(Student's Workbook in Khmer) Thinking, Empathizing, Acting Global Citizens, Assemble!

សៀ�ៀវភៅ�លំ​ំហាត់​់ សម្រា�ប់​់សិស្ស ិ ស

គិ​ិត យល់​់ពី​ីគ្នា​ា ធ្វើ�� ើសកម្មមភាព

រួបរួ ួ មពលរដ្ឋ ួ ឋ សកលលោ�ក

APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

សៀ�ៀវភៅ�លំ​ំហាត់​់ សម្រា�ប់​់សិស្ស ិ ស

គិ​ិត យល់​់ពី​ីគ្នា​ា ធ្វើ�� ើសកម្មមភាព

រួបរួ ួ មពលរដ្ឋ ួ ឋ សកលលោ�ក

APCEIU, PARK SeoYoun, MOON A-Young, GONG Yunhee, KIM Wonseop, KIM Sunghoon

មាតិកា ិ

(សម្រា�ប់សិ ់ ស្ស ិ ស)

០១

០២

ដែ�រមែ�នទេ�?

ជាច្រើ�ើន � នាក់ទៀ់ �ៀតឬ?

តើ�ខ្ញុំ ើ � ំក៏ � ជា ៏ ពលរដ្ឋឋសកល

05

តើ�នៅើ �ក្នុ​ុ�ងខ្លួ​ួ�នខ្ញុំ​ំ� � មានខ្ញុំ​ំ� �

11

០៣

០៤

អ្ននកដទៃ� គឺមិ ឺ ន ិ មែ�នជា

សន្តិ​ិភា � ព និង ិ ការរស់នៅ់ �

អា! អាថ៌​៌កំ​ំបាំ​ំងនៃ�

ការដែ�លខុ​ុ សប្លែ�ែកពី​ី កំ​ំហុ​ុ សទេ�!

ជាមួ​ួ យគ្នា​ា 15

19

០៥

០៦

បញ្ហា​ា?

ក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ខ្ញុំ​ំ�ក៏ � ជា ៏

ហេ�តុ​ុអ្វី​ី បា � នជាប្លា​ាស្ទិ​ិ�កជា

ចំ​ំណាយដោ�យ

ពលរដ្ឋឋនៃ�សកលលោ�ក 23

ដែ�រ!

33

១.២ តើ�ើខ្ញុំជា �� ំ ជនជាតិ​ិខ្មែ�រែ ១០០%ឬទេ�? ១.៣ តំ​ំណភ្ជា​ាប់​់រវាងអ្ននក និ​ិងខ្ញុំ​ំ��

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

០១

១.១ ផែ�នដី​ីយើ�ើងឥឡូវនេះ�ះ? ូ

តើ�ខ្ញុំើ ក៏�� ំ ជាពលរដ្ឋ ឋ ៏ សកលដែ�រមែ�នទេ�?

00

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

១.១

ផែ�នដី​ីយើ�ង ើ ឥឡូ​ូវនេះ�ះ?

តើ�អ្ន ង ន ឆ្ងងល់ទេ់ �ថាផែ�នដី​ីដែ�លយើ�ង ះ តឡើ� ើ ក ើ កំពុ � �កើ� ើ ើ ? ំ ុ ងតែ�រស់នៅ់ �ឥឡូ​ូវនេះ�ះ កំពុ ំ ុ ងមានរឿ�ឿងអ្វី​ីខ្លះ

ពិ​ិភពលោ�កដែ�លយើ�ង ើ កំពុ ំ ុ ងរស់នៅ់ �នេះ�ះ នៅ�ជាប់ប្រ់ �ទាក់គ្នា ់ ា យ៉ា​ាងស្អេ�េកស្កះ​ះ�។

00

៩៧០លាននាក់​់ ២០១០

៤៤៨០លាននាក់​់

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

1. អ្ននកប្រើ�ើ�ប្រា�ស់បណ្តា​ា ញសង្គគមក្នុ� ុងពិ​ិភពលោ�កមានការកើ�ន ់ ើ ឡើ�ើង

២០២១ ប្រ�ភពពី​ី៖ https://datareportal.com/reports/digital-2021-global-overview-report

2. នៅ�ឆ្នាំ​ំ២០១៩ មនុ​ុស្សសចំ​ំនួ​ួ ន២២៨០លាននាក់បា ់ នផ្លា​ាស់​់ទី​ីទៅ�មករវាងប្រ�ទេ�ស និង ិ ប្រ�ទេ�ស ហើ�ើយគេ�រំពឹ ំ ឹងថានឹង ឹ កើ�ន ើ ឡើ�ើង � ដល់៦ ់ ០០០លាននាក់នៅ់ �ឆ្នាំ​ំ២០៣០។ �

ប្រ�ភព៖ https://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL https://www.icao.int/annual-report-2014/Pages/the-world-of-air-transport-in-2014.aspx

3. មួ​ួ យភាគបួ​ួ ននៃ�ការនាំ​ំចេ�ញរបស់ពិ ញពី​ីធនធានដែ�លផលិតនៅ ់ ិភពលោ�កត្រូ�ូវ​បានផលិតចេ� ិ ិ �ក្នុ​ុ�ងប្រ�ទេ�សដទៃ�ទៀ�ៀត។

00

ា ូ ប្រ�ទេ�សដែ�លកំ​ំពុ​ុងលិ​ិ ចចូ​ូលក្នុងទឹ​ឹក សាច់​់ រឿ�ឿងទី​ី ១ ទូ​ូវ៉ាលូ ុ� ការឡើ�ើងកំដៅំ �ផែ�នដី​ីមិនត្រឹ ើ � យសី​ីតុ​ុ ណ្ហហភាពនៅ�លើ�ផែើ �នដី​ីឡើ�ើងខ្ពពស់ប៉ុ​ុ�ណ្ណោះ ់ �ះ�ទេ� ិ �មតែ ឹ �ធ្វើ�ឱ្យ

ប៉ុ​ុ�ន្តែ�ថែ​ែ �មទាំងបណ្តា​ា លឱ្យយមានគ្រោះ��ះធម្មម ំ

ជាតិផ្សេិ �េងៗដូ​ូ ចជា ការកើ�នឡើ ើ �ើងកម្រិ�តទឹ ិ ក ឹ សមុ​ុ ទ្រ� ការប្រែ�ែប្រួ�ួលប្រ�ព័ន្ធ ័ អេធ �កូ​ូ ឡូ​ូស៊ី​ី� ព្យុះ�ះ�កំបុ ិ គ្រោះ��ះរាំងស្ងួ​ួ ំ � តជាដើ�ើម។ នៅ� ំ ុ តត្បូ​ូ�ង និង

ឆ្នាំ​ំ�២០១៦កម្រិ�តទឹ ិ ក ឹ សមុ​ុ ទ្រ�ទូ​ូ ទាំងពិ ិ ពលោ�កបានកើ�នឡើ ើ �ើង ៨,២ សង់​់ទី​ីម៉ែ�ែត្រ�បើ�ធៀើ �ៀបទៅ�នឹង ឹ ឆ្នាំ​ំ�១៩៩៣។ ំ ភ

តើ�អ្នន ់ ឈ្មោះឺ �ះ�ទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូដែ�លជាប្រ�ទេ�សមួ​ួយស្ថិ​ិ�តនៅ�មហាសមុ​ុ ទ្រ�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�កខាងត្បូ​ូ�ងដែ�រឬទេ�? ទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូជាប្រ�ទេ�សបណ្តុំ​ំ��ដោ�យ ើ កធ្លា​ាប់លឺ កោះ�ះតូ​ូ ចៗចំនួ​ួនប្រាំ� បួ​ួន របានលិច ់ ក ំ ំ ិ រួ​ួចទៅ�ហើ�យដោ ើ �យសារតែ�ការកើ�នឡើ ើ �ើងនៃ�កម្ពពស់ទឹ ឹ ំ ដែ�លកោះ�ះចំនួ​ួនពី​ី សមុ​ុ ទ្រ�

ហើ�យវាត្រូ �ូវបានគេ�ព្យា�ករណ៍​៍ថាមិនយូ ើ ិ ូ រទេ�(ប្រ�ហែ�ល៥០ឆ្នាំ​ំ�ទៀ�ៀត)

ប្រ�ទេ�សទាំងមូ​ូ ឹ រលាយបាត់ ់ ំ លនឹង

ចូ​ូ លទៅ�ក្នុ​ុ�ង

តើ�កា ើ ររែ​ែកពុ​ុ ននូ​ូ វបញ្ហា​ាឡើ�ើងកំដៅំ �ផែ�នដី​ីនេះ�ះ

ជាបន្ទុ​ុ�កដ៏​៏ធំ ំ

សមុ​ុ ទ្រ�។ ប្រ�ទេ�សដែ�លបញ្ចេ�េញឧស្ម័​័�នកាបូ​ូ នឌី​ីអុ​ុកស៊ី​ី�តក្នុ​ុ�ងបរិមាណដ៏​៏ ច្រើ�ើ�នដែ�លធ្វើ�ឱ្យ ើ � យកំដៅំ �ផែ�នដី​ីកាន់តែ់ �ធ្ងងន់ធ្ងង ់ រឡើ�ើង ភាគច្រើ�ើ�ន ិ

គឺជា ឺ ប្រ�ទេ�សដែ�លបានអភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍រួ​ួចហើ�យ ើ តាមរយៈ​ៈឧស្សា​ាហកម្មម។

តែ�ម្នា​ាក់ឯ ់ ងក្នុ​ុ�ងនាមជាប្រ�ទេ�សតូ​ូ ចមួ​ួយដែ�លបញ្ចេ�េញកាបូ​ូ នឌី​ីអុ​ុកស៊ី​ី�តតិច ិ តួ​ួចបំផុ ំ ុ តនេះ�ះមែ�នទេ�? នាយករដ្ឋឋមន្រ្តី�ី�ទូ​ូវ៉ា​ាលូ​ូលោ�កអេ�ណេ�ឡេ�សូ​ូ ប៉ូ​ូ� ងហ្គា​ា

បានអំពា អន្តត ៍ រជាតិ ិ ់ ំ វនាវដល់សហគមន៍

មហិច្ឆ ឆ ដ៏​៏មោះ�ះមុ​ុ តនៅ�ក្នុ​ុ�ងសន្និ​ិ�សី​ីទឆ្នាំ​ំ�២០១៥ដល់ដៃ់ �គូ​ូ ភាគី​ី ិ តា អាកាសធាតុ​ុ ។

“តោះ�ះធ្វើ�ើ �វាដើ�ើម្បី​ី�ប្រ�ទេ�សទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូ។

ដោ�យណែ�នាំអំ​ំ ពី​ីគោ� លដៅ� ំ

និង ិ

ចំពោះ� រែ​ែបំ ំ រួ​ួំ ល ំ ះអនុ​ុ សញ្ញា​ាអង្គគការសហប្រ�ជាជាតិស្តី​ី�ពី​ីបំ ិ

ព្រោះ��ះថាបើ�យើ​ើ �ង ើ អាចជួ​ួយសង្រ្គោះ��ះ�ទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូបាន

ដែ�រ។ (Let’s do it for Tuvalu. For if we save Tuvalu we save the world.)”

