آﻏﺎز از اول ﺷﺎﻳﺪ اﺻﻼً ﻧﻤﻲﺑﺎﻳـﺴﺖ آﻏـﺎز ﻣـﻰﺷـﺪ .اﮔـﺮ دﺳـﺖ و ﭘـﺎ ﺑـﺴﺘﻪ و اﺳـﻴﺮِ اﻳـﻦ ﻟﺤﻈﺎت ﺷﺪﻳﻢ ،دﻳﮕﺮ آﺧـﺮ ﺧـﻂ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد .ﻳﻜـﻰ از آﺧـﺮﺧﻂﻫـﺎ ﻫﻤـﻴﻦ ﻟﺤﻈـﻪ اﺳﺖ .دﺳﺖ و ﭘﺎ ﺑﺴﺘﺔ اﺣﻤﻖآﺑـﺎد ﻓﺮﻧﮕـﺴﺘﺎن ﺷـﺪهاﻳـﻢ .اﻳـﻦ ﻣﻠـﺖﻫـﺎ ﻛـﻪ ﺑـﺮاي ﺧﻮد آﻳﻨﺪهاي ﻧﻤـﻰﺑﻴﻨﻨـﺪ و ﺑـﺮاي آﻳﻨـﺪﮔﺎن ﻫـﻢ ﭘﻴـﺎﻣﻰ ﻧﺪارﻧـﺪ؛ ﻣﻠﺘـﻰﻫـﺎﺋﻰ ﻛـﻪ ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪانﺷﺎن ﺟـﺰ ﺧﻔـﺖ ،ﺧـﻮاري و ﺳـﺮاﻓﻜﻨﺪﮔﻰ ﻧﻤـﻰﺧﻮاﻫﻨـﺪ ،ﻣﻠـﺖﻫـﺎﺋﻰ ﻛﻪ در ﻏﻢ ﮔﺬﺷﺘﻪاي ﺑﻰﻣﻌﻨـﺎ ﻧﺸـﺴﺘﻪاﻧـﺪ و ﭼـﺸﻢ ﺑـﻪ آﻳﻨـﺪهاي ﻣـﺒﻬﻢ دوﺧﺘـﻪاﻧـﺪ، ﺑــﺮاي ﻣـﺎ ﭼــﻪ ﺧﻮاﻫﻨــﺪ داﺷــﺖ؟ اﮔــﺮ ﺷــﺮﻳﻚ اوﻫــﺎم و ﺧﺮاﻓــﻪﻫــﺎيﺷــﺎن ﻧــﺸﻮﻳﻢ، اﮔــﺮ ﺣﻤﺎﻗــﺖﻫــﺎيﺷــﺎن را ﺳــﺘﺎﻳﺶ ﻧﻜﻨ ـﻴﻢ ،آﺧﺮاﻻﻣــﺮ ﺣﺘﻤ ـﺎً ﻣــﻰﮔﻮﻳﻨ ـﺪ ،ﺷــﻤﺎ ﺧــﺎرﺟﻰ ﻫــﺴﺘﻴﺪ .ﭼــﻪ ﺑﻬﺘــﺮ! در دوزخ ﻧــﻮﻳﻦِ ﻣــﺮد ﭼﺎرﭘــﺎيِ ﻏــﺮب ﺣــﺪاﻗﻞ ﻣــﺎ ﺧﺎرﺟﻰ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲﻣﺎﻧﻴﻢ.
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
وﻟﻲ ﺧﻮب زﻳـﺎد ﻫـﻢ ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﺗﻨـﺪ رﻓـﺖ! اﺻـﻮﻻً ﻣـﺎ از ﻫﻤـﺎن ﻧﺨـﺴﺘﻴﻦ روز زﻧـﺪﮔﻲ ﺧــﺎرﺟﻰ ﺑــﻮدﻳﻢ! ﻫــﺮ ﺟــﺎ رﻓﺘــﻴﻢ ﺧــﺎرﺟﻰ و ﺑــﻰﭘﻨــﺎه ﺷــﺪﻳﻢ ،ﻫــﻴﭽﻜﺲ ﻫــﻢ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮕﻮﻳﺪ» :از ﭘﺪﻳـﺪهاي ﺧـﺮوج ﻛـﺮدهاﻳـﺪ«! ﺧـﺎرﺟﻰ ﺣﺘﻤـﺎً ﺑﺎﻳـﺪ از ﻣﺤـﻞ ﺑﻮﻣﻰ ﺧﻮد ﺧﺎرج ﺷﻮد ،وﻟﻰ ﺗﻨﻬـﺎ ﻣﺤـﻞ ﺑـﻮﻣﻰِ ﻣـﺎ ﺷـﺎﻳﺪ رﺣـﻢ ﻣـﺎدر ﺑـﻮد .وﻗﺘـﻰ در آﺳــﺘﺎﻧﺔ در ﺧﺮوﺟــﻰ اﻳــﺴﺘﺎده ﺑــﻮدﻳﻢ ﻳﺎدﻣــﺎن ﻧﻤــﻰآﻳــﺪ ﺑــﻪ ﺧــﻮد ﭼــﻪﻫــﺎ ﻣﻲﮔﻔﺘﻴﻢ ،ﺣﺘﻤﺎً زﻳﺮ ﻟﺐ زﻣﺰﻣـﻪ ﻣـﻲﻛـﺮدﻳﻢ» :ﺑﻴﭽـﺎره! اﮔـﺮ ﺑﻴـﺮون رﻓﺘـﻰ دﻳﮕـﺮ ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺧــﺎرﺟﻰ ﺧــﻮاﻫﻰ ﻣﺎﻧــﺪ .ﺑــﻪ ﺧــﻮد ﺑﻴـﺎ و ﺗــﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴـﺮ!« ﻫﻤــﺎﻧﻄﻮر ﻛــﻪ اﻣﺮوز ﻣﻼﺣﻈـﻪ ﻣـﻰﻛﻨـﻴﻢ ،آﻧـﺮوز ﺗـﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪ ،و ﻧﻤـﻰﺗـﻮان ﺑـﻪ ﺗﺤﻘﻴـﻖ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﭼﻪ ﻛﺴﻰ اﻳﻦ ﺗـﺼﻤﻴﻢ را ﮔﺮﻓـﺖ! ﺗـﺼﻤﻴﻤﻲ ﻛـﻪ ﻃﺒﻴﻌـﺖ ﺑـﺎ ﺗﻤـﺎم ﻗﻬـﺮ و ﺟﻼل و ﺟﺒﺮوتاش آن را ﺑﺮ ﻫـﺮ ﻳـﻚ از ﻣـﺎ در ﻫﻤـﺎن ﻟﺤﻈـﺔ ﺷـﮕﻔﺖ ﺑـﻪ ﻧﺤـﻮي ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻛـﺮده! ﭘـﺲ ﺧـﺎرج ﺷـﺪﻳﻢ و ﭘـﺎي در ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﮔﺬاﺷـﺘﻴﻢ .ﻫﻤﺎﻧﺠـﺎ ﻛـﻪ در ﻣﻮرد ﺑﻌﻀﻲﻫﺎ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺗﺤﻤﻴﻠـﻰ ﺣـﺪ ﺷـﺮﻋﻰ در ﻣـﻮرد آﻟـﺖ ﺗﻨﺎﺳـﻠﻰ ﺑـﻪ اﺟﺮاء ﮔﺬارده ﺷﺪ؛ اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ »اﻳﺮاﻧﻴﺎن ذﻛﻮر«! ﻛﺠﺎي ﻛـﺎر ﻫـﺴﺘﻴﺪ؟ در آﻳﻨـﺪه ﻣـﻰﺑﺎﻳـﺪ اﻳﻔـﺎي ﻧﻘـﺸﻰ ﻧﻴـﺰ در ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﺑـﺮ ﻋﻬـﺪه ﮔﻴــﺮﻳﻢ .ﺳــﺨﻨﻰ را از ﭘــﺪر ،ﻛــﺮداري را از ﻣــﺎدر ،اﺟــﻮج و ﻣﺠــﻮﺟﻲ از ﻣﻌﻠــﻢ و ﻣــﺸﺘﻰ آداب ﺑــﻰﻣﻌﻨــﻰ و ﺑــﻰﺳــﺮوﺗﻪ از ﺟﺎﻣﻌــﻪ ﻓــﺮا ﮔﻴ ـﺮﻳﻢ ،و ﺑــﺎ ﻃﻤﺎﻧﻴﻨــﻪ ﺑــﻪ ﺧﻮرد ﺑﭽﻪﻫﺎ و ﻫﻤﺸﺎﮔﺮديﻫﺎيﻣـﺎن ﺑـﺪﻫﻴﻢ! ﭼـﻪ ﻧﻘـﺶ ﺑﺰرﮔـﻰ! ﭘـﺪران ﻣـﺎ ﻛـﻪ اﻳ ـﻦ آداب را از ﮔﻮﺷــﻪ و ﻛﻨــﺎر ﺗــﺎرﻳﺦ و رﺳــﻢ و رﺳــﻮم دورهﻫــﺎي ﺳــﻨﮓ و ﻣﻔــﺮغ ﺑﺎ ﺧﻮد آورده ﺑﻮدﻧـﺪ ﺑـﺎ اﻓﺘﺨـﺎر ﺑـﺴﻴﺎر آنﻫـﺎ را ﺗﺤﻮﻳـﻞ ﻣـﺎ دادﻧـﺪ! ﺑﺎﻳـﺪ آنﻫـﺎ را در ﺟﻴﺐ ﺑﮕﺬارﻳﻢ ،ﻫﻤﭽﻮن ردا ﺑﺮ ﺗـﻦ ﻛﻨـﻴﻢ ،ﻳـﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان زﻳـﻮرآﻻت ﺑـﻪ ﺳـﺮ و ﺻــﻮرت و ﭼــﺸﻢ و دﺳــﺖ و ﭘــﺎي ﺧــﻮد ﺑﻴــﺎوﻳﺰﻳﻢ ،و ﺗــﺎ آﻧﺰﻣــﺎن ﻛــﻪ ﺟﻤﺎﻋــﺖ ﺑــﻪ ﮔﻮش ﺟﺎن ﻣﻰﺷﻨﻮد ﺑﮕﻮﺋﻴﻢ:
٢
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
»ﺑﻠﻰ آﻗﺎﻳـﺎن و اﻟﺒﺘـﻪ ﺧـﺎﻧﻢﻫـﺎ! ﭘـﺪران ﻣـﺎ ﻣﺮدﻣـﺎﻧﻰ ﺑـﺎ اﻃـﻼع و ﻓﻬﻤﻴـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ. ﻫﻤﻴﻦ ﭘﺎﻻن اﻻغ را ﻛـﻪ ﻣﻼﺣﻈـﻪ ﻣـﻰﻓﺮﻣﺎﺋﻴـﺪ در ﺧﻠﻘـﺖاش ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﭘﻴـﺸﻴﻨﻴﺎن ﻣﺎ ﭼﻨـﺎن ﻫﻨـﺮ و ﻣﻬـﺎرﺗﻲ ﺑـﻪ ﻛـﺎر رﻓﺘـﻪ ﻛـﻪ ﻧـﺎﮔﻔﺘﻨﻰ اﺳـﺖ .اﻻغ ﺑﻴﭽـﺎره راﺣـﺖ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻫﻴﻜـﻞ ﭘﻴـﺸﻴﻨﻴﺎن را ﺑـﺮ ﭘـﺸﺖ ﺣﻤـﻞ ﻛﻨـﺪ .در ﺿـﻤﻦ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻳ ـﻦ ﻓﻨــﺎوريِ ﭘﻴ ـﺸﺮﻓﺘﻪ از آﻧﺠﺎﺑــﺪﺗﺮ ﻧﻴﺎﻛــﺎن ﻣــﺎ زﻳ ـﺮش ﻧــﺮم ﺑــﺎﻗﻲ ﻣــﻲﻣﺎﻧــﺪ و در دﺳﺖاﻧﺪازﻫﺎي ﺟﺎدة زﻣﺎن دردﺷﺎن ﻧﻤﻰﮔﺮﻓﺖ«. ﺑــﺮاي اﻳــﺮاد اﻳـﻦ ﺳــﺨﻨﺎن زﻳﺒــﺎ و دﻟﻨــﺸﻴﻦ در ﻣﻘﺎﺑــﻞ ﺣــﻀﺮات آﻗﺎﻳـﺎن و ﺧــﺎﻧﻢﻫــﺎ ﺣﺘﻤـﺎً ﺑﺎﻳـﺪ ﺑــﺎدي در ﻏﺒﻐــﺐ اﻧﺪاﺧﺘــﻪ و ﻳــﻚ دﺳـﺖﺗــﺎن ﻫــﻢ در ﺟﻴـﺐ ﺷــﻠﻮارﺗﺎن ﺑﺎﺷــﺪ ﺗــﺎ ژرﻓــﺎي »اﺳــﺮار ﺧﻠﻘــﺖ ﭘــﺎﻻن« ﺑــﺮ ﮔــﺮدة ﻣــﺴﺘﻤﻌﻴﻦ ﻧﻴــﻚ ﺑﻨــﺸﻴﻨﺪ. ژِﺳــﺖ ﺟﻨــﺎب ﺳــﺨﻨﺮان ﺧﻴﻠــﻲ ﻣﻬــﻢ اﺳــﺖ .ﺑﺎﻳ ـﺪ ﺻــﺤﻨﺔ ﺳــﺨﻦﭘﺮاﻛﻨــﻰ آﻧﻘــﺪر ﻋﻈﻤــﺖ و ﺟــﻼل داﺷــﺘﻪ ﺑﺎﺷــﺪ ﻛــﻪ ﺣــﻀﺎر ﻧﻔــﺲ در ﺳ ـﻴﻨﻪ ﺣــﺒﺲ ﻛﻨﻨــﺪ و ﺑــﺎ ﺻﺪايﺑﻰﺻﺪاﺋﻰ ﻣﺮﺗﺐ ﻓﺮﻳﺎد ﺑﺰﻧﻨﺪ» :ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﮕﻮ! ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﮕﻮ!« ﺑﻠﻪ از اﻳﻦ ﺟـﺎدة »ﺑـﺎز ﻫـﻢ ﺑﮕـﻮ!« ﺧـﺎﻃﺮات ﻓـﺮاوان دارﻳـﻢ .ﻣـﻰداﻧﻴـﺪ »ﺑـﺎز ﻫـﻢ ﺑﮕﻮ« ﭼﻪ ﻣﻌﻨـﺎﺋﻰ ﻣـﻰدﻫـﺪ؟ ﻳﻌﻨـﻰ» :از آﻧﭽـﻪ ﮔﻔﺘـﻰ ﭼﻴـﺰي دﺳـﺘﮕﻴﺮﻣﺎن ﻧـﺸﺪ. ﺣﺎل اﮔـﺮ ﻓﻜـﺮ ﻣـﻰﻛﻨـﻰ ﺣـﺮف دﻳﮕـﺮي ﻫـﻢ در ﺗﻜﻤﻴـﻞ ﻻﻃـﺎﺋﻼتات داري درﻳـﻎ ﻣﻜــﻦ!« ﻫﻤﻴـﺸﻪ اﻧــﺴﺎن ﺑــﻪ ﻫﻤـﻴﻦ ﺻــﻮرت ﻛــﻪ ﻣﻼﺣﻈــﻪ ﻣــﻰﻓﺮﻣﺎﺋﻴـﺪ در ﻣﻘﺎﺑــﻞ ﻧﺎﺷــﻨﺎﺧﺘﻪ دﺳــﺖ و ﭘــﺎﻳﺶ را ﮔــﻢ ﻛــﺮده ،و ﻋﺎﺷــﻖ و دﻟﺒﺎﺧﺘــﺔ آن ﺷــﺪه .در ﻗــﺪﻳﻢ ﻧﺎﺷــﻨﺎﺧﺘﻪﻫــﺎ را ﺑــﺎ ﻫــﺰار دوز و ﻛﻠــﻚ از ﺟﺎﻣﻌــﺔ اﻧــﺴﺎﻧﻰ ﺟــﺪا ﻛــﺮده ﺑــﻪ ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ ﻧﻴﺮوﻫـﺎي ﻣﺎوراءﻃﺒﻴﻌـﻪ ﻣﻨـﺴﻮب ﻣـﻰﻛﺮدﻧـﺪ ،و اﺳـﻢﺷـﺎن را ﻫﻢ ﻣﻰﮔﺬاﺷـﺘﻨﺪ :ﻓﺮﻋـﻮن ،ﺷـﺎه ﺷـﺎﻫﺎن ،اﻣﭙﺮاﺗـﻮر ،ﺧﻠﻴﻔـﻪ و ﻫـﺰار درد و ﻣـﺮض دﻳﮕــﺮ .وﻟــﻰ در دوران ﺟﺪﻳــﺪ آنﻫــﺎﺋﻰﻛــﻪ ﺧــﻢ و ﭼــﻢ آدﻣﻴــﺰاد را درﺳــﺖ ﺑــﻪ دﺳــﺖ آوردهاﻧــﺪ ،ﻓﻬﻤﻴﺪﻧــﺪ ﻛــﻪ وﻗﺘــﻰ اﻳــﻦ ﻧﺎﺷــﻨﺎﺧﺘﻪ ﻋــﻴﻦ ﺧﻠــﻖاﷲ و از ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﻛﺎر راﺣﺖﺗـﺮ و ﺑﻬﺘـﺮ اﻧﺠـﺎم ﻣـﻰﺷـﻮد .ﻳﻌﻨـﻰ ﻓﻬﻤﻴﺪﻧـﺪ ﻛـﻪ اﻧـﺴﺎن
٣
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺗﻨﻬــﺎ »ﺣﻴــﻮاﻧﻰ« اﺳــﺖ ﻛــﻪ ﻫﻤﻨــﻮعاش را راﺣــﺖ ،آﺳــﺎن و ﺑــﻰدردﺳــﺮ ﺑــﻪ »ﺧﺪاﺋﻰ« ﻣﻰﮔﻴـﺮد .ﺧﺎﺻـﻴﺖ ﻓـﻮقاﻟﻌـﺎدهاي اﺳـﺖ .وﻗﺘـﻰ در ﮔﺬﺷـﺘﻪﻫـﺎي دور ﻓﺮﻋــﻮن را ﭘﺮﺳــﺘﺶ ﻣــﻰﻛﺮدﻧــﺪ از ﺳــﻨﮓ و دﻳ ـﻮارِ اﻃــﺮاف او ﻫــﻢ ﺣﺘﻤ ـﺎً »ﺧــﺪا« ﻣــﻰﺳــﺎﺧﺘﻨﺪ .ﭼــﻪ ﻓﺮﻗــﻰ ﻣــﻰﻛﻨــﺪ؟ ﺧــﺪاي ﺳــﻨﮕﻰ ﻳـﺎ ﺧــﺪاي اﻧــﺴﺎﻧﻰ ﻛــﺎرش ﻳﻜــﻰ اﺳــﺖ» ،روح« را ﺗﻘﻮﻳــﺖ ﻣــﻰﻛﻨــﺪ؛ ﺑــﺸﺮ را از وﺣــﺸﺖ ﻧﺎﺷــﻨﺎﺧﺘﻪﻫــﺎي »دﻳﮕﺮ« ﻣﻲرﻫﺎﻧﺪ؛ ﺑﻪ ﺑﻨـﻰآدم »ﻛﻤـﻚ« ﻣـﻰﻛﻨـﺪ ﺗـﺎ در دﻧﻴـﺎﺋﻰ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﺗﻮﻫﻤـﺎت در اﻃــﺮاف ﺧــﻮد ﺳــﺎﺧﺘﻪ ﺑﻴﮕﺎﻧــﻪ ﺑــﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧــﺪ ،ﮔﻨﻬﻜــﺎر و ﺳــﻴﻪروي ﺷــﻮد و در وﺣــﺸﺖ ﻋﻘــﻮﺑﺘﻰ ﻛــﻪ اﺧﺘــﺮاع ﺷــﺨﺺ ﺧــﻮد او اﺳــﺖ ،از ﺗــﺮس ﭘﻴﻮﺳــﺘﻪ ﻋــﻴﻦ آﻧﺠﺎي ﺣﻼجﻫﺎ ﺑﻠﺮزد! وﻟﻰ ﺟﺎﻟﺐﺗﺮ از ﻫﻤـﻪ اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ »ﺧـﺪا« ﺑـﺎ دورة ﺳـﻨﮓ ارﺗﺒـﺎطاش را ﻫﻤـﻮاره ﻣﺤﻔــﻮظ ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷــﺘﻪ .ﺷــﻮﺧﻰ ﻫــﻢ در ﻛــﺎر ﻧﻴ ـﺴﺖ! از »ﺣﺠﺮاﻻّﺳــﻮد« ﺗــﺎ ﻛــﻮه اﺣﺪ ،از ﻣﻌﺎﺑﺪ آﺗﺶﭘﺮﺳـﺘﺎن ﺗـﺎ ﺗﺨـﺖ ﺟﻤـﺸﻴﺪ ،از ﺻـﺨﺮهﻫـﺎي ﺑﻠﻨـﺪ ﺑﻴـﺴﺘﻮن ﺗـﺎ ﻣﻌﺒــﺪ دﻟــﻒ ،ﻫﻤﻴـﺸﻪ اﻳـﺪة ﺧــﺪا ﺑــﺎ ﺳــﻨﮓ در ﻫــﻢ آﻣﻴﺨﺘــﻪ .ﺳــﻨﮓ ،ﺷــﺎﻳﺪ در ذﻫﻦ ﻣﺎ ﺧﺎﻛﻴﺎن ﻧﺸﺎن »اﺑﺪﻳﺖ« اﺳﺖ ،ﻧﺸﺎن دوام و ﺑﻘﺎء و ﺟﺎوداﻧﮕﻲ. ﺣﺘﻤﺎً ﻫﻤﺎن ﻧﻴﺎﻛﺎن ﻣﺤﺘـﺮم ﺣـﻴﻦ اﻻغ ﺳـﻮاري در دﺷـﺖ ﻣﻴـﺸﺎن ﻧﮕـﺎﻫﻰ ﺑـﻪ ﻛـﻮه و ﻛﻤﺮ ﻛﺮده و ﺑـﺎ ﺧـﻮد ﮔﻔﺘـﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ» :اﻳـﻦ ﻫﻤـﻪ ﻋﻈﻤـﺖ و ﺳـﻨﮓ اﻧﮕـﺎر از ﻛـﻮچ ﺳــﺎل ﭘـﻴﺶ ﺗــﺎ ﺣــﺎل از ﺟــﺎﻳﺶ ﺗﻜــﺎن ﻧﺨــﻮرده «.ﭘــﺲ ﺣﺘﻤـﺎً ﻫــﺮ ﭼﻴـﺰي ﻛــﻪ از ﺟﺎﻳﺶ ﺗﻜﺎن ﻧﻤﻰﺧـﻮرد ﻫـﻢ »ﻋﻈﻤـﺖ« دارد و ﻫـﻢ »اﺑـﺪي« اﺳـﺖ .ﺑﻌـﺪ ﻫـﻢ ﺑـﻪ اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳـﻴﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ ﻛـﻪ ﻧـﻪ ﻣـﻰﺗـﻮان اﻳـﻦ ﻫﻤـﻪ ﺧـﺎك و ﺳـﻨﮓ را از ﺟـﺎي ﺗﻜــﺎن داد ،و ﻧــﻪ ﻣــﻰﺗــﻮان آن را ﺧــﺮد ﻛــﺮد .ﭘــﺲ ﺳــﻨﮓ و ﺻــﺨﺮه ﻣــﺎ را از ﺟﺎيﻣﺎن ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑِﻜﻨَﺪ و ﻫﻤﻪﻣﺎن را ﺧُﺮد ﻛﻨﺪ.
