងការច្រោះ��ះចេ�ញនៅ�កន្លែ�ែងច្រោះ��ះសម្អា​ាតទឹក ឹ ។ នៅ�ពេ�លដែ�លមីក្រូ� ី ូប្លា​ាស្ទិ​ិ�កហូ​ូ រ

ចូ​ូ លទៅ�ក្នុ​ុ�ងទឹក ់ ឹ វានឹង ឹ អាចចូ​ូ លទៅ�ក្នុ​ុ�ងរាងកាយមនុ​ុ ស្សសតាមរយៈ​ៈទឹក ឹ បាន។ កាកសំណល់ ំ

ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កមិ​ិនត្រឹ�ម ឥទ្ធិ​ិ �ពលមិនល្អ ដ ុ ទ្រ�ទេ� តែ�វាក៏មាន អ ល់ម ់ ល់សត្វវសមុ ់ ់ នុ​ុ ស្សសផង ឹ តែ�ប៉ះ​ះ�ពាល់ដ ៏ ិ ដែ�រ។

55

៥.៣

ការដើ�ើរតួ​ួ ជាពលរដ្ឋឋ សកលលោ�ក

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ការប្ដេ�េជ្ញា​ាចិ​ិ ត្តតរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ

•សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពជាបុ​ុគ្គគល ការពិភា ិ ក្សា​ាសរុ​ុប •សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ ឧបករណ៍​៍សរសេ�រ

• ប្រ�ធានបទ៖ សូ​ូ មគិត ិ អំពី​ី ំ ការដែ�លយើ�ង ើ អាចធ្វើ�ើ�បាន ដើ�ើម្បី​ី�ជួ​ួយសង្គ្រោះ��ះ �សត្វវសមុ​ុទ្រ�ដែ�លរងការ គំរា ំ មកំហែ� ំ ង។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y សូ​ូ មសសេ�រកិច្ច ដើ�ើម្បី​ីជួ​ួយកាត់ បន្ថថយ កាកសំណ ់ ់ ាស្ទិ​ិក ិ ច ការដែ�លខ្លួ​ួ�នអាចធ្វើ�ើបាន � � ំ ល់ប្លា � លើ�ើសពី​ី១។

ណែ�នាំប្រា�ប់ សិ ម ពផ្សេ�េងៗ ់ ស្ស ិ សពី​ីសកម្មភា ំ

ដែ�លគេ�អាចធ្វើ�ើ�បានក្នុ​ុ�ងជី​ីវិតិ

ប្រ�ចាំថ្ងៃ�ៃដូ ធ្វើ�ើ� ួ តាមជានិច្ចច ់ �ន ់ ពី​ីអំបោះ� ឹ ា ល់ខ្លួ ិ ’ ‘ទិញ ិ សម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ ំ ំ ះធម្មមជាតិ’ិ ំ ូ ចជា ‘យកដបទឹកផ្ទា

‘មិនប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ បំ ់ ពង់ ់ ិ ំ ់បឺត ឺ ’ ‘យកកន្ត្រ�រកតាមខ្លួ​ួ�នពេ�លទៅ�ផ្សា​ារ’ ‘ទិញ ិ វត្ថុ​ុ�ធ្វើ�ើ�ពី​ីកាកសំណល់ ំ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�ចដែ�លកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញ’ ‘ចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ងយុ​ុ ទ្ធធនាការកាត់បន្ថថ ប្លា ិ ់ យកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�ក’ ំ ជាដើ�ើម។ សូ​ូ មទុ​ុ កពេ�លឱ្យយសិស្ស ក្រោ��យ ់ ិ សបានធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញពី​ីការការប្តេ�េជ្ញា​ាចិត្តត ិ របស់គេ� ចប់សកម្ម ភា ម ពនេះ�ះ។ ់

55

ការសង្គ្រោះ��ះ �សត្វវសមុ​ុទ្រ�

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

សំ​ំ ណួ​ួរល្បបងប្រា�ជ្ញា​ា

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

៥.៤

•សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពជាបុ​ុគ្គគល ការពិភា ិ ក្សា​ាសរុ​ុប •សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ ឧបករណ៍​៍សសេ�រ ស្ទី​ី�គ័ររូ ូ ភាព ័ ប

•ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់ពី​ីវិ ប ប្លា ិ ិ� ។ ់ ធី​ីកាត់ ់ ន្ថថយកាកសំណល់ ់ ាស្ទិក ំ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y តោះ�ះមកស្វែ�ែងយល់ពី​ីវិ ��ះ �សត្វវសមុ​ុទ្រ� ិ ់ ធី​ីជួ​ួយសង្គ្រោះ

ដែ�លរងគ្រោះ��ះដោ�យសារ

កាកសំណ ់ ាស្ទិ​ិក ំ ល់ប្លា � តាមរយៈ​ៈសំណួ​ួ ំ រល្បបងប្រា�ជ្ញា​ា ។ សូ​ូ មសរសេ�រចម្លើ�ើ យនៅ � �ក្នុ​ុ�ង ចន្លោះ�ះ�ខាងក្រោ��ម។

y ប្រ�សិនបើ�ើសិ ស្ស ណួ​ួ គ័ ិ ិ សឆ្លើ�ើយសំ � ំ របានត្រឹ�ឹមត្រូ�ូវ សូ​ូ មបិទស្ទី​ី ិ � រ័ រូ​ូបសត្វវសមុ​ុទ្រ� តែ�បើ�ើឆ្លើ�ើយ � មិនបានត្រឹ�ឹ មត្រូ�ូវទេ�សូ​ូ មបិទស្ទី​ី គ័ គ័ ់ ាស្ទិ​ិច ិ ិ � រ័ រូ​ូបកាកសំណ ំ ល់ផ្លា � ។ សូ​ូ មបិទស្ទី​ី ិ � រ័ នៅ�កន្លែ�ែង ដែ�លគេ�ចង់​់ឱ្យយបិទ ិ ។

y នេះ�ះជាសកម្មមភាពបង្កើ�ើ�តសមុ​ុទ្រ�ផ្ទា​ាល់ខ្លួ រ័ ។ ួ �យការបិទស្ទី​ី�គ័ ់ �នដោ ិ

បើ�ើគេ�យល់ពី ់ ីវិធីិ ី

កាត់បន្ថថ ប្លា ់ យកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�ក នោះ�ះគេ�នឹង ំ ឹ បានបង្កើ�ើ�តបានសមុ​ុ ទ្រ�ដែ�លមានសុ​ុ ខភាពល្អអ ដោ�យមានសុ​ុ ទ្ធធតែ�រូ​ូបសត្វវសមុ​ុទ្រ� តែ�បើ�ើមិនដូ �ើ�តសមុ​ុទ្រ�ដែ�លត្រូ�ូវបាន ិ ូ ច្នេះ�ះ�ទេ� គេ�នឹងបង្កើ ឹ បំពុ ំ ុ ល។

សមុ​ុ ទ្រ�។

y សំណួ​ួ ំ រទី​ី១

តាមរយៈ​ៈនេះ�ះ

សិស្ស ឥទ្ធិ​ិ �ពលអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�ដល់ ់ ់ ិ សអាចដឹ​ឹងថាសកម្មមភាពរបស់គេ�មាន

តើ�ើយើ�ង � �ខ្លះ​ះ� ើ អាចធ្វើ�ើអ្វី​ី

តែ�ម្ដដង? (ស្ទី​ីគ័ � រ័ ១)

ដើ�ើម្បី​ីកាត់ បន្ថថយ ការប្រើ�ើប្រា� �ស់បំ ់ ់ ព � ំ ង់​់បឺតប្រើ�ើ ឺ �

ឹ ពង់ កភេ�សជ្ជៈ​ៈ� ’ ‘ប្រើ�ើ�បំពង់ – ៖ បើ�ើសិស្ស ិ សសសេ�រចម្លើ�ើ�យថា ‘មិនប្រើ�ើ�បំ ិ ំ ់បឺតពេ�លផឹ ឺ ំ ់បឺតដែ�ល ឺ

អាចលាងសម្អា​ាត និងប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ឡើ់ �ើងវិញបាន’ ជាដើ�ើមដែ�លជាវិធីិ កា ិ ់ យការប្រើ�ើ� ិ ី ត់បន្ថថ ប្រា�ស់បំ ់ ពង់ ំ ់បឺតប្រើ�ើ�តែ�ម្ដដង ឺ

នោះ�ះសូ​ូ មទទួ​ួ លថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ។

ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់

បំពង់ មិន ់ ុ កថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ំ ់បឺតក្រ�ដាស ឺ ិ ចាត់ទុ ឹ ត្រូ�ូវនោះ�ះទេ� ព្រោះ��ះវាក៏ប្រើ�ើ� ៏ បានតែ�ម្ដដង ដូ​ូ ចគ្នា​ាដែ�រ។ ហើ�ើយសូ​ូ មប្រា�ប់ឱ្យ បំ ់ យគេ�ដឹ​ឹងថាបំពង់ ំ ់បឺតក្រ�ដាសក៏ ឺ ៏ ពុ ំ ុ លបរិស្ថា​ានដែ�រ។ ិ

y សំណួ​ួ ំ រទី​ី២

តើ�ើមានវិធី​ីណាខ្លះ​ះ � ិ

សម្លៀ�ៀ�កបំពា ់ (ស្ទី​ីគ័ � រ័ ១) ំ ក់?

ដើ�ើម្បី​ីកាត់ បន្ថថយមី​ីក្រូ� ូប្លា​ាស្ទិ​ិក ់ � � ដែ�លចេ�ញមកពី​ី

– ៖ បើ�ើសិស្ស ដែ�លមិ នចាំ បាច់ ់ ់ ិ សឆ្លើ�ើ�យថា ‘មិនទិ ិ ញ ិ សម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ ំ ិ ិ សម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ ំ ំ ’់ ‘ទិញ ដែ�លធ្វើ�ើ�ពី​ីសសៃ�ធម្មមជាតិ’ិ

ជាដើ�ើមដែ�លជាវិធីិ កា ធ្វើ�ើ� ់ យសម្លៀ�ៀ�កបំពាក់ ់ ពី​ីអំបោះ� ី ត់បន្ថថ ំ ំ ះ

សំយោ�គ នោះ�ះសូ​ូ មទទួ​ួ លថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ំ ឹ ត្រូ�ូវ។

y សំណួ​ួ យើ�ង ិ ់ ន ស្លា​ាបព្រា� ចង្កឹះ​ះ�� កែ�វ ំ រទី​ី៣ ពេ�លមានកម្មមវិធី​ីនៅ�សាលា ើ ប្រើ�ើប្រា� �ស់ចា ដែ�លប្រើ�ើបានតែ�ម្ដដ ង។ �

សូ​ូ មសសេ�រពី​ីគំនិ ការប្រើ�ើ� ់ ន កក្នុ​ុ�ងការកាត់បន្ថថយ ់ ិ របស់អ្ន ំ ត

– ៖

‘ជូ​ូ នកាដូ​ូ ដល់អ្ន ួ មក’ ់ នកដែ�លយកសម្ភា​ារៈ​ៈប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ផ្ទា ់ ា ល់ខ្លួ ់ �ន

ប្រា�ស់ស ង ពេ�លមានកម្មមវិធី​ី។ (ស្ទី​ីគ័ ិ ់ ម្ភា​ារៈ​ៈដែ�លប្រើ�ើបានតែ�ម្ដដ � � រ័ ២) បើ�ើសិស្ស ិ សសសេ�រថា

‘ប្រ�កាសប្រា�ប់សិ ់ ស្ស ិ សថាកម្មមវិធីិ នេះី �ះជាកម្មមវិធីិ កា ី រពារបរិស្ថា​ាន ិ

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយសូ​ូ មយក

ប្លា សម្ភា​ារៈ​ៈប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ម ់ ាស្ទិ​ិ�ក ដល់សិ ់ ស្ស ់ ករៀ�ៀងខ្លួ​ួ�ន’ ‘ធ្វើ�ើ�ការអប់រំ់ អំ​ំ ពី ំ ីបញ្ហា​ាកាកសំណល់ ំ ិ ស