យើ�ង ើ ក៏អា ៏ ចជួ​ួយសង្គ្រោះ��ះ�ភពផែ�នដី​ីបានផង

y តើ�អ្នន ់ យករដ្ឋឋមន្ត្រី�ី�ប្រ�ទេ�សទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូ? ើ កមានអារម្មមណ៍​៍យ៉ា​ាងណា ចំពោះ� ំ ះការអំពា ំ វនាវរបស់នា y តើ�មា ើ អាចធ្វើ�ើបា � នដើ�ើម្បី​ី�ប្រ�ទេ�សទូ​ូ វ៉ា​ាលូ​ូ? ើ នអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ដែ�លយើ�ង

សាច់​់ រឿ�ឿងទី​ី ២ ហេ�តុ​ុអ្វី�ីបានជាសត្វវស្វា​ាហ្គោ�ោរី​ីឡាស្អអប់​់ទូ​ូរស័​័ព្ទដៃទ �? ទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ ប់យើ់ �ង គ្នា ើ � យអ្វី​ី�ៗ ដែ�ល ់ ់ ា ។ ដោ�យសារតែ�ទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ ័ �បានក្លា​ាយទៅ�ជាវត្ថុ​ុ�ចាំបាច់ ើ ទាំងអស់ ័ �ទាំងនេះ ើ ដែ�លធ្វើ�ឱ្យ ំ សម្រា� ំ ំ �ះហើ�យ

យើ�ង ់ ពុ ើ មិននឹ ិ ក ឹ ស្មា​ានដល់កំ ើ �ើងនៅ�អាហ្វ្រិ�ិ�ក។ ំ ុ ងកើ�តឡើ

រ៉ែ�ែខូ​ូលតាន់មា ែ សំខា ់ នផ្ទុ​ុ�កសារធាតុ​ុ តានតាឡាំ ំ ដែ�លត្រូ�ូវបានគេ�ប្រើ�ើ�ជាវត្ថុ​ុ�ធាតុ​ុ ដើ�ើមសម្រា�ប់ផ្នែ់ �ក ់ ូ រស័ព្ទទដៃ ំ ន់រ់ បស់ទូ ័ � ដោ�យសារតែ�វា មានសមត្ថថភាពអាចទប់ទល់ ់ នឹ ់ ង ់ នល្អអ ឹ សី​ីតុ​ុ ណ្ហហភាពខ្ពពស់បា

វាមានបរិមាណយ៉ា ិ �យ្យយ ា ងច្រើ�ើ�ននៅ�ក្នុ​ុ�ងសាធារណរដ្ឋឋប្រ�ជាធិបតេ ិ

កុ​ុ ងហ្គោ�ោ (ដោ�យយើ�ង កប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ទូ ់ កុ​ុ ងហ្គោ�ោ ) នៃ�ទ្វី​ី�បអាហ្វ្រិ�ិ�ក។ ដោ�យសារចំនួ​ួនអ្នន ់ ូ រស័ព្ទទ ើ នឹង ឹ ហៅ�កាត់ថា ំ ័ ចល័តកើ� ័ នឡើ ើ �ើងយ៉ា​ាង

ឆាប់រ់ ហ័ស ហើ�យតម្រូ� ូវការទូ​ូ រស័ព្ទទ ើ � យតម្លៃ�ៃខូ​ូ លតាន់បា ់ នកើ�នឡើ ័ ើ ័ ចល័ត ័ បានកើ�នឡើ ើ �ើង ធ្វើ�ឱ្យ ើ �ើងជាង២០ដង។ ជាលទ្ធធផលចំនួ​ួន ំ

អណ្តូ​ូ� ងរ៉ែ�ែសម្រា�ប់ជី​ី ង ើ � យ “ឧទ្យា�នជាតិកា ី ” ដែ�លជាទី​ីតាំងនៃ�អណ្តូ​ូ� ់ កយកខូ​ូ លតាន់កា ់ ន់តែ់ �កើ�នឡើ ើ �ើងយ៉ា​ាងគំហុ ិ ហ្វូ​ូ�ជី​ី-វីហ្កា​ា ំ ំ ុ កដែ�លធ្វើ�ឱ្យ

រ៉ែ�ែទាំងនោះ�ះ ត្រូ�ូវរងការខូ​ូ ចខាតយ៉ា​ាងធ្ងងន់ធ្ងង នៅ់ �លើ�ផែើ �នដី​ីស្ថិ​ិ�តក្នុ​ុ� ងឧទ្យា�នជាតិ ិ ក៏ត្រូ៏ �ូវបាន ់ រ។ ជម្រ�កសត្វវស្វា​ាហ្គោ�ោរីឡាតែ�មួ​ួយគត់ ី ំ ិ ពាក់ក បំផ្លា ឡាអស់ ជិ �ះ�។ ់ ់ ត ់ ណ្តា​ា ល និង ់ ុ កសត្វវដំរីំ តែ�ពី​ីរក្បា�លប៉ុ​ុ�ណ្ណោះ ំ ា ញផងដែ�រ ដោ�យបានសម្លា​ាប់សត្វវហ្គោ�ោរី ិ បន្សសល់ទុ ី ី

មិនត្រឹ និង ទូ �ះ�ទេ�។ មនុ​ុ ស្សសម្នា​ាឈ្លោះ�ះ�គ្នា​ាដើ�ើម្បី​ី�ដណ្តើ�ើ�មរ៉ែ​ែ�។ ពួ​ួ កគេ�ចាប់ជំ ់ ូ រស័ព្ទទប៉ុ​ុ�ណ្ណោះ ់ រិំ តិ ិ �មតែ ឹ �មានរឿ�ឿងស្វា​ាហ្គោ�ោរីឡា ិ ដំរីំ ដែ�លស្អអប់ ័ ី ី

និង ក ័ ិ កេ�ងប្រ�វ័ញ្ចចលើ� ើ ម្លាំ​ំ�ងពលកម្មមកុ​ុមារមិនត្រឹ ិ �មតែ ឹ �ប៉ុ​ុ�ណ្ណោះ�ះ�ពួ​ួ កគេ�យកកុ​ុ មារដែ�លមានអាយុ​ុ

ស្រ�បាលៗគ្នា​ានឹង ឹ កុ​ុ មារទាំងនោះ�ះឱ្យយ ំ

កាន់កាំ ង ់ ភ្លើ�ើ�ងនិ ិ ឃ្លាំ​ំ�មើ�ល ើ សកម្មមភាពរបស់ពួ​ួ់ កគេ�ទៀ�ៀតផង។ ពួ​ួ កគេ�ទៅ�ជី​ីករ៉ែ​ែ�ដោ�យមានតែ�ធុ​ុ ងមួ​ួយ និង ិ គ្មា​ានឧបករណ៍​៍ការពារ ំ

សុ​ុ វត្ថិ​ិភា ឃ្លាំ ើ � អ្ននកកាន់កាំ ់ ភ្លើ�ើ�ងចាំ � ពឱ្យយបានត្រឹ�មត្រូ ឹ �ូវឡើ�ើយ។បើ�គេើ �មិន ិ ចង់​់ទៅ�អណ្តូ​ូ� ងរ៉ែ�ែ គឺគេឺ �ត្រូ�ូវធ្វើ�ជា ើ ក្មេ�េងៗដទៃ�ទៀ�ៀត។តើ�វាគួ​ួ ើ រ ំ ំ ំ�មើ�ល

ឱ្យយភ័យខ្លា ា ចទេ�ចំពោះ� ័ ំ ះអ្វី​ី�ដែ�លបានកើ�តឡើ ើ �ើងមុ​ុ នពេ�លទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ ័ �ដែ�លយើ�ង ើ កំពុ ើ ? ំ ុ ងប្រើ�ើ�យ៉ា​ាងងាយស្រួ�ួលនោះ�ះ មកដល់ដៃ់ �យើ�ង ើ� ទេ� ដែ�លដឹ​ឹងថាទូ​ូ រស័ព្ទទដៃ y តើ�អ្នន ើ កភ្ញា​ាក់ផ្អើ់ �ល ័ � ដែ�លយើ�ង ើ ប្រើ�ើ�យ៉ា​ាងងាយស្រួ�ួល ជះ​ះឥទ្ធិ​ិ�ពលបែ�បនេះ�ះ? y ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�តើ�យើ​ើ �ង ើ ត្រូ�ូវធ្វើ�ើ �ដូ​ូចម្តេ�េច?

00

១.២

តើ�ើខ្ញុំ​ំ�ជា � ជនជាតិខ្មែ� ិ រែ ១០០% ឬទេ�?

អានអត្តតបទ ‘១០០ភាគរយ​ជាជនជាតិអា ិ មេ�រិក’ ិ ដែ�លសរសេ�រដោ�យនរវិទូ​ូិ អាមេ�រិកលោ�ក ិ

រ៉ាលលី​ី នតុ​ុ ននៅ�ឆ្នាំ​ំ�១៩៣៧ ហើ�យសូ ូ មគូ​ូរ ‘០០ភាគរយនៃ�ខ្ញុំ​ំ��’ដោ�យយោ�ងតាមរូ​ូបភាព។ ា ើ

១០០ភាគរយជាជនជាតិ​ិអាមេ�រិ​ិក

០១ តើខ្ញុំកជាពលរដ្ឋសកលដែរមែនទ ៏

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

បុ​ុ រសជនជាតិអា កនៅ�ពេ�លទៀ�ៀបភ្លឺ​ឺ�(ជាបុ​ុ រសម្នា​ាក់ដែ់ �លស្រ�លាញ់ជា និង ់ ណេ� ់ តិ ិ អាមេ�រិកនិ ំ ិ មេ�រិកម្នា ិ ិ ព្យា​ាយាមរក្សា� ិ ា ក់ ់ ភ្ញា​ាក់ពី​ីដំ ិ យម ើ� ដោ�យឃើ�ញ វប្បបធម៌អា ភ្ញា ់ ា ក់ផ្អើ់ �ល ់ �កឈុ​ុ តគេ�ងយប់,់ ដោ�យសំលៀ� ់ នដើ�ើមកំណើ� ៌ មេ�រិក)គាត់ ើ ខ្លួ​ួ�នគាត់ស្លៀ�ៀ ំ ៀកបំពា ំ ក់គេ់ �ងយប់មា ិ ំ ើ តនៅ�

ប៉ែ�ែកខាងកើ�ត ដែ�លគាត់គេ់ �ងនោះ�ះមានដើ�ើមកំណើ� មា ា , ហើ�យគ្រែ�ែ ើ ប្រ�ទេ�សឥណ្ឌា ើ ិ គតិច ិ នៅ�អ៊ី​ី�រ៉​៉ង់​់)។ ប្រ�សិនបើ� ិ ើ ន ំ ើ តពី​ីពែ�រ្សស(ជនជាតិភា