٤
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
داﺳــﺘﺎن ﺷـﻴﺮﻳﻦ و ﻓﺮﻫــﺎد ﻛــﻪ ﻳﺎدﻣــﺎن ﻧﺮﻓﺘــﻪ؟ »آﺧــﺮش« ﺧــﻮش اﺳــﺖ! ﻓﺮﻫــﺎد ﻛــﻮﻫﻜﻦ ﺷــﺪ .آﻧﻬــﻢ ﺑــﻪ ﺧــﺎﻃﺮ ﺷــﻴﺮﻳﻦ .از ﻛــﻮه ﻛﻨــﺪن ﻛــﺎر راﺣــﺖﺗــﺮ ﭼــﻪ ﻣﻰﺧﻮاﻫﻴﺪ؟ ﺳﻨﮓ اول را ﺑﺮﻣـﻰدارﻳـﺪ ﻣـﻰﮔﺬارﻳـﺪ ﻛﻨـﺎر .ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﮓ ﺑﻌـﺪي را و ...و ﻫﻤﺔ ﺳﻨﮓﻫﺎ را ﻛﻪ ﺑﺮداﺷـﺘﻴﺪ ،ﻳـﻚ ﭼـﺎه ﻣـﻰﻛﻨﻴـﺪ و ﺗﻤـﺎمِ ﺳـﻨﮓﻫـﺎ را در آن دﻓﻦ ﻣﻰﻛﻨﻴـﺪ .ﭼـﻮن »ﻛﻨـﺪن ﻳـﻚ ﻛـﻮه « ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﺎي »درﺳـﺖ ﻛـﺮدن ﻳـﻚ ﻛﻮه دﻳﮕـﺮ« اﺳـﺖ .اﻧـﺴﺎنﻫـﺎ در ادوار ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻫـﻢ ﻣﺜـﻞ ﺣـﻀﺮات دوران ﺟﺪﻳـﺪ »ﻛــﻮه اول« را ﻧﻜﻨَ ـﺪه ﺑﻮدﻧــﺪ ﻛــﻪ »ﻛــﻮه دوم« را ﭘــﻰ رﻳ ـﺰي ﻣــﻲﻛﺮدﻧــﺪ» .اﻣــﺮ ﻣﻬﻤــﻰ« اﺳــﺖ .ﺧــﻮب ﺷــﺪ »اﻣــﺮ ﻣﻬــﻢ« ﭘ ـﻴﺶ آﻣــﺪ وﮔﺮﻧــﻪ ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ را ﺑــﻪ ﺑﻄﺎﻟــﺖ ﮔﺬراﻧــﺪه ﺑــﻮدﻳﻢ و در آﺧــﺮﻳﻦ ﺳــﺎﻋﺎت ﺑــﺎ ﺗﺄﺳــﻒ ﻣــﻰﮔﻔﺘــﻴﻢ» :دﻳــﺪي ﻋﻤﺮي را ﺑـﻪ ﺑﻄﺎﻟـﺖ ﮔﺬراﻧـﺪﻳﻢ .ﻣـﺎ ﻫـﻢ ﻣـﻰﺗﻮاﻧـﺴﺘﻴﻢ ﻣﺜـﻞ ﻓﺮﻫـﺎد ﺣـﺪاﻗﻞ ﻳـﻚ ﻛــﻮه ﺑﻜﻨ ـﻴﻢ ،ﺑﻌــﺪ ﺑﻤﻴـﺮﻳﻢ!« ﺣــﺎﻻ »ﺧــﺪا« را ﺷــﻜﺮ ،ﻳﻌﻨــﻰ »ﻛــﻮه و ﺳــﻨﮓ« را ﺷﻜﺮ ،آﻧﻘﺪر ﻛﻮه و ﻛﻤﺮ دارﻳـﻢ ﻛـﻪ ﻛـﻢ و ﻛـﺴﺮي ﻧﻤـﻰآورﻳـﻢ .وﻗﺘـﻰ در ﺗﻬـﺮان، ﻳﻌﻨﻰ ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ اﻳﺮان ﺟﻠﻮس ﻛـﺮدهاﻳـﻢ و ﺑـﻪ ﺟﻨـﻮب ﻣـﻲﻧﮕـﺮﻳﻢ »ﺑـﻰﺑـﻰ ﺷـﻬﺮﺑﺎﻧﻮ« را ﻣﻰﺑﻴﻨﻴﻢ! در ﺷﻤﺎل ﻫﻢ ﻛـﻪ ﻳـﻚ ﺳﻠـﺴﻠﻪ ﺟﺒـﺎل دارﻳـﻢ ﻛـﻪ ﺑﻴـﺎ و ﺑﺒـﻴﻦ .اﮔـﺮ ﺷﺎﻧﺲ ﺑﻴـﺎورﻳﻢ و ﻫـﻮا ﺧﻴﻠـﻰ ﺻـﺎف ﺑﺎﺷـﺪ دﻣﺎوﻧـﺪ را ﻫـﻢ ﻣـﻰﺗـﻮان دﻳـﺪ .دﻳﮕـﺮ ﭼــﻪ ﻣــﻰﺧﻮاﻫﻴــﺪ؟ ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﻫﻤــﺎن ﺧﻮاﺳــﺘﻦ اﺳــﺖ .وﻟــﻰ ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﻛﺠــﺎ و ﺗﻮاﻧﺴﺘﻦ ﻛﺠﺎ؟ وﻗﺘﻰ ﻧﻴﺎﻛﺎن ﻣﺎ ﺳـﻮار ﺑـﺮ اﻻغ ﻣﺤﺘـﺮمﺷـﺎن از ﺷـﻤﺎل ﺑـﻪ ﺟﻨـﻮب ﻣـﻰآﻣﺪﻧـﺪ ﻳﻜـﻰ ﮔﻔــﺖ» :ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﺗﻮاﻧــﺴﺘﻦ اﺳــﺖ!« دﻳﮕــﺮي ﻫــﻢ ﮔﻔــﺖ» :ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﭼﻴـﺴﺖ؟« ﺳﺌﻮال ﺧـﻮﺑﻰ ﺑـﻮد .ﻧﻴـﺎي ﻣﺤﺘـﺮم ﻫﻤـﺎﻧﻄﻮر ﻛـﻪ روي ﭘـﺎﻻن اﻻغ ﻟـﻢ داده ﺑـﻮد و زﻳ ـﺮ ﻟــﺐ ﺻــﺪاي ﻧــﻰﻟﺒ ـﻚ ﭼﻮﭘﺎﻧــﺎن را ﺗﻘﻠﻴ ـﺪ ﻣــﻰﻛــﺮد ،ﻛــﻼه ﻧﻤــﺪي را از روي ﭼﺸﻤﺎناش ﺑﻪ ﻛﻨﺎري زد و زل زل ﺗﻮي ﭼﺸﻢﻫﺎي ﻃﺮف ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ و ﮔﻔﺖ:
٥
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ــ ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﻫﻤــﺎن ﺧﻮاﺳــﺘﻦ اﺳــﺖ ﺟــﺎﻧﻢ! ﺑﮕــﻮ ﺑﺒﻴـﻨﻢ اﻻغ ﭼﻴـﺴﺖ؟ ﻣﮕــﺮ ﻧــﻪ اﻳﻨﻜــﻪ اﻻغ ﻫﻤــﺎن ﭼﺎرﭘــﺎﺋﻰ اﺳــﺖ ﻛــﻪ ﺳــﻮارش ﻫــﺴﺘﻰ؟ ﻣﮕــﺮ ﻧــﻪ اﻳﻨﻜــﻪ اﮔــﺮ اﻓــﺴﺎرش را ول ﻛﻨــﻰ ﭘــﺪرت را در ﻣــﻰآورد؟ ﻣﮕــﺮ ﻧــﻪ اﻳﻨﻜــﻪ زﻳـﻦ و ﺑــﺮﮔﺶ ﻳـﻚ ﭘﺎﻻن ﭘﻨﺒﻪاي ﺧﻮش ﻧﻘﺶ و ﻧﮕﺎر اﺳـﺖ؟ ﻣﮕـﺮ ﻧـﻪ اﻳﻨﻜـﻪ اﮔـﺮ ﻫﻔﺘـﻪاي ﻳﻜﺒـﺎر ﺟـﻮ ﻣﻔــﺼﻞ ﺑــﻪ او ﻧــﺪﻫﻰ رم ﻣــﻰﻛﻨــﺪ و ﺑــﺎر ﻧﻤــﻰﺑــﺮد؟ ﻣﮕــﺮ ﻧــﻪ اﻳﻨﻜــﻪ اﮔــﺮ ﺑــﻪ آﻧﺠــﺎ ﺑــﺪﺗﺮش ﻧﻮﺷــﺎدر ﺑﺰﻧــﻰ ﺗﻴــﺰي ﻣــﻰدﻫــﺪ و در ﺳــﺮﺑﺎﻻﺋﻰ ﻣــﻲدود؟ ﺧﻼﺻــﻪ ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﻣﺜــﻞ اﻻغ اﺳــﺖ .اﻻغ ﻫــﻢ ﻣﺜــﻞ ﺗﻤــﺎم ﻣﻮﺟــﻮدات اﺳــﺖ .در ﻣــﻮرد ﺗﻮاﻧــﺴﺘﻦ ،ﺑــﺎز ﻫــﻢ ﻣــﻰرﺳ ـﻴﻢ ﺑــﻪ ﻫﻤ ـﻴﻦ اﻻغ .ﻫﻤــﻪ ﭼﻴ ـﺰ ﻣﺜــﻞ ﻫﻤ ـﻴﻦ اﻻغ وﺿﻌﺶ روﺷﻦ اﺳـﺖ .ﻓﻘـﻂ ﻣـﺴﺌﻠﻪ ،ﻣـﺴﺌﻠﺔ آدم اﺳـﺖ و ﺧـﻮدت ﻣـﻰداﻧـﻰ ﻛـﻪ وﺿﻌﺶ روﺷﻦ ﻧﻴﺴﺖ .آدم ﻧﻪ »ﺧﻮاﺳﺘﻦ« اﺳﺖ ،و ﻧﻪ »ﺗﻮاﻧﺴﺘﻦ!« ﻧﻴﺎي ﻣﺤﺘﺮم در دﻧﺒﺎﻟـﺔ اﻳـﻦ ﺳـﺨﻨﺎن ﺣﻜﻴﻤﺎﻧـﻪ ،دوﺑـﺎره ﻛـﻼه ﻧﻤـﺪي را ﻣـﻰﻛـﺸﺪ روي ﭼﺸﻢﻫﺎﻳﺶ و از ﻃﺮف ﻣﻰﭘﺮﺳﺪ: ـ ﺗﻮ ﺑﮕﻮ! اﺻﻼً اﻧﺴﺎن »ﺗﻮاﻧﺴﺘﻦ« را از ﻛﺠﺎ »ﻳﺎد« ﮔﺮﻓﺖ؟
***
ﻓﺮﻫـﺎد ﺑــﺎ ﺗﻴـﺸﻪ در ﻛــﻮه و ﻛﻤـﺮ رودﺧﺎﻧــﻪ ﻣــﻰﻛﻨـﺪ .ﺑﻴﭽــﺎره ﺣﺘﻤـﺎً دﻫــﺎﺗﻰ ﺑــﻮد. از ده ﺑﺎﻻ ﻣﻰرﻓﺖ ﺑـﻪ ده ﭘـﺎﺋﻴﻦ .ﻓﺮﻫـﺎد ،آدم ﻫـﻢ ﺑـﻮد .وﻗﺘـﻰ در ﻗﻌـﺮ دره ﻓﺮﻳـﺎد ﻣــﻰزد ،ﺻــﺪاﻳﺶ را ﻛــﺴﻰ ﻧﻤــﻰﺷــﻨﻴﺪ .وﻟــﻰ ﻓﺮﻫــﺎد ﻫــﻢ ﻣﺜــﻞ دﻳﮕــﺮ اﻓــﺮاد ﻳـﺎد ﮔﺮﻓﺖ ﻛـﻪ »ﺗﻮاﻧـﺴﺘﻦ« را ﺑﺎﻳـﺪ »داﻧـﺴﺖ« ،ﺗـﻮان و ﻗـﺪرت ﮔﺮﻓـﺖ ،ﭘـﺲ ﺗـﻮاﻧﺶ را داد ﺑــﻪ دﺳــﺖ »ﺧﻮاﺳــﺘﻦ« .ﻛــﻮه را ﻫــﻢ ﻛــﻪ ﻛﻨــﺪ ﻣﻌﻠــﻮم ﻧﻴـﺴﺖ ﺑــﺎ ﺳــﻨﮓ و
٦
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺧﺎر و ﺧﺎﺷﺎك آن ﭼـﻪ ﻛـﺮد؟ ﺣـﺎل ﻳﻜـﻰ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﺮايﻣـﺎن ﺗﻮﺿـﻴﺢ دﻫـﺪ ﻛـﻪ ﭼـﺮا ﻛﺎر ﻓﺮﻫﺎد اﻳﻨﻬﻤﻪ ﻣﻬـﻢ ﺷـﺪ؟ ﺑﻌﻠـﻪ ،درﺳـﺖ ﻓﻬﻤﻴﺪﻳـﺪ! اﮔـﺮ ﻓﺮﻫـﺎد واﻗﻌـﺎً ﻛـﻮه را ﻛﻨــﺪه ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﻛــﺎرش اﻳﻨﻬﻤــﻪ ﻣﻬــﻢ ﻧﺒــﻮد .اﻫﻤﻴ ـﺖ ﻣــﺴﺌﻠﻪ اﻳﻨﺠﺎﺳــﺖ ﻛــﻪ ﻓﺮﻫﺎد ﻛﺎري را ﻣـﻰﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ »ﻧـﺸﺪﻧﻰ« اﺳـﺖ .ﺣـﺎل ﻳـﺎد ﻣـﻰﮔﻴـﺮﻳﻢ ﻛـﻪ اوﻟـﻴﻦ ارزش ﻧﻴﺎﻛــﺎن ﻣــﺎ ،زﻣﺎﻧﻴﻜــﻪ از ﺷــﻤﺎل ﺑــﻪ ﺟﻨــﻮب ﻣــﻰرﻓﺘﻨــﺪ اﻳــﻦ ﺑــﻮد ﻛــﻪ »ﻧـــﺸﺪﻧﻰ« را ﺑﺨﻮاﻫﻨـــﺪ و اﺳـــﻤﺶ را ﻫـــﻢ ﺑﮕﺬارﻧـــﺪ »ﺧﻮاﺳـــﺘﻦ« .ﺑﻌـــﺪ ﻫـــﻢ ﺗﺒﻠﻴﻐــﺎت ﺑــﻪ راه ﺑﻴﺎﻧﺪازﻧــﺪ ﻛــﻪ» :ﻣــﺮدم ﭼــﻪ ﻧﺸــﺴﺘﻪاﻳــﺪ؟ ﺑﺮﺧﻴﺰﻳــﺪ! ﺑﻴﺎﺋﻴــﺪ اﻳﻤــﺎن ﺑﻴﺎورﻳ ـﺪ ﻛــﻪ ﺧﻮاﺳــﺘﻦ ﻛــﺬا ﻫﻤــﺎن ﺗﻮاﻧــﺴﺘﻦ اﺳــﺖ «.ﻳﻌﻨــﻰ اول ﭼــﺸﻢ ﻛــﻮرت را ﺑــﺎز ﻣــﻰﻛﻨـﻴﻢ ﺑــﻪ ﺟﻤــﺎل ﻏﻴـﺮﻣﻤﻜﻦ! ﺑﻌــﺪ ﻫــﻢ ﺷـﻴﺮت ﻣــﻰﻛﻨـﻴﻢ ﻛــﻪ ﺑﭙــﺮي ،و ﺧﻼﺻــﻪ »ﻏﻴــﺮﻣﻤﻜﻦ« را »ﻣﻤﻜــﻦ« ﻛﻨــﻰ .ﻣﻨﻔﻌــﺖ اﻳــﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋــﻪ ﻋﻤﻠﻴــﺎت ﻫــﻢ ﺣﺘﻤ ـﺎً ﺑــﻪ ﺟﻴ ـﺐ اﻓــﺮادى ﻣــﻰرود؛ ﻣــﺎ ﻛــﻪ ﻧﻤــﻰﺷﻨﺎﺳــﻴﻢﺷــﺎن. ﻫﻤﺎنﻫﺎ ﻛـﻪ »ﺧﻮاﺳـﺘﻦ« را ﺑـﻪ ﻣـﺎ ﻧـﺸﺎن دادﻧـﺪ» ،ﺗﻮاﻧـﺴﺘﻦﺷـﺎن« ﺣﺘﻤـﺎً ﺑـﻪ راه اﺳﺖ. ٭٭٭
ـ ﻛﻴﻪ در ﻣﻴﺰﻧﻪ؟ ـ ﺧﺪا آﻣﺪه .ﻣﻰﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﺪ. ـ ـ اي ﺑﺎﺑــﺎ ،ﻣﮕ ـﻪ ﻣــﻦ ﻗﺎﺿــﻰاﻟﻘــﻀﺎت ﻫــﺴﺘﻢ ﻛــﻪ ﭘ ـﻴﺶ ﻣــﻦ آﻣــﺪه؟ ﻣــﻦ ﻫــﺰار دردﺳﺮ و ﮔﺮﻓﺘﺎري دارم .ﺣﺎﻻ ﭼﻲ ﻣﻰﺧﻮاد؟ ـ ﻣﻰﺧﻮاﻫﺪ ﺧﻮدش ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﺪ. ـ ﺧﻮب ﺑﻴﺎد ﺗﻮ! ـ ﺳﻼم! ـ ﻋﻠﻴﻚ ﺳﻼم .ﺣﺎل ﺷﻤﺎ؟ ﺷﻤﺎ ﻛﻲ ﻫﺴﺘﻴﻦ؟
٧