និងបុ សាលា’ ិ ុ គ្គគលិកក្នុ​ុ�ង ិ

ជាដើ�ើមដែ�លជាវិធីិ កា ា រៈ​ៈប្រើ�ើ� ់ យការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់សម្ភា ់ ី ត់បន្ថថ

បានតែ�ម្ដដង នោះ�ះសូ​ូ មទទួ​ួ លថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ។

55

y សំណួ​ួ ូវបានរក្សា​ាទុ​ុ កនៅ�ក្នុ​ុ�ងធុ​ុ ងប្លា​ាស្ទិ​ិច ់ ក់​់ � ដូ​ូ ចជា សាប៊ូ� កក់ ូ ស ំ រទី​ី៤ មានវត្ថុ​ុ�ជាច្រើ�ើនត្រូ� �

និង ិ សាប៊ូ�បោ�កខោ�អាវជាដើ�ើម។ ូ

ក្នុ​ុ�ងស្ថា​ានភាពនេះ�ះអ្នន កប្រើ�ើប្រា� �ស់ទិ ន ់ ញ ់ ិ កាន់តែ�ច្រើ�ើ � កាកសំណ ល់ ប្លា ក មានកាន់ តែ�ច្រើ�ើ នឡើ�ើ ង។ តើ�ើក្រុ�ុមហ៊ុ​ុ� នផលិ ត អាចធ្វើ � អ្វី​ី ខ្លះ � ដើ�ើម្បី​ី ើ� � ះ ់ ាស្ទិ​ិ� ់ ំ � ិ �

កាត់បន្ថថយ កាកសំណ ់ ់ ាស្ទិ​ិក ំ ល់ប្លា � ? (ស្ទី​ីគ័ � រ័ ៣)

់ជាសាប៊ូ​ូ�ដុំ​ំ� មិនមែ�ន – ៖ បើ�ើសិស្ស ក្នុ​ុ�ងទម្រ�ង់ សាប៊ូ​ូ�ទឹក ់ និ ់ ់ ិ សផ្ដដល់គំ ិ ថា ‘ផលិត ិ សាប៊ូ​ូ�កក់សក់ ិ ឹ ំ ត នោះ�ះទេ�’

‘លក់តែ�ផលិ តផលដែ�ល អាចទិញ ់ ់ ពេ� ិ ិ មកចាក់បំ ំ ញបាន’

មានគុ​ុ ណភាពខ្ពពស់ដែ�ល អាចកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញបាន ិ ់

‘ប្រើ�ើ�ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កដែ�ល

ដើ�ើម្បី​ី �ផលិ​ិតផលិតផល ’ ិ

ជាដើ�ើម

ដែ�លជាវិធីិ កា ប្លា ់ យកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�ក នោះ�ះសូ​ូ មទទួ​ួ លថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ី ត់បន្ថថ ំ ឹ ត្រូ�ូវ។

y សំណួ​ួ ំ រទី​ី៥

ដើ�ើម្បី​ីកាត់ បន្ថថយ កាកសំណ ់ ់ ាស្ទិ​ិក � ំ ល់ប្លា �

អ្វី​ី �ខ្លះ​ះ�(ស្ទី​ីគ័ � រ័ ៣) – ៖

ចម្លើ�ើ�យដូ​ូ ចជា

‘លើ�ើកទឹកចិ ម ុ ហ៊ុ​ុ�ន ឹ ត្តតក្រុ� ិ

តើ�ើត្រូ�ូវការគោ�លនយោ�បាយ

ដែ�លផលិតផលិ តផលដោ �យកែ�ច្នៃ�ៃ ិ ិ

‘គិតថ្លៃ�ៃសំ បកធុ កាកសំណល់ ប្លា ិ ុ ងប្លា​ាស្ទិ​ិ�ក’ ‘បង្កើ�ើ�តគោ�លនយោ�បាយ ់ ាស្ទិ​ិ�កឡើ�ើងវិញ’ ំ ិ ំ បែ�ងចែ�កកាកសំណល់ ប្លា ់ ាស្ទិ​ិ�ក’ ជាដើ�ើមដែ�លជាគោ�លនយោ�បាយដែ�លប្រ�ទេ�សយើ�ើង ំ

ត្រូ�ូវការ នោះ�ះសូ​ូ មទទួ​ួ លថាជាចម្លើ�ើ�យត្រឹ�ម ឹ ត្រូ�ូវ។ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ការកាត់បន្ថថ ប្លា ់ យកាកសំណល់ ់ ាស្ទិ​ិ�ក ំ រាជរដ្ឋា​ាភិបា គ្នា​ា ់ ។ ិ លទាំងអស់ ំ

គឺជា ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ ឺ ភារកិច្ចច ិ របស់បុ

អាជី​ីវកម្មម

និង ិ

ផ្ដដល់ឱ ់ កាសឱ្យយសិស្ស ់ ិ សបានគិត ិ ពី​ីកិច្ចច ិ ការដែ�លបុ​ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ

អាជី​ីវកម្មម និង សិ ់ ស្ស ិ រាជរដ្ឋា​ាភិបា ិ លត្រូ�ូវធ្វើ�ើ� ហើ�ើយណែ�នាំប្រា�ប់ ិ សពី​ីការពិ​ិតដែ�លថា ក្នុ​ុ�ងនាមជា ំ ប្រ�ជាពលរដ្ឋឋ យើ�ើងអាចផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� មជាអ្ននកចំណា យ យើ�ើងអាចកែ�ប្រែ�ែ ់ ររដ្ឋា​ាភិបា ិ ល និងក្នុ​ុ�ងនា ិ ំ

អាជី​ីវកម្មមបានដោ�យក្រ�មសីល ៌ ី ធម៌។

55

៦.២ វត្ថុដែ�លខ្ញុំ​ំ ទិ�� ញ ិ ពណ៌​៌នាអំ​ំពី​ីខ្ញុំ?�� ំ �ុ ៦.៣ អ្វី​ី�ៗដែ�លបានមកជាមួ​ួយនឹ​ឹងចំ​ំណាយ

ិ នប្រ�កបដោ�យសី​ីលធម៌​៌ដែ�រ! ៦.៤ ខ្ញុំ​ំក៏�� ជា ៏ អតិ​ិថិជ

ចំ​ំណាយដោ�យ ក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ខ្ញុំក៏�� ំ ជា ៏ ពលរដ្ឋនៃ� ឋ សាកលលោ�កដែ�រ!

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

០៦

៦.១ ការចាយវាយ

គោ�លបំណ ំ ង

• យល់ដឹ ទំ យ និងបរិ ស្ថា​ាន។ ឹ ពី ់ ងអំ ់ នង ំ ីទំនាក់ ំ ំ រវាងការចំណា ំ ិ ិ

• ស្វែ�ង យប្រ�កបដោ�យក្រ�មសីល ែ រកសកម្មមភាពនៃ�ការចំណា ំ ី ធម៌នៅ៌ �ក្នុ​ុ�ងជី​ីវភាពប្រ�ចាំថ្ងៃ�ៃ ិ ៀបផែ�នការអនុ​ុ វត្តតន៍​៍។ ំ និងរៀ�

55

• ស្វែ�ង យប្រ�កបដោ�យក្រ�មសីល ែ យល់ពី ់ ីទស្សសនៈ​ៈនៃ�ការចំណា ៌ ំ ី ធម៌។

៦.១

ការចាយវាយ

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

អ្វី​ី�ទៅ�ជាចំ​ំ ណាយ?

• សកម្មមភាព៖ ការពិភា ិ ក្សា​ារួ​ួមគ្នា​ា សកម្មមភាពចូ​ូ លរួ​ួម

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ៦.១(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក ់ � កិច្ច ិ កា � ) ឧបករណ៍​៍សរសេ�រ កូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា�

• ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់ពី​ី យ និង ់ និយមន័ ់ លប៉ះ​ះ�ពាល់នៃ� ់ ិ ័ និង ិ ប្រ�ភេ�ទនៃ�ការចំណាយ ំ ិ ស្វែ�ែងយល់ពី​ីផ ការចាយវាយដោ�យឥតពិចា ិ រណាតាមប្រ�ភេ�ទផ្សេ�េងៗ។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ស្វែ�ង នៃ�ការចំណា យ ែ យល់អំ ់ ពី ំ ីនិយ ិ មន័យ ័ និងប្រ�ភេ�ទ ិ ំ ចំ​ំ ណាយ

(កិ.ិ ) ប្រើ�ើ�គេ�ឱ្យយចាយ ចេ�ញប្រា�ក់ឱ្យ ការចំណា យទ្រ�ព្យយធ្វើ�ើ�បុ​ុណ្យយទាន។ ់ យចាយ បរិច្ចា​ាគទ្រ�ព្យយ ំ ិ

ផ្លា​ាស់​់ ឬលុ​ុ បចេ�ញពី​ីបញ្ជី​ី� ការចំណា យបញ្ជី​ី�។ ំ (ន.

ឬគុ​ុ .)

ការចាយ

ប្រា�ក់ចំ យ។ ់ ណា ំ

ដំណើំ �ើរដែ�លចាយ

ការចំណា យធនធាន ំ

របស់ដែ�ល ចាយ ់

ប្រ�ភព៖ វចនានុ​ុ ក្រ�មសម្តេ�េចសង្ឃឃ ជួ​ួ នណាត

y ក្នុ​ុ�ងមួ​ួ យជី​ីវិតិ យើ�ើងធ្វើ�ើ�ការចំណា យដើ�ើម្បី​ីរស់ ជា ់ ់ មួ​ួ យវត្ថុ​ុ� ំ � នៅ់ �។ ដោ�យផ្សា�រភ្ជា​ាប់ក្រ�ដាសប្រា�ក់

សេ�វាកម្មម ធនធាន ដែ�លជាសកម្មមភាពចំណា យចម្រុះ�ះ�ផ្សេ�េងៗ ចាំបាច់ នៅ់ � ិ ់ ម្រា�ប់ជី ់ វិី តរស់ ំ ំ ស ប្រ�ចាំថ្ងៃ�ៃ។ សង្គគមសព្វវថ្ងៃ�ៃត្រូ�ូវបានកំណ យ ដោ�យប្រ�ភេ�ទនៃ�ការចំណា យ ់ ជាសង្គគមចំណា ំ ំ ំ ំ ត់ថា

កំពុ ួ ។ ំ ុ ងតែ�ពង្រី�ីកខ្លួ�ន

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ហើ�ើយសកម្មមភាពចំណា យទាំងនេះ�ះត្រូ�ូ វតែ�សង្គេ�េតជាច្រើ�ើ�នផ្នែ�ែក ំ ំ

ដោ�យផ្តោ�ោតលើ�ើ បញ្ហា​ាវប្បបធម៌សង្គ ម គ និងប ៌ ិ ញ្ហា​ាបរិស្ថា​ានផ្សេ�េងៗ។ ិ

y អត្តតន័យ យ ័ រួ​ួមនៃ�ពាក្យយថាចំណា ំ

‘គឺជា ់ ូ វសម្ភា​ារៈ​ៈ ឺ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់នូ

ឬសេ�វាកម្មមណាមួ​ួ យដើ�ើម្បី​ី �

បំពេ� ូវការរបស់ម ់ ់ នុ​ុ ស្សស’។ ដូ​ូ ចនិយ ំ ញរាល់តម្រូ� ិ មន័យ ័ ដែ�លបានបកស្រា�យពី​ីខាងដើ�ើម ការ ិ ចំណា យមានទំនាក់ ទំ តស្និ​ិ�ទ្ធធទៅ �នឹងតម្រូ� ូវការរបស់ម ់ នងយ៉ា​ាងជិ ់ នុ​ុ ស្សស។ ំ ំ ំ ឹ