ភ្លៀ�ៀ�ងគាត់ពា កជើ�ើងកវែ​ែងដែ�លធ្វើ�ើ�ពី​ីកៅ�ស៊ូ� ូ ់ ក់ស្បែ�ែ ់

ហើ�យកៅ ើ �ស៊ូ� ដែូ �លជាវត្ថុ​ុ�ធាតុ​ុ ដើ�ើមនៃ�ស្បែ�ែកជើ�ើងនោះ�ះ

បានរកឃើ�ញ ើ ដោ�យ

ជនជាតិម៉ិ​ិ� ុ នឹង ា ។ គាត់ទៅ់ � ់ កគាត់បំ ់ រុំ ង ិ កស៊ិ​ិ�កបុ​ុ រាណ។ បន្ទា​ា ប់ម ឹ យកឆ័ត្រ័ �មកបាំង, ិ ណ្ឌា ំ តែ�ឆ័ត្រ័ �ត្រូ�ូវបានបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងដោ�យជនជាតិឥ ចំណត រថភ្លើ�ើ�ងដើ�ើម្បី​ី�ជិះ​ះ�រថភ្លើ�ើ�ង, តែ�រថភ្លើ�ើ�ងត្រូ�ូវបានបង្កើ�ើ�តដោ�យជនជាតិអង់ ំ ិ គ្លេ់ �េស។

ដកស្រ�ង់​់មួ​ួយផ្នែ�ក ែ ពី​ី លី​ីនតុ​ុ ន(Linton, R.), “One Hundred Percent American”។

00

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

១.៣

តំ​ំណភ្ជា​ាប់រ់ វាងអ្នន ក និង ិ ខ្ញុំ​ំ� �

11

២.២ ការណែ�នាំ ំខ្លួ​ួន� ការបង្កើ�ើ�តផ្កា​ារបស់​់ខ្ញុំ �� ំ

តើ�នៅើ �ក្នុងខ្លួ ុ� នខ្ញុំ ួ� �� ំ មានខ្ញុំជាច្រើ �� ំ ��ននាក់ ើ ់ ទៀ�ៀតឬ?

០២ តើនៅក្នុ ងខ្លួនខ្ញុំ មានខ្ញុំជាច្រើននាក់

០២

២.១ ស្វែ�ងែ រកមនុ​ុស្សស

11

ស្វែ�ែងរកមនុ​ុស្សស

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

២.១

១ ជាអ្ននកដែ�លមានមនុ​ុស្សសជាទី​ី គោ�រព និ​ិ ងជាទី​ីស្រ�លាញ់​់?

៥ ជាអ្ននកដែ�លធ្លា​ាប់​់ប្រា�ប់​់ រឿ�ឿង

សម្ងា​ាត់​់របស់​់ ខ្លួ�ួនដល់​់ មិ​ិត្តតភក្តិ​ិ�?

ប៊ី​ី� ងហ្គោ�ោសម្បូ​ូរបែ�ប �

• តើ�អ្ន រ់ បស់អ្ន ន ស្គា​ាល់ពី​ីមិ ួ ន ដល់ក ត ក្តិ​ិ�អ្នក ន ។ ់ ត្ត ់ ក ់ ម្រិ�ត ់ ត្ត ើ ក ិ រួត មថ្នា​ាក់ ិ ណា? ចូ​ូ រស្វែ�ែងរកលក្ខខណៈ​ៈសម្បបត្តិ​ិ�ផ្ទា​ាល់ខ្លួ​ួ�់ នរបស់មិ ិ ភ

• ស្វែ�ែងយល់ពី​ីទស្ស សនៈ​ៈនៃ�អត្តតសញ្ញា​ាណ និង ់ ់ ូ លហេ�តុ​ុ នៃ�ការឱ្យយតម្លៃ�ៃលើ�ភា ិ ស្វែ�ែងយល់ពី​ីមូ ើ ពសម្បូ​ូ� របែ�បទាំងនោះ�ះ។ ំ

២ ជាអ្ននកដែ�ល

មានបទពិ​ិសោ�ធន៍​៍ យកឈ្នះ​ះ� លើ�ើអ្វី​ី�ដែ�លខ្លួ​ួ�នភ័​័យខ្លា​ាច?

៦ ជាអ្ននកដែ�លមានជំ​ំ នឿ�ឿ

សាសនា? ហើ�ើយសាសនា

នោះ�ះមានអត្ថថន័​័យអ្វី​ី�ចំ​ំពោះ�ះ អ្ននក?

៩ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លចេះ�ះធ្វើ�ើ�ម្ហូ​ូ�ប /

ជាមនុ​ុស្សសដែ�លធ្លា​ាប់​់ធ្វើ�ើ�ម្ហូ�ប ូ ឱ្យយ អ្ននកណាម្នា​ាក់​់ញ៉ាំ​ំ�?

១៣ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លបានសន្យា​ា ជាមួ​ួយនឹ​ឹ ងខ្លួ​ួ�នឯងថាធ្វើ�ើ�អ្វី​ី�

មួ​ួយ?

១០ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លមានមិ​ិ ត្តតភក្តិ​ិ� ជាជនបរទេ�ស?

៣ ជាអ្ននកដែ�លមានកី​ីឡាដែ�ល ខ្លួ​ួ�នចូ​ូលចិ​ិ ត្តត?

៧ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លមានក្តី​ី�សុ​ុបិ​ិន្តត ដែ�លត្រូ�ូវសម្រេ��ចឱ្យយបាន? ក្តី​ី� សុ​ុបិ​ិន្តតនោះ�ះជាអ្វី​ី�?

១១ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លចូ​ូលចិ​ិត្តត

សកម្មមភាពច្នៃ�ៃប្រ�ឌិ​ិ ត(គំ​ំនូ​ូរ, អក្សសរសី​ី ល្ប៍​៍�, ហត្ថថកម្មម ជាដើ�ើ ម)?

១៤ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លមានមុ​ុខម្ហូ�ប ូ ដែ�លមិ​ិ នចេះ�ះញ៉ាំ​ំ�?

១៥ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លធ្លា​ាប់​់ផ្លា​ាស់​់ទី​ី លំ​ំ នៅ�ទៅ�រស់​់ នៅ� តំ​ំបន់​់/ ក្រុ� ុង/ប្រ�ទេ�សផ្សេ�េង?

៤ ជាអ្ននកដែ�លកំ​ំពុ​ុងរស់​់នៅ�ក្នុ​ុ�ង គ្រួ�សា ួ រធំ​ំ ? (ជី​ី ដូ​ូនជី​ី តា, ពូ​ូ, មី​ី ងជាដើ�ើ ម)

៨ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លស្គា​ាល់​់ រដ្ឋឋធានី​ី, រាជធានី​ី នៃ�ប្រ�ទេ�សដទៃ� ច្រើ��ើនជាង៥?

១២ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លអាចចាំ​ំ

បានទាំ​ំងអស់​់ នូ​ូវអត្ថថបទ ចម្រៀ��ៀង? បទចម្រៀ��ៀង ប្រ�ភេ�ទអ្វី​ី�?

១៦ ជាមនុ​ុស្សសដែ�លចូ​ូលចិ​ិត្តត

សត្វវ ឬជាមនុ​ុស្សសដែ�លមាន សត្វវចិ​ិ ញ្ចឹ�ម ឹ ?

y ដើ�ើរជុំ​ំ�វិញថ្នា រសំណួ​ួ ងហ្គោ�ោនោះ�ះទៅ�កាន់មិ ប់ច ិ ា ក់ ់ ហើ�យសួ​ួ ់ ត្តត ់ ម្លើ�ើ�យ ក្រោ��យមកឱ្យយមិត្តត ើ ំ រដែ�លមាននៅ�លើ�បន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី� ើ ិ ភក្តិ​ិ� ហើ�យស្តា​ា ើ ិ ភក្តិ​ិ� សរសេ�រឈ្មោះ�ះ� ឬចុះ​ះ�ហត្ថថលេ�ខានៅ�លើ�តា ។ ់ ើ រាងដែ�លបានកំណត់ ំ

y ក្នុ​ុ� ងមិត្តត ងហ្គោ�ោ បានតែ�១ប្រ�អប់ប៉ុ​ុ�ណ្ណោះ ់ ចបំពេ� ់ �ះ�។ ិ ភក្តិ​ិ�ម្នា​ាក់អា ំ ញចន្លោះ�ះ�លើ�បន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី� ើ

11

y អ្ននកលេ�ងណាដែ�លបានបំពេ� ងហ្គោ�ោមុ​ុ នគេ�ត្រូ�ូវស្រែ��កថា “ប៊ី​ី�ងហ្គោ�ោ !”។ ់ បន្ទះ​ះ�ប៊ី​ី� ំ ញគ្រ�ប់ប្រ់ �អប់លើ� ើ

២.២

ការបង្កើ�ើ�តផ្កា​ារបស់​់ខ្ញុំ��ំ

• តើ�បុ ខ្លះ ពណ៌ ី� �ដែ�លពិ ះ ំ ៌ នាអំពី​ីខ្ញុំ ើ ុ គ្គគលិក ិ លក្ខខណៈ​ៈ និង ិ ចំណុ ំ ុ ចពិសេ�សអ្វី ិ ិ ំ ��បាន?

• សូ​ូ មធ្វើ�ើ�ការណែ�នាំខ្លួ​ួ�ំ នអ្ននកទៅ�កាន់មិ របស់អ្ន ត ក្តិ​ិ�តាមរយៈ​ៈលក្ខខណះ​ះពិសេ�ស ន ។ ់ ត្ត ់ ក ិ ភ ិ

y សូ​ូ មឆ្លើ�ើ�យនូ​ូ វសំនួ​ួ ពេ� ់ ងនឹង ំ រខាងក្រោ��មដែ�លទាក់ទ ឹ អ្ននក ហើ�យបំ ើ ំ ញចូ​ូ លតាម ត្រ�បកផ្កា​ា និង ិ ស្លឹ​ឹ�ក។ – អ្វី​ី�ជាចំ​ំ ណុ​ុចខ្លាំ​ំ�ងរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ?

០២ តើនៅក្នុ ងខ្លួនខ្ញុំ មានខ្ញុំជាច្រើននាក់

ការណែ�នាំ ំខ្លួ� ួន

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

– អ្វី​ី�ដែ�លខ្ញុំ​ំ��ចង់​់ ធ្វើ�ើ�ក្នុ​ុ�ងពេ�លវេ​េលាផ្ទា​ាល់​់ ខ្លួ�ួនរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ?

– អ្វី​ី�ជាក្តី​ី�សុ​ុបិ​ិន្តត/ជាគោ�លដៅ�របស់​់ ខ្ញុំ��ំ?

– អ្វី​ី�ដែ�លខ្ញុំ​ំ��ចូ​ូលចិ​ិ ត្តត? / អ្វី​ី�ដែ�លខ្ញុំ​ំ��មិ​ិនចូ​ូលចិ​ិ ត្តត?

– អ្វី​ី�ដែ�លខ្ញុំ​ំ��ខ្លា​ាចជាងគេ�?

11

memo

11

ការដែ�លខុ​ុសប្លែ� ែកពី​ី អ្ន នកដទៃ� គឺមិឺ និ មែ�នជា កំ​ំហុសទេ ុ �!