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﺧﺪا! آﻗﺎﺟﺎن! ـ ﺧﺪا؟ ﻣﮕﺮ ﺧـﺪا ﻫـﻢ اﺳـﻤﻪ؟ ﻣـﺜﻼً اﺳـﻢ ﺷـﻤﺎ ﻛـﻮرش ،دارﻳـﻮش ،اﺻـﻐﺮ و از اﻳﻦ ﺟﻮر ﭼﻴﺰا ﻧﻴﺴﺖ؟ ـ ﻧﻪ! ﺧﺪا اﺳﻢ دﻳﮕﺮي ﻧﺪارد! ـ ﺧﻮب آﻗﺎي ﺧﺪا ﺑﺎ ﻣﻦ ﭼﻜﺎر داري؟ ـــ واﷲ ﻣــﺎ آﻣــﺪهاﻳــﻢ از اوﺿــﺎع ﻫﻤــﺴﺎﻳﺔ ﺑﻐﻠــﻰ ﺷــﻤﺎ ﻛــﺴﺐ اﻃــﻼع ﻛﻨــﻴﻢ. ﻣــﻰﮔﻮﻳﻨــﺪ ﺧﻴﻠــﻰ ﭘــﺸﺖ ﺳــﺮ ﻣــﺎ ﺣــﺮف ﻣــﻰزﻧــﺪ .از اول و آﺧــﺮ ﻣــﺎ ﻫــﻢ روي ﮔﺮدان ﻧﻴﺴﺖ. ـــ آﻗﺎﺟــﺎن ،ﺷــﻤﺎ ﭼــﺮا ﺳــﺮوري ﻧﻤــﻰﻛﻨــﻲ و دﺳــﺖ از ﺳــﺮ اﻳــﻦ ﺑــﺪﺑﺨﺖ ﺑــﺮ ﻧﻤﻰداري .اﻳﻦ ﺑﻴﭽـﺎره ﺷـﺎﻳﺪ از دﺳـﺖ ﺷـﻤﺎ ﻛﻤـﻰ دﻟﮕﻴـﺮ ﺷـﺪه .اﮔـﺮ زﻳـﺎد ﺑـﻪ او ﺳــﺨﺖ ﻧﮕﻴــﺮي ،آدم ﺑــﺪي ﻫــﻢ ﻧــﻴﺲ .ﻣــﻦ ﺑﺎﺑــﺎي ﺟــﻮون ﻣــﺮگ ﺷــﺪهاش را ﻣـــﻰﺷـــﻨﺎﺧﺘﻢ .ﺧﻮﻧـــﻮادﮔﻰ ﻳـــﻪ ﺧـــﻮرده ﻋﻮﺿـــﻰ از آب دراوﻣـــﺪن .ﭼـــﺎﺋﻰ ﻣﻲﺧﻮرﻳﻦ؟ ـ ﻧﻪ ﺟﺎﻧﻢ! ﻣﮕﺮ ﺧﺪا ﭼﺎى ﻣﻰﺧـﻮرد؟ ﺷـﻤﺎ ﻫـﻢ ﻣـﺎ را دﺳـﺖ ﻛـﻢ ﮔﺮﻓﺘـﻪاﻳـﺪ .از اول ﻛﻪ آﻣﺪم ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺧـﺪا ﻫـﺴﺘﻢ ،ﺣـﺎﻻ ﻣـﻰﺧﻮاﻫﻴـﺪ ﺑـﻪ ﻣـﻦ ﭼـﺎى ﺑﺪﻫﻴﺪ؟ ــ اﺣﻤــﺪ دﺳــﺖ از ﺳــﺮ اﻳــﻦ اﻻغ وردار! زﺑــﻮنﺑــﺴﺘﻪ ﻣــﻰﺧــﻮاد ﺑﭽــﺮه! ﻧﺎراﺣــﺖ ﻧــﺸﻴﻦ آﺧــﺪا! ﺳﺮوﺻــﺪاي ﺑﻨــﺪهزادهاس .اﺳ ـﻤﺶ اﺣﻤــﺪه .از ﺻــﺐ ﺗــﺎ ﺷــﺐ ﺑــﻪ ﻳﺎل و ﻛﻮﭘـﺎل و ﺳـﺮ و ﮔـﻮش اﻳـﻦ اﻻغ ور ﻣـﻲره .ﺑﺮﮔـﺮدﻳﻢ ﺳـﺮ ﺣـﺮف ﺧﻮدﻣـﻮن. ﺣﺎﻻ ﺷـﻤﺎ از ﻛﺠـﺎ ﻓﻬﻤﻴـﺪﻳﻦ؟ ﻳﻌﻨـﻰ ﺣﺮﻓـﺎي اﻳـﻦ ﺧﺪاﻧـﺸﻨﺎس رو ﻛـﻲ ﺑـﻪ ﺷـﻤﺎ رﺳﻮﻧﺪه؟ ـ ﻣﺎ ﻛﻪ ﻧﺸﻨﻴﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ .اﻛﺒـﺮِ ﺑﻘـﺎل ﻣـﻰﮔﻔـﺖ ﻛـﻪ زﻳـﺎدي دارد ﭘـﺸﺖ ﺳـﺮ ﻣﺎ ﺣﺮف ﻣﻰزﻧﺪ. ـ اﻛﺒﺮ ﺷﻤﺎ رو ﻣﻲﺷﻨﺎﺳﻪ؟
٨
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ! اﻛﺒﺮ را از ﺑﭽﮕﻰﻫﺎﻳﺶ ﻣﻰﺷﻨﺎﺳﻴﻢ .آدم ﺑﺎ ﺧﺪاﺋﻰ اﺳﺖ. ـ ﭘﺲ ﺧﺒﺮﭼﻴﻨﻰ ﻫﻢ ﻣﻰﻛﻨﻪ؟ ـ ﻧﻪ ﺣﻀﺮت آﻗﺎ! ﺧﺒﺮﭼﻴﻨﻰ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﺑﻪ ﺗﻜﻠﻴﻒ ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ـ ﺣـﺎﻻ ﺷـﻤﺎ ﭼـﺮا اﻳـﻦ ﻫﻤـﺴﺎﻳﺔ ﺑﻴﭽـﺎرة ﻣـﺎ را اﻳﻨﻘـﺪر ﺟـﻮن ﺑـﻪ ﺳـﺮ ﻣـﻰﻛﻨـﻴﻦ؟ ﻣﮕــﻪ ﺑﺎﻫــﺎش ﭘﺪرﻛــﺸﺘﮕﻲ دارﻳــﻦ؟ ﺑــﺬارﻳﻦ ﺑﮕــﻪ! از ﺧــﺪاﺋﻰ ﺷــﻤﺎ ﻛــﻪ ﻛــﻢ ﻧﻤﻲﺷﻪ. ـ ـ ﻋﺠــﺐ ﻣــﺮدك اﺑﻠﻬــﻲ ﻫــﺴﺘﻰ ﻫــﺎ! ﻣــﻦ ﺧــﺪا ﻫــﺴﺘﻢ! ﻳﻜــﺴﺎﻋﺖ اﺳــﺖ دارم ﺗﻜــﺮار ﻣــﻰﻛــﻨﻢ ،دﻳﮕــﺮ دﻫـﺎﻧﻢ ﻛــﻒ ﻛــﺮده .ﺷـﻴﻄﺎن را ﻣــﻰﻓﺮﺳــﺘﻢ ﺳــﺮاﻏﺖ ﻫــﺎ. ﺟﻮان ﻣﺮﮔﺖ ﻣﻲﻛﻨﻢ ﻫـﺎ ،ﻣـﻰدﻫـﻢ ﺗـﺮا دم ﺷﻤـﺸﻴﺮ ﻳﺰﻳـﺪ و ﻣﻌﺎوﻳـﻪ ﺗـﺎ ﺣﺎﻟـﺖ را ﺟــﺎ ﺑﻴﺎورﻧ ـﺪ .ﭘﺎﻫﺎﻳــﺖ را ﺟﻤــﻊ ﻛــﻦ! ﻣــﺆدب ﺑﻨــﺸﻴﻦ! ﻣﮕــﺮ اﻳﻨﺠــﺎ ﻗﻬــﻮهﺧﺎﻧــﻪ اﺳــﺖ ،ﻣﮕــﺮ ﻣــﻦ ﻣــﻰﺗــﻮاﻧﻢ ﻛﻮﺗــﺎه ﺑﻴ ـﺎﻳﻢ؟ ﻣــﻦ اﮔــﺮ ﻛﻮﺗــﺎه ﻣــﻰآﻣــﺪم ﻛــﻪ ﺧــﺪا ﻧﻤﻰﺷﺪم .آﻫﺎي اﺣﻤﺪ! ﺑﺮاي ﭘﺪرت ﭼﺎي ﺑﻴﺎور. در اﺗﺎق ﺑﺎز ﻣـﻰﺷـﻮد .اﺣﻤـﺪ ﺑـﺎ ﻳـﻚ ﺗﻨﺒـﺎنِ ﭼـﺮك و ژﻧـﺪه در درﮔـﺎﻫﻰ اﻳـﺴﺘﺎده، اﻓﺴﺎر ﻳﻚ اﻻغ را ﻫﻢ در دﺳﺖ دارد .ﺑﺎ ﺻﺪاﺋﻰ دورﮔﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ﭼﻴﻪ؟ ﭼﻰ ﻣﻴﮕﻰ؟ ـ ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺮاي ﭘﺪرت ﭼﺎى ﺑﻴﺎور. ـ ﺑﺎﺑﺎم اﮔﻪ ﭼﺎﺋﻰ ﺑﺨﻮاد ﺧﻮدش ﻣﻲﮔﻪ .اﺻﻼً ﺗﻮ ﻛﻰ ﻫﺴﺘﻰ؟ ﭘــﺪر اﺣﻤــﺪ ﺻــﺪا در ﮔﻠــﻮياش ﺧﻔــﻪ ﺷــﺪه؛ زﺑــﺎﻧﺶ ﺑﻨــﺪ آﻣــﺪه و از ﺟــﻼل و ﺟﺒــﺮوت ﺧــﺪاﺋﻰ ﭼــﺸﻤﺎﻧﺶ وق زده .ﻣﮕــﺮ ﻣــﻰﺷــﻮد آدم ،ﻳﻌﻨــﻰ ﺑﺒﺨــﺸﻴﺪ »ﺧــﺪا« ،ﺑﻴﺎﻳ ـﺪ ﺑــﻪ ﺧﺎﻧ ـﺔ ﻣــﺮدم و دﺳــﺘﻮر ﻫــﻢ ﺑﺪﻫــﺪ؟ آﺧــﺮ ﺻــﺎﺣﺐ ﺧﺎﻧــﻪاي ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ،ﻣﻴﻬﻤﺎﻧﻰ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ! آﻗﺎي ﺧﺪا ﺑﺎ ﻋﺼﺒﺎﻧﻴﺖ ﺑﻪ اﺣﻤﺪ ﺗﺸﺮ ﻣﻲزﻧﺪ: ـ ﺗﻮي دﻫﻨﺖ ﻣﻰزﻧﻢ ﻛﻪ ﺣﺮف زدن ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮي ﻫﺎ.
٩
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
اﻻغِ اﺣﻤــﺪ ﻧﻴﻤــﻰ از ﺑــﺪﻧﺶ را از ﻻي در آورده ﺗــﻮي اﺗــﺎق ،و ﻣﺜــﻞ ﺑــﺰ ﻫــﻲ ﺳــﺮش را ﺗﻜــﺎن ﺗﻜــﺎن ﻣــﻰدﻫــﺪ ،ﭘــﻮزهاش را ﺑ ـﻪ ﺣﺎﻟــﺖ ﺗﻬﺪﻳ ـﺪآﻣﻴﺰ از ﻫــﻢ ﺑــﺎز ﻛﺮده ،ﻣﺜﻞ اﻳﻨﻜﻪ زﺑﺎنﻣﺎن ﻻل ﻗﺼﺪ دارد ﺑﻪ »آﻗﺎيﺧﺪا« دﻫﻦﻛﺠﻰ ﻛﻨﺪ. ﭘﺪر اﺣﻤﺪ ﺑﺎ دﺳﺘﭙﺎﭼﮕﻲ رﺷﺘﺔ ﻛﻼم را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ــ اﺣﻤــﺪم ﺣــﺮف ﺷــﻤﺎ رو ﮔــﻮش ﻣــﻲﻛﻨــﻪ .اﺣﻤــﺪﺟﻮن! ﻣــﺮگ اون ﺗﻨﺒـﻮن ﮔُـﻞ ﻣﮕﻠﻰت ،ﺑﺮاي ﺑﺎﺑﺎﺟﻮن ﻳﻪ ﭼﺎﺋﻰ ﺑﻴﺎر .ﻛﺎرو ﺗﻤﻮم ﻛﻦ ،ﻋﺰﻳﺰ! ﺣــﺎﻻ آﻗــﺎي ﺧــﺪا ﺧﻴﻠــﻰ راﺿــﻰ اﺳــﺖ .ﻟﺒﺨﻨــﺪ روي ﻟــﺐﻫــﺎﻳﺶ ﻣــﻰرﻗــﺼﺪ. ﭼﻬﺮهاش ﻧـﻮراﻧﻰ ﺷـﺪه .از اول ﻫـﻢ ﻣـﻰداﻧـﺴﺖ ﻛـﻪ ﺟـﺎي ﺧـﻮﺑﻰ آﻣـﺪه .دﺳـﺖ ﻣــﻰﺑــﺮد و ﻳ ـﻚ آﺟــﺮ از ﻛــﻒ اﺗــﺎق ﻛﻨــﺪه و آﻧــﺮا ﻣﺤﻜــﻢ ﻣــﻰزﻧــﺪ ﺗــﻮي ﺳــﺮ اﻻغ. ﺑﻴﭽﺎره ،ﺣﻴﻮان زﺑﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﺧـﺸﻢ اﻟﻬـﻲ ﮔﺮﻓﺘـﺎر ﺷـﺪه ﺷـﺮوع ﻣـﻰﻛﻨـﺪ ﺑـﻪ ﻋﺮﻋﺮ .اﺣﻤﺪ ﻫﻢ ﻣﺤﻜﻢ ﺑﺎ ﻟﮕﺪ ﻣﻰزﻧـﺪ ﺗـﻮي ﺗﺨـﻢ »آﻗـﺎيﺧـﺪا« .آﻗـﺎي ﺧـﺪا ﻫـﻢ ﻋﻜــﺲاﻟﻌﻤــﻞ ﺷــﺪﻳﺪي ﻧــﺸﺎن داده ،و ﻣﺜــﻞ ﺟﻬــﺎن ﭘﻬﻠــﻮان ﻣــﻰرود زﻳ ـﺮ دو ﺧــﻢ اﻻغ .ﺣﻴﻮان ﺷﺮوع ﻣﻰﻛﻨﺪ ﺑـﻪ ﻋﺮﻋـﺮ و دﺳـﺖ و ﭘـﺎ زدن ،وﻟـﻰ دﻳﮕـﺮ دﻳـﺮ ﺷـﺪه. ﻳﺪ اﻟﻬﻰ اﻻغ را ﺑﺎﻻ ﺑﺮده و ﻣﺤﻜﻢ روي ﺳﻨﮓ ﻓﺮش ﺣﻴﺎط ﻣﻲﻛﻮﺑﺪ. اﺣﻤــﺪ ﻏــﺼﻪ ﻣــﻰﺧــﻮرد .ﺑﺎﺑﺎﺟــﺎناش ﭼــﺎى ﻣــﻰﺧــﻮرد .اﻻغ ﻋﺮﻋــﺮ ﻣــﻰﻛﻨــﺪ. »آﻗــﺎيﺧــﺪا« ﻫــﻢ ﺑﺮﺧﺎﺳــﺘﻪ ،ﺧــﺪاﺣﺎﻓﻈﻰ ﻣــﻰﻛﻨــﺪ و ﻛﻠــﻮن در را ﻣﺤﻜــﻢ ﻣﻰاﻧﺪازد ﻛﻪ »ﺧﺪاﺋﻰ ﻧﺎﻛﺮده« دزد ﻧﻴﺎﻳﺪ ﭘﺎﻻن اﻻغ را ﺑﺪزدد. ٭٭٭
١٠
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻧﻴﺎﻛﺎن ﻣﺎ ﺑﺎ ﻫﻤﻴﻦ آﺛـﺎر ﻗﻠﻤـﻰ و زﺑـﺎﻧﻰ از ﺷـﻤﺎل راه اﻓﺘﺎدﻧـﺪ و رﻓﺘﻨـﺪ ﺑـﻪ ﺟﻨـﻮب. وﻗﺘﻰ رﺳـﻴﺪﻧﺪ ﺑـﻪ ﻣﺤﻠـﻲ ﻛـﻪ اﻣـﺮوز ﻧـﺎﻣﺶ را ﮔﺬاﺷـﺘﻪاﻳـﻢ ﺗﻬـﺮان ،ﻣـﺪﺗﻰ ﺗﺄﻣـﻞ ﻛﺮدﻧــﺪ .ﻣــﻰداﻧﻴــﺪ آن روز و روزﮔــﺎر ﻫــﻮا ﺧﻴﻠــﻰ ﺻــﺎف و روﺷــﻦ ﺑــﻮد و از دور ﻣﻰﺗﻮاﻧـﺴﺘﻨﺪ ﻗﻠـﺔ دﻣﺎوﻧـﺪ را ﺑﺒﻴﻨﻨـﺪ .اوﻟـﻴﻦ ﻧﻴـﺎي ﻣـﺎ اﻳﺮاﻧﻴـﺎن ﺗـﺎ ﻗﻠـﺔ دﻣﺎوﻧـﺪ را دﻳﺪ ،اﻳـﺴﺘﺎد و ﻓﺮﻳـﺎد زد» :ﺧـﺪا!« ﺑﻘﻴـﻪ ﻫـﻢ ﮔﻔﺘﻨـﺪ » :ﺣـﻖ داري!« ﺑـﻪ ﻫﻤـﻴﻦ دﻟﻴ ـﻞ ﺳــﺎلﻫــﺎي ﺳــﺎل در ﻛﻨــﺎر دﻣﺎوﻧــﺪ ﺷــﻬﺮ و ﺷــﻬﺮك ،و آب و آﺑــﺎدي ،در و دار ﺳــﺎﺧﺘﻨﺪ .در ﺑــﺮاي ورود و دار ﺑــﺮاي ﺧــﺮوج! ﭼﻮﭘــﺎنﻫــﺎ ﻣــﻰرﻓﺘﻨــﺪ روي ﺳﻠــﺴﻠﻪ ﺟﺒــﺎل اﻻغ ﺳــﻮاري ﻣــﻰﻛﺮدﻧــﺪ .ﺷــﺐﻫــﺎ ﻫــﻢ ﻣﺎدرﻫــﺎ ﺑﭽــﻪﻫــﺎ را از ﺧــﺪا ﻣﻰﺗﺮﺳﺎﻧﺪﻧﺪ ،ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳـﺖ ﺑﻴﺎﻳـﺪ و دﻋـﻮايﺷـﺎن ﻛﻨـﺪ .ﻫﻤـﻪ ﭼﻴـﺰ ﺑـﻪ ﺧـﻮﺑﻰ و ﺧﻮﺷــﻰ ﻣــﻰﮔﺬﺷــﺖ ،ﺗــﺎ اﻳﻨﻜــﻪ ﻳــﻚ روز دﻧﻴــﺎ ﻛــﻦﻓﻴﻜــﻮن ﺷــﺪ ،ﺟﻬــﺎن دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮل ﻋﺠﻴﺒﻰ ﺷﺪه ﺑﻮد .در ﺷﻬﺮ وﻟﻮﻟﻪ اﻓﺘﺎد ﻛﻪ: ـ ﻣﺮدم ﭼﻪ ﻧﺸﺴﺘﻪاﻳﺪ! ﻳﻚ ﺧﺪاي دﻳﮕﺮ آﻣﺪه. ﻣــﺮدم ﺑــﺎور ﻧﻤــﻰﻛﺮدﻧــﺪ» .ﺧــﺪاي دﻳﮕــﺮ ﻳﻌﻨــﻰ ﭼــﻪ؟ ﺧــﺪا ﻫﻤ ـﻴﻦ ﻛــﻮه ﺳــﻔﻴﺪ ﺑﻠﻨﺪه «.ﻫﻤﻪ ﻧﺎراﺣﺖ و ﻧﮕـﺮان ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ .ﺑـﺎ ﺧـﻮد ﻣـﻰﮔﻔﺘﻨـﺪ» :اﮔـﻪ ﺧـﺪا دو ﺗــﺎ ﺑــﺸﻪ ،ﭼﻜــﺎر ﻛﻨــﻴﻢ؟« ﭘــﺲ ﻫﻤﮕــﻲ ﺟﻤــﻊ ﺷــﺪﻧﺪ و رﻓﺘﻨــﺪ دم در ﺧﺎﻧــﺔ ﻗﺎﺿـﻰاﻟﻘــﻀﺎت ﻛــﻪ او را ﻣــﺮدي ﺑﺎﺧـﺪا ﻣـﻰﺷــﻨﺎﺧﺘﻨﺪ و ﻫﻤــﻪ ﻣــﻰداﻧــﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ در ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ دﺳــﺖ از ﭘــﺎ ﺧﻄــﺎ ﻧﻜــﺮده .ﻗﺎﺿــﻰاﻟﻘــﻀﺎت ﻛــﻪ از ﻃﺮﻳ ـﻖ ﻋﻮاﻣــﻞ و ﺟﺎﺳﻮﺳﺎناش ﻗـﺒﻼً در ﺟﺮﻳـﺎن اﻣـﺮ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺑـﻮد ،ﭘـﺲ از ﺳـﺎﻋﺖﻫـﺎ دﺳـﺖ و ﭘﺎ زدن در درﻳﺎي ﺗﻔﻜﺮ ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ـ ﺣﺎل ﻛﻪ »ﻃـﺮف« آﻣـﺪه ،اﻣﻜـﺎن دارد ﻛﺎﺳـﻪ و ﻛـﻮزة »ﻃـﺮف اوﻟـﻰ« را ﺑـﺸﻜﻨﺪ، ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﻛﻪ ﺑﺴﺎط ﻗﻀﺎوت ﻣﺎ ﻫﻢ درﻫﻢ رﻳﺰد.