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ការចំណា យ ំ

ទៅ�តាមភាពលោ�ភលន់ ់ ទីបំ ឱ្យយការចំណា យលើ�ើសពី​ីតម្រូ�ូវការ។ ី ផុ ំ ុ តមិន ិ អាចបំពេ� ំ ញចិត្តត ិ និងធ្វើ�ើ� ិ ំ

y ការដែ�លប្រ�មូ​ូ លយកវត្ថុ​ុ�បំណង ទាំងនោះ�ះ ំ ំ បំពុ ំ ុ លបរិស្ថា​ាន។ ិ

ធ្វើ�ើ�ឱ្យយផែ�នដី​ីបាត់បង់ ់ ់ធនធានធម្មមជាតិ ិ

បើ�ើពិ​ិចារណាលើ�ើនិន្នា​ា ិ ការអតីត ី កាល

និង ិ

និងបច្ចុ​ុ�ប្បបន្ន នយើ�ើងកំពុ ិ ំ ុ ងជួ​ួ បប្រ�ទះ​ះ

ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ធ រិំ តិ ការសឹករេ​េចរឹ លដី​ី ការពឹ​ឹងផ្អែ�ែកខ្ពពស់ទៅ់ �លើ�ើហ្វូ​ូ�ស៊ី​ី�ល ់ នធានធម្មមជាតិលើ�ើសកំ ិ ឹ ឹ

ឥន្ធធនៈ​ៈ

ជាដើ�ើមធ្វើ�ើ�ឱ្យយការបំផ្លា​ា �នល្បឿ�ឿ�នយ៉ា​ាងលឿ�ឿនដោ�យដំណើំ �ើរការផលិត ំ ញបរិស្ថា​ានបង្កើ�ើ ិ ិ

និង ប់លំ ត ់ ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�ទៅ�ថ្ងៃ�ៃអនាគតយើ�ើងនឹងបញ្ចច ់ នាំ ិ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់។ ឹ ំ នៃ�ការផលិ ិ និង ិ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ំ ទាំងនេះ�ះ ំ

ហើ�ើយត្រូ�ូវតែ�មានគោ�លជំ​ំហររក្សា�កំរិំ តប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ប្រ�កបដោ �យនិរិ ន្តតភាព។ ់ ិ

នេះ�ះ

មានន័យ ធំ​ំ ិ ់ ួ រតែ�ត្រូ�ូវបានដោះ�ះស្រា�យនៅ�ក្នុ​ុ�ងវិមាត្រ�ដ៏​៏ ័ ថា ដំណើំ �ើរការផលិត ិ និង ិ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់គួ

�យការការពារបរិស្ថា​ាន។ នៃ�ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ធ ់ នធានប្រ�កបដោ�យប្រ�សិទ្ធិ � ព និងប្រ�កបដោ ិ ិ ិភា ិ

55

y សូ​ូ មរៀ�ៀបចំនួ ់ ១ក្រុ�ុមៗ។ ំ ួ នមនុ​ុ ស្សសពី​ី៥ទៅ�៧នាក់ក្នុ​ុ�ង

y សូ​ូ មដំណើំ �ើរការរយៈ​ៈពេ�ល១០ទៅ�២០នាទីទៅី �តាមចំនួ ំ ួ នមនុ​ុ ស្សស។

y ចំពោះំ �ះផ្នែ�ែកនីមួ ់ ីពិ​ិភាក្សា�ជាមួ​ួ យសមាជិ​ិក ី ួ យៗអាចធ្វើ�ើ�ការកែ�ប្រែ�ែឬបន្ថែ�ែមតាមចិត្តតប ិ ន្ទា​ាប់ពី ក្រុ�ុមហើ�ើយ។

y ក្រោ��យពី​ីជជែ�កដោ�យសេ�រីអំី ពី ំ ីគំនិ ិ ៀងៗខ្លួ​ួ�នតាមរយៈ​ៈការពិ​ិភាក្សា� ំ តរៀ� មាតិកា ់ មប្រ�ភេ�ទវា ិ នោះ�ះដាក់តា

អាចសរសេ�រ

សរសេ�រគំនិ ់ ជាមុ​ុ ន ិ ៀងៗខ្លួ​ួ�នលើ�ើកូ​ូនក្រ�ដាសកត់ត្រា� ំ តរៀ�

សិន ់ ករៀ�ៀបចំដោំ �យផ្តុំ​ំ��មាតិកា ិ បន្ទា​ាប់ម ិ រដូ​ូ ចឬស្រ�ដៀ�ៀងគ្នា​ា ឱ្យយនៅ�ជាមួ​ួ យគ្នា​ា ។

y ប្រ�ភេ�ទបញ្ហា​ាដែ�លជាន់គ្នា​ាតែ�មួ បញ្ហា​ានៅ�តាម ួ យ ត្រូ�ូវពិ​ិភាក្សា�រួ​ួមគ្នា​ាដើ�ើម្បី​ី �កំ​ំណត់ទី ់ ់ តាំ ី ង។ ំ បន្ទា​ាត់ព្រំ� នៅ់ �កណ្តា​ាល។ ់ ំដែ�នគឺដាក់ ឺ

y ករណី​ីអត្តតន័យ ័ ខុ​ុ សគ្នា​ា សម្រ�បសម្រួ�ួលគ្នា​ា ។

ក្រោ��យពី​ីឆ្លលងកាត់ដំ ក់កា យ ់ ណា ់ លពន្យយល់គ្នា​ាហើ�ើ ់ ំ

y ត្រូ�ូវពិ​ិនិត្យ ិ យថាបញ្ហា​ាមួ​ួ យអាចត្រូ�ូវបានបកស្រា�យ ទៀ�ៀត។

ធ្វើ�ើ�ការ

និងភ្ជា ិ ា ប់ទៅ់ �ជាមួ​ួ យបញ្ហា​ាជាច្រើ�ើ�ន

ឧទាហរណ៍​៍

– សង្គគម៖ និន្នា​ា យទៅ�លើ�ើសម្ភា​ារៈ​ៈលេ�ចធ្លោ�ោ (ឥទ្ធិ​ិ �ពលជោ�រតាមគ្នា​ា ) ិ ការចំណា ំ – ភូ​ូ មិសា ត បញ្ហា​ាចោ�លសម្រា�មនៅ�ក្នុ​ុ�ងភូ​ូមិយើ�ើង ិ ស្រ្ត�៖ ិ – បរិស្ថា​ាន៖ គំន ិ ំ រសម្រា�ម ការឡើ�ើងកម្តៅ�ៅផែ�នដី​ី – សេ�ដ្ឋឋកិច្ចច ិ ៖

បំណុ យហួ​ួ សប្រ�មាណ ំ ុ លកាតឥណទានដោ�យការចំណា ំ

កើ�ើនឡើ�ើង

ប្រា�ក់កម្ចី​ី� ់

– នយោ�បាយ៖ ការឃុ​ុបឃិតផ្នែ ិ �ែកនយោ�បាយជាមួ​ួ យសាជី​ីវកម្មមធំៗ ំ

– ពិ​ិភពលោ�ក៖ ការបំពុ ំ ុ លបរិស្ថា​ាន ិ

* ឥទ្ធិ​ិ �ពលជោ�រតាមគ្នា​ា (veblen effect)៖ ជាបាតុ​ុ ភូ​ូ តមួ​ួ យដែ�លទោះ�ះបីជា ី តម្លៃ�ៃកំពុ ំ ុ ងកើ�ើនឡើ�ើង ក៏ដោ៏ �យ ជាមួ​ួ យអំនួ ិ ំ ួ ត និង ិ ការសម្ញែ�ែងធ្វើ�ើ�ឱ្យយតម្រូ�ូវការមិនថ ិ យចុះ​ះ�ទេ� ផ្ទុ​ុ� យទៅ�វិញមានការ

កើ�ើនឡើ�ើង។

ឧ ប្រ�

ន ិ ា បរិស្ថា

ជាជ ន)

ភូ​ូមិ​ិ សាស្ត្រ�រ

សង្គ គម (

ហិ​ិរ

ពិ​ិភពលោ�

ញ្ញវ ញ ត្ថុ​ុ� )

ការចំ​ំ ណាយដោ�យ ខ្ជះ​ះ�ខ្ជា​ាយ

ក

សេ� ដ្ឋឋកិ​ិច្ច ច(ឧ

បញ្ហា​ាសណ្ឋា​ានកង់​់ រទេះ�ះ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

នយោ�បាយ (ឧ សិ​ិទ្ធិ​ិ�)

55

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ y សកម្មមភាព

សិស្សា ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ ស

‘បញ្ហា​ាសណ្ឋា ា នកង់​់រទេះ�ះ’

ស្វែ�ង ែ រកបញ្ហា​ាទាំងឡាយដែ�លជះ​ះឥទ្ធិ​ិ �ពលដល់ ់ ំ

ក្រោ��យពី​ីវិភាគពី ិ ីសារៈ​ៈសំខា ំ ន់ ់

រវាងភាពពាក់ព័ ់ ័ន្ធធនៃ�បញ្ហា​ានីមួ ី ួ យៗតាម

លក្ខខណៈ​ៈជាតំបន់ យ សិស្សា ិ ់ អាចផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ់ រដោ�យវិជ្ជជមាន ិ ិ ានុ​ុ សិស្ស ិ សជឿ�ឿជាក់ថា ំ ់ និងសកលហើ�ើ

ដោ�យខ្លួ​ួ�នគេ� ហើ�ើយជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សយកមួ​ួ យចំណុ មុ​ុ នអនុ​ុ វត្តតន៍​៍ដើ�ើម្បី​ី � ិ ំ ុ ច ធ្វើ�ើ�ជាសកម្មមភាពវិភាគ បន្តតសកម្មមភាព។

y តាមរយៈ​ៈបំណែំ �ងចែ�កចំណា ត់ថ្នា​ាក់ ់ ់ ធ្វើ�ើ�ឱ្យយយើ�ើងអាចរកឃើ�ញ ំ ើ នូ​ូ វបញ្ហា​ាជាច្រើ�ើ�នយ៉ា​ាង។

y ដើ�ើម្បី​ីការពិ ុ នីមួ ់ ម � ិភាក្សា�បានរលូ​ូ ន អាចជ្រើ�ើ�សរើ�ើសអ្ននកសម្រ�បសម្រួ�ួលសម្រា�ប់ក្រុ� ី ួ យៗបាន។ y សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ឱ្យយផ្នែ�ែកនីមួ ទំ ។ ់ នង ី ួ យៗមានទំនាក់ ំ ំ រវាងគ្នា​ានឹងគ្នា​ា ឹ

y ស្តា​ា ប់ម យ សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ឱ្យយខ្លឹ​ឹ�មសារនោះ�ះអាចទទួ​ួ លយកបាន។ ់ តិភា ិ គតិចហើ�ើ ិ

y តាមរយៈ​ៈការពិ​ិភាក្សា�តាមក្រុ�ុម យើ�ើងអាចរៀ�ៀបខ្លឹ​ឹ�មសារនីមួ ី ួ យៗទៅ�តាមប្រ�ភេ�ទនីមួ ី ួ យៗ។ ឬ អាចបញ្ចេ�េញមតិផ្សេិ �េងៗយ៉ា​ាងលឿ�ឿនភ្លា​ា មៗ

និងដោ ិ �យការពិ​ិចារណាហើ�ើយរៀ�ៀបចំខ្លឹ​ឹ� ំ មសារ

ស្រ�ដៀ�ៀងគ្នា​ាដាក់ជា ់ មួ​ួ យគ្នា​ា ។ (ក្នុ​ុ�ងករណី​ីបញ្ចេ�េញមតិ ិ ប្រើ�ើ�កូ​ូ នក្រ�ដាសកត់ត្រា� ់ ឱ្យយមានប្រ�សិទ្ធិ ិ ិ�

ភាព)

y តាមប្រ�ធានបទនីមួ ំ ូ លាយ ី ួ យៗសូ​ូ មប្រ�មូ​ូ លបញ្ចូ​ូ�លគ្នា​ានូ​ូវចំណេះំ �ះដឹ​ឹងទូ​ូលំទូ កាន់តែ�ធំ ទូ របែ�ប។ ់ ំ ូ លាយ និងច្រើ�ើ�នសម្បូ​ូ� ិ

ដើ�ើម្បី​ី �ពង្រី�ីកឱ្យយ

y ទោះ�ះជាឥទ្ធិ​ិ �ពលដ៏តូ ៏ ូ ចមួ​ួ យក៏ដោ៏ �យ ត្រូ�ូវធ្វើ�ើ�ឱ្យយវាមានអត្ថថន័យ ័ ដែ�លអាចទទួ​ួ លយកបាន។