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

០៣

៣.១ តើ�ើខ្ញុំគឺ�� ំ ជា ឺ អ្ននកណា? ៣.២ គំ​ំនិ​ិតចាស់​់គំ​ំរិ ិលក្នុ​ុងខ្លួ​ួ ង ដែ�លបំ​ំផ្លា​ា ញចម្រុះ� ះ�ភាព � នយើ�ើ �

11

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៣.១

តើ�ើខ្ញុំ​ំ�គឺ � ជា ឺ អ្នន កណា? កាតតួ​ួនាទី​ី

y ១. សង្គគមរបស់យើ់ �ង ើ កកើ�តឡើ ើ �ើងដោ�យមនុ​ុ ស្សសចម្រុះ�ះ�ប្រ�ភេ�ទផ្សេ�េងៗគ្នា​ា។ ប៉ុ​ុ�ន្តែ�ែទោះ�ះជាយ៉ា​ាងណាក៏ដោ៏ �យ ពេ�លខ្លះ​ះ�មនុ​ុ ស្សសជួ​ួបរឿ�ឿង អយុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌ ៌ ឬខាតប្រ�យោ�ជន៍​៍ដោ�យសារតែ� អាយុ​ុ សញ្ជា​ាតិ ិ ភេ�ទ រូ​ូបសម្បបត្តិ​ិ� កម្រិ�ត ិ វប្បបធម៌ ៌ និង ិ ការងាររបស់គេ់ �។ សូ​ូ មសាកគិតពី​ី ិ ស្ថា​ានភាពរបស់បុ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ ដែ�លនៅ�ក្នុ​ុ� ងរង្វវង់​់ ថាតើ�ពួ​ួើ កគេ�ជួ​ួបប្រ�ទះ​ះរឿ�ឿងអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�នៅ�ក្នុ​ុ� ងសង្គគម និង ិ រកមូ​ូ លហេ�តុ​ុ នៃ�បញ្ហា​ា។

y ២. សាកគិត តួ​ួអង្គគនៅ �ក្នុ​ុ� ងលេ�ខ១ កំពុ ិ ថាប្រ�សិនបើ� ិ ើ ើ អ្វី​ី�ដែ�លយើ�ង ើ ជជែ�កគ្នា​ាក្នុ​ុ� ងលេ�ខ១ ំ ុ ងតែ�រស់នៅ់ �ក្នុ​ុ� ងសង្គគមផ្សេ�េងពី​ីសង្គគមរបស់យើ់ �ង តើ�អា ើ ចនឹង ឹ ប្រែ�ែប្រួ�ួលឬទេ�?

y ៣. រង្វា​ាយតម្លៃ�ៃដែ�លគិតលើ� ស់គំ ់ ុ គ្គគលម្នា​ាក់ ់ យើ�ង ់ ំ ិ ើ អាយុ​ុ សញ្ជា​ាតិ ិ ភេ�ទ កម្រិ�ត ិ វប្បបធម៌ ៌ និង ិ ការងាររបស់បុ ើ អាចហៅ�វាថាជាគំនិ ិ ំ តចា រិល។ ិ

វេ�ជ្ជជបណ្ឌិ�តស្រី� ិ ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៧០ឆ្នាំ​ំ� ដែ�ល រស់​់ នៅ�ម្នា​ាក់​់ឯង

តារាសម្ដែ�ែងប្រុ� ុសហូ​ូលី​ីវូ ូដ វ័ ័យខ្ទទង់​់

៣០ឆ្នាំ​ំ� រៀ�ៀបការហើ�ើយ និ​ិ ងស្រ�លាញ់​់ ភេ�ទផ្ទុ​ុ�យគ្នា​ា

តន្ត្រី�ី� ករភេ�ទទី​ីបី​ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៥០ឆ្នាំ​ំ�

ពលករខុ​ុសច្បា​ាប់​់ នៅ�លី​ី វ វ័ ័យខ្ទទង់​់ ៤០ឆ្នាំ​ំ�

ឪពុ​ុកនៅ�លី​ី វវ័ ័យជំ​ំទង់​់ ដែ�លបាន

គ្រូ�បង្រៀ�� ៀនភាសាអង់​់ គ្លេ�េសស្រី�ី វ័ ័យខ្ទទង់​់ ូ

បោះ�ះបង់​់ ចោ�លការសិ​ិ ក្សា​ា

២០ឆ្នាំ​ំ� ដែ�លកាន់​់ សាសនាអ៊ី​ី�ស្លា​ា ម

11

៣.២

គំ​ំនិត ់ លក្នុ​ុ ិ ចាស់គំ​ំរិ ិ � ងខ្លួ​ួ�នយើ�ង ើ ដែ�លបំ​ំផ្លា​ាញចម្រុះ�ះ�ភាព ការពិ​ិភាក្សា​ាដោ�យបើ�ើកចំ​ំហរទូ​ូលាយ

• ចូ​ូ រពិភា សនៈ​ៈចាស់គំ សង្គគមយើ �ង ់ រឹំ លរបស់ ់ ិ ក្សា​ាអំពី​ីទស្ស ំ ើ ។ ឹ

ឧទាហរណ៍​៍ ១

ប្រ�សិនបើ� ន ះគឺដោឺ �យសារតែ�បុ​ុ គ្គគលនោះ�ះខ្ជិ​ិ�ល ឬគ្មា​ានសមត្ថថភាព។ ់ ិ ើ រណាម្នា​ាក់ក្រ�នោះ�

០៣ ការដែលខុសប្លែកពីអ្នកដទៃ គឺមិនមែនជាកំហុ

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

ឧទាហរណ៍​៍ ២

ប្រ�សិនបើ� ស្ត្រី�ី�ម្នា ា ក់ត្រូ់ �ូវចោ�រប្លលន់ ់ ឬសម្លា​ាប់នៅ់ �កន្លែ�ង ែ ដែ�លមានគ្រោះ��ះថ្នា​ាក់នោះ� ់ ះគឺជា ់ ង។ ិ ើ ឺ កំហុ ំ ុ សរបស់នា

ឧទាហរណ៍​៍ ៣

ការទទួ​ួ លយកជនភៀ�ៀសខ្លួ​ួ�នដោ�យមិនប្រុ�ុ ងប្រ�យ័ត្នន ពើ� ិ ័ អាចនាំឱ្យយមានអំ ំ ភេ� ើ រវកម្មម។ ំ

ឧទាហរណ៍​៍ ៤

់ ន ក្មេ�េងជំ​ំទង់មិ ័ ់ ញវ័យ ិ ទាន់ពេ�

ដូ​ូ ច្នេះ�ះ�វាពិបា ិ កសម្រា�ប់ពួ​ួ់ កគេ�

ការបោះ�ះឆ្នោ�ោតមានហានិភ័ ់ ិ យ ័ ខ្ពពស់។

ក្នុ​ុ�ងការចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ងនយោ�បាយ។

ការបន្ថថយអាយុ​ុ ដើ�ើម្បី​ី�ចូ​ូលរួ​ួម

ឧទាហរណ៍​៍ ៥

មនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់រូ់ ប យាយ និង ដែ�លអាចធ្វើ�ឱ្យ សហគមន៍ ើ � យប៉ះ​ះ�ពាល់ដល់ ូ មានសេ�រីភាពក្នុ​ុ�ងការនិ ៍ ់ ់ ិ ិ បញ្ចេ�េញមតិរិ បស់ពួ​ួ់ កគេ�។ ហើ�យអ្វី​ី� ើ ី ជនជាតិភា ញមតិនេះិ �ះឯង។ ិ គតិច ិ គឺជា ឺ សេ�រីភាពនៃ�ការបញ្ចេ�េ ី

11

សង្ខេ�េប សេ�ចក្ដី​ី �ប្រ�កាសជាសកលស្ដី​ី�ពី​ីសិទ្ធិ ិ ិម � នុ​ុស្សស មាត្រា�១ មាត្រា�២ មាត្រា�៣ មាត្រា�៤ មាត្រា�៥ មាត្រា�៦ មាត្រា�៧ មាត្រា�៨ មាត្រា�៩ មាត្រា�១០ មាត្រា�១១ មាត្រា�១២

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប និង ូ កើ�តម ើ កមានសេ�រីភាព ិ សមភាព ក្នុ​ុ� ងផ្នែ�ែកសេ�ចក្ដី​ី �ថ្លៃ�ៃថ្នូ​ូ� រនិង ិ សិទ្ធិ​ិ� ិ ។ ី

មិនត្រូ ិ �ូវមានការរើ​ើ�សអើ�ង ើ ចំពោះ� ំ ះអ្ននកណាម្នា​ាក់ ់ ព្រោះ��ះតែ�ភាពខុ​ុ សប្លែ�ែកពី​ីគេ�នោះ�ះទេ�។ បុ​ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ និង ់ មានសិទ្ធិ​ិ� ់ មានជី​ីវិតិ សេ�រីភាព ់ � ន។ ិ រស់រាន ិ សន្ដិ​ិ�សុ​ុ ខផ្ទា​ាល់ខ្លួ​ួ ី

់នៃ�ទាសភាព និង គ្មា​ានជនណាម្នា​ាក់ត្រូ់ �ូវធ្វើ�ើជា ់ ់ � ទាសករឡើ�ើយ។ គ្រ�ប់ទម្រ�ង់ ិ ការជួ​ួ ញដូ​ូ រត្រូ�ូវបានហាមឃាត់។ គ្មា​ានជនណាម្នា​ាក់ ់ ត្រូ�ូវទទួ​ួ លទារុ​ុណកម្មម ការប្រ�មាថមើ�ល កម្មមឡើ�ើយ។ ់ ើ ងាយ ឬការដាក់ទណ្ឌឌ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប លការ ការពារពី​ីច្បា​ាប់ ់ និង ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ិ ចគ្នា​ា។ ់ មានជី​ីវិតដូ​ូ ិ ិ សិទ្ធិ​ិ� ិ រស់រាន

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប គ្នា​ាចំពោះ� លការការពារពី​ីច្បា�ប់ស្មើ�ើ� ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ស្មើ�ើ� ់ ៗគ្នា​ា ដោ�យ គ្មា​ានការរើ�ើសអើ�ង ិ ំ ះមុ​ុ ខច្បា�ប់ ់ និង ិ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ិ ើ ។ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ៌ ិ ងការទទួ​ួ លបានការការពារផ្លូ​ូ� វច្បា​ាប់ ់ ពេ�លរងអំពើ� ំ ើអយុ​ុត្តិ​ិ�ធម៌។ គ្មា​ានជនណាម្នា​ាក់ ់ ត្រូ�ូវបានចាប់ខ្លួ​ួ ់ � ន ឃុំ​ំ�ខ្លួ​ួ�ន ឬនិរិ ទេ�សខ្លួ​ួ�ន តាមអំពើ� ំ ើចិត្ដដឡើ ិ �ើយ។ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប លបាននូ​ូ វការកាត់ក្តី​ី� ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ់ ដោ�យយុ​ុ ត្តិ​ិ�ធម៌។ ៌ ិ