١١
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
از ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﭘﻨﻬﺎن ،ﻗﺎﺿـﻰاﻟﻘـﻀﺎت ﻫـﺮ روز از ﻛـﺴﺒﻪ و ﺑﻘـﺎل و ﻗـﺼﺎب ﻣﺤﻠـﻪ ﻛﻠـﻰ ﺣﻖ ﺣـﺴﺎب ﻣـﻰﮔﺮﻓـﺖ ﺗـﺎ ﻧـﺰد »ﺧـﺪا ﺳـﻔﻴﺪه« از آنﻫـﺎ ﺗﻌﺮﻳـﻒ و ﺗﻤﺠﻴـﺪ ﻛﻨـﺪ. ﺣــﺎل ﻛــﻪ »ﻃــﺮف ﺟﺪﻳــﺪ« آﻣــﺪه ﭼﻜــﺎر ﺑﺎﻳــﺪ ﻛــﺮد؟ ﻗﺎﺿــﻲ ﭼــﺎره را در اﻳــﻦ ﻣــﻰﺑﻴﻨــﺪ ﻛــﻪ ﺧــﻮدش ﺑــﺮود ﺑــﻪ دﻳـﺪار اﻳـﻦ ﭘﺪﻳـﺪة ﺟﺪﻳـﺪ و ﺗــﺎ ﻓﺮﺻــﺖ از دﺳــﺖ ﻧﺮﻓﺘﻪ ﭼـﺎرهاي ﺑﻴﻨﺪﻳـﺸﺪ .ﭘـﺲ اﻻغِ او را ﭘـﺎﻻن ﻣـﻰﻛﻨﻨـﺪ و ﻗﺎﺿـﻰاﻟﻘـﻀﺎت ﺳـﻮار ﺑﺮ اﻻغ راه ﻣﻰاﻓﺘـﺎد ﺗـﺎ ﺑﺮﺳـﺪ ﺑـﻪ »ﺧـﺪاي دوم« .رﻓﺘـﻪ رﻓﺘـﻪ ،ﻣـﺮدم ﺑـﻪ دم اﻻغ ﻗﺎﺿــﻰاﻟﻘــﻀﺎت وﺻــﻞ ﻣــﻰﺷــﻮﻧﺪ .ﺟﻤﻌﻴـﺖ ﺣــﻮاﻟﻰ ﺧﺎﻧ ـﺔ »ﻃــﺮف ﺟﺪﻳــﺪ« آﻧﻘــﺪر زﻳﺎد ﺷﺪه ﻛﻪ ﺣﺘﻰ ﻳـﻚ ﻣﻮﺗـﻮر زﻧﺒـﻮري ﻫـﻢ ﻧﻤـﻰﺗﻮاﻧـﺪ از ﻻي ﻣـﺮدم ﻋﺒـﻮر ﻛﻨـﺪ. ﻣــﺮدم ﻳﻜﭙﺎرﭼــﻪ ،ﻫﻤﭽــﻮن ﻳــﻚ ﺻــﺨﺮه اﻃــﺮاف ﺧﺎﻧــﻪ را ﮔﺮﻓﺘــﻪاﻧــﺪ .ﺣ ـﻴﻦ اﻻغ ﺳﻮاري ،ﻗﺎﺿﻰاﻟﻘﻀﺎت ﺑﻪ اﻳﻦ ﻓﻜـﺮ ﻣـﻰاﻓﺘـﺪ ﻛـﻪ ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ اول ﻧﻄـﻖ ﻏﺮاﺋـﻲ دم در ﺧﺎﻧﻪ اﻳﺮاد ﻛﻨﺪ ،ﺗـﺎ ﺟـﺎ ﭘـﺎي ﻣﺤﻜﻤـﻰ ﺑـﺮاي ﺧـﻮدش درﺳـﺖ ﻛـﺮده ﺑﺎﺷـﺪ .از ﻫﻤ ـﻴﻦ رو وﻗﺘــﻰ ﺻــﻔﻮف در ﻫــﻢ ﻓــﺸﺮدة ﻣــﺮدم را ﻣــﻲﺷــﻜﺎﻓﺪ و ﻣــﻰرﺳ ـﺪ دم در ﺧﺎﻧﺔ »ﺧـﺪاي دوم« ﻣﺜـﻞ ﻗﺮﻗـﻰ از روي ﮔـﺮدة اﻻغ ﭘـﺎﺋﻴﻦ ﭘﺮﻳـﺪه و ﺟﻔـﺖ ﭘـﺎ ﻣـﻲ زﻧﺪ روي ﺳﻜﻮ! وﻗﺘـﻲ از اﺳـﺘﺤﻜﺎم ﺳـﻜﻮ اﻃﻤﻴﻨـﺎن ﺣﺎﺻـﻞ ﻛـﺮد ،روي ﺑـﻪ ﻣـﺮدم ﻛﺮده و ﺑﺎ ﺗﺒﺨﺘﺮ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ـ ـ ﻣــﺮدم ﺷــﻬﺮ! ﻣــﺎ در اﻳﻨﺠــﺎ ﺟﻤــﻊ ﺷــﺪهاﻳ ـﻢ ﺗــﺎ از راز ﺑﺰرﮔــﻰ ﭘــﺮده ﺑــﺮدارﻳﻢ. ﺳﻜﻮت را رﻋﺎﻳﺖ ﻛﻨﻴﺪ! ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻛﺖ ﺷﺪه ﭼﺸﻢ ﺑﻪ دﻫﺎن ﻗﺎﺿـﻲ دوﺧﺘـﻪاﻧـﺪ ،وﻟـﻲ ﻗﺎﺿـﻲاﻟﻘـﻀﺎت ﻫـﺮ ﭼـﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻰﻛﻨﺪ ﺣﺮف ﺟﺪﻳﺪي ﺑـﺮاي ﮔﻔـﺘﻦ ﻧﻤـﻲﻳﺎﺑـﺪ ،و ﺳـﺮاﻓﻜﻨﺪه از ﺳـﻜﻮ ﺑـﻪ زﻳـﺮ ﻣﻲآﻳﺪ .اﻻغ ﻗﺎﺿـﻰ ﺑـﺎ ﻣـﺸﺎﻫﺪة اﻳـﻦ اوﺿـﺎع ﻣـﻰزﻧـﺪ زﻳـﺮ ﺧﻨـﺪه ،وﻟـﻰ ﭼﻴـﺰي ﻧﻤــﻰﮔﻮﻳــﺪ .ﻣــﻰداﻧﻴــﺪ! اﻻغ ﻫــﻢ آدم اﺳــﺖ ،ﭼﻴــﺰ ﺳــﺮش ﻣــﻰﺷــﻮد ،ادب و ﺗﺮﺑﻴﺖ دارد .در ﺿـﻤﻦ اﮔـﺮ »ﺧـﺪاي دوم« ﺧـﺮي ﻻزم داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ ،ﺣﺘﻤـﺎً ﺧـﺮ ﻗﺎﺿﻰاﻟﻘﻀﺎت را ﺳﻮار ﻣـﻲﺷـﻮد و ﻧـﺎن ﺧـﺮ از اﻳـﻦ رﻫﮕـﺬر در روﻏـﻦ اﻟﻬـﻲ ﺧﻮاﻫـﺪ
١٢
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
اﻓﺘﺎد .ﺧﺮ اﻧﺴﺎنِ ﻣﺘﻔﻜـﺮي اﺳـﺖ و ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﭘﻴـﺮو اﻳـﻦ ﻣﻜﺘـﺐ ﺑـﻮده ﻛـﻪ» :ﺑﻬﺘـﺮ اﺳﺖ ﺑـﺎ آﻳﻨـﺪﮔﺎن و ﭘﻴـﺸﻴﻨﻴﺎن ﻃـﻮري رﻓﺘـﺎر ﻛـﺮد ﻛـﻪ ﭘـﻞﻫـﺎي ﺳـﺮ راه و ﭘـﺸﺖ ﺳﺮ و دﺳـﺖ ﭼـﭗ و دﺳـﺖ راﺳـﺖ ﺧـﺮاب ﻧـﺸﻮد «.دﻧﻴـﺎ را ﭼـﻪ دﻳﺪﻳـﺪ؟! ﺷـﺎﻳﺪ روزي اﻳﻦ ﺧﺮ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﺧﻮد ﺧﺪا ﺷـﻮد .ﻣﮕـﺮ ﺧـﺮ ﺧـﺪا ﻧﻤـﻰﺷـﻮد؟ ﺧـﺮِ ﺑﻴﭽـﺎره ﺧــﻮدش از ﻛﺘﺎﺑﻔﺮوﺷــﻲﻫــﺎي روﺑــﺮوي داﻧــﺸﮕﺎه ﺗﻬــﺮان ﻛﺘــﺎبﻫــﺎﺋﻲ اﺑﺘﻴــﺎع ﻛ ـﺮده ﺑﻮد ﻛـﻪ ﺑـﻪ وﺟـﻮد ﺑﻌـﻀﻰ ﻣﻠـﻞ ﮔـﺎوﭘﺮﺳـﺖ در ﺟﻬـﺎن اﺷـﺎره داﺷـﺘﻨﺪ .ﭘـﺲ ﭼـﻪ دﻟﻴــﻞ داﺷــﺖ ﻛــﻪ ﺑﻌــﻀﻲ ﻣﻠــﻞ ﺧﺮﭘﺮﺳــﺖ ﻧﺒﺎﺷــﻨﺪ؟ ﻣﻠــﺖﻫــﺎ ﺧﻴﻠــﻰ ﺧــﻮب ﻣــﻰﺗﻮاﻧــﺴﺘﻨﺪ ﺧــﺮ ﻫــﻢ ﺑﭙﺮﺳــﺘﻨﺪ .ﻣﮕـﺮ ﺧــﺮ و ﮔــﺎو ﺗﻔــﺎوﺗﻲ دارﻧــﺪ؟ در ﺛــﺎﻧﻰ ،از ﻛﺠﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﻛـﻪ اﮔـﺮ ﺟﻨﮕـﻰ ﻣﻴـﺎن ﻃﺮﻓـﺪاران دو ﺧـﺪا ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﺎﻳـﺪ ﺧﺮﭘﺮﺳـﺘﺎن در آن ﭘﻴﺮوز ﻧﺸﻮﻧﺪ؟ ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﻫﻤـﻴﻦ ﻣﻼﺣﻈـﺎت ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺧـﺮ ﺑﻴﭽـﺎره ﺳـﻌﻰ ﻛـﺮد ﻛﻤﻰ ﺳﻴﺎﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ،و ﻣﺜﻞ دﻳﮕـﺮ ﻧﻴﺎﻛـﺎن ﻣـﺎ ﮔـﺰ ﻧﻜـﺮده ﺟـﺮ ﻧﺪﻫـﺪ .ﻫـﺮ ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺧـﺮ ﻫـﻢ آدم اﺳـﺖ و ﺳﻴﺎﺳـﺖ و ﻛﻴﺎﺳـﺖ دارد ،از اﻳﻨـﺮو ﺧـﺮ ﺑـﺎ ﻓﺮاﺳـﺖ ﻣﺎ ﺳﻜﻮت اﺧﺘﻴﺎر ﻛﺮد. ﻗﺎﺿﻰاﻟﻘﻀﺎت ﭘـﺲ از اﻳـﺮاد ﺳـﺨﻨﺮاﻧﻲ ﻣﻬـﻢ ﺧـﻮد ﻛﻮﺑـﺔ در را ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﻣﺤﻜـﻢ ﺑـﻪ در ﻣــﻰﻛﻮﺑــﺪ .ﺳــﻜﻮت ﻛﺎﻣــﻞ ﺑــﺮ ﺷــﻬﺮ ﺳــﺎﻳﻪ اﻓﻜﻨــﺪه ،ﻓﻘــﻂ ﺻــﺪاي ﻛﻮﺑــﻪﻫــﺎي اوﺳــﺖ ﻛــﻪ ﺗﻤــﺎﻣﻰ ﻛﻮﭼــﻪﻫــﺎ و ﺧﻴﺎﺑــﺎنﻫــﺎي ﺷــﻬﺮِ ﻧﻴﺎﻛــﺎن ﻣــﺎ را ﺑــﻪ ﻟــﺮزه در ﻣــﻰآورد .ﻣﮕــﺴﻰ ﻛــﻪ روي ﮔــﻮش ﺧــﺮ ﻧﺸــﺴﺘﻪ ﺑــﻮد ،ﺑــﺎ ﺗﻘﻠﻴــﺪ از ﻛﻮﺑــﻪ ﺧــﻮد را ﻣﺤﻜﻢ ﺑﻪ در ﺧﺎﻧﻪ ﻣـﻰزﻧـﺪ ،اﻳـﻦ ﺣـﺸﺮة ﻧـﺎﭼﻴﺰ ﻫـﻢ ﻛﻨﺠﻜـﺎو ﺷـﺪه و ﻣـﻲﺧﻮاﻫـﺪ ﻫﺮ ﭼـﻪ زودﺗـﺮ از اﻳـﻦ راز ﺑـﺰرگ ﭘـﺮده ﺑـﺮدارد .وﻟـﻰ از درون ﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﻴﭻ ﺻـﺪاﺋﻰ ﺑـﻪ ﮔــﻮش ﻧﻤــﻲرﺳــﺪ .ﺑـﺎز ﻫــﻢ در ﻣــﻰزﻧﻨــﺪ ،وﻟـﻰ ﭘﺎﺳــﺦ ﻫﻤــﺎن ﺳــﻜﻮت اﺳــﺖ. ﺳــﻜﻮت ﻣﺜــﻞ ﻳــﻚ ﻣﻠﺤﻔــﺔ ﻧــﺎﻣﺮﺋﻰ ﺗﻤــﺎم ﺷــﻬﺮ را ﭘﻮﺷــﺎﻧﺪه .ﺳــﺎﻋﺎﺗﻲ ﺳــﭙﺮي ﻣﻰﺷﻮد ،ﻛﺴﺒﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﻛﺎرﺷﺎن ﺑﺮﮔـﺸﺘﻪاﻧـﺪ و ﺣـﻮاﻟﻰ ﺧﺎﻧـﻪ ﻛـﻢ ﻛـﻢ ﺧﻠـﻮت ﺷـﺪه. ﻫــﺮ از ﮔــﺎﻫﻰ ﭼﻨــﺪ ﺑﭽــﺔ ﺑــﺎزﻳﮕﻮش ﺑــﻪ ﺷﻴــﺸﻪﻫــﺎي دود ﮔﺮﻓﺘــﺔ ﺧﺎﻧــﻪ ﺳــﻨﮓ
١٣
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻣﻲزﻧﻨﺪ ،وﻟـﻰ ﻫـﻴﭻ ﺻـﺪاﺋﻰ ﺑـﻪ ﮔـﻮش ﻧﻤـﻰرﺳـﺪ .ﺧـﺮِ ﻗﺎﺿـﻰاﻟﻘـﻀﺎت ﺑـﺎ ﺧـﻮد ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ـ ﺳﻜﻮت ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭘﺎﺳﺦ اﺳﺖ. ٭٭٭
ﺑــﻪ اﻳ ـﻦ ﺻــﻮرت ﻧﻴﺎﻛــﺎن ﻣــﺎ در داﺳــﺘﺎنﻫــﺎ و ﺣﻜﺎﻳ ـﺖﻫــﺎيﺷــﺎن ﻫﻤ ـﺎﻧﻄﻮر ﻛــﻪ از ﺷﻤﺎل ﺑﻪ ﺟﻨـﻮب ﻣـﻰرﻓﺘﻨـﺪ ﺧـﺪا را از ﻛـﻮه و ﺳـﻨﮓ ﺟـﺪا ﻛـﺮده ،در ﺟـﻮار دﻳـﻮار ﺧﺎﻧﺔ اﺻﻐﺮﺑﻘﺎل و اﻛﺒﺮرﻣﺎل ﻳـﻚ ﺧﺎﻧـﻪ ﻫـﻢ دادﻧـﺪ ﺑـﻪ او .ﺧﻼﺻـﺔ ﻣﻄﻠـﺐ ﻣﻨـﺎري دزدﻳﺪﻧــﺪ وﻟــﻰ ﻓﻜــﺮ ﭼــﺎهاش را ﻧﻜﺮدﻧــﺪ .ﻗــﺼﺔ ﻣــﺎ ﺑــﻪ ﺳــﺮ رﺳـﻴﺪ ،ﺧــﺮ ﻫــﻢ ﺑــﻪ ﺧﺎﻧﻪاش رﺳﻴﺪ.
ﻧﻴﻤﻪ راه اﻣــﺮوز ﻫــﻮا اﺑـﺮي اﺳــﺖ .ﭼﻠـﺔ ﺗﺎﺑــﺴﺘﺎن اﺳــﺖ ،وﻟــﻰ از ﺳــﺮﻣﺎ اﺳــﺘﺨﻮانﻫــﺎي آدم ﻣﻨﺠﻤﺪ ﻣﻰﺷﻮد .اﻳـﻦ ﻫـﻢ ﺣﺘﻤـﺎً ﺧﻮاﺳـﺖ ﺧﺪاﺳـﺖ .ﻳـﺎد روزﻫـﺎي ﮔـﺮم و اﺑﺮﻫـﺎي ﺧﻨﻚ ﻛـﻮﻳﺮ ﺑـﻪ ﺧﻴـﺮ .وﻗﺘـﻰ در ﮔﻴﺮاﮔﻴـﺮِ اواﺧـﺮِ ﺷـﻬﺮﻳﻮر در ﺧﻴﺎﺑـﺎنﻫـﺎي ﺧﻠـﻮت ﺗﻬــﺮانِ ﺳــﺎﺑﻖ ﻗــﺪم ﻣــﻰزدﻳ ـﻢ ،آﻧﺰﻣــﺎن ﻛــﻪ ﻫﻤــﻪ رﻓﺘــﻪ ﺑﻮدﻧــﺪ ﺑــﻪ ﻛﻨــﺎر درﻳ ـﺎ و ﻣــﺴﺎﻓﺮت ،روزﻫــﺎﺋﻰ ﻛــﻪ ﺑﭽــﻪ ﺗﻨﺒــﻞﻫــﺎ ﺧــﻮد را ﺑــﺮاي اﻣﺘﺤﺎﻧـﺎت ﺗﺠﺪﻳـﺪي آﻣــﺎده ﻣــﻰﻛﺮدﻧــﺪ ،ﺳــﻜﻮت ﺗﻬــﺮان در دﺳــﺖ ﺑــﺮگﻫــﺎﺋﻰ ﻛــﻪ ﻳ ـﻮاش ﻳ ـﻮاش ﻧــﺎرﻧﺠﻰ ﻣﻰﺷﺪ ،ﺧﻴﻠﻰ روﻳـﺎﺋﻰ ﺑـﻮد .ﻓﻘـﻂ در اﻳـﻦ روزﻫـﺎ ﺑـﻮد ﻛـﻪ زﻣﺰﻣـﺔ آب در ﺟـﻮي
١٤
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺧﻴﺎﺑﺎنﻫﺎ ﺷﻨﻴﺪه ﻣﻲﺷﺪ ،و ﻋﻄـﺮِ ﻧـﺎنﻫـﺎي ﺳـﻨﮕﻚ ﻣـﺸﺎمﻣـﺎن را ﻧـﻮازش ﻣـﻰداد. ﻫﻤــﻪ ﺟــﺎ و ﻫﻤــﻪ ﭼﻴــﺰ ﺗﻌﻄﻴــﻞ ﺑــﻮد ،ﻣﺪرﺳــﻪ ،ﻛــﻼس ،ﻣﺠﻠــﺲ ،ﺧــﺼﻮﺻﺎً دوﻟﺖ! ﺣــﺎﻻ ﻫــﻢ ﺣﻜﺎﻳــﺖ ﻫﻤ ـﻴﻦ ﺗﻌﻄﻴﻠــﻰ ﺷــﺪه .ﻫﻤــﻪ ﭼﻴ ـﺰ رو ﺑــﻪ ﺳــﻜﻮن ﮔﺬاﺷــﺘﻪ، دﻳﮕــﺮ ﻗــﺮار ﻧﻴ ـﺴﺖ ﺣﺮﻛﺘــﻰ در ﻣﻴــﺎن ﺑﺎﺷــﺪ .ﺗــﺎ اﺑــﺪ ﻣــﻲﺗــﻮان در اﻳ ـﻦ درﻳ ـﺎي ﺑﻼﺗﻜﻠﻴﻔــﻰ ﻏﻮﻃــﻪ ﺧــﻮرد ،و ﺑــﻪ اﻃــﺮاف ﺧﻴ ـﺮه ﻣﺎﻧــﺪ .زﻧــﺪﮔﻰ ﻫﻤﻴ ـﺸﻪ از ﻳ ـﻚ ﺗﻌﻄﻴﻠـﻰ ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﻃﻮﻓــﺎن ﮔـﺬار ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ،و ارﻣﻐــﺎن ﻃﻮﻓـﺎن ﻳـﻚ زﻧـﺪﮔﻰ ﺟﺪﻳــﺪ اﺳﺖ ،و اﻳـﻦ زﻧـﺪﮔﻰ و اﻣﻴـﺪﻫﺎي آﻧﻬـﻢ ﻧﺘﻴﺠـﻪاش ﻓﻘـﻂ ﻣـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﻳـﻚ ﺗﻌﻄﻴﻠـﻰ دﻳﮕــﺮ ﺑﺎﺷــﺪ .اﻳـﻦ ﺑﻴﺮاﻫـﺔ زﻧــﺪﮔﻰ اﮔــﺮ ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺑــﻪ ﻫﻤـﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴـﺐ ﺗﻜــﺮار ﺷــﺪه، ﺣـﺎﻻ ﻫــﻢ دﻟﻴﻠــﻰ ﻧــﺪارد ﻛــﻪ ﺗﻜــﺮار ﻧــﺸﻮد .ﺷــﺎﻳﺪ ﺟــﺴﺘﺠﻮي ﺗﻌﻄﻴﻠــﻰ ﻳـﻚ ﻧﻴـﺎز ﺑﺎﺷﺪ ،و ﻃﻮﻓﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل آن ﻣـﻰآﻳـﺪ ﻳـﻚ ﺑـﻼ! ﺑﻼﺋـﻰ ﻛـﻪ اﻧـﺴﺎن ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺑﻪ آن ﻧﻴﺎز دارد ﺗـﺎ دوﺑـﺎره ﺑـﻪ اﻣﻴـﺪ و زﻧـﺪﮔﻰ ﺑﺮﺳـﺪ .در ﺗﻬـﺮانِ ﺳـﺎﺑﻖ روي ﻳـﻚ دﻳــﻮار ﻛــﺎﻫﮕﻠﻰ ﻧﻮﺷــﺘﻪ ﺑﻮدﻧــﺪ» :اﻣﻴــﺪ را ﻓﺮاﻣــﻮش ﻧﻜﻨﻴــﺪ« .ﮔﻮﻳــﺎ در دوران ﺟــﻮاﻧﻰِ ﻣ ـﺎ ،آﻧﻮﻗــﺖﻫــﺎ ﻛــﻪ ﺑﭽــﻪ ﻣﺪرﺳــﻪاي ﺑــﻮدﻳﻢ» ،اﻣﻴ ـﺪ« ﻧــﺎم ﻳ ـﻚ ﻣﺆﺳــﺴﺔ آﻣﻮزﺷﻰ ﺑـﻮد .از ﻫﻤـﺎن ﻣﺤـﻞﻫـﺎ ﻛـﻪ ﭘـﺪرﻫﺎ و ﻣﺎدرﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺣـﺮص و وﻟـﻊ ﻓـﺮاوان ﻧﻮﺑﺎوﮔــﺎنﺷــﺎن را راﻫــﻰاش ﻣــﻰﻛﺮدﻧــﺪ ﺗــﺎ ﺑــﺎ ﻧﻤــﺮهﻫــﺎي ﺧــﻮب دورة دﺑﻴﺮﺳــﺘﺎن را ﺗﻤﺎم ﻛﻨﻨﺪ .ﺷﺎﻳﺪ ﻫـﻢ اﺻـﻼً اﻣﻴـﺪ ﻧـﺎم ﺗﺠـﺎرﺗﻰِ ﻳـﻚ آداﻣـﺲ ﺟﺪﻳـﺪ ﺑـﻮد .ﻣﺜـﻞ »ﺧــﺮوس ﻧــﺸﺎنﻫــﺎي« ﺳــﺎﺑﻖ! ﻣــﺜﻼً »اﻣﻴــﺪ ﺧــﺮوس ﻧــﺸﺎن« ﻳــﺎ »ﺧــﺮوسِ اﻣﻴﺪوار«! ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﺧﺮوسﻫﺎ ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺑـﻰﻣﻮﻗـﻊ ﺧﻮاﻧـﺪهاﻧـﺪ ،ﺣﺘـﻰ وﻗﺘـﻰ ﻛـﻪ روي دﻳﻮار ﻛﺎﻫﮕﻠﻰِ ﻛﻮﭼـﻪ ﭘـﺲﻛﻮﭼـﻪﻫـﺎي ﺷـﻤﻴﺮاﻧﺎت زﻧـﺪاﻧﻰِ ﻳـﻚ ﻣﺜﻘـﺎل رﻧـﮓ ﺳﻴﺎه و ﻗﺮﻣﺰ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻣﻐﺰ ﺧﺎﻟﻰ و ﻗﻠﻢ ﺑﻰﭘﺮوا! ﻫﻴﭻ ﻣﻰداﻧﻴـﺪ ﻛـﻪ ﭘـﺮوا از ﭘـﺮواز ﻧﻤـﻰآﻳـﺪ؟ ﭘـﺮوا ﻧﺘﻴﺠـﺔ ﺳﻜﻮت اﺳﺖ و رﻳـﺸﻪ در ﻣـﺮگ دارد .ﺑـﻰﭘـﺮوا ﺑـﻮدن ،ﻳﻌﻨـﻰ ﻣﺜـﻞ ﻳـﻚ ﺧـﺮوس