ឯកសារយោ�ង OXFAM, 『សកលភាវូ​ូបនីយ ី កម្មម』, BeautifulStore

CHUN Kyung Hee et al., 『ការចំណា យសមរម្យយ ការចំណា យដោ�យសីល ំ ំ ី ធម៌』៌ , SigmaPress

55

វត្ថុ​ុ�ដែ�លខ្ញុំ​ំ� �ទិ​ិញពណ៌​៌នាអំ​ំពី​ីខ្ញុំ​ំ�? �

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ការស្វែ�ែងយល់​់ អំ​ំពី​ី វប្បបធម៌​៌ ចំ​ំណាយ

• សកម្មមភាព៖ ការពិភា ិ ក្សា​ារួ​ួមគ្នា​ា ការពិភា ិ ក្សា​ាបុ​ុគ្គគល

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ ៦.២(ម្នា​ាក់ ់ ១សន្លឹ​ឹក ់ � កិច្ច ិ កា � ) សម្ភា​ារៈ​ៈកត់ត្រា� • ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់អំ ។ ់ ពី​ី ំ ឥទ្ធិ​ិព � លនៃ�ការចំណាយ ំ

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y សូ​ូ មមើ�ើលក្រ�ដាសផ្សា​ាយពាណិ​ិជ្ជជកម្មមអំពី យ គិតអំ និង ែ ចហើ�ើ ួ ំ ីផ្ទះ​ះ�ល្វែ�ងរួ ិ ពី ំ ីផលិតផល ិ ិ ការចំ ំ ណាយរៀ�ៀងៗខ្លួ​ួ�ន។

y សំណួ ំ ួ រពិ​ិភាក្សា​ា៖

“កន្លែ�ែងដែ�លអ្ននករស់នៅ់ � ពណ៌​៌នាអំពី ំ ីអ្ននក”

១) យល់ស្រ់ �បទៅ�នឹងចំ ឹ ណងជើ�ើងពាណិ ំ ិ ជ្ជជកម្មមដែ�រ ឬទេ�?

២) ពេ�លទិញ ំ ត ់ ិ ឥវ៉ា​ាន់អ្វី​ី�ដែ�លខ្ញុំ ិ ថាសំខា ំ ន់?់ ��គិ

៣) ធ្លា​ា ប់វា ដែ�លគេ�ពាក់ ់ យតម្លៃ�ៃអ្ននកដទៃ� តាមរយៈ​ៈសំលៀ� ់ ់ ឬវត្ថុ​ុ�ដែ�លគេ�ប្រើ�ើ�ឬទេ�? ំ ៀកបំពាក់ ំ

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

៦.២

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ទស្សសនវិទូ​ូិ បារាំងលោ�ក Jean Baudrillard បានវិនិ​ិ ច្ឆ័ ’នៅ�ក្នុ​ុ�ងសង្គគម ័ � ពាក្យយ ‘ផលិតផល ិ យ ិ ំ

អ្ននកប្រើ�ើ�ប្រា�ស់សម័ យ ឱ្យយតាមរយៈ​ៈបំណងនិ ម្មិ​ិ�ត ់ ់ ័ បច្ចុ​ុ�ប្បបន្ននថា វាគឺជា ឺ អ្វី​ី�ដែ�លត្រូ�ូវបានគេ�ផ្តតល់តម្លៃ�ៃ ំ ិ ជាជាងតម្លៃ�ៃប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ជា ែ ។ ហេ�តុ​ុ នេះ�ះហើ�ើយវាហួ​ួ សពី​ីតម្រូ�ូវការសាមញ្ញញធម្មមតា។ ់ ក់ស្តែ់ �ង

y បើ�ើគិតត្រឹ� ម យយើ�ើងពិ​ិបាកយល់អំ យ ់ ពី ិ ឹ តែ�ចំណា ំ ំ ីការចំណា ំ

ឬការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់នៅ់ �ក្នុ​ុ�ងសង្គគម

់ចំណុ សម័យ ត់ធ្ង យផ្សា​ារភ្ជា​ាប់ជា ់ ់ ងន់ត្រ�ង់ ់ ់ មួ​ួ យនឹង ័ ទំនើំ � ើបនេះ�ះ។ សូ​ូ មពន្យយល់សង្កក ំ ុ ច ចំណា ំ ឹ វប្បបធម៌ ៌ នៃ�ចំណា យ ហើ�ើយវប្បបធម៌ចំ យ នឹងបន្តតក្លា​ា យទៅ�ជាសង្គគមនៃ�ចំណា យ។ ៌ ណា ំ ំ ឹ ំ

y នៅ�ក្នុ​ុ�ងវប្បបធម៌ចំ យ ទ្រ�ង់​់ទ្រា�យនៃ�ការចំណា យអាចផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ់ ររូ​ូបរាង។ បុ​ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ អាច ៌ ណា ំ ំ

ធ្លា​ាក់ចូ តកម្ម រម បស់ផលិ តផល ណាមួ​ួ យ ដោ�យភាពទាក់ទា ់ ូ លទៅ�ក្នុ​ុ�ងកត្តា​ា នៃ�ចង្វា​ាក់ផលិ ់ ់ ់ ញឥត ិ ិ ឈប់ឈ ់ រ។

y ប្រ�ភេ�ទនៃ�ការចំណា យរបស់សង្គ ម គ ទំនើំ � ើបមានដូ​ូចតទៅ�។ ់ ំ

– ចំណា យហួ​ួ សប្រ�មាណ៖ ជាចំណា យដែ�លលើ�ើសពី​ីចំណូ ួ ។ ់ �ន ំ ំ ំ ូ លរបស់ខ្លួ

– ចំណា យអួ​ួ ត៖ ជាចំណា យដើ�ើម្បី​ី �បង្អួ​ួ�តទ្រ�ព្យយសម្បបត្តិ​ិ� និង ់ នកដទៃ�។ ំ ំ ិ ឋានៈ​ៈដល់អ្ន – ចំណា យអនិស្ស ំ ិ សរភាព៖ ពាណិ​ិជ្ជជកម្មម។

ជាចំណា យដែ�លអាស្រ័�យ ំ ័ លើ�ើខ្លឹ​ឹ�មសារនៃ�ការផ្សា​ាយ

– ចំណា យតាមគ្នា​ា ៖ ជាចំណា យដែ�លធ្វើ�ើ�តាមចំណា យរបស់អ្ន ់ នកដទៃ�។ ំ ំ ំ – ចំណា យឥតគិត យហួ​ួ សប្រ�មាណដោ�យគ្មា​ានផែ�នការ។ ំ ិ ៖ ជាចំណា ំ

55

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

តួ​ួ នាទី​ី និ​ិ ងទំ​ំនួ​ួលខុ​ុសត្រូ�វូ របស់​់ អ្ននកប្រើ��ើ ប្រា�ស់​់

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y រៀ�ៀបចំក្នុ​ុ�ង ់ ំ ១ក្រុ�ុម២នាក់។

y ជជែ�កជាមួ​ួ យមិត្តតភក្តិ​ិ�អំ ពី ួ បានទិញ ់ ិ ំ ីរបស់អ្វី​ី�ដែ�លខ្លួ ិ កាលពី​ីខែ�មុ​ុន។ �ន y ឱ្យយម្នា​ាក់ៗ ់ សួ​ួ រសំណួ ់ ះ។ ំ ួ រគ្នា​ាអំពី ំ ីមូ​ូលហេ�តុ​ុ ដែ�លធ្វើ�ើ�ឱ្យយទិញ ិ របស់នោះ�

y ក្នុ​ុ�ងចំ ំ ណោ� ម វ ត្ថុ​ុ� ទាំ ងនោះ� ះ ព្យា​ា យា ម បែ�ងចែ�ក ថា រ បស់​់ ណា ដែ�លមានប្រ�យោ�ជន៍​៍ ំ ចាំបាច់ ដែ�លមិនចាំ បាច់ ់ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ និង ់ ់ ិ របស់ណា ិ ំ ក្នុ​ុ�ង ំ ។ ※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ណែ�នាំសិ យដោ�យហេ�តុ​ុ ផលផ្សេ�េងៗ ់ ណើំ �ើរការនៃ�ចំណា ិ សឱ្យយគិត ិ ដល់ដំ ំ ំ ស្ស ចំណា យដោ�យសារតែ�ភាពចាំបាច់ ់ ំ ំ ។

y សូ​ូ មពន្យយល់សង្កក ត់ន័ យអាចបង្ហា​ាញអំពី ់ ់ យ ័ ថាតាមរយៈ​ៈការចំណា ំ ំ ី ចរិតលក្ខខ ណៈ​ៈរបស់បុ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ បាន។ ិ

តម្លៃ�ៃ

ដែ�លមិនមែ�ន ជា ិ ការគិត ិ

និង ិ

y យើ�ើងអាចប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ផលិតផលកសិ ដ ់ ល់បរិ ់ ស្ថា​ាន ិ ិកម្មមណាដែ�លប្រើ�ើ�វត្ថុ​ុ� ធាតុ​ុ ដើ�ើមមិនប៉ះ​ះ�ពាល់ ិ ិ

និងផលិ តផលពាណិ ី �ទទួ​ួលបានយុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌សង្គ ម គ ។ ហើ�ើយ ៌ ៌ ិ ិ ិ ជ្ជជកម្មមដែ�លប្រ�កបដោ�យយុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌ដើ�ើម្បី

ដើ�ើម្បី​ី កា � រពារសិ​ិ ទ្ធិ​ិ �ម នុ​ុ ស្សសយើ�ើងមិ ិនទិ ិញ សំ​ំ លៀ�ៀកបំ ំពាក់ ់ដែ�លផលិ ិតដោ�យការកេ�ងប្រ�វ័ ័ញ្ចច

កម្លាំ​ំ�ងពលកម្មមកុ​ុមារទេ�

ការពារសត្វវផងដែ�រ។

ហើ�ើយក៏មិ ៏ នទិ ិ ញ ិ គ្រឿ��ឿងសំអា ំ ងណាដែ�លធ្វើ�ើ�តេ�ស្តតលើ�ើសត្វវ

y ដូ​ូ ចនេះ�ះហើ�ើយយើ�ើងអាចបង្ហា​ាញមតិយើ�ើង តាមរយៈ​ៈការចំណា យ ិ ំ

ដើ�ើម្បី​ី �

ចំពោះំ �ះក្រុ�ុមហ៊ុ​ុ�នដែ�លតម្រូ�ូវ

ិ យតបចំពោះំ �ះរឿ�ឿងទាំងនោះ�ះយ៉ា​ាងរហ័ ស តាមរសនិយ និងឆ្លើ�ើ� ់ តិថិ ័ ។ មានមនុ​ុ ស្សស ិ មរបស់អ ិ ជន ិ ំ

ិ មួ​ួ យចំនួ ណា យរបស់អ �នឹងសកម្ម ភា ម ពបោះ�ះឆ្នោ�ោត។ ់ តិថិ ំ ួ នប្រ�ដូ​ូ ចឥរិយាបថចំ ំ ិ ជនទៅ ឹ ិ ហេ�តុ​ុ ផលនេះ�ះ

ិ អតិថិ ួ នាទី ី ិ ជនមានតួ

ចំណា យដ៏​៏សមរម្យយ។ ំ

សម្រា�ប់ ់

និងទំ ់ ការដឹ​ឹកនាំទៅ�រកវប្បបធម៌ ៌ ិ នួ ំ ួ លខុ​ុ សត្រូ�ូវសំខា ំ ន់ក្នុ​ុ�ង ំ

66

អ្វី​ី �ៗដែ�លបានមកជាមួ​ួយនឹ​ឹង ចំណា យ ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ដំ​ំ ណាក់​់ កាលនៃ�ចំ​ំ ណាយ

• សកម្មមភាព៖ សកម្មមភាពបុ​ុគ្គគល ការពិភា ិ ក្សា​ារួ​ួមគ្នា​ា

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ៦.៣(ម្នា​ាក់១ ់ សន្លឹ​ឹក ់ � កិច្ច ិ កា � ) សម្ភា​ារៈ​ៈកត់ត្រា�

• ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់អំ និង ់ ពី​ីដំ ់ ន្ធធនឹ​ឹ ់ ។ ំ ើ រការដែ�លពាក់ព័ ំ ណើ� ័ ងចំណាយ ំ ិ សាកគិត ិ ពី​ីឥទ្ធិ​ិព � លរបស់វា