គ្មា​ានជនណាត្រូ�ូវបានចាត់ទុ ់ ុ កថាជាអ្ននកមានទោ�សនោះ�ះទេ� លុះ​ះ�ត្រា�តែ�ការកាត់ក្តី​ី� ់ បានបញ្ចចប់។ ់ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ខ្លួ​ួ ូ មានសិទ្ទទក្នុ​ុ� ិ ់ � នរបស់ខ្លួ​ួ ់ � ន។ ិ ងការប្រើ�ើ�ជី​ីវិតផ្ទា​ាល់

មាត្រា�១៣ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ់ កន្លែ�ែង។ ំ ើ រកំសា ិ ងការធ្វើ�ើ�ដំណើ� ំ ន្ដដដោ�យសេ�រី ីគ្រ�ប់ទី​ី មាត្រា�១៤ មាត្រា�១៥ មាត្រា�១៦

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ិ ងរត់គេ់ �ចពី​ីការធ្វើ�ើបា � ប ទៅ�រកកន្លែ�ែងដែ�លមានសុ​ុ វត្ថិ​ិភា � ព។ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប លបានសញ្ជា​ាតិបា ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ិ ិ ន។

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�រៀ� ិ ៀបការជាមួ​ួយមនុ​ុ ស្សសដែ�លខ្លួ​ួ�នស្រ�លាញ់ ់ និង ិ បង្កើ�ើ�តគ្រួ�ួសារបាន។

មាត្រា�១៧ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ខ្លួ​ួ ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ់ � នបាន។ ិ ងការមានទ្រ�ព្យយសម្បបតិផ្ទា​ាល់ ិ មាត្រា�១៨ មាត្រា�១៩ មាត្រា�២០ មាត្រា�២១

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ងការគិតនូ ូ មានសេ�រីភាពក្នុ​ុ� ិ ូ វអ្វី​ី�ដែ�លខ្លួ​ួ�នចង់​់គិត ិ ។ ី ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ិ ងការបញ្ចេ�េញមតិបា ិ នដោ�យសេ�រី។ ី

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ភាពក្នុ​ុ� ងការចូ​ូ លរួ​ួមការប្រ�ជុំ​ំ� ឬការរួ​ួមគ្នា​ាជាសមាគម ដោ�យសន្ដិ​ិ�វិធី​ី។ ូ មានសិទ្ធិ​ិ�សេ�រី ិ ិ ី ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ិ ងការចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ� ងនយោ�បាយ តាមរយៈ​ៈការបោះ�ះឆ្នោ�ោត។

មាត្រា�២២ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ក្នុ​ុ� ិ ងការរស់នៅ់ �ជាមូ​ូ លដ្ឋា​ានបាន។

មាត្រា�២៣ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ធ្វើ ិ �ើកា � រ និង ិ ជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�សការងារដែ�លខ្លួ​ួ�នចង់​់បានបានដោ�យសេ�រី។ ី មាត្រា�២៤ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ប់សម្រា� ក និង សា ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ឈ ់ ិ ិ លំហែ�កំ ំ ំ ន្តតបាន។ មាត្រា�២៥

មាត្រា�២៦

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប លបានផ្ទះ​ះ�សម្បែ�ែង អាហារ និង ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ិ ិ សម្លៀ�ៀ�កបំពា ំ ក់ដែ់ �លត្រូ�ូវការ។ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប លបានការអប់រំ់ ។ ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ទទួ​ួ ិ ំ

មាត្រា�២៧ ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ�ចូ ៌ ិ ូ លរួ​ួមដោ�យសេ�រីក្នុ​ុ�ី ងជី​ីវភាពវប្បបធម៌។ មាត្រា�២៨ មាត្រា�២៩

ជនគ្រ�ប់រូ់ ប ូ មានសិទ្ធិ​ិ� ុ ស្សស។ ់ ទ្ធិ​ិ�មនុ ិ រស់នៅ់ �ក្ននងពិ​ិភពលោ�កដែ�លទទួ​ួ លស្គា​ាល់សិ ិ ជនគ្រ�ប់រូ់ បត្រូ ូ �ូវការពារសិទ្ធិ​ិ�អ្នន ់ � ន។ ិ កដទៃ� ដូ​ូ ចជាសិទ្ធិ​ិ� ិ របស់ខ្លួ​ួ

មាត្រា�៣០ មិនត្រូ ់ ទ្ធិ​ិ�អ្នន ់ � ននោះ�ះទេ�។ ិ �ូវជិះ​ះ�ជាន់សិ ិ កដទៃ� ដើ�ើម្បី​ី�រក្សា�សិទ្ធិ​ិ� ិ របស់ខ្លួ​ួ

Sumber: https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights

11

៤.២ <អ្ននកជិ​ិតខាង(Neighbours)>

អា! អាថ៌កំ​ំ៌ បាំងនៃ� ំ សន្តិភាព � ិ និងិ ការរស់នៅ់ �ជាមួ​ួយគ្នា​ា

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

០៤

៤.១ ប៉ះ​ះ�ហើ�ើយ ប៉ះ​ះ�ទៀ�ៀត

11

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៤.១

តើ�ើនៅ�ក្នុ​ុ�ងសង្គគម ដែ�លយើ�ើង រស់​់ នៅ� មានការប្រ�កួ​ួតប្រ�ជែ�ង អ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�?

តើ�ើមូ​ូលហេ�តុ​ុអ្វី​ី� ដែ�លនាំ​ំឱ្យយ យើ�ើងគិ​ិតថាការប្រ�កួ​ួតប្រ�ជែ�ង គឺ​ឺសំ​ំដៅ�តែ�លើ�ើការឈ្នះ​ះ� និ​ិ ង ការចាញ់​់?

តើ�ើការប្រ�កួ​ួតប្រ�ជែ�ងបង្កកឱ្យយ មានអំ​ំពើ�ើហឹ​ឹង្សា​ានៅ�ពេ�ល ណា?

តើ�ើអាចមានការប្រ�កួ​ួតប្រ�ជែ�ង ដែ�លឈ្នះ​ះ�ទាំ​ំងអស់​់ គ្នា​ា ដែ�រ ឬទេ�? បើ�ើ មាន តើ�ើមានករណី​ី បែ�បណាខ្លះ​ះ�? ហើ�ើយបើ�ើមិ​ិ ន មាន តើ�ើមកពី​ីមូ​ូលហេ�តុ​ុអ្វី​ី�?

ប៉ះ�ហើ ះ �ើយ ប៉ះ�ទៀ ះ �ៀត

22

០៤ អា! អាថ៌កំបាំងនៃសន្តិភាព និងការរស់នៅ

<អ្នន កជិ​ិតខាង(Neighbours)>

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៤.២

ផែ�នទី​ីជម្លោ�ោ

ការជាប់​់ គាំង ំ

ដំ​ំ ណាក់​់ កាល ធ្ងងន់​់ធ្ងងរ

ការរី​ីករាលដាល

មុ​ុនជម្លោះ�ះ�

ចាប់​់ ផ្ដើ�� ើមជម្លោះ�ះ�

ការស្ងងប់​់ ទៅ�វិ​ិញ

ការឆ្លើ��ើយតបដំ​ំបូ​ូង

22

memo

22

៥.២ កោះ�ះសំ​ំរាមប្លា​ាស្ទិក �ិ

៥.៣ ការដើ�ើរតួ​ួជាពលរដ្ឋឋសកលលោ�ក ៥.៤ ការសង្គ្រោះ��ះ �សត្វវសមុ​ុទ្រ�

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

០៥

៥.១ ការក្រ�ឡេ�កមើ�ើលអំ​ំពី​ីជីវិី ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�រៃ បស់​់ខ្ញុំ �� ំ

ហេ�តុ​ុអ្វី�បា ី នជា ប្លា​ាស្ទិ�កិ ជាបញ្ហា​ា?

22

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

ការក្រ�ឡេ�កមើ�ើលអំ​ំពី​ីជីវិី តប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ �ៃរបស់ខ្ញុំ ិ ់ � ំ�

៥.១

y ចូ​ូ រសរសេ�រឈ្មោះ�ះ�វត្ថុ​ុ� ដែ�លផលិតពី​ី ិ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កដែ�លមានក្នុ​ុ� ងផ្ទះ​ះ�របស់​់ y ចូ​ូ រសរសេ�រឈ្មោះ�ះ�វត្ថុ​ុ� ដែ�លផលិ តពី​ី ិ ប្លា​ា ស្ទិ​ិ�កដែ�លមាននៅ�ក្នុ​ុ� ង អ្ននក។

ថ្នា​ាក់។ ់

y ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�បានជាមនុ​ុ ស្សសគ្រ�ប់គ្នា តផ ប្លា ់ ា ប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ផលិ ់ ់ ា ស្ទិ​ិ�កកើ�នឡើ ិ លប្លា​ាស្ទិ​ិ�កច្រើ�ើ�នយ៉ា​ាងនេះ�ះ? បើ�បរិ ើ មាណនៃ�ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ ើ �ើង តើ�នឹ ើ ង ឹ ិ មានរឿ�ឿងអ្វី​ី�កើ�តឡើ និង ប្លា ិ ិ ់ ា ស្ទិ​ិ�ក។ ើ �ើង? សូ​ូ មសរសេ�រចំណុ ំ ុ ចវិជ្ជជមាន ិ ចំណុ ំ ុ ចអវិជ្ជជមានរបស់ ចំ​ំ ណុ​ុចវិ​ិជ្ជជមាន

ចំ​ំ ណុ​ុចអវិ​ិជ្ជជមាន

22

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

កោះ�ះសំ​ំរាមប្លា​ាស្ទិ​ិក �

៥.២

y ក្នុ​ុ� ងចំណោំ �មសំរាម ១០។ ់ ំ ខាងក្រោ��ម សូ​ូ មឆ្លើ�ើ�យឱ្យយបានត្រឹ�មត្រូ ឹ �ូវ ពី​ីលេ�ខ១ដល់លេ�ខ

ថង់​់ សម្រា�ប់​់ច្រ�កឥវ៉ា​ាន់​់ដើ�ើ រផ្សា​ារ

បំ​ំ ពង់​់ បឺ​ឺត និ​ិ ងបំ​ំ ពង់​់ សំ​ំរាប់​់ កូ​ូរ កាហ្វេ�េ

កន្ទុ​ុ�យបារី​ី

ដបភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក

កែ�វ និ​ិ ងចានប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក

ថង់​់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ� កផ្សេ�េងៗទៀ�ៀត

ប្រ�អប់​់ ប្លា​ាស្ទិ​ិ� កសំ​ំ រាប់​់ ច្រ�ក គម្រ�បកែ�វប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក(ប្រើ�ើ�សំ​ំ រាប់​់ ច្រ�ក ម្ហូ​ូ�ប(ប្រ�អប់​់ ច្រ�កម្ហូ​ូ�បចេ�ញពី​ីហាង) ភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ចេ�ញពី​ីហាង)

សំ​ំ បកកញ្ចចប់​់ អាហារ(ស្កករគ្រា�ប់​់ , នំ​ំ ជាដើ�ើ ម)