١٥
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
روي ﺳــﻜﻮﺋﻰ ﺳــﻨﮕﻰ و ﺧــﺎك ﮔﺮﻓﺘــﻪ اﻳــﺴﺘﺎدن و ﺑــﺎ ﭼــﺸﻢﻫــﺎي ﺑــﺴﺘﻪ ﻓﺮﻳــﺎد ﺑﺮآوردن ﻛﻪ» ،ﻗﻮﻗﻮﻟﻰ ﻗﻮﻗﻮ!« ﻫ ـﻴﭻ ﺣﻴ ـﻮاﻧﻰ ﺑــﻪ اﻧــﺪازة ﺧــﺮوس از آب وﺣــﺸﺖ ﻧــﺪارد ،ﺣﺘــﻰ آبﺣﻮﺿــﻰﻫــﺎي ﺑﻴﭽــﺎرهاي ﻛــﻪ ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ ﺑــﺎ ﻳــﻚ ﭘﻴــﺖ ﺣﻠﺒــﻰ دور ﺷــﻬﺮ ﻣــﻰدوﻳﺪﻧــﺪ و داد ﻣﻰزدﻧﺪ: ـ آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ ،آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ! آﻧﺰﻣــﺎن ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﺳــﻔﺎرشِ ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠــﺎت ﻏــﺮب ﻣﻠــﺖ ﻣــﺎ ﻣﺘﻤــﺪن ﺷــﺪ و ﺑــﻪ ﺻــﻒ ﻣــﺼﺮفﻛﻨﻨــﺪﮔﺎن ﻟــﻮازم ﭘﻼﺳــﺘﻴﻜﻰ ﭘﻴﻮﺳــﺖ ،آبﺣﻮﺿــﻰﻫــﺎ ﻫــﻢ ﻣﺘﺤــﻮل ﺷــﺪﻧﺪ. ﭘﻴﺖﻫﺎي زﻧﮕﺰده را ﻛﻨﺎر ﮔﺬاﺷـﺘﻪ ،ﻣـﺴﻠﺢ ﺑـﻪ ﺳـﻄﻞﻫـﺎي ﭘﻼﺳـﺘﻴﻜﻰِ ﻗﺮﻣـﺰ رﻧـﮓ و ﻣﻜــﺶﻣــﺮگﻣــﺎ و ﺟﺎروﻫــﺎي ﭘﻼﺳــﺘﻴﻜﻰ دﺳــﺘﻪدار و ﻣــﺪرن ﭘــﺎي ﺑــﻪ ﻣﻴــﺪان ﻓﻌﺎﻟﻴــﺖﻫــﺎي ﺑﻬﺪاﺷــﺘﻲ ﮔﺬاﺷــﺘﻨﺪ .ﻓﻴﻠــﺴﻮﻓﻰ ﻣــﻰﮔﻮﻳ ـﺪ ،ﺑــﺎ ﻳ ـﻚ ﻧﻈــﺮ ﻫﻤ ـﺔ زواﻳﺎي آﺷـﻜﺎر و ﭘﻨﻬـﺎن ﻳـﻚ ﻣﻠـﺖ را ﻣـﻰﺗـﻮان ﺑـﻪ ﺻـﺮاﺣﺖ دﻳـﺪ ،ﺑـﻪ ﺷـﺮط آن ﻛــﻪ ﻧــﺎﻇﺮ ﻛــﻮر ﻧﺒﺎﺷ ـﺪ .وﻗﺘــﻰ دﻫﻘﺎﻧــﺎنِ ﺷــﺠﺎﻋﻲ ﻛــﻪ ﻫــﺰاران ﺳــﺎل از ﻣﺮزﻫــﺎي ﻛﺸﻮر در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻼت ﺧـﻮﻧﻴﻦ ﻣﻬﺎﺟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﺷـﻬﺎﻣﺖ ﺗﻤـﺎم دﻓـﺎع ﻛـﺮدهاﻧـﺪ ﺗﺤـﺖ ﻋﻨﻮان رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ ﭘـﺎي ﺑﺮﻫﻨـﻪ ﺑـﻪ ﺷـﻬﺮﻫﺎ ﻣـﻰآﻳﻨـﺪ و ﺳـﻄﻠﻲ ﻗﺮﻣـﺰ رﻧـﮓ در ﻳﻚ دﺳﺖ ،و ﺟـﺎروﺋﻰ ﭘﻼﺳـﺘﻴﻜﻰ و ﺑـﺮاق در دﺳـﺖ دﻳﮕـﺮ ﻣـﻲﮔﻴﺮﻧـﺪ و ﺻـﺒﺢ ﺗـﺎ ﺷﺐ در ﺧﻴﺎﺑﺎنﻫﺎ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻲزﻧﻨﺪ: ـ آب ﺣﻮﺿﻴﻪ! آب ﺣﻮﺿﻴﻪ! آدم آبﺣﻮﺿـﻰﻫـﺎي ﻣﻔﻠــﻮك ﺷـﺎه وزوزك را اﺻـﻼً ﻓﺮاﻣـﻮش ﻣـﻰﻛﻨــﺪ! ﺑـﻪ ﻧﺎﭼــﺎر ﻳﺎد ﻣﻮﺷﻚ و ﻃﻴﺎره ﻣﻰاﻓﺘـﺪ .ﺣﺘـﻰ ﻗﻴﺎﻓـﺔ آبﺣﻮﺿـﻰﻫـﺎ ﻫـﻢ ﻋـﻮض ﺷـﺪه ،ﺗـﻮ ﮔﻮﺋﻰ ﺷﺨﺺ ﻣﺪﻳﺮ ﻋﺎﻣﻞِ ﺟﻨﺮال ﻣﻮﺗﻮرز آﻣﺮﻳﻜﺎ در ﺧﻴﺎﺑﺎن راه ﻣﻰرود:
١٦
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﺧﺎﻧﻢﻫﺎ و آﻗﺎﻳﺎن! اﺟﺎزه ﺑﺪﻫﻴﺪ آب ﻣﺤﺘﺮمِ ﺣﻮضﺗﺎن را ﺑﻜﺸﻴﻢ! اﻳﻨﺠﺎ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﻔﺠﺎر ﺗﺮﻗـﻰ و ﻣﺪرﻧﻴـﺴﻢ ﻣﺜـﻞ ﺗﺮﻗـﻪ در ﮔـﻮش آدم ﺻـﺪا ﻣـﻰﻛﻨـﺪ. آبﺣﻮﺿﻰﻣﺎن ﻫﻢ از ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﭘﻨﻬﺎن راﺿـﻰ ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ ﻣـﻰآﻳـﺪ .ﻣﺜـﻞ اﻳﻨﻜـﻪ ﺑـﺎزي ﭼﺮاغﻫﺎي ﻧﺌـﻮنِ رﻧﮕـﺎرﻧﮕﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮ ﻓـﺮاز ﺧﻴﺎﺑـﺎنﻫـﺎﺋﻰ ﻛـﻪ ﺷـﺐ و روز از آدم ﭘـﺮ و ﺧــﺎﻟﻰ ﻣــﻰﺷــﻮد او را ﻣــﺎت و ﻣﺒﻬــﻮت ﻛــﺮده ﺑﺎﺷــﺪ! ﻫﻤــﻪ ﭼﻴ ـﺰ از ذﻫــﻦ او ﭘــﺎك ﺷــﺪه .ﺧﻮاﺑﻴــﺪن در ﮔﻮﺷــﺔ ﺑﻴﻐﻮﻟــﻪﻫــﺎ و ﺣﻠﺒــﻰآﺑﺎدﻫــﺎ ،ﻫﻤﺎﻧﺠــﺎ ﻛــﻪ ﺷــﺐﻫــﺎ ﻣﻮشﻫﺎﺋﻰ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﻰ ﮔﺮﺑـﻪﻫـﺎي ﺑـﺮاق ﻛﺮﻣـﺎﻧﻰ ﻣﺤﻠـﻪ را ﻗـﺮق ﻣـﻰﻛﻨﻨـﺪ ،و ﺑﻴﻨـﻰ ﻧــﻮزادان را در ﺧــﻮاب ﻣــﻰﺟﻮﻧــﺪ؛ زﻧــﺪﮔﻰ در اﻃﺎﻗــﻚﻫــﺎي ﻣﻘــﻮاﺋﻰ ﻛــﻪ ﺑــﺎ ﭘﻼﺳــﺘﻴﻚﻫــﺎي ﻣــﺴﺘﻌﻤﻞ ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻰ ﻓــﺮش ﺷــﺪه؛ ﻛﻨــﺎر آﻣــﺪن ﺑــﺎ ﻣﻌــﺪهاي ﻛــﻪ ﻫﻴﭻ وﻗﺖ ﭘﺮ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ .ﺧﻼﺻـﻪ ﺑﮕـﻮﺋﻴﻢ ،درد ﺗﻨﻬـﺎﺋﻰ و ﺑـﻰﻛـﺴﻰ ،ﻛـﻪ ﻧـﻪ در ﻛــﻼم ﻣــﻰﮔﻨﺠــﺪ ،و ﻧــﻪ دﻳﮕــﺮ ﻣــﻲﺗﻮاﻧــﺪ در آواي ﻧــﻲ ﭼﻮﭘــﺎﻧﻲ ره ﮔــﻢ ﻛﻨــﺪ! ﻫﻤــﺎن ﻧــﻲﻫــﺎ ﻛــﻪ ﺷﻜــﺴﺘﻪاﻧــﺪ و ﺣﺘــﻲ ﺧــﺎﻃﺮهﺷــﺎن ﻫــﻢ از ﻳﺎدﻫــﺎ رﻓﺘــﻪ. ﻫـــﻢﺻـــﺤﺒﺘﻰ ﻧﻴـــﺴﺖ؛ وﻟـــﻰ اﮔـــﺮ ﻣﻌـــﺪه ﺧــﺎﻟﻲ اﺳـــﺖ ،ﭼـــﺸﻤﺎن درﻳـــﺪة ﺧﺎﻛﺴﺘﺮﻧــﺸﻴﻦ ﺑــﻪ ﻓﺮاﺧ ـﻰِ ﺟﻬــﺎﻧﻲ ﻛــﻪ از او درﻳــﻎ ﺧﻮاﻫــﺪ ﺷــﺪ ،ﻫﻤــﻪ ﭼﻴ ـﺰ را ﻣﻰﺑﻠﻌﺪ ،ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻫﻴﭻ ﻧﺒﻴﻨﺪ .ﻣﻌﺪه ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰزﻧﺪ: ـ ﻣﻦ ﻣﺘﻌﻠـﻖ ﺑـﻪ ﺑﺎزارﻫـﺎي ﺑـﻮرسِ ﻫـﺰاران ﻫـﺰار ﻣﻴﻠﻴـﺎرد دﻻري ﻫـﺴﺘﻢ .وﻟـﻲ در اﻳﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﺧﻮد از آن ﺑـﻰﺧﺒـﺮم .ﺑﺎزارﻫـﺎ اﻳﻨﺠـﺎ ﻧﻴـﺴﺖ .آﻧـﺴﻮي دﻧﻴـﺎ در ﺷـﻬﺮي دود ﮔﺮﻓﺘﻪ آرﻣﻴـﺪه .ﭼﻨـﺪ ﻧـﺴﻞ ﺑﻌـﺪ ،ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣـﺎ ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ آﻧﺠـﺎ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ رﻓـﺖ. اﮔــﺮ ﺧــﻮد از ﺧﻮﺷــﺒﺨﺘﻰ آن دﻳــﺪﻳﻢ ﻛــﻪ ﮔﻔﺘﻴــﺪ ،ﻓﺮزﻧــﺪانﻣــﺎن ﻫﻤــﻪ ﭼﻴــﺰ ﺧﻮاﻫﻨﺪ دﻳﺪ .ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ! آﻳﺎ ﻣﻰداﻧﻴﺪ ﻛﻪ آﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻰﻫﺎ ... اﻣﺴﺎل ﻫﻢ ﺑﺎران ﻧﻴﺎﻣﺪ .ﭘﺎرﺳﺎل ﻫـﻢ ﻧﻴﺎﻣـﺪه ﺑـﻮد .ﺳـﺎل آﻳﻨـﺪه ﻫـﻢ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ آﻣـﺪ. ﺑﺎران دﻳﮕﺮ ﻫﻴﭻ وﻗﺖ ﻧﻤﻰآﻳﺪ .ﻗـﺮار اﺳـﺖ ﻛـﻪ از اﻳـﻦ ﭘـﺲ زﻣـﻴﻦ ﻋـﻴﻦ ﻛﺒﺮﻳـﺖ
١٧
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺧﺸﻚ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ وﻗﺘﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ آن دﺳـﺖ ﻣـﻰزﻧﻴـﺪ آﺗـﺶ ﺑﮕﻴﺮﻳـﺪ .زﺑﺎﻧـﻪﻫـﺎي آﺗـﺶ دﺳــﺖﻫــﺎيﺗــﺎن را ﺑــﺴﻮزاﻧﺪ ،ﺑــﻪ ﺻــﻮرﺗﻚﻫــﺎيﺗــﺎن ﺣﻤﻠــﻪ ﻛﻨــﺪ ،ﺑــﻮي ﺳــﻮﺧﺘﺔ ﮔﻮﺷـﺖ ﺑــﺪن ﺧــﻮد را ،ﺗﻌﻔــﻦ ذﻏــﺎل ﺷــﺪن اﺳــﺘﺨﻮانﻫــﺎيﺗــﺎن را ،ﻫﻤــﻪ را ﺑﺎﻳـﺪ اﺳﺘــﺸﻤﺎم ﻛﻨﻴـﺪ .آﻳــﺎ ﻣــﻰداﻧﻴـﺪ ﻛــﻪ دﻫــﺎت ﺳﺮاﺳــﺮ آﺗــﺶ ﮔﺮﻓﺘــﻪ؟ ﻫﻤــﻪ ﻓﺮﻳـﺎد ﻣﻰزﻧﻨﺪ: ـ آﺗﺶ ،آﺗﺶ! وﻟﻰ ﻣـﺎ ﺧﻮاﺑﻴـﺪهاﻳـﻢ .دﻳـﺸﺐ ﺑـﺪ ﺧﻮاﺑﻴـﺪم! در اﻳـﻦ ﻏﺮﺑـﺖ ﻛـﺴﺎﻟﺖآور از ﭘﻨﺠـﺮه ﻛﻪ ﺑﻪ ﺑﻴﺮون ﻧﮕﺎه ﻣـﻰﻛﻨﻴـﺪ ،ﺑﺎورﺗـﺎن ﻧﻤـﻲﺷـﻮد ،وﻟـﻲ ﻫﻤﻴﻨﺠـﺎ ﻫـﻢ ﺧـﺮ و ﮔـﺎو ﻣﻠــﺖ را ﻣــﻲﺑﻴﻨﻴــﺪ ﻛــﻪ زﻧــﺪه زﻧــﺪه در آﺗــﺶ ﻣــﻰﺳــﻮزﻧﺪ و ﻫــﻴﭽﻜﺲ ﻛــﺎري ﻧﻤﻰﻛﻨﺪ. ٭٭٭
ـ اﺳﻤﺶ اﻛﺒﺮ اﺳﺖ آﻗﺎ ،ﺑﭽﺔ ﺧﻮﺑﻰ اﺳﺖ. ـ ﺑﮕﻮ ﺑﻴﺎﻳﺪ ﺗﻮ! ـ ﺳﻼم ﻋﺮض ﻣﻰﻛﻨﻢ ﻗﺮﺑﺎن. ـ ﺳﻼم ﺟﺎﻧﻢ .ﻗﻨﺒﺮ ﺧﻴﻠﻰ از ﺗـﻮ ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻛـﺮده .ﻣـﻰﮔﻮﻳـﺪ ﻫﻤـﻪ ﻛـﺎر ﺑﻠـﺪي .ﺗـﺎ ﺣﺎﻻ ﭼﺎﺋﻰ آوردي؟ ـ ﺑﻠﻪ ﻗﺮﺑﺎن! در دﻟـﺶ ﻓﺮﻳـﺎد ﻣـﻰزﻧـﺪ» :ﻧــﻪ ﺑـﻪ ﺧـﺪا! ﺗـﻮي ده ﻣــﺎ ﭼـﺎﺋﻰ را زنﻫـﺎ ﻣـﻰآورﻧــﺪ، ﻋﻴﺐ اﺳﺖ ﻣﺮد ﭼﺎﺋﻰ ﺑﻴﺎورد .وﻗﺘـﻰ ﺑﭽـﻪ ﺑـﻮدﻳﻢ ﺑﻌـﻀﻰﻫـﺎ را ﻣـﺴﺨﺮه ﻣـﻰﻛـﺮدﻳﻢ و ﻣﻰﮔﻔﺘﻴﻢ »اﻟﻬﻰ ﭼﺎﺋﻰ ﺑﻴﺎري!« ١٨
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﺧﻴﻠﻰ ﺧـﻮب ﺟـﺎﻧﻢ .ﺑـﺮو وردﺳـﺖ ﻗﻨﺒـﺮ! اﻳﻨﺠـﺎ ﺧـﺎﻧﻢﻫـﺎ و آﻗﺎﻳـﺎنِ ﻣﺤﺘﺮﻣـﻰ ﻣﻰآﻳﻨﺪ .ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻴﻠﻰ ﻣﺆدب ﺑﺎﺷﻰ و ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺳﻼم ﻛﻨﻰ .ﻟﺒﺎسِ ﻧﻮ داري؟ ـ ﻧﻪ ﻗﺮﺑﺎن! ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻮﺷﻴﺪهام. ـ ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ ﻗﻨﺒﺮ ﺑﺮاﻳﺖ ﻳـﻚ دﺳـﺖ ﻛـﺖ و ﺷـﻠﻮار ﺑﺨـﺮد .اﻳﻨﺠـﺎ ﺧـﺎﻧﻢﻫـﺎ و آﻗﺎﻳـﺎن ﻣﺤﺘﺮﻣﻰ رﻓﺖ و آﻣﺪ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ .ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻴﻠﻰ ﻣﺆدب ﺑﺎﺷﻰ! ـ ﺑﻠﻪ ﻗﺮﺑﺎن! اﻛﺒــﺮ ،ادب و ﺗﺮﺑﻴـﺖ ﻫــﻢ ﺑﻠــﺪ ﺑــﻮد .ﻧﻨــﻪ وﻗﺘــﻰ ﺑــﻪ او ﻣــﻰﮔﻔــﺖ» :ﺳــﻼم ﻛــﻦ!« ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﺳــﻼم ﻛــﺮده ﺑــﻮد .وﻟــﻰ از اﻣــﺮوز دﻳﮕــﺮ دﻟــﺶ ﻧﻤــﻰﺧﻮاﺳــﺖ ﺳــﻼم ﻛﻨــﺪ. اﺻﻼً از ﻫﺮ ﭼﻪ ﺳﻼم ﺑـﻮد ﺑﻴـﺰار ﺷـﺪه ﺑـﻮد .وﻗﺘـﻰ ﺑـﻪ آدمﻫـﺎﺋﻲ ﻛـﻪ ﻧﻤـﻲﺷـﻨﺎﺧﺖ ﺳﻼم ﻣﻲﻛﺮد ﻣﺜﻞ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻰﮔﻔﺖ» :ﺧﺎك ﺑﺮ ﺳﺮم ﺷﺪ!« ﻗﻨﺒﺮ ﺑـﻪ او ﻳـﺎد داد .ﻗﻨﺒـﺮ ﻫﻤـﻪ ﭼﻴـﺰ ﺑـﻪ او ﻳـﺎد داد .ﭼﻄـﻮر ﺑﺎﻳـﺪ اﺳـﺘﻜﺎنﻫـﺎي ﭼــﺎى را در ﺳ ـﻴﻨﻰ ﮔﺬاﺷــﺖ .ﭼﻄــﻮر ﺑﺎﻳ ـﺪ ﺧــﻢ ﺷــﺪ و ﭼﻄــﻮر ﺑﺎﻳ ـﺪ راﺳــﺖ ﺷــﺪ. ﺗﻮي ﭼﺸﻢ ﺧـﺎﻧﻢﻫـﺎ و آﻗﺎﻳـﺎن ﻣﺤﺘـﺮم ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﻧﮕـﺎه ﻛـﺮد .و آﺧـﺮ ﻛـﺎر ﻗﻨﺒـﺮ ﺑـﻪ او ﻳﺎد داد ﻛـﻪ ﺧﻨﺪﻳـﺪن ﻫـﻢ ﻣﻤﻨـﻮع اﺳـﺖ .ﺣﺘـﻰ اﮔـﺮ آﻗـﺎي رﺋـﻴﺲ ﺧﻨﺪﻳـﺪ اﻛﺒـﺮ ﻧﻤــﻲﺧﻨــﺪد .ﺧﻨــﺪه ﻣﺘﻌﻠــﻖ ﺑــﻪ ﺧــﺎﻧﻢﻫــﺎ و آﻗﺎﻳـﺎنِ ﺧﻴﻠــﻰ ﻣﺤﺘــﺮم اﺳــﺖ .اﻛﺒــﺮ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺪ در آﺑﺪارﺧﺎﻧﺔ ﺷﺮﻛﺖ ﺑﺎ ﻗﻨﺒـﺮ ﺑﺨﻨـﺪد .وﻟـﻰ ﭘـﺲ از ﻣـﺪﺗﻰ ﻗﻨﺒـﺮ ﻫـﻢ ﻫـﺮ دو ﭘــﺎﻳﺶ را ﻛــﺮد ﺗــﻮي ﻳــﻚ ﻛﻔــﺶ و دﻳﮕــﺮ ﺑــﺎ او ﻧﺨﻨﺪﻳــﺪ .ﻗﻨﺒــﺮ ﻫــﻢ ﺑــﺮاي ﺧﻮدش رﺋﻴﺲ ﺑﻮد و ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖﻫﺎﺋﻰ داﺷﺖ .ﭘﺲ ﻛﺠﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻨﺪﻳﺪ؟ ﻳﻚ روز درﺑﺎنِ ﭘﻴﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن ﻛـﻪ ﭼﻬـﺮة درﻫـﻢ ﻓﺮورﻓﺘـﺔ اﻛﺒـﺮ را دﻳـﺪ ﺑـﻪ ﺷـﻮﺧﻰ ﺑﺎ ﻣﺸﺖ ﺑﻪ ﭘﺸﺘﺶ ﻛﻮﺑﻴﺪ و ﮔﻔﺖ:
١٩