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បំពេ� ំ ញចន្លោះ�ះ�នៅ�ក្នុ​ុ�ងសៀ�ៀវភៅ�លំហា ំ ត់ ់ ការផលិ​ិត

ការទិ​ិញ

ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់

ការបោះ�ះចោ�ល

y ជាធម្មមតាចំពោះំ �ះពាក្យយថា ‘ចំណា យ’ យើ�ើងនឹងគិ យ ‘ទិញ ់ ំ ឹ ត ិ ដល់ពាក្យ ិ ’ដែ�លជាសកម្មមភាព ទិញ យ ‘ផលិត ិ ឥវ៉ា​ាន់ ់ ប៉ុ� ន្តែុ �ែសូ​ូមសាកគិតដែ�លពាក្យ ិ ិ ’ ‘ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់’់ ‘បោះ�ះចោ�ល’ជាដើ�ើម ដែ�ល

ជាអ្វី​ី�ដែ�លមកជាមួ​ួ យនឹង យ។ ឹ ការចំណា ំ

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

រឿ�ឿងរាវបង្កកប់​់ នៅ�ក្នុ​ុ�ងអាវយឺ​ឺ ត។

សរសៃ�អំ​ំបោះ�ះ សំ​ំយោ�គ

ការនាំ​ំចូ​ូលពី​ី បរទេ�ស

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y បំពេ� ់ ញពី​ីអាវយឺត ំ ញរង្វវង់​់ដែ�លភ្ជា​ាប់ចេ� ឺ ។

y អាចបន្ថែ�ែមរង្វវង់​់ទៀ�ៀតដើ�ើម្បី​ី �បន្ថែ�ែមពាក្យយ។ ឥន្ធធនៈ​ៈធ្យូ​ូ�ងថ្មម

គ្រោះ��ះថ្នា​ាក់​់ដល់​់ រាងកាយ ការព្យា​ាបាលដោ�យគី​ីមី​ី

រោ�គសើ�ើស្បែ�ែក បំ​ំពុ​ុលបរិ​ិស្ថា​ាន បំ​ំលែ�ងប្រ�ភេ�ទថ្មី​ី�

ច្បា​ាប់​់ ពាណិ​ិ ជ្ជជកម្មមអន្តតរជាតិ​ិ

ការចែ�កចាយ គំ​ំលាតសេ�ដ្ឋឋកិ​ិច្ចច

បញ្ហា​ាថាមពល បំ​ំពុ​ុលបរិ​ិស្ថា​ាន សកម្មមភាពផ្សសព្វវផ្សា​ាយ

ការលក់​់

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

៦.៣

ការប្រើ��ើប្រា�ស់​់ ថាមពល ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ក្រ�ដាស

បញ្ហា​ាការចំ​ំណាយហួ​ួសកំ​ំរិត ិ ហាងពាណិ​ិ ជ្ជជកម្មម

សិ​ិទ្ធិ​ិ�កម្មមករ បញ្ហា​ាអចលនទ្រ�ព្យយ

ការប្រើ��ើប្រា�ស់​់ ទឹ​ឹក ការបញ្ចេ�េញឧស្ម័​័�នផ្ទះ​ះ�កញ្ចចក់​់

កំ​ំណើ�ើ នកម្ដៅ�ៅផែ�នដី​ី

បញ្ហា​ាសិ​ិទ្ធិ�ម ិ នុ​ុស្សស

រោ�ងចក្រ� ផលិ​ិ តកម្មម

វិ​ិបត្តិ​ិ�នយោ�បាយ ការកេ�ងប្រ�វ័ ័ញ្ចចកម្លាំ​ំ ងពល កម្មម � ពលកម្មមកុ​ុមារ ថ្នាំ​ំពណ៌ � ៌ គី​ីមី​ី

កប្បា​ាស

ថ្នាំ​ំសំ​ំ � លាប់​់ សត្វវល្អិ� ត ិ

ការបំ​ំពុ​ុលទន្លេ�េ មុ​ុយតាស្យុ​ុ�ង ការបំ​ំពុ​ុលដី​ីស្រែ�� ការបំ​ំពុ​ុលទឹ​ឹកផឹ​ឹ ក ការស្លា​ាប់​់ គ្រា�ប់​់ពូ​ូជ ញៀ�ៀនការប្រើ�ើ�ថ្នាំ​ំក � សិ​ិកម្មម

ការបំ​ំផ្លា​ាញព្រៃ�ៃឈើ�ើដោ�យការវាទដី​ី បង្កើ�ើ�នផល

66

ការបង្ខូ​ូ�ចទ្រ�ង់​់ ទ្រា�យផលិ​ិតកម្មមកប្បា​ាស(កសិ​ិដ្ឋា​ា នក្ស័​័�យធន)

y ធ្វើ�ើ�បទបង្ហា​ាញ និងចែ�ករំ លែ�កនូ​ូ វខ្លឹ​ឹ�មសារដែ�លសំរេ�ច ិ ំ ំ បាន។

y ប្រ�ធានបទពិ​ិភាក្សា​ា៖ គ្រា�ន់តែ� ់ អាវយឺត ់ ឺ ១ធ្វើ�ើ�ឱ្យយកន្លែ�ែងមួ​ួ យៗនៅ�លើ�ើសាកលលោ�កភ្ជា​ាប់គ្នា​ា បាន។

យើ�ើងដែ�លជាអ្ននកប្រើ�ើ�ប្រា�ស់មាន ឥទ្ធិ​ិ �ពលចំពោះំ �ះថ្នា​ាក់រៀ� ់ ់ ៀននិងចំ ិ ពោះំ �ះពិ​ិភពលោ�ក

ទាំងមូ​ូ ូវទិញ ិ ិ ត្រូ�ូវប្រើ�ើ�ចំនួ ំ ួ នប៉ុ�ណ្ណា ុ ា ត្រូ�ូវចោ�លវា ំ ល។ បើ�ើអញ្ចឹ​ឹ�ងតើ�ើផលិតផលអ្វី​ី�ដែ�លយើ�ើងត្រូ�

ដោ�យរបៀ�ៀបណា?

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y ការបំ ំផ្លា​ា ញបរិ ស្ថា​ានដែ�លបណ្តា​ាលមកពី ី កា រដាំ​ំដុះ​ះ�កប្បា​ាសស ម្រា� ប់ ់ផលិ ិតកម្មម អា វយឺ ឺតសិ​ិទ្ធិ​ិ � ិ របស់កម្ម ម រនៅ�ក្នុ​ុ�ងរោ�ងចក្រ�ផលិត ់ ក ់ មពលក្នុ​ុ�ងដំណើំ �ើរការនាំចូ​ូំ ល នាំឱ្យយមាន ិ ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ថា ំ

បញ្ហា​ាបរិស្ថា​ាន ិ

និងប ិ ញ្ហា​ាសង្គគមជាដើ�ើម។

មានរឿ�ឿងជាច្រើ�ើ�នដែ�លកើ�ើតឡើ�ើងរួម ួ ជាមួ​ួ យនឹង ឹ

ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ដែ�លយើ�ើងមិន តែ�សោះ� ះ។ ់ ់ ិ បានគិត ិ ដល់ទាល់

y ឧទាហរណ៍​៍ ក្នុ​ុ�ងទឹកដោះ ចេ�ក១ផ្លែ�ែ កាហ្វេ�េ១កែ�វអាចនឹង ឹ �ះគោ�១កែ�វដែ�លយើ�ើងញ៉ាំ​ំ�ព្រឹ�ឹកមិញ ិ ឹ បង្កកប់នូ �ទ្វី​ី�បផ្សេ�េង១ទៀ�ៀតយ៉ា​ាងឆ្ងា​ា យ។ ់ ូ វកម្លាំ​ំ�ងពលកម្មមនៃ�អ្ននកផលិតដែ�លស្ថិ​ិ�តនៅ ិ

តើ�ើមានតែ�

ក្នុ​ុ�ងផលិតកម្ម ក្រ� ក្រុ�ុមហ៊ុ​ុ�ននាំចូ​ូំ ល ម ណាត់ទេ� ់ ? អ្ននកទទួ​ួលខុ​ុ សត្រូ�ូវក្នុ​ុ�ងការដឹ​ឹកជញ្ជូ​ូ�នផលិតផល ិ ិ

ដែ�លគ្រ�ប់គ្រ�ង វា អ្ននកលក់ផលិ តផល ទាំងនោះ�ះក៏ ដូ ់ ់ ិ ៏ ូ ចគ្នា​ាដែ�រ។ ំ

y បើ�ើនៅ�សល់ពេ�ល អាចពន្យយល់ពង្រី ី ខាងក្រោ��ម ‘អ្វី​ី�ៗដែ�លភ្ជា​ាប់ម ់ ់ �ីកសាច់រឿ� ់ ឿងតាមរយៈ​ៈវីដេ�អូ​ូ ់ ក ជាមួ​ួ យការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់’់ បាន។ – Hamburger connection

http://www.eniscuola.net/en/argomento/rain-forest/forest-and-biodiversity/ hamburger-connection1

66

ខ្ញុំ​ំ� �ក៏​៏ជាអតិថិ ិ ិជនប្រ�កបដោ�យ សី​ីលធម៌ដែ� ៌ រ!

ជំ​ំ ហានទី​ី ១

ឥរិ​ិយាបទនៃ�ចំ​ំ ណាយប្រ�កបដោ�យ សី​ីលធម៌​៌

• សកម្មមភាព៖ ការធ្វើ�ើ�សកម្មមភាពទាំងអស់ គ្នា ់ ា ំ

• សម្ភា​ារៈ​ៈ៖ សន្លឹ​ឹក ច រ ៦.៤(ម្នា​ាក់១ ូ ចជាប៊ិ​ិ�ចជាដើ�ើម ់ សន្លឹ​ឹក ់ � កិច្ច ិ កា � ) សម្ភា​ារៈ​ៈកត់ត្រា�ដូ

• ប្រ�ធានបទ៖ ស្វែ�ែងយល់អំ កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌ ៌ និង ់ ពី​ីចំ ំ ណាយប្រ� ំ ិ គិត ិ ពី​ីរបៀ�ៀបអនុ​ុ វត្តត។

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ស្វែ�ែងយល់អំ យប្រ�កបដោ�យក្រ�មសីល ់ ំពី​ីសកម្មមភាពនៃ�ចំណា ់ ល ំ ី ធម៌ទៅ៌ �តាមដំ​ំណាក់កា ចំណា យ។ ំ

ដំ​ំ ណាក់​់ កាលចំ​ំ ណាយ ការបែ�ងចែ�កធនធាន ការទិ​ិញ

សកម្មមភាពចំ​ំ ណាយដោ�យសី​ីលធម៌​៌ ការចែ�ករំ​ំលែ�ក ការបរិ​ិច្ចា​ាគ ការទិ​ិញផលិ​ិតផលដែ�លមិ​ិនប៉ះ​ះ �ពាល់​់ ដល់​់ បរិ​ិស្ថា​ាន ការទិ​ិញ ផលិ​ិតផលពាណិ​ិ ជ្ជជកម្មមសមធម៌​៌ ទិ​ិញទំ​ំនិ​ិញក្នុ​ុ�ងស្រុ� ុក ការធ្វើ�ើ� ពហិ​ិការ

ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់

ការសំ​ំចៃ�ថាមពល និ​ិងទឹ​ឹក ការសំ​ំចៃ�ធនធានធម្មមជាតិ​ិ

ការបោះ�ះចោ�ល

ដាក់​់សម្រា�មដោ�យឡែ�កតាមប្រ�ភេ�ទវា ការកែ�ច្នៃ�ៃ និ​ិងការប្រើ��ើ ប្រា�ស់​់ ឡើ�ើងវិ​ិញ ការប្រើ��ើរបស់​់ ជជុះ​ះ� ការកាត់​់បន្ថថយសំ​ំរាម

ភាពងាយស្រួ�ល ួ ក្នុ​ុ�ងការស្ម័​័�គ្រ�ចិ​ិត្តត

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

៦.៤

ដកស្រ�ង់​់ ពី​ី៖ HONG Yeon Geum, 『អត្តតបទស្រា�វជ្រា�វអំ​ំពី​ីអតិ​ិថិ​ិជនប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ី លធម៌​៌នៅ�ប្រ�ទេ�សកូ​ូរ៉េ​េ�』, The