គម្រ�បដបភេ�សជ្ជៈ​ៈ�ប្លា​ាស្ទិ​ិ� ក

ឯកសារយោ�ង៖ International Coastal Cleanup (2020). Together, We Are Team Ocean, Ocean Conservancy

លេ�ខ១

លេ�ខ៦

លេ�ខ២

លេ�ខ៧

លេ�ខ៣

លេ�ខ៨

លេ�ខ៤

លេ�ខ៩

លេ�ខ៥

លេ�ខ១០

22

y ក្នុ​ុ� ងចំណោំ �មពី​ីលេ�ខ១ដល់លេ�ខ ១០ តើ�អ្វី​ី� ់ ់ ះចោ�លទោះ�ះបី​ីចោ�លតែ�ម្តតងក៏ដោ៏ �យ? ើ ដែ�លខ្ញុំ​ំ��ធ្លា​ាប់បោះ�

y កាកសំណល់ ប្លា លខ្លះ​ះ�វាបានទើ�រើ នៅ�ជាប់ក ់ ា ស្ទិ​ិ�ក ដែ�លយើ�ង ់ សពេ�ញសមុ​ុ ទ្រ� ហើ�យពេ� ់ ន្លែ�ែងតែ�មួ​ួយក៏មា ំ ើ បោះ�ះចោ�ល បានរសាត់ពា ើ ៏ ន។ តើ�នៅើ �លើ�ផែើ �នដី​ីយើ�ង ដែ�លកើ�តឡើ មានចំនួ​ួនប៉ុ​ុ�ន្មា​ានទៅ �? សូ​ូ មដៅ�នៅ�លើ�ផែើ �នទី​ីចំពោះ� ើ មានកោះ�ះសំរាម ំ ើ �ើងដោ�យបណ្តុំ​ំ��សំរាម ំ ំ ំ ះទី​ីតាំងំ ដែ�លកោះ�ះសំរាម ំ ប្លា​ាស្ទិ​ិ�កស្ថិ​ិ�តនៅ�។

y គេ�និយាយ ថារាល់ពេ� ណល់ ប្លា ់ ល ដែ�លយើ�ង ់ ា ស្ទិ​ិ�ក បានកើ�នឡើ ើ �ើង។ហេ�តុ​ុ អ្វី​ី�? ិ ើ បោ�កសម្លៀ�ៀ�កបំពា ំ ក់ ់ បរិមាណកាកសំ ំ ិ

22

៥.៣

០៥ ហេតុអ្វីបានជាប្លាស្ទិ

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

ការដើ�ើរតួ​ួ ជាពលរដ្ឋឋ សកលលោ�ក

y សូ​ូ មសរសេ�រឱ្យយបានលើ�សពី​ី ១ នូ​ូ វអ្វី​ី�ដែ�លយើ�ង កាកសំណល់ ប្លា ់ ់ ា ស្ទិ​ិ�ក។ ើ ើ អាចធ្វើ�ើបា � នដើ�ើម្បី​ី�កាត់បន្ថថយ ំ

យើ�ង ់ តត្រូ�ូវតែ�អនុ​ុ វត្តតចំណុ ើ ដាច់ខា ំ ុ ចខាងក្រោ��មឱ្យយបាននៅ�ក្នុ​ុ�ងឆ្នាំ​ំ�នេះ�ះ!

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៥.៤

ការសង្គ្រោះ��ះ�សត្វវសមុ​ុទ្រ�

y តាមរយៈ​ៈកម្រ�ងសំណួ​ួ ប្លា ិ ះ�សត្វវសមុ​ុ ទ្រ�ដែ�លកំពុ ់ ា ស្ទិ​ិ�ក។ ំ រចូ​ូ រស្វែ�ែងរកវិធី​ីដែ�លអាចជួ​ួយសង្គ្រោះ�� ំ ំ ុ ងរងទុ​ុ ក្ខខដោ�យកាកសំណល់ សរសេ�រចំលើ� ក្នុ​ុ�់ ងប្រ�អប់ខា ់ ងក្រោ��ម។ ំ យដាក់ ើ

សូ​ូ ម

លេ�ខ១ (ស្ទី​ី�កគ័រ័ ១សន្លឹ​ឹ�ក) លេ�ខ២ (ស្ទី​ី�កគ័រ័ ១សន្លឹ​ឹ�ក) លេ�ខ៣ (ស្ទី​ី�កគ័រ័ ២សន្លឹ​ឹ�ក) លេ�ខ៤ (ស្ទី​ី�កគ័រ័ ៣សន្លឹ​ឹ�ក) លេ�ខ៥ (ស្ទី​ី�កគ័រ័ ៣សន្លឹ​ឹ�ក)

22

y បើ�ឆ្លើ�ើ�យសំ ណួ​ួ ើ ំ រត្រូ�ូវ

សូ​ូ មបិតស្ទី​ី� កគ័រ័ រូ​ូបសត្វវសមុ​ុទ្រ� ិ

ចំនួ​ួន កគ័រ័ លើ�ក ំ ។ សូ​ូ មបិតស្ទី​ី� ិ ើ ន្លែ�ែងដែ�លអ្ននកចង់​់បិត ិ ។

បើ�ឆ្លើ�ើ�យខុ កគ័រ័ រូ​ូបកាកសំណល់ ប្លា ុ សសូ​ូ មបិតស្ទី​ី� ់ ា ស្ទី​ី�ក ើ ិ ំ

ហើ�យបិ ត ើ ិ ឱ្យយត្រូ�ូវតាម

Sea Animals

Plastic Waste

៦.២ វត្ថុដែ�លខ្ញុំ​ំ ទិ�� ញ ិ ពណ៌​៌នាអំ​ំពី​ីខ្ញុំ?�� ំ �ុ ៦.៣ អ្វី​ី�ៗដែ�លបានមកជាមួ​ួយនឹ​ឹងចំ​ំណាយ

ិ នប្រ�កបដោ�យសី​ីលធម៌​៌ដែ�រ! ៦.៤ ខ្ញុំ​ំក៏�� ជា ៏ អតិ​ិថិជ

ចំ​ំណាយដោ�យ ក្រ�មសី​ីលធម៌​៌ ខ្ញុំក៏�� ំ ជា ៏ ពលរដ្ឋនៃ� ឋ សាកលលោ�កដែ�រ!

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

០៦

៦.១ ការចាយវាយ

33

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៦.១

ការចាយវាយ

ចំ​ំណាយ (កិ​ិ.) ប្រើ��ើគេ�ឱ្យយចាយ ចេ�ញប្រា�ក់​់ឱ្យយចាយ បរិ​ិច្ចា​ាគទ្រ�ព្យយ ការចំ​ំណាយ

ទ្រ�ព្យយធ្វើ�ើ�បុ​ុណ្យយទាន។ ផ្លា​ាស់​់ ឬលុ​ុបចេ�ញពី​ីបញ្ជី​ី� ការចំ​ំ ណាយបញ្ជី​ី�។

(ន. ឬគុ​ុ.) ការចាយ ដំ​ំ ណើ�ើ រដែ�លចាយ ការចំ​ំ ណាយធនធាន របស់​់ ដែ�លចាយ ប្រា�ក់​់ចំ​ំណាយ។

ប្រ�ភព៖ វចនានុ​ុក្រ�មសម្តេ�េចព្រះ�ះសង្ឃឃរាជ្យយ ជួ​ួនណាត

សូ​ូ មសាកគិត ពេ� ? ់ លនេះ�ះ យើ�ង ់ ិ ថាតើ�តាំ ើ ងពី​ីពេ�លក្រោ��កពី​ីគេ�ងមកដល់ ើ បានប្រើ�ើ�ប្រា�ស់អ្វី​ី�ខ្លះ​ះ� ំ

ពេ�លលុ​ុ បមុ​ុ ខ យើ�ង លបើ�ក ំ ើ រត្រូ�ូវប្រើ�ើ�សាំង ើ ប្រើ�ើ�ទឹក ឹ ពេ�លជិះ​ះ�ឡានធ្វើ�ើ �ដំណើ� ិ អាហារសំរំ ន់ ់ យើ�ង ើ ប្រើ�ើ�លុ​ុ យ ហើ�យពេ� ើ ើ ម៉ា​ាស៊ី​ី�ន ំ ពេ�លទិញ ត្រ�ជាក់ ់ ឬម៉ា​ាស៊ី​ី�នកម្ដៅ�ៅត្រូ�ូវប្រើ�ើ�ភ្លើ�ើ�ង ឬហ្គា​ាស។ ដូ​ូ ចនេះ�ះដែ�រ យើ�ង ថ្ងៃំ �ៃរបស់យើ់ �ង ិ ់ ច្រើ�ើ�នរាប់មិ ់ នអ ើ ប្រើ�ើ�របស់ជា ិ ស់ក្នុ​ុ�់ ងជី​ីវិតប្រ�ចាំ ើ ។

ទង្វើ�ើ�នៃ�ការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់អ្វី​ី�មួ​ួយ ហៅ�ថា ‘ការចំណាយ ’ ដែ�លវាជាទង្វើ�ើ�ដែ�លចាំបាច់ ់ ់ ងណាស់ក្នុ​ុ�់ ងជី​ីវភាពប្រ�ចាំថ្ងៃំ �ៃរបស់យើ់ �ង ់ ា ំ ើ គ្រ�ប់គ្នា ំ ខ្លាំ​ំ� ដែ�លកំពុ ំ ុ ងរស់នៅ់ �ក្នុ​ុ� ងសង្គគមបច្ចុ​ុ�ប្បបន្នននេះ�ះ។

ពាក្យយថា ‘ការចំណាយ ’ មិន ថាជាការល្អអ ឬអាក្រ�ក់បា កាន់តែ់ �ច្រើ�ើ�ន នោះ�ះ ់ ននោះ�ះទេ�។ កាលណាបុ​ុ គ្គគលម្នា​ាក់ៗ ់ មានចំណាយ ំ ិ អាចនិយាយ ិ ំ

ហាង ឬសហគ្រា�សដែ�លនៅ�ជុំ​ំ�វិញយើ� ង វាមានចំនុ ិ ើ នឹង ឹ កើ�នចំ ើ ណូ ំ ូ ល ដែ�លវាជាការជួ​ួយសេ�ដ្ឋឋកិច្ចច ិ ប្រ�ទេ�សឱ្យយមានការរីកចម្រើ�ើ�ន។ ំ ុ ចល្អអ ី ត្រ�ង់​់ថា ប្រា�ក់ចំ ញ និង ង ញ ិ ហើ�យបុ ុ គ្គគលគ្រ�ប់រូ់ បនឹ ូ ង ់ ណេ� ់ ំ ិ អត្ថថប្រ�យោ�ជន៍​៍ទាំងនោះ�ះនឹ ឹ ត្រូ�ូវបានចែ�កចាយទៅ�កាន់សង្គគមវិ ើ ឹ អាចទទួ​ួ លអត្ថថ ំ ប្រ�យោ�ជន៍​៍ពី​ីវាផងដែ�រ។

ផ្ទុ​ុ�យទៅ�វិញ ណត់ ិ ការចាយវាយលើ�សកំ ុ ដើ�ើម្បី​ី�បង្អួ​ួ�តអ្ននកផ្សេ�េង និង ់ លើ�ល ើ ើ ពី​ីចំណូ ំ ូ លដែ�លខ្លួ​ួ�នរកបាន ការចំណាយហួ​ួសហេ�តុ ំ ិ ការ ំ ចំណាយខ្ជះ​ះ�ខ្ជា នៃ�ការចំណាយនោះ� ះអាចនាំឱ្យយសេ�ដ្ឋឋ កិច្ចចគ្រួ ា យជាដើ�ើម ដែ�លជាទម្លា​ាប់មិ ់ នល្អអ ំ ិ ំ ិ �ួសារក្ស័​័�យធនបាន។ ំ

33

ដែ�លបណ្ដា​ា លមកពី​ីការចំណាយ មិនសន្សំ​ំ�សំ ចៃ� ំ ិ ំ ?