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ اﻛﺒـﺮي! ﺗـﻮ ﻛﻮﭼـﻪ ﭘـﺲ ﻛﻮﭼـﻪﻫـﺎي ﺣـﻮاﻟﻰِ راه آﻫـﻦ ،ﻳـﻚ ﺟﺎﻫـﺎﺋﻰ ﻫـﺴﺖ ﻛﻪ از ﺗـﺮسِ ﻛﻮﻓـﺖ و ﻧﻜﺒـﺖ ﻫـﻴﭻﻛـﺲ اوﻧﺠـﺎ ﻧﻤـﻲره .ﭼـﺮا ﻧﻤـﻰري اوﻧﺠـﺎ ،ﺗـﺎ ﻫﺮ ﭼﻲ دﻟﺖ ﻣﻲﺧﻮاد ﺑﺨﻨﺪي؟ وﻟــﻰ زﻧــﺪﮔﻰ را ﭼـﻪ ﻛﻨــﺪ؟ ﻫــﺰار ﻫــﺰار ﺧــﺎﻃﺮهﻫــﺎ؛ ﺷــﻜﻮﻓﻪﻫــﺎي ﺳـﻴﺐ ،ﺧﻨــﺪة دﺧﺘﺮﻫﺎ ﻛﻨﺎر ﭼﺸﻤﻪ .ﺧﺮ ﺳﻮاري ﻛﻨـﺎر ﺑـﺎغِ ارﺑـﺎب .اﻳـﻦﻫـﺎ را ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﺑـﺎ ﺧﻨـﺪهﻫـﺎ ﻫﻤﺮاه ﻛﺮد؟ در اﻳﻦ زﻧـﺪﮔﻲ ﺟـﺎي ﺧـﺎﻃﺮهﻫـﺎ ﻛﺠﺎﺳـﺖ؟ در ﻫﻤـﺎن ﺧﻨـﺪهآﺑـﺎدي اﺳﺖ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻰ ﻳﻚ وﺣﺸﺖ ﺷـﺪه؟ ﺑـﺎ ﻛـﻪ ﺑﺨﻨـﺪد؟ ﺑـﺎ ﻫﻤـﺎنﻫـﺎ ﻛـﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻴـﺎن ﻳﻚ وﺣﺸﺖ ﻣﺪاماﻧﺪ و ﺣﺘﻰ ﮔﺮﻳﻪ را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮدهاﻧﺪ؟ ٭٭٭
ـ آبِ ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ ،آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ! ـ ﺑﮕﻮ ﺑﻴﺎد ﺗﻮ! ـ ﺳﻪ ﻫﻔﺘﻪ ﭘﻴﺶ آبِ ﺣﻮض را ﻛﺸﻴﺪي ،اﻳﻨﻬﻤﻪ وﻟﺨﺮﺟﻰ ﺑﺮاي ﭼﻴﺴﺖ؟ ـ ـ ﻣﺮﺗﻴﻜ ـﺔ اﺣﻤــﻖ! ﺗــﻮ ﻛــﻪ ﺻــﺒﺢ ﺳــﺤﺮ ﺗــﺎ ﺑــﻮق ﺳــﮓ ﻣــﻰروي در آن ﺷــﺮﻛﺖ ﻛﻮﻓﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪات .ﺗﻮ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ آب ﺣﻮض ﭼﻜﺎر داري؟ ـ ﻣـﻰﺧـﻮاﻫﻢ آب ﺣـﻮض را ﺑﮕـﺬارم ﺳـﺮِ ﻗﺒـﺮِ ﭘـﺪرم ،ﻣـﻰﺧـﻮاﻫﻢ ﺑﮕـﺬارﻣﺶ ﺳـﺮِ ﺧﺎك ﻣﺎدرم .ﺗـﻮ از ﺟـﺎن ﻣـﻦ ﺑـﺪﺑﺨﺖ ﭼـﻪ ﻣـﻰﺧـﻮاﻫﻰ؟ از اول ﺻـﺒﺢ ﺗـﺎ ﺗﻨـﮓ ﻏﺮوب ﻛﻪ ﺟﺎن ﻣﻰﻛﻨﻢ ﺗﺎ ﺷﻜﻢ ﺗﻮ و اﻳـﻦ ﺗﻮﻟـﻪ ﺳـﮓﻫـﺎﺋﻰ ﻛـﻪ ﻣﺜـﻞ زاﻟـﻮ ﺑـﻪ ﺗـﻨﻢ ﭼﺴﺒﻴﺪهاﻧﺪ ﺳـﻴﺮ ﻛـﻨﻢ .ﺗﻤـﺎم ﺧـﻮن ﻣـﻦ ﺑـﺪﺑﺨﺖ را ﻣﻜﻴﺪﻳـﺪ ،دﻳﮕـﺮ ﭼﻴـﺰي از ﻣﻦ ﻧﻤﺎﻧﺪه .ﺣـﺎﻻ ﺑﺎﻳـﺪ ﻫﻤـﻪ درآﻣـﺪم را ﺑـﺪﻫﻢ دﺳـﺖ اﻳـﻦ ﻣـﺮدك آب ﺣﻮﺿـﻰ؟ دﻳ ـﺮوز ﭘــﻮلِ ﺗﻌﻤﻴ ـﺮ ﻛــﻮﻟﺮ دادم ،ﭘﺮﻳ ـﺮوز ﭘــﻮل ﺗﻌﻤﻴ ـﺮ ﻧــﺸﺖ ﺷ ـﻴﺮ آب آﺷــﭙﺰﺧﺎﻧﻪ دادم ،ﻫﻔﺘﺔ ﭘﻴﺶ ...
٢٠
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﺑﺲ ﻛﻦ ﻣـــﺮد! از دﺳـﺖ ﺗـﻮ ﺧـﺴﺘﻪ ﺷـﺪم! ﺑﺎﻳـﺪ از روز اول ﻛـﻪ ﻧﻨـﺔ ﭘﺪرﺳـﮓ ﺗــﻮ آﻣــﺪ ﺧﻮاﺳــﺘﮕﺎري ﺑــﻪ ﺣــﺮف ﭘــﺪرم ﮔــﻮش ﻛــﺮده ﺑــﻮدم .ﺗــﻮ اﺻ ـﻼً آدم ﺑــﺸﻮ ﻧﻴ ـﺴﺘﻰ .ﻟﻴﺎﻗــﺖ ﺗــﻮ ﻫﻤــﺎن زﻧــﺪﮔﻰ ﻧﻜﺒﺘــﻰ اﺳــﺖ ﻛــﻪ داﺷــﺘﻰ .ﻳ ـﺎدت رﻓﺘــﻪ ﭼﻄــﻮر ﺗــﻮي ﻛﺜﺎﻓــﺖ ﺑــﻪ دور ﺧــﻮدت ﻣــﻰﭼﺮﺧﻴـﺪي؟ ﻳـﺎدت رﻓﺘــﻪ ﻛــﻪ ﻛﻮﻓــﺖ از ﺳﺮت ﺑﺎﻻ ﻣﻲرﻓﺖ؟ ــ ﻣــﻦ دﻳﮕـﻪ ﭘــﺎ ﺗــﻮي اﻳـﻦ ﺧﻮﻧــﻪ ﻧﻤــﻰﮔـﺬارم .دﻳﮕـﻪ ﺑـﺎ ﻳـﻚ دﻳﻮاﻧـﺔ زﻧﺠﻴـﺮي ﺣﺎﺿــﺮ ﻧﻴ ـﺴﺘﻢ زﻳ ـﺮ ﻳ ـﻚ ﺳــﻘﻒ زﻧــﺪﮔﻰ ﻛــﻨﻢ .اﮔــﺮ آن ﻣــﺎدرِ ﺷــﻜﻢ ﮔﻨــﺪهات را ﺑﻴـﺎوري ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﭘـﺎﻳﻢ ﺑﻴﻔﺘــﺪ ﻫـﻢ ﻓﺎﻳـﺪه ﻧـﺪارد .دﻳﮕـﻪ ﺗــﻮي ﺻـﻮرت ﺗـﻮ ﻫـﻢ ﻧﮕــﺎه ﻧﻤﻰﻛﻨﻢ. ـ ﺧُﺒـﻪ ﺧُﺒـﻪ! دﻟـﺖ ﺑﺨـﻮاد زﻳـﺮ ﺳـﺎﻳﺔ ﻣـﻦ ﺑﺎﺷـﻰ .از ﺗـﻮ ﺧﻮاﺳـﺘﮕﺎرﻫﺎي ﺧﻴﻠـﻰ ﺑﻬﺘﺮ داﺷﺘﻢ .ﺑﻪ ﭘﺎم ﻣﻰاﻓﺘﺎدﻧﺪ .دﺳﺘﻢ را ﻣﻰﺑﻮﺳﻴﺪﻧﺪ... از درون ﭘﻨﺠﺮة آﺷـﭙﺰﺧﺎﻧﻪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺎده رو ﺑـﺎز ﺷـﺪه ،ﻓﺮﻳـﺎدي ﺗﻨـﺪ ،ﺑـﻪ ﺗﻴـﺰي ﺗﻴﻐﻪاي ﺑﺮﻧﺪه ﭘﺮدة دﻋﻮاي زﻧﺎﺷﻮﺋﻰ را ﻳﻜﺒﺎره ﺟﺮ ﻣﻰدﻫﺪ: ـ آبِ ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ ،آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ! ٭٭٭
اﺳﻤﺶ ﻧﺎزﻧﻴﻦ ﺑﻮد ،وﻟﻰ ﻫﻤﻪ ﺑـﻪ او ﻣـﻰﮔﻔﺘﻨـﺪ ﻧـﺎزي .ﺑﻌـﺪ ﻫـﻢ ﻛـﻪ ﺑـﺰرگ ﺷـﺪ اﺳــﻤﺶ را ﮔﺬاﺷــﺘﻨﺪ ﻧــﺎزيﺧــﺎﻧﻢ .ﺗــﺎزه دﻳـﭙﻠﻢ ﮔﺮﻓﺘــﻪ ﺑــﻮد .ﻫــﺮ وﻗــﺖ ﻫــﻢ ﻛــﻪ دﻟﺶ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻰﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭘـﺎي ﺗﻠﻔـﻦ ﺑـﺎ دوﺳـﺘﺎﻧﺶ ﺣـﺮف ﺑﺰﻧـﺪ .آﺧـﺮ »ﭘﺎﭘـﺎ« و »ﻣﺎﻣﻰ« ﺧﻴﻠﻰ ﻣﺪرن ﺑﻮدﻧﺪ .ﭘﺎﭘﺎ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﻰﮔﻔﺖ:
٢١
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ــ ﺟــﺎﻧﻢ ،ﻣــﺎ را ﺑــﺮاي اﻳـﻦ دوره و زﻣﺎﻧــﻪ ﺑــﺰرگ ﻧﻜﺮدﻧــﺪ .ﻳـﺎدم ﻣــﻰآﻳـﺪ وﻗﺘــﻰ ﺟﻮان ﺑـﻮدم ﺟـﺮأت ﻧﻤـﻰﻛـﺮدم ﺗـﻮي ﭼـﺸﻢ ﻳـﻚ زن ﻧﮕـﺎه ﻛـﻨﻢ .اﺻـﻼً ﻣﮕـﺮ ﻣـﺎ ﺟــﺮأت ﻣــﻰﻛــﺮدﻳﻢ ﺗــﻮي ﺻــﻮرت ﺑﺰرﮔﺘﺮﻫــﺎ ﺑﺨﻨــﺪﻳﻢ؟ ﺑﻨــﺪه ،ﺟﻨــﺎب آﻗــﺎي ﺳﻬﺮاﺑﻰ! ﭼﻬﻞ ﺳﺎﻟﻢ ﺑـﻮد .ﺟﻠـﻮي ﻣﺮﺣـﻮم آﻗـﺎ ﺳـﻴﮕﺎر ﻧﻤـﻰﻛـﺸﻴﺪم .ﺑـﺎور ﻛﻨﻴـﺪ آن ﺧﺪا ﺑﻴﺎﻣﺮز ﻣﺮد و ﻧﻔﻬﻤﻴﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺳﻴﮕﺎر ﻣﻰﻛﺸﻢ. ﭘﺎﭘﺎ ﺟﺎن اداﻣﻪ ﻣﻰدﻫﺪ: ـ ـ ﺑﻌﻠــﻪ! ادب و ﺗﺮﺑﻴ ـﺖ ﮔﺬﺷــﺘﻪﻫــﺎ اﻳﻨﻄــﻮر ﺑــﻮد .ﺣــﺎﻻ ﺧــﺪا را ﺷــﻜﺮ ﻣــﺪرن ﺷــﺪهاﻳــﻢ .ﺟــﺎﺋﻰ ﺑــﺮاي ﻧﮕﺮاﻧــﻰ وﺟــﻮد ﻧــﺪارد .ﺣــﺎﻻ ﺑﺎﻳــﺪ ﺑﭽــﻪﻫــﺎ را ﻣﺜــﻞ آﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻰﻫﺎ ﺑـﺰرگ ﻛـﺮد .ﻣـﻰﺑﻴﻨﻴـﺪ آﻣﺮﻳﻜـﺎ ﭼﻘـﺪر ﭘﻴـﺸﺮﻓﺖ ﻛـﺮده؟ ﺗﻤـﺎم اﻳﻨﻬـﺎ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﺗﺮﺑﻴﺖ درﺳﺖ اﺳﺖ آﻗﺎ! آﻗﺎي ﺳﻬﺮاﺑﻲ ﺑﺎ ﺻﺪاي ﺑﻠﻨﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ﺧﺸﺖ اول ﭼﻮن ﻧﻬﺪ ﻣﻌﻤﺎر ﻛﺞ ... ــ ﻣــﺎ ﻫــﻢ از اﻳـﻦ رو ﻧﺨﻮاﺳــﺘﻴﻢ ﺑــﻪ ﺑﭽــﻪﻫــﺎ ﺳــﺨﺖ ﺑﮕﻴـﺮﻳﻢ .ﻣﮕــﺮ ﻗــﺮار ﻧﻴـﺴﺖ ﻣﻤﻠﻜــﺖ ﭘﻴـﺸﺮﻓﺖ ﻛﻨــﺪ؟ ﻣﮕــﺮ ﻣــﺎ ﻧﻤــﻰﺧــﻮاﻫﻴﻢ ﻣﺜــﻞ ﻣﻠــﻞ ﻣﺘﺮﻗــﻰ ﺳــﺮي ﺗــﻮي ﺳﺮﻫﺎ در ﺑﻴﺎورﻳﻢ؟ ـ ﭼﺮا واﷲ ،ﭼﺮا ﺑﺎﷲ! ـ ﻧـﺎزيﺟـﻮن ﮔﻔـﺖ ﻣـﻰﺧﻮاﻫـﺪ ﻣﻨـﺸﻰ ﺑـﺸﻮد .ﻣـﻦ ﻫـﻢ زود دﺳـﺖ و ﭘـﺎ ﻛـﺮدم ﺗﻮي ﺷﺮﻛﺖ رﻓﻘﺎ ﺑـﺮاﻳﺶ ﻛـﺎر ﭘﻴـﺪا ﻛـﺮدم .ﻣﺮدﻣـﺎن ﺧـﻮﺑﻰ ﻫـﺴﺘﻨﺪ .ﻣـﺎ ﺧـﺪاﺋﻰ ﻧﺎﻛﺮده دﺧﺘﺮﻣﺎن را ﺟـﺎي ﺑـﺪ ﻧﻤـﻰﻓﺮﺳـﺘﻴﻢ .ﻣـﻰداﻧﻴـﺪ از اﻳـﻦ ﻣـﺴﺨﺮه ﺑـﺎزيﻫـﺎ ﻛــﻪ ﺑــﻪ اﺳــﻢ ﺗﻤــﺪن ﺑــﻪ راه اﻓﺘــﺎده ﻣــﺎ واﻗﻌـﺎً ﻣﻨﺰﺟــﺮ ﻫــﺴﺘﻴﻢ .آداﻣــﺲ ﺧــﻮردن، ﺗﻠﻔﻦ ﻛـﺮدن ،ﺳـﻴﻨﻤﺎ رﻓـﺘﻦ و ﭘـﺎرﺗﻰ رﻓـﺘﻦ اﺷـﻜﺎﻟﻰ ﻧـﺪارد ،وﻟـﻰ ﺧـﺪاﺋﻰ ﻧﻜـﺮده اﮔﺮ اﺳﻤﻰ از ﺑﻰﻧﺎﻣﻮﺳﻰ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﺎد ﻣﺎ ... ٢٢
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﺑﻌﻠﻪ ،ﺑﻨﺪه ﻫـﻢ ﻗﺒـﻮل دارم .ﻣـﺎ ﻛـﻪ ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﻣﺜـﻞ دور از ﺟـﻮن ﻣﻴﻤـﻮن ﻫـﺮ ﭼـﻪ دﻳﺪﻳﻢ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻛﻨﻴﻢ. ـــ اﺻــﻼً آﻗــﺎي ﺳــﻬﺮاﺑﻰ ﻣــﻦ ﺷــﻨﻴﺪهام ﻛــﻪ آﻣﺮﻳﻜــﺎﺋﻰﻫــﺎ ﻫــﻢ ﻣﺜــﻞ ﻣــﺎ در ﻣﻤﻠﻜﺖﺷﺎن ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻳﻦ ﺑـﻰﻧﺎﻣﻮﺳـﻰﻫـﺎ ﻣـﺸﻐﻮل ﻣﺒـﺎرزه ﺷـﺪهاﻧـﺪ .وﻟـﻰ در اﻳـﻦ ﻣﻤﻠﻜﺖ ﻣﺎ ﺧﻴﻠﻰ ﺷﺎﻧﺲ آوردهاﻳﻢ. ﭘﺪر ﻧـﺎزي ﺟـﺎن در ﻫﻤـﻴﻦ ﺣـﺎل ﺑـﻪ ﺗـﺪرﻳﺞ روي ﻣﺒـﻞ راﺣﺘـﻰِ زﻫـﻮار در رﻓﺘـﻪاي ﻛــﻪ ﺑــﺎ ﺣﻘــﻮق ﺑﺎزﻧﺸــﺴﺘﮕﻰِ وزارت ﻣﺎﻟﻴ ـﻪ ﺧﺮﻳ ـﺪه ﺑــﻪ ﺟﺎﻧــﺐ آﻗــﺎي ﺳــﻬﺮاﺑﻰ ﻧ ـﻴﻢ ﺧﻴــﺰ ﻣــﻲﺷــﻮد ،ﭘﻮﺳــﺖ ﺻــﻮرﺗﺶ ﻳــﻮاش ﻳــﻮاش از ﺻــﻮرﺗﻰِ روﺷــﻦ ﺑــﻪ اﻧــﺎريِ ﺑﺎدﻣﺠــﺎﻧﻰ ﺗﻐﻴﻴ ـﺮ رﻧــﮓ داده .ﭘﺎﭘﺎﺟــﺎن در ﭼــﺸﻤﺎن آﻗــﺎي ﺳــﻬﺮاﺑﻰ ﺧﻴ ـﺮه ﺷــﺪه و اداﻣﻪ ﻣﻰدﻫﺪ: ـــ ﻣـــﺎ از ﻓﺮﻫﻨـــﮓ ،ﺳـــﻨﻦ و آداب ﺧـــﻮﺑﻰ ﺑﺮﺧـــﻮردارﻳﻢ .از ﻏـــﺮب ﺧـــﻮﺑﺶ را ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ ،ﺑﺪش را ﻫـﻢ ﻧﻤـﻰﮔﻴـﺮﻳﻢ .ﺧﻼﺻـﻪ آﻗـﺎي ﺳـﻬﺮاﺑﻰ ﻫـﻮاي ﻧـﺎزيﺟـﻮن را در دﻓﺘﺮ دارﻧﺪ .ﻣﻦ ﻫـﻢ ﺳـﭙﺮدهام ﻛـﻪ ﻳﻜﺪﻓﻌـﻪ ﺧـﺪاﺋﻰ ﻧﻜـﺮده ارﺑـﺎب رﺟـﻮع ﺑـﻪ او اﻫﺎﻧــﺖ و ﺗــﻮﻫﻴﻦ ﻧﻜﻨــﺪ .ﻣــﻰداﻧﻴــﺪ آﻗــﺎي ﺳــﻬﺮاﺑﻰ اﻳــﻦ دوره و زﻣﺎﻧــﻪ از ﻫــﺮ ﺳﻮراخ و ﺳﻨﺒﻪاي آدم ﺑﻴﺮون آﻣﺪه .اﺻـﻼً ﻣﻌﻠـﻮم ﻧﻴـﺴﺖ ﺑﺎﺑـﺎ و ﻧﻨـﻪ دارﻧـﺪ ﻳـﺎ ﻧـﻪ. ﺑﺎﻳﺪ آدم ﺣﻮاﺳﺶ را ﺟﻤﻊ ﻛﻨﺪ .ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﺋﻴﺪ ﻛﻪ آﻗﺎي ﺳﻬﺮاﺑﻰ ...؟ آﻗﺎي ﺳﻬﺮاﺑﻰ ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻣﻰﻛﻨﺪ .ﻏﻠـﻂ ﻣـﻰﻛﻨـﺪ ﺗـﺼﺪﻳﻖ ﻧﻜﻨـﺪ .آﻗـﺎي ﺳـﻬﺮاﺑﻰ ﻛـﻪ ﺳــﻬﻞ اﺳــﺖ ،ﭘــﺪرِ آﻗــﺎي ﺳــﻬﺮاﺑﻰ ﻫــﻢ ﺗــﺼﺪﻳﻖ ﻣــﻰﻛﻨــﺪ .ﻧــﺎزيﺧــﺎﻧﻢ ﻣﻨــﺸﻰ ﻣــﻰﺷــﻮد؛ ﻫﻤــﻪ ﻣــﻰﺧﻮاﻫﻨــﺪ ﭘﻴــﺸﺮﻓﺖ ﻛﻨﻨــﺪ .ﻫﻤــﻪ ﻣــﻰﺧﻮاﻫﻨــﺪ ﻣﺜــﻞ آﻣﺮﻳﻜــﺎﺋﻰﻫــﺎ ﺑــﺸﻮﻧﺪ .آﻣﺮﻳﻜــﺎ ﺳــﻮﭘﺮﻣﺎرﻛﺖ ﻣــﺎ اﺳــﺖ .ﻫﻤﮕــﻰ ﺑــﺮاي ﺧﺮﻳــﺪ ﻣﻰروﻳﻢ آﻧﺠـﺎ! ﺧـﻮبﻫـﺎ را ﻣـﻰﺧـﺮﻳﻢ ،ﺑـﺪﻫﺎ را ﻫـﻢ ﻧﻤـﻰﺧـﺮﻳﻢ .اﺻـﻼً ﭼـﺮا راه
٢٣
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
دور ﻣــﻰروﻳ ـﺪ ،ﺧــﻮب و ﺑــﺪش را ﺧﻮدﻣــﺎن از ﭘ ـﻴﺶ ﺗﻌﻴــﻴﻦ ﻣــﻰﻛﻨ ـﻴﻢ .از اﻳ ـﻦ ﺳﻮﭘﺮﻣﺎرﻛﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﻛﺠﺎ ﺳﺮاغ دارﻳﺪ؟ در ﺧﻴﺎﺑــﺎن ﻣــﺮدم ﻫﻤــﻪ ﺟﻤــﻊ ﺷــﺪهاﻧــﺪ .ﺳــﺮ و ﺻــﺪاي زﻳ ـﺎدي ﺑــﻪ راه اﻓﺘــﺎده. ﮔﻮﺋﻰ ﻋﺪهاي ﻣﻰﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﺮوﻧـﺪ ﺧﺮﻳـﺪ .ﻣـﺮد ﺗﻨﻮﻣﻨـﺪي دﻳﮕـﺮان را ﻫـﻞ ﻣـﻲدﻫـﺪ ﺑﻪ ﻛﻨﺎر و ﻣﻰرود ﺑﺎﻻي ﻳﻚ ﻧﺮدﺑﺎن و ﻓﺮﻳﺎد ﻣﻰزﻧﺪ: ـ ﻛﺠﺎﺳﺖ اﻳﻦ آﻣﺮﻳﻜﺎ؟ ﺟﻮاﻧﻜﻲ ﻛﻪ ﭘﺎﺋﻴﻦ ﻧﺮدﺑﺎم اﻳﺴﺘﺎده ﺑﺎ ﺧﻨﺪه ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ﺗﻮي ﺷﻴﺸﺔ ﺗﻠﻮﻳﺰﻳﻮنﻫﺎ. ـ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ اﻳﻦ ﭘﺴﺮك ﭘﺪرﺳﻮﺧﺘﻪ را! ﻣﺮدم را ﻣﺴﺨﺮه ﻣﻲﻛﻨﻲ؟! وﻟــﻲ ﺻــﺪاﺋﻲ از ﺗــﻪ ﻛﻮﭼــﻪ ﺑــﻪ ﮔــﻮش ﻣــﻲرﺳــﺪ .ﻫﻤــﻪ از ﺣﺮﻛــﺖ ﺑﺎزاﻳــﺴﺘﺎدهاﻧــﺪ. ﺻﺪا ﻧﺰدﻳـﻚﺗـﺮ ﻣـﻲﺷـﻮد ،آبﺣﻮﺿـﻰ ﺧﻮدﻣـﺎن ﺑـﺎ ﻳـﻚ ﺳـﻄﻞ ﻗﺮﻣـﺰ رﻧـﮓ از راه ﻣــﻰرﺳــﺪ ،ﺑــﺎ دﻳــﺪن ﺟﻤﻌﻴــﺖ ﻛــﺎرت ﺑﺎزرﮔــﺎﻧﻰاش را اراﺋــﻪ ﻣــﻰدﻫــﺪ و ﻓﺮﻳــﺎد ﻣﻲزﻧﺪ: ـ آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ ،آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ!