Catholic University Graduate School, 2009.

y ក្នុ​ុ�ងដំណា ក់កា យ ់ លចំណា ំ ំ

ក្រ�មសីល អាចធ្វើ�ើ�បាន។ ៌ ី ធម៌ដែ�ល ប្រ�ភេ�ទនៃ�ការទិ​ិញ

សាកគិត ញ ់ រិយាបថនៃ�ការទិ ិ ដល់ឥ ិ ដែ�លប្រ�កបដោ�យ ិ លក្ខខណៈ​ៈពិ​ិ សេ�ស

ពហិ​ិការ (Boycotts)

មិ​ិនទិ​ិញផលិ​ិតផលពី​ីសាជី​ី វកម្មមដែ�លគ្មា​ា នក្រ�មសី​ី លធម៌​៌

ការទិ​ិញ (Positive Buying)

ទិ​ិញផលិ​ិតផលដែ�លមានក្រ�មសី​ី លធម៌​៌ល្អអ

ពិ​ិនិ​ិត្យយគ្រ�ប់​់ ជ្រុ� ុងជ្រោ��យ (Fully Screened)

ទិ​ិញក្រោ��យពី​ីធ្វើ�ើ� ការប្រៀ��ៀបធៀ�ៀបនូ​ូវក្រ�មសី​ី លធម៌​៌ របស់​់ ក្រុ� ុមហ៊ុ​ុន � និ​ិងផលិ​ិតផលទាំ​ំងនោះ�ះ

ទិ​ិញតាមរយៈ​ៈទំ​ំនាក់​់ទំ​ំនង (Relationship Purchasing)

ទិ​ិញតាមរយៈ​ៈសហគមន៍​៍ ដែ�លមានទំ​ំនាក់​់ទំ​ំនងជាមួ​ួយអ្ននកផលិ​ិត

ជននិ​ិយមប្រើ�ើ�តែ�ពាក់​់កណ្តា​ាល និ​ិងជននិ​ិយម ប្រើ��ើជានិ​ិរន្តតន៍​៍ (Sustainable Consumerism)

មិ​ិនទិ​ិញ និ​ិងប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ឡើ�ើងវិ​ិញនូ​ូវផលិ​ិតផលដែ�លគ្មា​ា ន និ​ិរន្តតរភាព ទិ​ិញផលិ​ិតផលណាដែ�លអាចប្រើ��ើប្រា�ស់​់ ឡើ�ើងវិ​ិញបាន

ដកស្រ�ង់​់ ពី​ី៖ “The Ethical Consumer”, edited by Rob Harrison, Terry Newholm & Deirdre Shaw, SAGE Publications Ltd., 2005.

66

ជំ​ំ ហានទី​ី ២

ការក្លា​ា យខ្លួ​ួ�នជា ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ណែ�នាំពីំ ីគម្រោ��ង ‘ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន’ទៅ�ដល់សិ ់ ស្ស ិ ស។ គម្រោ��ង ណូ​ូអ៊ី​ី �មផេ�កមែ�ន៖ ជាគម្រោ��ងមួ​ួយឆ្នាំ​ំ� ដែ�លរស់នៅ់ �ដោ�យមិនផ្ត �ះ ពាល់ដល់ ់ ់ ់ ិ តល់ផលប៉ះ បរិស្ថា​ាន រស់នៅ់ �ចំក ិ ំ ណ្តា​ាលក្រុ�ុងញូ​ូវយ៉​៉ក។ (ឯកសារ/ សៀ�ៀវភៅ�)

លោ�កColin Beavanជាអ្ននកកត់ត្រា�ក្នុ​ុ�ងផ្នែ �ែកប្រ�វត្តិ​ិ�សាស្ត្រ�រដែ�លមិនខ្វវល់ ខ្វា​ា យល់ឃើ់ �ញ ់ ់ យពី​ីបរិស្ថា​ាន ិ ើ ថាខ្លួ​ួ�ន ិ នៅ�ថ្ងៃ�ៃមួ​ួយគាត់សម្រេ�េចចិ ត្តតពិ នផ្តតល់ ផល ិ ់ ់ ិ ិសោ�ធន៍​៍ជីវិី តដែ�លមិ ិ

គាត់គ្មា​ានអំ ណា ចចំពោះំ �ះវិបត្តិ​ិ�បរិ ស្ថា​ាន ិ ់ ំ ិ

ប៉ះ​ះ�ពាល់ដ )់ រយៈ​ៈពេ�ល១ឆ្នាំ​ំ�។លក្ខខខណ្ឌឌគឺភរិ ់ ល់បរិ ់ ស្ថា​ាន(ផលប៉ះ​ះ�ពាល់ ឺ យា ិ ិ

និងកូ ់ ត់ក៏ ់ ៏ ិ ូ នស្រី�តូ ី ូ ចរបស់គា

ចូ​ូ លរួ​ួមនិងបន្តតជី វិី តសាមញ្ញញរបស់ ពួ ះចោ�ល ិ ុ ា រៈ​ៈប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ម្តតងបោះ� ់ ួ កគេ�នៅ�ទីក្រុ� ់ នប្រើ�ើ�សម្ភា ់ ិ ី ងញូ ិ ូ វយ៉​៉ក។ គាត់មិ ហើ�ើយមិនប្រើ�ើ� មធ្យោ�ោបាយធ្វើ�ើ�ដំណើំ �ើរផ្សេ�េងៗ ិ

ដើ�ើម្បី​ី �ស្វែ�ង ែ រកទិសដៅ ិ ិ �ជី​ីវិតដោ�យខ្លួ​ួ �នឯង។

និង មិ ច ់ ់ នប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ់ រន្តតអគ្គី​ី�សនី ី ិ ជាតួ​ួ ឯកដែ�លបានកាត់ផ្តា​ាច់ ិ ទីបំ ់ ការជាមួ​ួ យក្រុ�ុមអ្ននកបរិស្ថា​ានហើ�ើយឈាន ី ផុ ំ ុ តគាត់ធ្វើ�ើ� ិ

ិ រដ្ឋឋសភា។ គម្រោ��ងពួ​ួ កគាត់ដែ�ល ទៅ�ដល់កា ញ្ចូ​ូ�លសមាជិក ចាប់ផ្តើ់ �ម ើ� ពី​ីបញ្ហា​ាបរិស្ថា​ាន ់ ់ រពន្យយល់ ់ និងបញ្ចុះ​ះ��ប ិ ិ

នៅ�ទីបំ ់ ី ផុ ំ ុ តបានឆ្លុះ​ះ��បញ្ចាំ​ំ�ងជារួ​ួមនៃ�របៀ�ៀបរស់នៅ់ �ប្រ�កបដោ�យសុ​ុ ភមង្គគល។ សៀ�ៀវភៅ�ដែ�លមានកំណ ំ ត់ត្រា� រយៈ​ៈពេ�លមួ​ួ យឆ្នាំ​ំ�នៃ�គម្រោ��ង ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ននេះ�ះ គឺជា គ្រួ� ូ ួយ ់ ួសារគំរូំ មួ ឺ ដំណើំ �ើរផ្សសងព្រេ�េងដ៏​៏រីករាយរបស់ ី

នៅ�ក្នុ​ុ�ងទីក្រុ� ុ ួ យ។ ី ងមួ

ដកស្រ�ង់​់ពី​ី៖ Bookhouse Publishers Co., Ltd. review

y មើ�ើលឈុ​ុ តខ្លី​ី� (១នាទី ី ៣០វិនាទី ិ )ី របស់ភា ់ ពយន្តតឯកសារ ‘ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន’។

y https://www.youtube.com/watch?v=Z9Ctt7FGFBo

y រៀ�ៀបចំនួ ំ ួ នសមាជិ​ិកក្នុ​ុ�ង១ក្រុ�ុម ៥នាក់ ់ ហើ�ើយដំណើំ �ើរការក្នុ​ុ�ងចន្លោះ�ះ�ពេ�ល២០នាទី។ ី y សាកគិតដោ ិ �យសេ�រីថាអ្វី​ី�ជា ី

‘ការងារដែ�លគិត ិ ថាសំខា ំ ន់’់

‘ការងារដែ�លចំណា យពេ�លច្រើ�ើ�នបំផុ ំ ំ ុ ត’ ។ (សរុ​ុប៤យ៉ា​ាង)

‘ការងារអាទិភា ិ ពខ្ពពស់’់

y គូ​ូ ររូ​ូបភាពសកម្មមភាពជី​ីវិតប្រ�ចាំ ថ្ងៃ�ៃទាំ ងបួ​ួ ិ ិ ពី​ីមុ​ុននៅ�កន្លែ�ែងចន្លោះ�ះ�ទំនេំ �រ ំ ំ នដែ�លអ្នន កបានគិត នៃ�សន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ផលប៉ះ​ះ�ពាល់ ’់ ហើ�ើយសរសេ�រ ់ ិ ការ៦.៤ ‘ការក្លា​ា យខ្លួ​ួ�នជាបុ​ុ រសដែ�លមិនផ្តតល់ ិ ពន្យយល់ខ្លី​ី� ូ ។ (និយា ់ ៗពី​ីរូប ់ ដោំ �យតាមដែ�លអាចធ្វើ�ើ�បាន) ិ យតាមលំដា ំ ប់លំ

y នៅ�ពេ�លគំនូ រចប់ ់ ប្រ�គល់សន្លឹ​ឹ�កកិ ច្ចច ់ ិ ការនោះ�ះឱ្យយទៅ�មិត្តតនៅ ិ �ស្តាំ​ំ�ដៃ�។ ំ ំ ូ រប្រ�ចាំថ្ងៃ�ៃបានគូ​ូ

y ផ្នែ�ែកខាងក្រោ��មនៃ�សន្លឹ​ឹ�កកិ ិ ច្ចច ការសូ​ូ មសរសេ�រអំ​ំ ពី​ី ចំ ំ ណា យប្រ�កបដោ�យសី​ី ល ធម៌ ៌ រៀ�ៀបរាប់ពី ត្តតភក្តិ​ិ�អ្ន ថ្ងៃ�ៃដែ�លអ្នន កយល់ឃើ់ �ញ ូ នកបានគូ​ូ រដើ�ើម្បី​ីអនុ​ុ ិ ់ ីរូបដែ�លមិ ិ � វត្តតក្នុ​ុ�ងជី​ីវិតប្រ�ចាំ ើ ។ ំ

�ស្តាំ​ំ�ដៃ�។ y បន្ទា​ាប់ពី ់ ីបង្ហើ�ើ�យកិច្ចច ់ ត្តតភក្តិ​ិ�ដែ�លនៅ ិ ការរួ​ួច បញ្ជូ​ូ�នសន្លឹ​ឹ�កកិច្ចច ិ ការទៅ�កាន់មិ ិ y បញ្ចចប់សកម្ម ភា ខ្លួ ម ពនៅ�ពេ�លរូ​ូបរបស់ខ្លួ ួ ល១ជុំ​ំ�ដល់ ិ ួ ឯងវិញ! ិ ់ �ន ់ ់ �នវិ

?

– តើ�ើមិត្តត ភាពនៃ�ចំណា យប្រ�កបដោ�យសីល ់ នកណែ�នាំសកម្មម ៌ ិ ៗរបស់អ្ន ំ ី ធម៌មានអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ំ

– តើ�ើមានគំនិ ិ ថ្មី​ី�ពិ​ិសេ�សដែ�រទេ�? ំ ត

– តើ�ើមានមាតិកា ិ រណាអាចអនុ​ុ វត្តតភ្លា​ា មៗដែ�រទេ�?