ខ្ជះ​ះ�ខ្ជា​ាយ ដែ�លអាចកើ�តឡើ ើ �ើងក្នុ​ុ� ងផ្នែ�ែកផ្សេ�េងៗគ្នា​ានៅ�លើ�ក ើ ង់​់រង្វវង់​់ខាងក្រោ��ម។

សូ​ូ មសរសេ�រពី​ីបញ្ហា​ានៃ�ការចំណាយ ំ

សង្គគម

(ឧ.

ន ិ ា បរិស្ថា

ប្រ�ជា ជន )

ភូ​ូមិ​ិ សាស្ត្រ�រ

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

y តើ�នៅើ �ជុំ​ំ�វិញខ្លួ​ួ ិ � នយើ�ង ើ មានបញ្ហា​ាអ្វី​ី�ខ្លះ​ះ�

សេ�ដ្ឋ ឋ កិ​ិច្ច ច(ឧ.

ពិ​ិភពលោ�ក

ហិ​ិរ ញ្ញវត្ថុ​ុ ញ ) �

ការចំ​ំ ណាយដោ�យខ្ជះ​ះ �ខ្ជា​ាយ

នយោ�បាយ (ឧ. សិ​ិ ទ្ធិ�)ិ

33

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

វត្ថុ​ុ�ដែ�លខ្ញុំ​ំ�ទិ � ញ ិ ពណ៌​៌នាអំ​ំពី​ីខ្ញុំ� ំ? �

៦.២

y ចូ​ូ រអានច្បា�ប់ច តអំ តផ ។ ់ ម្លលងនៃ�ការផ្សា​ាយពាណិ​ិជ្ជជកម្មមផ្ទះ​ះ�ល្វែ�ែងខាងក្រោ��ម ហើ�យរិះ​ះ�គិ ើ ិ ពី​ីផលិ ំ ិ ល និង ិ ការចំណាយ ំ

កន្លែ�ែងដែ�លអ្នន ករស់នៅ់ �ពិ​ិពណ៌​៌នាអំពី ំ ីអ្ននក។

y ចូ​ូ រសរសេ�រអំពី​ី ំ វត្ថុ​ុ� ដែ�លអ្ននកបានទិញ ិ កាលពី​ី ១ខែ�កន្លលងមក។

y សរសេ�រពី​ីមូ​ូ លហេ�តុ​ុ ដែ�លអ្ននកទិញ ិ វត្ថុ​ុ�នោះ�ះ។

y សាកល្បបងបែ�ងចែ�កវត្ថុ​ុ� ដែ�លមានតម្លៃ�ៃក្នុ​ុ� ងការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ និង ់ ិ វត្ថុ​ុ� ដែ�លមិន ិ មានតម្លៃ�ៃក្នុ​ុ� ងការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់។

វត្ថុ​ុ�ដែ�លត្រូ�ូវការចាំ​ំបាច់​់

វត្ថុ​ុ�ដែ�លមិ​ិ នត្រូ�ូវការចាំ​ំបាច់​់

33

អ្វី​ី�ដែ�លបានមកជាមួ​ួយនឹង ឹ ការចំ​ំណាយ

៦.៣

y ភាគច្រើ�ើ�នយើ�ង គឺជា ើ គិត ិ ថាការចំណាយ ំ ឺ ការទិញ ិ វត្ថុ​ុ�អ្វី​ី�មួ​ួយ តែ�ក្រៅ��ពី​ីនោះ�ះនៅ�មានអ្វី​ី�ជាច្រើ�ើ�នទៀ�ៀតដែ�លបានមកជាមួ​ួយគ្នា​ានឹង ឹ ការ ចំណាយ របស់យើ់ �ង ំ ើ ដែ�លយើ�ង ើ គួ​ួ រតែ�ដឹ​ឹង។ ចូ​ូ របំពេ� ំ ញចន្លោះ�ះ�ខាងក្រោ��ម។ ការទិ​ិញ

y សូ​ូ មសាកគិតពី​ីដំ ណើ� ។ ំ ើ រការជាច្រើ�ើ�ននៃ�ការដែ�លយើ�ង ិ ើ ទិញ ិ អាវយឺតមួ​ួយ ឺ

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

នាំ​ំចូ​ូលពី​ីក្រៅ�� ប្រ�ទេ�ស កប្បា​ាស

ការបំផ្លា លមកពី​ីការដាំ​ំដុះ​ះ�កប្បា​ាស ំ ា ញបរិស្ថា​ានបណ្តា​ា ិ

ដែ�លប្រើ�ើ�សម្រា�ប់ផលិ ត ់ ិ អាវយឺត ឺ

បញ្ហា​ាសិទ្ធិ​ិ� ់ ម្មមករ ិ របស់ក

ដែ�លធ្វើ�ើកា � រនៅ�ក្នុ​ុ� ង

រោ�ងចក្រ�ផលិត ប្រើ�ើ�ប្រា� ស់​់ និង ់ មពលពេ�លនាំចូ​ូំ ល បញ្ហា​ាប៉ះ​ះ�ពាល់បរិ ់ ស្ថា​ានពេ�លឈប់ ់ ិ បញ្ហា​ាការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់ថា ិ បញ្ហា​ាសង្គគមផ្សេ�េងៗទៀ�ៀត ិ ទាំងនេះ�ះសុ​ុ ទ្ធធតែ�ជាបញ្ហា​ា ដែ�លបានមកស្រ�បពេ�លគ្នា​ាជាមួ​ួយនឹង របស់យើ់ �ង ឹ ការចំណាយ ំ ើ ។ ំ

បើ�អញ្ចឹ​ឹ� ងតើ�យើ​ើ �ង ស់?់ ់ ូ រប៉ុ​ុ�ណ្ណា​ា និង ់ ើ ើ ត្រូ�ូវទិញ ិ ផលិតផ ិ លដោ�យរបៀ�ៀបណា ត្រូ�ូវប្រើ�ើ�ប្រា�ស់យូ ិ ត្រូ�ូវធ្វើ�ើ �ដូ​ូចម្ដេ�េចពេ�លឈប់ប្រើ�ើ�ប្រា�

33

សន្លឹ​ឹ�កកិ​ិ ច្ចចការ

៦.៤

ខ្ញុំ​ំ�ក៏ ៌ រ! � ជា ៏ អតិថិ ិ ិជនប្រ�កបដោ�យសីល ី ធម៌ដែ�

y ការចំណាយ ប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌សំ ៌ ដៅំ �លើ� ើ ំ

‘ការចំណាយ ដែ�លគិតគូ ំ ិ ូ រពី​ីបរិស្ថា​ាន ិ

ឬក្រ�មសី​ីលធម៌នៅ៌ �ពេ�លជ្រើ�ើ�សរើ​ើ�ស

ផលិតផ ប្រ�កបដោ�យមនសិកា ់ � ន និង ិ ល ឬសេ�វាកម្មមណាមួ​ួយ’ ឬ ‘ការចំណាយ ំ ិ រ និង ិ ប្រុ�ុងប្រ�យ័ត្នន ័ ដោ�យផ្អែ�ែកលើ�ជំ ើ នឿំ �ឿផ្ទា​ាល់ខ្លួ​ួ ិ សី​ីលធម៌នៅ៌ �ពេ�លធ្វើ�ើកា ’។ � រចំណាយណាមួ​ួយ ំ

យើ�ង បានថាជាអ្ននកចំណាយ ប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌ ៌ គិតគូ និង ដែ�ល ើ អាចនិយាយ ិ ំ ិ ូ រពី​ីអតុ​ុ ល្យយភាពសង្គគម បរិស្ថា​ាន ិ សេ�ដ្ឋឋកិច្ចច ិ ិ

បណ្តា​ា លមកពី​ីទង្វើ�ើ�នៃ�ការចំណាយ ហើ�យអនុ ដែ�លគិតគូ �ថ្ងៃ�ៃអនាគត ដើ�ើម្បី​ី�ឱ្យយមនុ​ុ ស្សសជំ​ំនាន់ក្រោ��យ អាច ុ វត្តតចំណាយ ់ ់ ំ ើ ំ ិ ូ រដល់សង្គគមទៅ

រស់នៅ់ �រួ​ួមគ្នា​ាបាន។

y ក្នុ​ុ� ងនាមជាអ្ននកចំណាយ ប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌ ៌ យើ�ង ូ ចខាងក្រោ��មបាន។ ំ ើ អាចធ្វើ�ើកា � រចំណាយដូ ំ ដំ​ំ ណាក់​់ កាលចំ​ំ ណាយ

សកម្មមភាពចំ​ំ ណាយដោ�យសី​ី លធម៌​៌

ការបែ�ងចែ�កធនធាន

ការចែ�ករំ​ំលែ�ក ការបរិ​ិច្ចា​ាគ

ការទិ​ិញ

ការទិ​ិញផលិ​ិតផលដែ�លមិ​ិ នប៉ះ​ះ �ពាល់​់ បរិស្ថា​ា ិ ន ការទិ​ិញផលិ​ិតផលពាណិ​ិជ្ជជកម្មមសមធម៌​៌ ទិ​ិញទំ​ំនិ​ិញក្នុ​ុ�ងស្រុ� ុក ការធ្វើ�ើ�ពហិ​ិការ

ការប្រើ��ើប្រា�ស់​់

ការសំ​ំ ចៃ�ថាមពល និ​ិ ងទឹ​ឹក ការសំ​ំ ចៃ�ធនធានធម្មមជាតិ​ិ

ការបោះ�ះចោ�ល

ដាក់​់សំ​ំរាមដោ�យឡែ�កតាមប្រ�ភេ�ទវា ការកែ�ច្នៃ�ៃ និ​ិ ងការប្រើ�ើ�ប្រា�ស់​់ ឡើ�ើងវិ​ិញ ការប្រើ�ើ�របស់​់ ជជុះ​ះ� ការកាត់​់បន្ថយ ថ សំ​ំ រាម

y សូ​ូ មពិ​ិចារណាអំពី​ីទង្វើ� ប្រ�កបដោ�យសី​ីលធម៌ ៌ �នៃើ �ការចំណាយ ំ ំ ឧទាហរណ៍​៍ខាងក្រោ��មនេះ�ះ។