٭٭٭
اﻛﺒﺮِ اﺣﻤﻖ ﭼﻜﺎر ﻣﻰﻛﻨـﻰ؟ ﻧﻴﻤـﺴﺎﻋﺖ ﭘـﻴﺶ ﻗـﺮار ﺑـﻮد ﻛـﻪ ﺧـﺪﻣﺖ آﻗـﺎي ﻣـﺪﻳﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﭼﺎﺋﻰ ﺑﺒﺮي ،ﭼﺮا ﺣﻮاﺳﺖ ﭘﺮت ﺷﺪه؟ ٢٤
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻗﻨﺒــﺮ ﺗــﺸﺮ دﻳﮕــﺮي ﻣــﻰزﻧــﺪ وﻟــﻰ ﭼــﻪ ﻓﺎﻳــﺪه .اﻛﺒــﺮ ﻳــﻚ ﺑــﺴﺘﻪ آب ﻧﺒــﺎت رﻧﮓوارﻧـﮓ و ﺷـﻜﺮك ﺑـﺴﺘﻪ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﺧـﻮد روي ﻣﻴـﺰ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ و ﺑـﻪ آن زل زده. از اول وﻗــﺖ ﺻــﺒﺢ ﺷــﻨﺒﻪ ﺑــﻪ ﻫﻤــﻴﻦ ﺣــﺎل ﺑــﺎﻗﻰ اﺳــﺖ .ﺑــﺎ ﻫــﻴﭽﻜﺲ ﺣــﺮف ﻧﻤﻲزﻧﺪ .دﻳﺸﺐ ﻫﻢ ﺗـﻮي آن اﻃﺎﻗـﻚ زﻳـﺮ ﺷـﻴﺮواﻧﻰ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﻗﻨﺒـﺮ ﺷـﺮﻳﻜﻰ ﻛﺮاﻳـﻪ ﻛــﺮده ،ﺗــﺎ ﺻــﺒﺢ از اﻳــﻦ دﻧــﺪه ﺑــﻪ آن دﻧــﺪه ﻏﻠﺘﻴــﺪه ﺑــﻮد .ﺧــﻮاب ﻛﺠــﺎ ﺑــﻮد؟ ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ از ﻏﺼﻪ ﺑـﺴﺘﻪ ﻧﻤـﻰﺷـﺪ .دﻫـﺎناش ﻧﻴﻤـﻪ ﺑـﺎز ﻣﺎﻧـﺪه ﺑـﻮد و ﺗﻤـﺎم ﺷـﺐ ﺻــﺪاي ﻃــﭙﺶ ﻗﻠــﺒﺶ ﻣﺜــﻞ ﻧﻌــﺮة ﻳ ـﻚ ﻣﻮﺗﻮرﺳــﻴﻜﻠﺖ ژاﭘﻨــﻰ ﭼﻬــﺎر ﺳ ـﻴﻠﻨﺪر در ﻣﻐﺰش ﭘﻴﭽﻴﺪه ﺑﻮد. ٭٭٭
ـ آﻗﺎ! ﺑﺮو ﭘﺸﺖ ﭘﺮده! ﭘــﺮدة ﻛﺜﻴﻔــﻰ اﺳــﺖ .از دﻳـﻮار و ﺗﺨــﺖ و اﻃــﺎقِ ﻓﻜــﺴﻨﻰِ ﻛــﻪ ﭘــﺸﺖ ﭘــﺮده ﭘﻨﻬــﺎن ﺷﺪه ﺑﻮي ﻧـﺎ و ﻧﻜﺒـﺖ ﻣـﺸﺎم را ﻣـﻲآزارد .روي ﺗﺨـﺖ ﻣﻠﺤﻔـﻪاي ﻛـﺸﻴﺪهاﻧـﺪ ﻛـﻪ ﺑــﻮي ﺗﻌﻔــﻦ ﻣــﻰدﻫــﺪ؛ رﻧــﮓ اﺻــﻠﻰ آن ﻧــﺎﻣﻌﻠﻮم اﺳــﺖ .راﻳﺤــﺔ ﻧﻔــﺮتاﻧﮕﻴ ـﺰ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺳ ـﻰ ﻫﻤــﻪ ﺟــﺎ را ﭘــﺮ ﻛــﺮده ،ﺑــﻮي ﺟــﻮرابﻫــﺎي ﻋــﺮق ﻛــﺮده ،ﺑــﻮي ادرار و ﻣﺪﻓﻮع ﻫﻤﻪ ﺟﺎ را ﮔﺮﻓﺘـﻪ .ﻛـﻒ اﻃـﺎق ﻳـﻚ ﺗﻜـﻪ ﻣـﺸﻤﺎيِ ﭘـﺎره ﭘـﺎره اﻧﺪاﺧﺘـﻪاﻧـﺪ. روز ﭘ ـﻴﺶ اﻛﺒــﺮ ﺑــﺎ ﺧــﻮدش ﺧﻴﻠــﻲ اﺳــﺘﺨﺎره ﻛــﺮده ﺑــﻮد ،و ﻗﺒــﻞ از آﻣــﺪن ﺑــﻪ درون اﻳــﻦ اﺗﺎﻗــﻚ ﺑــﻪ ﺧﻴﻠــﻰ ﭼﻴﺰﻫــﺎ ﻓﻜــﺮ ﻛــﺮده ﺑــﻮد .ﺑــﺎ دﺳــﺖﻫــﺎي ﻟــﺮزان ﺗﻜﻤـﻪﻫـﺎي ﭘﻴـﺮاﻫﻨﺶ را ﺑـﺎز ﻣـﻰﻛﻨـﺪ .از ﺑﻴـﺮون ،ﺗـﻮي ﺳـﺎﻟﻦ ﻫﻤﻬـﺔ ﮔﻨﮕـﻰ ﺑـﻪ ﮔﻮش ﻣﻰرﺳﺪ .ﮔﻮﻳﺎ ﻫﺮ از ﮔـﺎﻫﻰ ﻛـﺴﻰ ﭼﻴـﺰي ﻣـﻰﮔﻮﻳـﺪ .وﻟـﻰ ﻧـﺎﻣﻔﻬﻮم اﺳـﺖ. ﺻﻮرتﻫﺎﺋﻰ ﻛﻪ اﻣـﺮوز در اﻳـﻦ ﻛﻮﭼـﻪﻫـﺎ دﻳـﺪه ﺑـﻮد ﻧﻤـﻰﺷـﻨﺎﺧﺖ .ﺑـﻮي ﮔﻨـﺪابِ
٢٥
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺟﻮي ﺧﻴﺎﺑﺎنﻫﺎ و ﺳﺎﻳﺔ ﺳﮓﻫﺎي ﺑﻰﭘﻨـﺎه و وﻟﮕـﺮدي ﻛـﻪ از ﻫـﺮ ﮔﻮﺷـﻪ ﺑـﺎ ﻟﮕـﺪ ﺑـﻪ ﮔﻮﺷـﺔ دﻳﮕــﺮ ﭘﺮﺗــﺎپ ﻣـﻰﺷــﺪﻧﺪ ﺗﻨﻬــﺎ ﺧـﺎﻃﺮة او از اﻳـﻦ ﻣﺤﻠــﻪ اﺳـﺖ .ﺟــﺎﺋﻰ ﻛــﻪ ﻫﻤﻪ ﮔﻮﻳﺎ ﻫﻤﻪ را ﻣﻰﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ،وﻟـﻰ ﻫـﻴﭽﻜﺲ ﻧﻤـﻰﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻪ ﺑﻘﻴـﻪ ﺑﮕﻮﻳـﺪ ﭼـﺮا ﺑﻪ اﻳﻦ ﺟﺎ آﻣﺪه .ﻏﺮﻳﺒﻪ ﻧﺒﻮدﻧـﺪ؛ ﻫﻤـﻪ ﺑـﺎ ﻫـﻢ ﻏﺮﻳﺒـﻰ ﻣـﻰﻛﺮدﻧـﺪ .ﻣﺜـﻞ اﻳﻨﻜـﻪ ﺖ ﻫﻤــﻪ در ﮔــﻞوﻻي اﻳـﻦ ﻛﻮﭼــﻪﻫــﺎ ﮔــﻢ ﺷــﺪه ﺑــﻮد .ﭘﻴﻜﺮﻫــﺎ ﺑــﻪ وزﻧــﻪاي ﺷﺨــﺼﻴ ِ ﺳــﻨﮕﻴﻦ و ﺑﻴــﺮوح ﺗﺒــﺪﻳﻞ ﺷــﺪه ﺑـﻮد ﻛــﻪ ﺑــﺮ روي دو ﭘــﺎ ﺑــﻪ ﻫــﺮ ﻃــﺮف ﻣــﻰدوﻳـﺪ. ﻧﮕﺎهﻫﺎ ﺳـﺮد ﺑـﻮد ،ﺳـﺮﻣﺎي ﺑـﺮف ده را در ﭼﻠـﺔ زﻣـﺴﺘﺎن ﺑـﻪ ﻳـﺎد ﻣـﻰآورد .ﭼـﻪ ﺳﺮﻣﺎي ﺳـﺨﺘﻰ! وﻟـﻰ اﻣـﺮوز ﺳـﺮﻣﺎ ﺳـﺨﺖﺗـﺮ ﺑـﻮد ،ﺳـﺮﻣﺎﺋﻲ ﻛـﻪ اﺳـﺘﺨﻮانﻫـﺎي اﻛﺒﺮ را ﻳﻚ ﺑﻪ ﻳﻚ از ﻫﻢ ﻣﻰدرﻳﺪ. اﻛﺒﺮ ﺑﻪ ﻳـﺎد ﻣـﻰآورد ﻛـﻮدﻛﻰ را .ﻋﺮوﺳـﻰ دﺧﺘﺮﻋﻤـﻮ را در ده ﺑـﺎﻻ .ﺗﻘﺮﻳﺒـﺎً ﻳـﻚ ﻫﻔﺘﻪ ﺟﺸﻦ و ﭘـﺎﻳﻜﻮﺑﻰ ﺑـﻮد .اﺳـﺐﻫـﺎي زﻳـﻦ ﻛـﺮده و ﻳـﺮاقﻫـﺎي ﭘـﺮ از زﻧﮕﻮﻟـﻪ. ﭼﻨﺪ ﺑﺴﺘﺔ ﺑـﺰرگ ﻧﻘـﻞ ﻫـﻢ ﺑـﺮاي ﻋﺮوﺳـﻰ از ﺷـﻬﺮ آورده ﺑﻮدﻧـﺪ .اوﻟـﻴﻦ ﺑـﺎر ﻛـﻪ ﻧﻘﻞ دﻳﺪ ،ﺷـﺶ ﺳـﺎﻟﻪ ﺑـﻮد .ﺑـﺎورش ﻧﻤـﻰﺷـﺪ .از ﻗﻨـﺪ ﻫـﻢ ﺧﻮﺷـﻤﺰهﺗـﺮ ،ﻣﮕـﺮ ﻣــﻰﺷــﺪ؟ ﻫــﻢ ﻣﺜــﻞ ﻗﻨــﺪ ﻛﻮﭼــﻚ ﺑــﻮد و ﻫــﻢ وﺳــﻄﺶ ﭼﻴ ـﺰي ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﻧﻨــﻪ ﻣﻰﮔﻔـﺖ ﺑـﺎدام اﺳـﺖ .اﺳـﺘﻐﻔﺮاﷲ .ﺑـﺎدام! ﺑـﺎ ﻳﻜـﻰ از ﻧﻘـﻞﻫـﺎ ﺳـﺎﻋﺖﻫـﺎ ﺑـﺎزي ﻛــﺮده ﺑــﻮد .ﻣﺮﺗــﺐ آﻧــﺮا از دﻫــﺎﻧﺶ در آورده ﺑــﻮد ،از اﻳــﻦ روي ﺑــﻪ آن روي در دﺳﺘﺶ ﻧﻘـﻞ را ﺑـﻪ ﻫـﺮ ﺳـﻮي ﭼﺮﺧﺎﻧـﺪه ﺑـﻮد و ﻣﺒﻬـﻮت ﺑـﻪ آن ﺧﻴـﺮه ﻣﺎﻧـﺪه ﺑـﻮد. ﻋﺮوس را ﻛﻪ آوردﻧـﺪ از ﺗﻌﺠـﺐ ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﻮد ﺳـﻜﺘﻪ ﻛﻨـﺪ .ﺑـﺎ ﺻـﺪاي ﺑﻠﻨـﺪ ﻓﺮﻳـﺎد زد: ـ اﻳﻦ رﻗﻴﻪ اﺳﺖ؟ ﭼﻘﺪر ﻗﺸﻨﮓ ﺷﺪه! ﺻﺪاي ﺧﺸﻜﻰ ﭼﻮن ﺗﻴﻐﺔ ﺗﻴﺰ ﻳﻚ ﻗﻴﭽﻰ ﺗﺼﺎوﻳﺮش را از ﻫﻢ ﻣﻲدرد: ـ ﭼﺮا ﻣﺎﺗﺖ ﺑﺮده ﺑﻴﺎ!