– តើ�ើខ្ញុំ​ំ��យល់ស្រ់ �បទៅ�នឹងគំ ំ ? ់ ត្តតខ្ញុំ ឹ និ ិ របស់មិ ិ ��ទេ� ំ ត

66

y ខ្លឹ​ឹ�មសារដែ�លមិនគួ ់ នដែ�រ។ ិ ួ រឱ្យយជឿ�ឿក៏អា ៏ ចប្រើ�ើ�យកពន្យយល់បា

y ដឹ​ឹកនាំពួ​ួំ កគេ�ឱ្យយចេះ�ះប្រើ�ើ�សមត្ថថភាពស្រ�មើ�ើស្រ�មៃ�ចម្រុះ�ះ�។ y ករណី​ីមិនប្រើ�ើ� សៀ�ៀវភៅ�លំហា ិ ំ ត់ ់

ប្រើ�ើ�ក្រ�ដាសរ៉ា​ាមជាដើ�ើមរៀ�ៀបទិន្ន ់ សម្ភា​ារៈ​ៈ ិ នន័យ ័ សម្រា�ប់ជា

បង្រៀ��ៀនដោ�យមានអត្ថថន័យ យប្រ�កបដោ�យសីល ់ រចំណា ៌ ័ របស់កា ំ ី ធម៌។

y អាចមានសកម្មមភាពយុ​ុ ទ្ធធនាការ ឬបេ�សកកម្មមដោ�យកិច្ចចសន្យា​ា ណាមួ​ួ យបន្តតទៀ�ៀត ជាលក្ខខណៈ​ៈ ិ បុ​ុ គ្គគលឬ ជាថ្នា​ាក់នៅ់ �ពេ�លក្រោ��យ។

y ភ្ជា​ាប់រូ់ ប ឱ្យយយុ​ុ ទ្ធធនាការ។ ូ ភាពចូ​ូ លគ្នា​ា ឱ្យយក្លា​ា យទៅ�ជាផ្ទាំ​ំ�ងរូ​ូបផ្គុំ​ំ��ធំមួ ំ ួ យដើ�ើម្បី​ី �ធ្វើ�ើ�ជាប័ណ្ណណឃោ�សនា ័

សកម្មមភាពឧទាហរណ៍​៍ សកម្មមភាពប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ១

សកម្មមភាពប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ២

សកម្មមភាពប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ៣

សកម្មមភាពប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ៤

លេ�ងទូ​ូរស័​័ ព្ទទ

គេ�ង

ទៅ�សាលារៀ�ៀន

ងូ​ូតទឹ​ឹក

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

ឥរិ​ិយាបថចំ​ំ ណាយដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ឥរិ​ិយាបថចំ​ំ ណាយដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ឥរិ​ិយាបថចំ​ំ ណាយដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ឥរិ​ិយាបថចំ​ំ ណាយដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌

ប្រើ��ើទូ​ូរស័​័ ព្ទទ១គ្រឿ��ឿងៗឱ្យយបានយូ​ូរ

គេ�ងបិ​ិទភ្លើ�ើ�ងទាំ​ំងអស់​់

ធ្វើ�ើ�ដំ​ំណើ�ើ រថ្មើ�ើ�រជើ�ើងតាមដែ�លអាចធ្វើ�ើ�បាន

ប្រើ��ើទឹ​ឹកដោ�យសំ​ំចៃ�

66

ជំ​ំ ហានទី​ី ៣

កិ​ិ ច្ចចសន្យា​ាសណ្ឋា​ានជើ�ើ ងពី​ីងពាង

| វិ​ិធី​ីដំ​ំ ណើ�ើរការ |

y ណែ�នាំ ពួ ំ ួ កគេ�ឱ្យយសរសេ�រពាក្យយសន្យា​ាដែ�លត្រូ�ូ វប្រ�តិ ិ បត្តិ​ិ�ចំ ំ នួ​ួ ន១ឃ្លា​ានៅ�លើ�ើដងខ្លួ​ួ�ន ពី​ីងពាង។

y នៅ�លើ�ើជើ�ើងរបស់​់ ពី​ី ងពាងសូ​ូ មសរសេ�រផែ�នការជាក់ ់ លា ក់ ់ មួ​ួ យសម្រា� ប់ ់ ពេ�ល ណា/ កន្លែ�ែងណា/អ្វី​ី�ដែ�លត្រូ�ូវអនុ​ុ វត្តត។

y ធ្វើ�ើ�ការស្រ�មៃ�រូ​ូបភាពបន្ទា​ាប់ពី ៗជើ�ើង។ ់ ីអនុ​ុ វត្តតហើ�ើយ រួ​ួចគូ​ូររូ​ូបភាពទាំងនោះ�ះនៅ�ម្តុំ​ំ�� ំ

y រឹតតែ�ប្រ�សើ� រើ បើ�ើដាក់រូ់ បថត ឬរូ​ូបភាពនៃ�ការអនុ​ុ វត្តតជាក់ស្តែ់ �ង ូ ែ ក្រោ��យពី​ីធ្វើ�ើ�ការអនុ​ុ វត្តតរួ​ួច។ ឹ

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

ការសរសេ�រ អំ​ំពី​ីខ្លឹ​ឹ�មសារ អនុ​ុវត្តត

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

រូ ូបភាពនៃ� លទ្ធធផល

※ គន្លឹះ​ះ �� សម្រា�ប់គ្រូ់ �ូ

y អាចកំណ ់ ីចំនួ ់ រហូ​ូ តដល់ចំ ់ នួ ់ ំ ួ នម្នា​ាក់ៗ ំ ួ នជាថ្នា​ាក់។ ំ ត់ផ្នែ់ �ែកដែ�លត្រូ�ូវអនុ​ុ វត្តតចាប់ពី

y បង្កើ�ើ�តប្រ�យោ�គច្បា�ស់លា ុ យើ�ើង ់ ស់តា ់ មរយៈ​ៈការពិ​ិភាក្សា�។ (ឧ៖ ក្នុ​ុ�ងរយៈ​ៈពេ�ល១សប្តា​ាហ៍​៍ក្រុ�ម មិនប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ពែ�ងដែ�លប្រើ�ើ�ហើ�ើ យចោ�លទេ�។) ់ ិ

y ជៀ�ៀសវាងវិធីិ អ ដនិយ ំ ូ ង។ ី នុ​ុ វត្តតដែ�លមិនប្រា�ក ិ ិ ម ឬដែ�លលំបា ំ កតាំងពី ំ ីដំបូ

y ដាក់ក្រ�ដាសសន្យា​ា ឱ្យយពួ​ួ កគេ�អាចពិ​ិនិត្យ ់ ិ យមើ�ើលឃើ�ញ ើ ដោ�យភ្នែ�ែកបាន ហើ�ើយអាចអូ​ូ សចុះ​ះ�អូ​ូ ស ឡើ�ើងបាន។

y សូ​ូ មពិ​ិចារណាផ្តតល់ពិ ់ ិន្ទុ​ុ� ជារង្វា​ាន់ ់

ទៅ�វិញទៅ�មកដោ�យស្វ័​័�យប្រ�វត្តិ​ិ� ។ ិ

ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយពួ​ួ កគេ�ចង់​់ពិ​ិនិត្យ � ិ យមើ�ើលនូ​ូ វក្រ�ដាសសន្យា�ពួ​ួ កគេ�

y ភ្ជា​ាប់ប្រ�យោ�គមួ ។ ួ យៗរបស់ក្រុ� ុ ឱ្យយក្លា​ា យទៅ�ជាគម្រោ��ងតែ�១របស់ថ្នា​ាក់ ់ ់ ម ់ ់

ក៏អា ៏ ចដំណើំ �ើរការ

យុ​ុ ទ្ធធនាការដោ�យឡែ�កមួ​ួ យទៀ�ៀតគឺ ឺ ក្លា​ា យខ្លួ​ួ�នទៅ�ជាបុ​ុ រសដែ�លគ្មា​ានផលប៉ះ​ះ�ពាល់។ (អនុ​ុ វត្តត ់ គូ​ូ ររូ​ូបបុ​ុរសដែ�លគ្មា​ានផលប៉ះ​ះ�ពាល់+ =ប្រើ�ើ�ជាផ្លា​ាកសញ្ញា​ា ឬប័ណ្ណណឃោ�សនា ់ ការតភ្ជា​ាប់ប្រ�យោ�គ ់ ័ របស់យុ ់ ុ ទ្ធធនាការ)

66

១. ការកែ�ច្នៃ�ៃឡើ�ើងវិញ ិ (Recycle)

សំដៅំ �ទៅ�លើ�ើការច្នៃ�ៃផលិតផលមួ ថ្មី​ី�មួ​ួយទៀ�ៀត។ យើ�ើង ួ យទៅ�ជាធនធានវត្ថុ​ុ� ធាតុ​ុ ដើ�ើមសម្រា�ប់ជា ់ ផលិតផល ិ ិ ត្រូ�ូវការប្រ�ព័​័ន្ធធបែ�ងចែ�កវត្ថុ​ុ�ផ្សេ�េងៗទៅ�តាមប្រ�ភេ�ទក្រុ�ុមរបស់វា ់ ដែ�លហៅ�ថា

ដោ�យឡែ�ក’ហើ�ើយជាដំណើំ �ើរការ និង របស់រ់ ដ្ឋា​ាភិបា មូ ់ ់ ូ លដ្ឋា​ាន។ ិ ការគ្រ�ប់គ្រ�ង ិ ល និងថ្នា​ាក់ ិ

‘ការប្រ�មូ​ូ លដាក់ ់

២. ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ឡើ់ �ើងវិញ ិ (Reuse)

សំដៅំ �ទៅ�លើ�ើការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ផលិ តផលមួ យក្នុ​ុ�ងមុ​ុ ខងារដដែ�ល។ យើ�ើងត្រូ�ូវការប្រ�ព័​័ន្ធធ ួ យដែ�លធ្លា​ា ប់ប្រើ�ើ�ហើ�ើ ់ ់ ិ

ដែ�លជួ​ួ យភ្ជា​ាប់ទំ ទំ នចាំ បាច់ និងអ្ន ់ នាក់ ់ នង ់ ់ ់ ះ ំ ំ រវាងអ្ននកដែ�លមានរបស់ដែ�លមិ ិ ិ នកដែ�លត្រូ�ូវការរបស់នោះ� ំ ក្នុ​ុ�ងដៃ�

មានដូ​ូ ចជាផ្សា​ារលក់រ់ បស់ជជុះ​ះ� ់

ឡើ�ើងវិញដល់ ប្រ� ិ ់ ជាពលរដ្ឋឋ។

ហាងលក់វ់ ត្ថុ​ុ�ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ឡើ់ �ើងវិញជាដើ�ើម ិ

ដើ�ើម្បី​ី �បង្កើ�ើ�តទំលា ់ ់ ំ ប់ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់

៣. ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ជា ់ ថ្មី​ី� (Upcycle)

ជាពាក្យយផ្សំ​ំ�រវាងពាក្យយUpgrade និងពាក្យ យRecycle។ មានន័យ ះចោ�លឱ្យយមានតម្លៃ�ៃ ់ ិ ័ ថាច្នៃ�ៃរបស់ដែ�លគេ�បោះ�

បង្កើ�ើ�តទៅ�ជាផលិតផល ថ្មី​ី�មួ​ួយទៀ�ៀត។ ិ ៤. ការធ្វើ�ើ�ពហិកា ិ រ (Boycott)

ពាក្យយនេះ�ះត្រូ�ូវបានបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងនៅ�ឆ្នាំ​ំ�១៨៨០បន្ទា​ាប់ពី ់ ីកសិក ិ រដែ�លជួ​ួ លដី​ីស្រែ��នៅ�ប្រ�ទេ�សអៀ�ៀរឡង់​់

ចលនាបដិ​ិវត្តតន៍​៍ទៅ�នឹង ឹ ការតម្លើ�ើ�ងថ្លៃ�ៃជួ​ួ លខ្ពពស់​់ នីងហែ� មប៊​៊យខត់(់ Charles ី

Cunningham

ធ្វើ�ើ�

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

សេ�ចក្ដី​ី�យោ�ង

និង ៍ ន់ ់ ិ ង់​់គ្លេ�េសលោ�កឆាលស៍ខា ិ ការបណ្តេ�េញមន្ត្រី�ី�ជនជាតិអ

Boycott)ដោ�យជោ�គជ័​័យ។​ ការធ្វើ�ើ�ពហិកា ិ របែ�ងចែ�កជា

ី ពហិកា កា ពកម្ម ក ជាជនជាដើ�ើមនាំគ្នា​ាំ ម រ និងសម្ព័​័�ន្ធធប្រ� ់ ិ រលើ�ើកទី១ ី និងពហិ ិ ិ រលើ�ើកទី២ ី សកម្មមភាពរបស់សហជី ិ