ភាពងាយស្រួ�ួលក្នុ​ុ�ង ការស្ម័​័�គ្រ�ចិ​ិ ត្តត

ដែ�លយើ�ង ថ្ងៃំ �ៃរបស់យើ់ �ង ិ ើ អាចអនុ​ុ វត្តតនៅ�ក្នុ​ុ� ងជី​ីវិតប្រ�ចាំ ើ តាមរយៈ​ៈ

គម្រោ��ង ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន(No Impact Man)៖ គម្រោ��ងរស់​់នៅ�ដោ�យមិ​ិ នផ្ដដល់​់ផលប៉ះ​ះ�ពាល់​់ ដល់​់បរិស្ថា ា លទី​ីក្រុ� ុងញូ​ូ ិ ា ននៅ�ចំ​ំ កណ្តា

វយ៉​៉ករយៈ​ៈពេ�ល ១ឆ្នាំ​ំ�។

ថ្ងៃ�ៃមួ​ួយ Colin Beburn បានរកឃើ�ញ ស្ថា​ាន ហើ�យក៏ សម្រេ�េ ចចិត្តតធ្វើ ិ ើ � សោ�ធន៍ ៍ ដោ�យ ើ ថាខ្លួ​ួ�នឯង គ្មា​ានឥទ្ធិ​ិ�ពលនៅ�ក្នុ​ុ�ងវិបត្តិ​ិ�បរិ ើ ៏ ិ �ពិ ិ ិ

រស់នៅ់ �ដោ�យមិនប៉ះ​ះ� ពាល់ដល់ បរិ រយៈ​ៈពេ�លមួ​ួយឆ្នាំ​ំ�ជាមួ​ួយគ្រួ�ួសាររបស់គាត់ ។ ់ ់ ស្ថា​ាន(Impact) ់ ់ លោ�កជាតួ​ួឯក ដែ�លបាន ិ ិ កាត់ផ្តា​ាច់ ច ស់សម្ភា ស់មធ្យោ រ ា រៈ​ៈប្រើ�ើ�បានតែ�ម្ដដង និង ់ ់ រន្តតអគ្គិ​ិ�សនី​ី បដិ​ិសេ�ធមិនប្រើ�ើ�ប្រា� ់ ់ �ោបាយដឹ​ឹកជញ្ជូ​ូ�ន ហើ�យបង្វែ�ែ ិ ិ មិនប្រើ�ើ�ប្រា� ិ ើ

ទិសដៅ គាត់ បន្តិ​ិ� ិ ់ ់ ចម្តតងៗ ដោ�យសញ្ជឹ​ឹ�ងគិតព្យា ិ �ជី​ីវិតរបស់ ិ �យាមស្វែ�ែងរកជម្រើ�ើ�សផ្សេ�េងទៀ�ៀត គម្រោ��ងរបស់ពួ​ួ់ កគេ� ដែ�លបាន ចាប់ផ្តើ់ �ើ�មពី​ីបញ្ហា​ាបរិស្ថា​ាន បានឆ្លុះ​ះ��បញ្ចាំ​ំ�ងពី​ីមូ​ូ លដ្ឋា​ាននៃ�ការរស់នៅ់ �ប្រ�កបដោ�យសុ​ុ ភមង្គគល។ សៀ�ៀវភៅ�នេះ�ះបានកត់ត្រា�នូ ូវ ់ ិ

គម្រោ��ង ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន រយៈ​ៈពេ�ល ១ឆ្នាំ​ំ� ដែ�លបង្ហា​ា ញពី​ីការលូ​ូ តលាស់​់ និង គ្រួ់ �សា ួ រមួ​ួយ ំ ើ រផ្សសងព្រេ�េងដ៏​៏រីករាយរបស់ ិ ដំណើ� ី នៅ�ក្នុ​ុ�ងទី​ីក្រុ�ុងមួ​ួយ។

ប្រ�ភព៖ Bookhouse Publishers Co., Ltd. review

33

ជី​ីវិ​ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ១

ការចំ​ំ ណាយប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌

ជី​ីវិ​ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ២

ការចំ​ំ ណាយប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌

ជី​ីវិ​ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ៣

ការចំ​ំ ណាយប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌

ជី​ីវិ​ិតប្រ�ចាំ​ំថ្ងៃ�ៃរបស់​់ ខ្ញុំ��ំ៤

ការចំ​ំ ណាយប្រ�កបដោ�យក្រ�មសី​ីលធម៌​៌

០៦ ចំណាយដោយក្រមសីលធម៌ ខ្ញុំក៏ជាពលរដ្ឋនៃសាកលល

ការក្លា​ាយខ្លួ​ួ�នជា ណូ​ូអ៊ី​ី�មផេ�កមែ�ន

33

កំ​ំណត់ត្រា់ �សន្យា​ាជើ�ើងពី​ីងពាង (កំ​ំណត់ត្រា់ �សន្យា​ាចូ​ូ លរួ​ួមក្នុ​ុ�ងការចំ​ំណាយប្រ�កបដោ�យក្រ�មសីល ី ធម៌)៌

y សរសេ�រការសន្យា​ាដែ�លនឹង ងពាង។ ់ ឹ អនុ​ុ វត្តតក្នុ​ុ� ងប្រ�យោ�គតែ�មួ​ួយ នៅ�លើ�ដ ើ ងខ្លួ​ួ�នរបស់សត្វវពី​ី

ើ ពី​ីងពាង ចូ​ូ រសរសេ�រពេ�លវេ​េលា ទី​ីកន្លែ�ែង និង y នៅ�លើ�ជើ� ើ ង ិ កិច្ចច ិ ការដែ�លនឹង ឹ អនុ​ុ វត្តត។

y នៅ�ជុំ​ំ�វិញជើ�ើ ង សូ​ូ មគូ​ូ ររូ​ូបដោ�យស្រ�មៃ�មើ�ល ិ ុ វត្តតហើ�យ ូ ភាពដែ�លធ្លា​ាប់បា ់ ់ នអនុ​ុ វត្តត។ ើ ពី​ីស្ថា​ានភាពបន្ទា​ា ប់ពី​ីអនុ ើ ឬបិទរូ ិ ប

សរសេ�រអត្ថថន័យ ័ ដែ�លនឹង ឹ អនុ​ុ វត្តត

44

វិទ្យា�ស្ថា​ានអប់ រំ់ ការយល់ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� អាស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក(Asia-Pacific Centre of Education for International Understanding under the ិ ់ ង ំ auspices of UNESCO, APCEIU) ត្រូ�ូវបានបង្កើ�ើ�តឡើ�ើងនៅ�ឆ្នាំ​ំ�២០០០ តាមរយៈ​ៈកិច្ចចព្រ�មព្រៀ�� ៀងរវាងរដ្ឋា​ាភិបា ិ ិ លនៃ�សាធារណរដ្ឋឋកូ​ូរ៉េ​េ� និង ិ អង្គគការយូ​ូ

ណេ�ស្កូ​ូ� ។ក្នុ​ុ� ងនាមជាវិទ្យា�ស្ថា​ានប្រ�ភេ�ទទី​ី២ របស់អង្គគ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ និង ិ ់ ការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ដែ�លធ្វើ�ើកា ់ ង � រអប់រំ់ ស្តី​ី�ពី​ីការយល់ ំ ិ ការអប់រំ់ អំ​ំ ពី​ី ំ ភាពជាពលរដ្ឋឋសកល

សម្រា�ប់រ់ ដ្ឋឋជាសមាជិ​ិករបស់អង្គគ រំ់ ការយល់ ដឹ ឹ អន្តតរជាតិ ិ យូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� អាស៊ី​ី�ប៉ា​ាស៊ី​ី�ហ្វិ​ិ�ក បាន ិ ់ ការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ។ក្នុ​ុ� ងនាមជាអ្ននកគិត ់ ង ិ ពិ​ិចារណា វិទ្យា�ស្ថា​ានអប់ ំ បង្កើ�ើ�ត និង ល និង វិ ឌ្ឍឍ និង ញយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� និង ិ ់ ិ អនុ​ុ វត្តតកម្មមវិធី​ីបណ្តុះ​ះ��បណ្តា​ា ិ គោ�លនយោ�បាយផ្សេ�េងៗ ហើ�យអភិ ើ ិ ចែ�កចាយសម្ភា​ារៈ​ៈអប់រំ់ ផ្សេំ �េងៗដល់បណ្តា​ា ិ រដ្ឋឋ ជាសមាជិ​ិករបស់អង្គគ ប់រំ់ ពលរដ្ឋឋ សកល ដែ�លជាគោ�លដៅ�អប់រំ់ របស់ អង្គគ ុ ខគេ�មួ​ួយក្នុ​ុ� ងវិស័ ិ យអ ់ ការយូ​ូ ណេ�ស្កូ​ូ� ។ ជាពិ​ិសេ�ស វាជាស្ថា​ាប័នឈានមុ ់ ការយូ​ូ ័ ័ ំ ំ ណេ�ស្កូ​ូ� ឆ្នាំ​ំ�២០៣០ និង ់ ការសហប្រ�ជាជាតិ។ ិ គោ�លដៅ�អភិវិ ឌ្ឍឍន៍​៍ប្រ�កបដោ�យចី​ីរភាពរបស់អង្គគ ិ

រួ ួបរួ ួមពលរដ្ឋឋ សកលលោ�ក ដែ�លចេះ�ះគិ​ិ ត​ចេះ�ះយល់​់ ពី​ីគ្នា​ា​​និ​ិ ងចេះ�ះធ្វើ�ើ�សកម្មមភាព Planned and Edited by

APCEIU

Written by

APCEIU

PARK SeoYoun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Planning & Business Team

MOON A-Young, Representative, PEACEMOMO

GONG Yunhee, Director, Global Citizen Education Bonita

KIM Wonseop, Assistant Administrator, BeautifulStore Education & Culture Team

KIM Sunghoon, Team Leader, BeautifulStore Education & Culture Team

Supervised by

CHOI Il Ho, Senior Supervisor, Gangwon Provincial Office of Education

JANG DukHyun, Assistant Administrator, Amnesty International Korea Issue Project Team

© APCEIU 2021 PRN

BE-ITE-2021-029

Publisher

LIM Hyun Mook

APCEIU

120 Saemal-ro, Guro-gu, Seoul, Republic of Korea

Tel. 02-774-3956 | Fax. 02-774-3957

Website www.unescoapceiu.org Email ite@unescoapceiu.org Printed by

Seoul Selection

Publication Date

December 2021

• The copyright of this book belongs to APCEIU. • This book was produced for educational use in the Asia-Pacific region as a part of the Developing Online Educational Materials Project for Global Education in the Asia-Pacific Countries, which is funded by the Ministry of Education of the Republic of Korea and implemented by APCEIU. • The ideas and opinions expressed in this publication are those of the individual authors and do not necessarily represent the official views of APCEIU.

សៀ�ៀវភៅ�លំ​ំហាត់​់ សម្រា�ប់​់សិស្ស ិ ស

គិ​ិត យល់​់ពី​ីគ្នា​ា ធ្វើ�� ើសកម្មមភាព

រួបរួ ួ មពលរដ្ឋ ួ ឋ សកលលោ�ក

ហាមលក់​់