មិ នទិ របស់​់ក្រុ�ុម ហ៊ុ​ុ�នដែ�លមានជំ​ំលោះ�ះនឹ ឹងពល រដ្ឋឋសាមញ្ញញគឺ ជា ិ ញ ិ ផលិ តផល ិ ឺ ការធ្វើ�ើ�ពហិ​ិ កា រលើ�ើកទី ១ ី ។

ពហិ​ិការលើ�ើកទី២ ុ ហ៊ុ​ុ�នដែ�លទទួ​ួ លរងនូ​ូ វ ់ ម ី គឺជា ឺ សកម្មមភាពទាមទារឱ្យយក្រុ�ុមហ៊ុ​ុ�នដែ�លជាដៃ�គូ​ូ ររកស៊ី​ី�របស់ក្រុ� ពហិកា ។ ់ ជំ​ំនួ​ួញនឹងគ្នា​ា ិ រទី១ ី ឈប់ធ្វើ�ើ� ឹ

៥. ការចំណា យប្រ�កបដោ�យនិរិ ន្តតរភាព ំ

សំ​ំ ដៅ�លើ�ើការផ្លា​ាស់​់ ប្តូ​ូ� រលំ ំនាំ នៃ�ចំ ំណា យដែ�លទាមទាររួ​ួម ជាមួ​ួ យការធានានូ​ូ វប្រ�សិ​ិ ទ្ធិ​ិ �ភា ពផលិ ិតកម្មម ំ

សម្រា�ប់កា ។ វាត្រូ�ូវបានគេ�ស្គា​ាល់ថា ់ រប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ធ ់ នធានឱ្យយបានល្អអប្រ�សើ�រើ និង ់ យកាកសំណល់ ់ ់ ជា ិ កាត់បន្ថថ ំ

កាត់បន្ថថ យដ៏​៏ត្រឹ�ម ិ ់ យវិសាលភាពដើ�ើម្បី​ី �ធ្វើ�ើ�ឱ្យយមានការចំណា ំ ឹ ត្រូ�ូវ

ឬការចំណា យដ៏​៏ល្អ។ អ ំ

ជាពិ​ិសេ�សការ

ចំណា យប្រ�កបដោ�យនិរិ ន្តតរភាពនេះ�ះត្រូ�ូ វបានឆ្លុះ​ះ��បញ្ចាំ​ំ�ងយ៉ា​ាងច្បា�ស់​់នៅ�ក្នុ​ុ�ងគោ�លដៅ�ទី១ ី ២នៃ�គោ�លដៅ� ំ

អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍ប្រ�កបដោ�យនិរិ ន្តតរភាព(SDGs: Sustainable Development Goals) និងព្យា​ាក រណ៍​៍យ៉ា​ាងច្បា​ាស់​់ ិ

អំពី ំ ី

‘ផលិត ិ ភាព

ផលិតកម្ម ’ម ។ ិ

និងចំ យប្រ�កបដោ�យនិរិ ន្តតរភាព៖ ិ ណា ំ

ធានានូ​ូ វនិរិ ន្តតរភាពនៃ�ចំណា យ ំ

និងចង្វា​ាក់ ់ ិ

ដកស្រ�ង់​់ពី​ី៖ 「គោ�លដៅ�អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍ប្រ�កបដោ�យនិរិ ន្តតរភាព SDGs」, KoFID, KOICA

66

វិទ្យា�ស្ថា​ានអប់ រំ់ ការយល់ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� អាស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក(Asia-Pacific Centre of Education for International Understanding under the ិ ់ ង ំ auspices of UNESCO, APCEIU) ត្រូ�ូវបានបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងនៅ�ឆ្នាំ​ំ�២០០០ តាមរយៈ​ៈកិច្ចចព្រ� មព្រៀ��ៀងរវាងរដ្ឋា​ាភិបា ិ ិ លនៃ�សាធារណរដ្ឋឋកូ​ូរ៉េ​េ� និង ិ អង្គគការយូ​ូ

ណេ�ស្កូ​ូ� ។ក្នុ​ុ�ងនាមជាវិទ្យា�ស្ថា​ានប្រ�ភេ�ទទី ២ ឹ អន្តតរជាតិ ិ និង ិ ់ ង្គគការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ដែ�លធ្វើ�ើ�ការអប់រំ់ ស្តី​ី�ពី ់ ង ី របស់អ ំ ីការយល់ដឹ ិ ការអប់រំ់ អំ​ំ ពី ំ ីភាពជាពលរដ្ឋឋសកល សម្រា�ប់រ់ ដ្ឋឋជាសមាជិ​ិករបស់អ រំ់ ការយល់ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� អាស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក បាន ិ ់ ង្គគការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ។ក្នុ​ុ�ងនាមជាអ្ននកគិតពិ ់ ង ិ ិចារណា វិទ្យា�ស្ថា​ានអប់ ំ

បង្កើ�ើ�ត និង និងគោ ចាយសម្ភា​ារៈ​ៈអប់រំ់ ផ្សេំ �េងៗដល់បណ្តា​ា ញយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� និង ់ ិ អនុ​ុ វត្តតកម្មមវិធីិ បណ្តុះ​ះ��បណ្តា​ាល ី ិ �លនយោ�បាយផ្សេ�េងៗ ហើ�ើយអភិវិ ឌ្ឍឍ និងចែ�ក ិ ិ

រដ្ឋឋជាសមាជិ​ិករបស់អ ដែ�លជាគោ�លដៅ�អប់រំ់ របស់ អ ិ យ ់ ង្គគការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ។ ជាពិ​ិសេ�ស វាជាស្ថា​ាប័ន ់ ង្គគការ ័ ឈានមុ​ុ ខគេ�មួ​ួ យក្នុ​ុ�ងវិស័ ័ អប់រំ់ ពលរដ្ឋឋសកល ំ ំ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ�ឆ្នាំ​ំ�២០៣០ និងគោ ់ ង្គគការសហប្រ�ជាជាតិ។ ិ �លដៅ�អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍ប្រ�កបដោ�យចីរី ភាពរបស់អ ិ

រួ ួបរួ ួមពលរដ្ឋឋ សកលលោ�ក ដែ�លចេះ�ះគិ​ិ ត​ចេះ�ះយល់​់ ពី​ីគ្នា​ា​​និ​ិ ងចេះ�ះធ្វើ�ើ�សកម្មមភាព Planned and Edited by

APCEIU

Written by

APCEIU

PARK SeoYoun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Planning & Business Team

MOON A-Young, Representative, PEACEMOMO

GONG Yunhee, Director, Global Citizen Education Bonita

KIM Wonseop, Assistant Administrator, BeautifulStore Education & Culture Team

KIM Sunghoon, Team Leader, BeautifulStore Education & Culture Team

Supervised by

CHOI Il Ho, Senior Supervisor, Gangwon Provincial Office of Education

JANG DukHyun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Issue Project Team

© APCEIU 2021 PRN

BE-ITE-2021-028

Publisher

LIM Hyun Mook

APCEIU

120 Saemal-ro, Guro-gu, Seoul, Republic of Korea

Tel. 02-774-3956 | Fax. 02-774-3957

Website www.unescoapceiu.org Email ite@unescoapceiu.org Printed by

Seoul Selection

Publication Date

December 2021

• The copyright of this book belongs to APCEIU. • This book was produced for educational use in the Asia-Pacific region as a part of the Developing Online Educational Materials Project for Global Education in the Asia-Pacific Countries, which is funded by the Ministry of Education of the Republic of Korea and implemented by APCEIU. • The ideas and opinions expressed in this publication are those of the individual authors and do not necessarily represent the official views of APCEIU.

សៀ�ៀវភៅ�ណែ�នាំ ំ សម្រា�ប់​់គ្រូ� ូ

“យើ�ើ ងទាំងអស់ ំ ់ គ្នា​ា ជាពលរដ្ឋឋ សកលលោ�ក!” តើ�ើពលរដ្ឋឋសកលលោ�ក ជាអ្វី​ី�? ចំពោះំ �ះសំណួ ំ ួ រនេះ�ះ គេ�ងាយនឹងគិ ឹ ត ិ ថាអ្ននកដែ�លសកម្មនៅម �ក្នុ​ុ�ង

ឆាកអន្តតរជាតិ ិ ឬអ្ននកដែ�លចេះ�ះនិយា ិ យភាសាបរទេ�សបានល្អអ គឺជា ឺ ពលរដ្ឋឋសកលលោ�ក។ ប៉ុ�ន្ដែុ �ែ

ធាតុ​ុ ពិ​ិត ពលរដ្ឋឋគឺយើ�ើង ទាំងអស់ គ្នា​ានេះ ់ �ះឯង។ នេះ�ះគឺដោឺ �យសារតែ�គុ​ុ ណសម្បបត្តិ​ិ�ចម្បបង ដែ�ល ឺ ំ

ពលរដ្ឋឋសកលលោ�កត្រូ�ូវតែ�មាន គឺយ អ្ន មកនូ​ូ វការផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ិ ់ នកដទៃ� និងនាំ ់ រ ឺ ល់ស្រ់ �បនឹងជី ឹ វិី តរបស់ ិ ំ

ជុំ​ំ�វិញខ្លួ​ួ មយើ�ើងកាន់តែ�ប្រ�សើ �រើ ឡើ�ើង។ យើ�ើងអាចក្លា​ា យជាពលរដ្ឋឋសកល ដោ�យ ិ �ន ដើ�ើម្បី​ីឱ្យយសង្គគ ់ � គ្រា�ន់តែ�ធ្វើ�ើ�សកម្ម ភា ថ្ងៃ�ៃរបស់ ម ព និង ិ ់ ់ ងកិ ់ ិ យកចិត្តតទុ ិ ុ កដាក់នឹ ឹ ច្ចច ិ ការតូ​ូ ចតាចនៅ�ក្នុ​ុ�ងជី​ីវិតប្រ�ចាំ ំ

យើ�ើង។ វិទ្យា�ស្ថា​ានអប់ រំ់ ការយល់ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� អាស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក បានរៀ�ៀបចំ ំ ិ ់ ង ំ

សៀ�ៀវភៅ�កិច្ចច គ្នា​ា ់ អាចនិយា ់ ៉​៉ខ្ញុំ​ំ�� ិ ការនេះ�ះឡើ�ើងដោ�យសង្ឃឹ​ឹ�មថាយើ�ើងទាំងអស់ ិ យដោ�យជឿ�ឿជាក់ថា ំ ជាពលរដ្ឋឋសកលលោ�ក ៉​៉។

។ ការអប់រំ់ អំ​ំ ពី ់ ការ ់ ងន់លើ�ើ ់ ការផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ់ រលើ�ើសពី​ីអ្វី​ី�ទាំងអស់ ំ ីភាពជាពលរដ្ឋឋសកលលោ�កសង្កកត់ធ្ង ំ

ភា ផ្លា​ាស់ប្តូ​ូ� ម ពដោ�យខ្លួ​ួ�នឯង។ ើ� ដោ�យអ្ននកសិក្សា ែ យល់ ់ និងធ្វើ�ើ�សកម្ម ់ រនេះ�ះចាប់ផ្តើ់ �ម ិ � ចេះ�ះគិត ិ ស្វែ�ង ិ

វាជាមូ​ូ លហេ�តុ​ុ ដែ�លសៀ�ៀវភៅ�កិច្ចច ក់កា ់ លទាំងបី ំ ិ ការនេះ�ះផ្តោ�ោតលើ�ើការពង្រឹ�ឹងដំណា ិ ំ នៃី �ការគិត ការស្វែ�ង ែ យល់ ់ និង ិ ានឹង ឹ អាច ិ ការធ្វើ�ើ�សកម្មមភាព។ តាមរយៈ​ៈសកម្មមភាពសប្បា�យៗ អ្ននកសិក្សា

អភិវិ ឌ្ឍឍសមត្ថថភាពដែ�លទាមទារដើ�ើម្បី​ី �ក្លា​ា យជាពលរដ្ឋឋសកលលោ�កបានដោ�យឯកឯង។

ហាមលក់​់