٢٦
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﭼﺸﻢ! ﺑــﺎ اﺳــﺐﻫــﺎ و ﻛــﺎروان رﻓﺘــﻪ ﺑﻮدﻧــﺪ ﺑــﻪ ده ﺑ ـﺎﻻ .ﻋــﺮوسﻛــﺸﻮن ﺑــﻮد .ﭼﻘــﺪر در ﺟــﺎده ﺧــﻮش ﮔﺬﺷــﺖ! ﻫﻴﭽﻮﻗــﺖ اﻳﻨﻬﻤــﻪ از ده دور ﻧــﺸﺪه ﺑــﻮد .ﻫﻴﭽﻮﻗــﺖ آن ﻃــﺮف رودﺧﺎﻧــﻪ را ﻧﺪﻳـﺪه ﺑــﻮد .ﻣﺜــﻞ اﻳـﻦ ﺑــﻮد ﻛــﻪ ﭼــﺸﻤﺎﻧﺶ ﻫﻤﻴـﺸﻪ ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑﻴﻦ ﺑﻮده .ﭼﻮن ﺣﺎﻻ ﻛﻮهﻫـﺎي اﻓـﻖ را ﺑﻬﺘـﺮ از ﻗﺒـﻞ ﻣـﻰدﻳـﺪ .ﺣﺘـﻰ ﻣـﻰﺗﻮاﻧـﺴﺖ درﺧﺖﻫﺎي داﻣﻨﻪﻫـﺎي ﺑـﺎﻻ را ﻫـﻢ ﺑﺒﻴﻨـﺪ .ﺑـﺎ ﮔﻴـﻮهﻫـﺎي ﻧـﻮ ﻛﻨـﺎر ﻧﻨـﻪ روي اﻻغ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد و ﺑﻪ رﻗﻴﻪ ﻓﻜﺮ ﻣﻰﻛﺮد ﻛﻪ ﭼﻘﺪر ﻗﺸﻨﮓ ﺷﺪه ﺑﻮد. ـ ﻋﺎﺷﻖ ﺷﺪي؟ زودﺑﺎش! ﻣﺸﺘﺮﻳﺎ ﻣﻨﺘﻈﺮن .اﻳﻨﻜﺎره ﻧﻴﺴﺘﻰ ،ﺑﻠﻨﺪ ﺷﻮ. ـ ﺑﻠﻪ ﺧﺎﻧﻢ! ﻳﻚ ﻣﺸﺖ ﻧﻘﻞ در دﺳـﺖﻫـﺎﻳﺶ ﻧﮕـﺎه داﺷـﺘﻪ ﺑـﻮد ،و داﻧـﻪ داﻧـﻪ ﻣـﻰﺧـﻮرد .ﺑـﺎد روي ﺻﻮرﺗﺶ ﻣـﻲدوﻳـﺪ ،ﻋـﻴﻦ ﻳـﻚ ﻧـﻮازش .ﺑـﺎد روي ﻣﻮﻫـﺎﻳﺶ ﻣـﻰرﻗـﺼﻴﺪ و از ﻻي ﮔﻴﻮهﻫـﺎي ﻧـﻮ و ﺳـﻔﻴﺪ ﺳـﺎق ﭘـﺎﻳﺶ را ﻗﻠﻘﻠـﻚ ﻣـﻰداد .ﺻـﺪاي زﻧﮕﻮﻟـﻪﻫـﺎ از دور ﻣﻰآﻣﺪ .ﻣﮕﺲﻫﺎ وزوز ﻣﻰﻛﺮدﻧـﺪ و آﻓﺘـﺎب ﮔـﺮم ﺑـﻮد .ﺧـﻮب ﺑـﻪ ﻳـﺎد داﺷـﺖ آﻧﺮوزي ﻛﻪ اوﻟﻴﻦ ﻋﻘﺎب را دﻳﺪ ،و ﻓﺮﻳﺎد زد: ـ ﻧﻨﻪ ،ﻧﻨﻪ! ﻋﻘﺎب را دﻳﺪي؟ ﻧﺪﻳـﺪي ﭼﻄـﻮر ﻣـﻰرﻓـﺖ؟ ﻣﺜـﻞ ﻃﻴـﺎره ﺑـﻮد ﻧﻨـﻪ. ﻣﻦ ﻫﻢ ﺧﻮدم ﻣﺜﻞ ﻳﻚ ﻋﻘﺎﺑﻢ ﻧﻨﻪ .ﻣﻦ ﻳﻚ ﻋﻘﺎﺑﻢ ﻧﻨﻪ ،ﻣﻦ ﻳﻚ ... ـ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﻮ! ﻣﺮده ﺷﻮرِ اﻳﻦ ﻛﺜﺎﻓﺖ را ﺑﺒﺮﻧﺪ .دﺳﺘﻤﺎل آﻧﺠﺎﺳﺖ. دﻳ ـﺮوز وﻗﺘــﻰ ﺑــﻪ ﻃــﺮف دﻓﺘــﺮ ﺑــﺎز ﻣــﻲﮔــﺸﺖ ،ﻛﻨــﺎر ﻳﻜــﻰ از ﻫﻤــﺎن ﺟــﻮيﻫــﺎي ﻛﺜﻴﻒ ﻳـﻚ داﻧـﻪ آب ﻧﺒـﺎت ﺑـﻪ دﻫـﺎﻧﺶ ﮔﺬاﺷـﺖ .وﻟـﻰ اﺻـﻼً ﻣـﺰة ﻧﻘـﻞ ﻧﻤـﻰداد. در دﻟــﺶ ﻓﺮﻳ ـﺎد ﻣــﻰزد» :ﻧﻨــﻪ ﻧﻨــﻪ ،ﻣــﻦ ﻫــﻢ ﻳ ـﻚ ﻋﻘــﺎﺑﻢ «.وﻟــﻰ ﻓﻘــﻂ آب
٢٧
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻧﺒﺎتﻫـﺎ در ﺣـﺮارت دﺳـﺖﻫـﺎياش آب ﺷـﺪ .ﻣـﻰﺧﻮاﺳـﺖ ﺑـﺎﻻ ﺑﻴـﺎورد .از دﻳـﺮوز ﻫﻴﭻ ﻧﺨﻮرده ﺑـﻮد .ﻣـﻰﺧﻮاﺳـﺖ ﮔﺮﻳـﻪ ﻛﻨـﺪ ،ﺧﺠﺎﻟـﺖ ﻣـﻰﻛـﺸﻴﺪ .ﻣـﻰﺧﻮاﺳـﺖ ﭘــﺮواز ﻛﻨــﺪ ،از ﺳــﻘﻮط ﻣــﻲﺗﺮﺳــﻴﺪ .ﻣــﻰﺧﻮاﺳــﺖ ﺑﻤﻴ ـﺮد ،وﻟــﻲ ﺣﺘــﻰ ﻣــﺮگ دردش را دوا ﻧﻤﻰﻛﺮد .ﺻـﺪاﺋﻲ ﻣﺮﺗـﺐ در دﻟـﺶ ﻣـﻰﮔﻔـﺖ» :ﻧﻨـﻪ ﻣـﻦ ﻫـﻢ ﻳـﻚ ﻋﻘﺎﺑﻢ .ﻣﻦ ﻫﻢ ﻳﻚ ﻋﻘﺎﺑﻢ«. ﻓﺮﻳـﺎدي از ﺗـﻪ ﻛﻮﭼــﻪ ﺑـﺮ ﺑــﺎل اوﻟـﻴﻦ ﻛﺒــﻮﺗﺮي ﺳـﻮار ﺷــﺪ ﻛـﻪ از اﻓــﻖ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑــﻪ ﭘﻨﺠـﺮة ﻛﻮﭼــﻚ آﺷــﭙﺰﺧﺎﻧﺔ ﺷــﺮﻛﺖ ﻧﺰدﻳــﻚ ﺷــﺪه ﺑــﻮد .ﺻــﺪاﺋﻲ ﻛــﻪ ﺑﻠــﻮرِ ﺟﻬــﺎنِ ﺑﻪ ﺣﺰن ﻧﺸﺴﺘﺔ اﻛﺒﺮ را ﺷﻜﺎﻓﺖ: ـ آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ ،آب ﺣﻮض ﻣﻰﻛﺸﻴﻢ!
ﭘﺎﻳﺎن
اﻣــﺮوز آﻓﺘــﺎب ﺳﺎﻧﻔﺮاﻧﺴﻴــﺴﻜﻮ ﺗﻨــﺪ و ﮔــﺮم ﺷــﺪه .از ﻟﺤﻈــﻪاي ﻛــﻪ ﺑﻬــﺮوز در ﭘﺎرﻛﻴﻨــﮓ ﺷــﺮﻛﺖ از ﺻــﻨﺪﻟﻲ ﺧــﻮدرو ﺟــﺪا ﺷــﺪ ،ﺗــﺎ زﻣﺎﻧﻴﻜــﻪ ﻛــﻪ ﺑــﻪ در ورودي ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎن رﺳــﻴﺪ آﻓﺘــﺎب ﻋــﻴﻦ ﻓﻠﻔــﻞ ﺗــﻪ ﮔﻠــﻮﻳﺶ را ﺳــﻮزاﻧﺪ و ﺧــﺮاش داد. ﻛﻠﻪاش داغ ﺷﺪه ﺑـﻮد ،ﺷـﻴﺎرﻫﺎي ﻋـﺮق ﺧـﺮاشﻫـﺎي ﺗﻨـﺪ و ﻃﻮﻳـﻞ و ﺟﺎﻧﮕـﺪاز ﺑـﺮ ﭘﻴﻜﺮش دواﻧـﺪه ﺑـﻮد .ﺗـﻮ ﮔـﻮﺋﻲ دﻳﮕـﻲ از آب ﺟـﻮش ﺑـﻪ ﮔـﺮدﻧﺶ آوﻳـﺰان ﻛـﺮده ﺑﻮدﻧــﺪ ،دﻳﮕــﻲ ﻛــﻪ آﺑــﺶ ﻏﻠﻐــﻞ ﻣــﻲزد .ﻗﺒــﻞ از ﺷــﺮوع ﺑــﻪ ﻛــﺎر ﺑــﻪ ﻃــﺮف ٢٨
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
دﺳﺘﺸﻮﺋﻲ دوﻳـﺪ ،آب ﺧﻨـﻚ ﻛـﻪ ﺑـﺮ ﺳـﺮ و روي ﺧـﻮد رﻳﺨـﺖ ﺗـﺎزه درﻳﺎﻓـﺖ ﻛـﻪ ﭼﻪ زﺟﺮي ﻛﺸﻴﺪه ﺑـﻮد و ﻧﻤـﻲداﻧـﺴﺖ .ﺑـﻪ ﺳـﻮي اﺗـﺎق ﻛـﺎر ﻣـﻲرود ،در ﻓـﻀﺎي ﺷــﺮﻛﺖ ﺻــﺪاي ﮔﻨــﮓ ﻣﻮزﻳــﻚ از ﺑﻠﻨــﺪﮔﻮﻫﺎي ﺑﺰرﮔــﻲ ﻛــﻪ در ﺳــﻘﻒ ﺟﺎﺳــﺎزي ﺷــﺪه ﺑﻴــﺮون ﻣــﻲدود .ﺧﻮاﻧﻨــﺪهاي ﻧﺎﺷــﻨﺎس آﻫﻨﮕــﻲ ﻣــﻲﺧﻮاﻧــﺪ؛ آﻫﻨﮕــﻲ ﻛــﻪ ﺧﻴﻠﻲ آﺷـﻨﺎ اﺳـﺖ .ﺗـﻮ ﮔـﻮﺋﻲ ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﻋﻤـﺮ ،ﺑﻬـﺮوز اﻳـﻦ آﻫﻨـﮓ را ﺷـﻨﻴﺪه .ﺑـﻪ ﺳﺮﻋﺖ واژهﻫﺎ را دﻧﺒﺎل ﻣﻲﻛﻨﺪ ،ﻣﻌﻨﺎ ﻧﺪارد؛ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻌﻨﺎ دارد ،ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺪارد. اﺗﺎق ﺑﺰرگ او ﺑﺎ ﺷﻴـﺸﻪﻫـﺎي ﺑﻠﻨـﺪ ﻗـﺪي از ﺑﻘﻴـﺔ اﺗـﺎقﻫـﺎ ﺟـﺪا ﺷـﺪه و در آﺳـﺘﺎﻧﺔ در ورودي ﻧــﺴﻴﻢ ﺗﻬﻮﻳــﺔ ﻣﻄﺒــﻮع ﺷــﺮﻛﺖ ﺻــﻮرت ﺑﻬــﺮوز را ﻳــﻚﺑــﺎر دﻳﮕــﺮ ﻧــﻮازش ﻣﻲدﻫﺪ ،ﻧـﺴﻴﻤﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻮي ﭼـﺸﻤﻪﻫـﺎي ﻛﻮﻫـﺴﺘﺎﻧﻲ دارد .ﭼـﺸﻤﻪﻫـﺎﺋﻲ ﻧـﺎﻣﺮﺋﻲ و ﻣــﺼﻨﻮﻋﻲ ﻛــﻪ ﻓﻘــﻂ ﺑــﺎ ﺧﻴــﺎل ﻣــﻲﺑﺎﻳــﺪ ﺑــﻪ دﻧﺒــﺎلﺷـﺎن دوﻳــﺪ .ﺑﻬــﺮوز از ﺧــﻮد ﻣــﻲﭘﺮﺳـﺪ» ،ﻛــﺪام ﭼــﺸﻤﻪ؟ ﺗــﺎ ﺣــﺎل ﭼــﺸﻤﻪ دﻳــﺪهاي؟!« ﺟــﻮاب ﻣﻌﻠــﻮم ﺑــﻮد! ﺑــﺎ ﺑــﻲﺣﻮﺻــﻠﮕﻲ ﭘــﺸﺖ ﻣﻴــﺰ ﻣــﻲﻧــﺸﻴﻨﺪ و ﻣــﺎﻧﻴﺘﻮر ﻋﻈــﻴﻢ را روﺷــﻦ ﻣــﻲﻛﻨــﺪ. ﺳﻴــﺴﺘﻢ ﻋﺎﻣــﻞ ﻋــﻴﻦ ﺳــﮓ ﭼﻮﭘــﺎن ﻛــﻪ ﮔــﺮگ دﻳــﺪه ﺑﺎﺷــﺪ ﺑــﻪ ﺟﻨــﺐ و ﺟــﻮش اﻓﺘ ـﺎده .ﻣﺮﺗــﺐ »ﻓﺮﻳــﺎد« و ﭼــﺸﻤﻚ ﻣــﻲزﻧــﺪ :ﻧــﺎم ﻛــﺎرﺑﺮ! ﺷــﻤﺎرة رﻣــﺰ! ﻧــﺎم ﻛﺎرﺑﺮ! ﺷﻤﺎرة رﻣﺰ! ﺑﻬـﺮوز از ﻛـﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﺑـﺪش ﻣـﻲآﻳـﺪ ،اﻳـﻦ ﻣﺎﺷـﻴﻦ ﻟﻌﻨﺘـﻲ او را ﺑـﻪ ﻳــﺎد ﻣﻌﻠــﻢﻫــﺎﺋﻲ ﻣــﻲاﻧــﺪازد ﻛـﻪ ﺳــﺎﻳﻪوار ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ او را در ﻛــﻼسﻫــﺎ دﻧﺒــﺎل ﻛﺮدﻧــﺪ و ﻣﺜــﻞ ﻣﺠﺮﻣــﺎن ﺳــﺎﺑﻘﻪدار زﺟــﺮش دادﻧــﺪ؛ ﻳــﺎد ﻛــﻼسﻫــﺎﺋﻲ ﻣــﻲاﻧــﺪازد ﻛــﻪ ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ زﻧــﺪاناش ﺷــﺪ ﺑــﺪون آﻧﻜــﻪ ﺑﺪاﻧــﺪ .اﻣــﺮوز ﺻــﺒﺢ ﺳ ـﺤﺮ وﻗﺘــﻲ رﻳﺶﻫﺎﻳﺶ را دو ﺗﻴﻐﻪ ﻣـﻲﻛـﺮد ،در آﻳﻨـﻪ ﻳـﻚ ﺗـﺎر ﻣـﻮي ﺳـﻔﻴﺪ روي ﭘﻴـﺸﺎﻧﻲاش دﻳــﺪ و ﺳــﺮﻣﺎ ﺳﺮاﺳــﺮ وﺟــﻮدش را ﻓﺮاﮔﺮﻓــﺖ .ﺑﻬــﺮوز و ﭘﻴــﺮي؟! ﺻــﺪاﺋﻲ در اﻋﻤﺎق وﺟﻮدش ﻓﺮﻳـﺎد زد» ،ﺑﻬـﺮوز ﻫﻴﭽﻮﻗـﺖ ﭘﻴـﺮ ﻧﻤـﻲﺷـﻮد!« وﻟـﻲ ﻣـﻲداﻧـﺴﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺻﺪا دروغ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ .اﻳـﻦ ﻫﻤـﺎن ﺻـﺪاﺋﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ دروغﻫـﺎ و آرزوﻫـﺎ و اﻣﻴﺎل ﺑﻬـﺮوز از ﻋﻤـﻖ آن ﺑﺎرﻫـﺎ و ﺑﺎرﻫـﺎ ﺑـﻪ ﮔـﻮش رﺳـﻴﺪه و ﻫﻤﻴـﺸﻪ دروغ ﮔﻔﺘـﻪ.
٢٩
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
وﻗﺘــﻲ ﺑــﺎ ﻧﻔــﺮت و ﻏــﻴﻆ ﺗــﺎرﻣﻮي ﺳــﭙﻴﺪ را از رﻳــﺸﻪ ﻣــﻲﻛﻨــﺪ ﺑــﺎ ﺧــﻮدش ﮔﻔــﺖ، »اﻳﻨﺒﺎر ﻫﻢ ﺣﺘﻤﺎً دروغ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ!« ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ،ﻧﺎم ﻛﺎرﺑﺮ و رﻣـﺰ را ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﻇـﺎﻫﺮاً ﻫﻤـﻪ ﭼﻴـﺰ ﺑـﺮ وﻓـﻖ ﻣـﺮادش ﺑـﻮده، ﺳﺎﻛﺖ ﺷﺪه! ﺑﺎ دﻫﺎن ﺑـﺎز ﺑِـﺮ و ﺑِـﺮ ﺑـﻪ ﺑﻬـﺮوز ﻧﮕـﺎه ﻣـﻲﻛﻨـﺪ! ﺣـﺎل ﻫـﺮ ﺿـﺮﺑﻪاي ﻛــﻪ روي ﺗﺨﺘــﻪﻛﻠﻴــﺪ ﻛﻮﻓﺘــﻪ ﺷــﻮد ،آب ﻣﻌــﺪﻧﻲ را در ﺑﻄــﺮي ﻛﺮﻳــﺴﺘﺎﻟﻲ ﻛــﻪ روي ﻣﻴــﺰ ﻧﺸــﺴﺘﻪ و ﻫﻤــﺴﻔﺮ روز و ﺷــﺐﻫــﺎي ﺑﻬــﺮوز اﺳــﺖ ،ﺗﻜــﺎن ﺗﻜــﺎن ﺧﻮاﻫــﺪ داد. ﺑﻬــﺮوز ﺑــﺎ ﺗﻌﺠــﺐ ﺑــﻪ ﺑﻄــﺮي ﺧﻴــﺮه ﻣــﻲﺷــﻮد ،ﺑﻠــﻪ ،اﺷــﺘﺒﺎﻫﻲ در ﻛــﺎر ﻧﻴــﺴﺖ، ﺑﻄﺮي ﺑﻪ او دﻫﻦﻛﺠـﻲ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ .در ﻗﻔـﺎي ﺑﻄـﺮي ﻫﻤـﻪ ﭼﻴـﺰ ﻛـﺞوﻣﻌـﻮج ﺷـﺪه؛ ﻣﻴﺰ و ﮔﻠـﺪان ،ﻋﻜـﺲ و ﺣﺘـﻲ ﻗﺎﻟﻴﭽـﻪاي ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪ ﻣـﻲﮔﻮﻳﻨـﺪ »اﻳﺮاﻧـﻲ« اﺳـﺖ و ﺑــﺮاي ﻫﻤــﻴﻦ ﻛــﻒ اﺗــﺎﻗﺶ اﻧﺪاﺧﺘــﻪ ،ﺣﺘــﻲ ﻗﺎﻟﻴﭽــﻪ ﻫــﻢ اﻳــﻦ ور و آن ور ﻣــﻲدود. ﺑــﺎ ﺑــﻲﺣﻮﺻــﻠﮕﻲ »ﺑﺮﻧﺎﻣــﺔ« ﻛــﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ را ﻛــﻪ ﭼﻨــﺪﻳﻦ ﻫﻔﺘــﻪ وﻗــﺖ او را ﮔﺮﻓﺘــﻪ دوﺑﺎره ﺑﺎز ﻣﻲﻛﻨـﺪ .درﺳـﺖ ﻋـﻴﻦ ﻳـﻚ رﻣـﺎن از ﻧـﻮ ﺷـﺮوع ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﺑـﻪ ﺧﻮاﻧـﺪن ﻛــﺪﻫﺎي ﻋﺠﻴــﺐ و ﻏﺮﻳــﺐ آن .ﻫﻤﭽــﻮن ﭘﺮﺳــﻮﻧﺎژﻫﺎي ﻳــﻚ داﺳــﺘﺎن ﻋﺎﺷــﻘﺎﻧﻪ »ﻣﺘﻐﻴﺮﻫــﺎي« ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪ را ﻳــﻚ ﺑــﻪ ﻳــﻚ دﻧﺒــﺎل ﻣــﻲﻛﻨــﺪ» ،ﻛــﻼسﻫــﺎ« را ﻣﺜــﻞ زﻳﺮﻧــﻮﻳﺲ دوﺑــﺎره ﻣــﻲﺧﻮاﻧــﺪ و ﺑــﺎزﻣﻲﺧﻮاﻧــﺪ .ﺳــﺎﻋﺖ ﻛــﻮارﺗﺰ ﺑــﺰرگ دﻳــﻮاري ﺑــﺎ آﻫﻨــﮓ »ﺗﻴــﻚ ،ﺗﻴــﻚ« ﻣــﺴﻴﺮ ﺣﺮﻛــﺖ ﭼــﺸﻢ ﺑﻬــﺮوز و ﺿــﺮﺑﺎن ﻗﻠــﺐ او را از ﻧﺰدﻳــﻚ زﻳــﺮ ﻧﻈــﺮ ﮔﺮﻓﺘــﻪ .ﻫــﺮ ﭼﻨــﺪ دﻗﻴﻘــﻪ ﺑﻬــﺮوز ﺑــﻪ ﻳــﺎد ﻓﺮﻳــﺎد ﻣــﺪﻳﺮ ﺷــﺮﻛﺖ ﻣﻲاﻓﺘﺪ و ﭼﺎرﺳﺘﻮن ﺑﺪﻧﺶ ﺑﻪ ﻟﺮزه ﻣﻲاﻓﺘﺪ» :وﻗﺖ ﻃﻼﺳﺖ!« ﺑﻬــﺮوز روي ﻛﺎﻏــﺬﭘﺎرهﻫــﺎﺋﻲ ﻛــﻪ ﭘــﺸﺖ آنﻫــﺎ ﺗﻤــﺎم ﻋﻤــﺮ ﺳــﻨﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘــﻪ دﻧﺒــﺎل ﭼﻴــﺰي ﻣــﻲﮔــﺮدد ،ﭼــﺸﻤﺎن ﺧــﺴﺘﻪاش ﻣﺮﺗﺒــﺎً اﻳــﻦور و آﻧــﻮر ﻣــﻲدود ،ﺟــﺰ واژهﻫــﺎي ﭘﺮاﻛﻨــﺪه و ﻧــﺎﻣﻔﻬﻮم و ﻓﺮﻣــﻮلﻫــﺎي ﻧــﺼﻔﻪ و ﻧﻴﻤــﻪ ﻫــﻴﭻ در اﻳــﻦ ﻛﺎﻏــﺬﻫﺎ ﻧﻴـﺴﺖ .رﻣــﺰي ﻧﻴــﺴﺖ ،رازي ﻫــﻢ ﻧﻴــﺴﺖ .ﺻــﺪاﺋﻲ در ﺳــﺮش ﻓﺮﻳــﺎد ﻣــﻲزﻧــﺪ،
٣٠
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
»ﺣﻮاﺳــﺖ را ﺟﻤــﻊ ﻛــﻦ! اﻳﻨﺠــﺎ را ﻣــﻲﮔــﻮﻳﻢ! ﻫﻤﻴﻨﺠﺎﺳــﺖ!« ﻇﻬــﺮ ﺷــﺪه ،ﻳــﻚ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را ﻣﻲﭼﺮﺧﺎﻧﺪ! وﻟﻲ ﺑﺎز ﻫﻢ اﺷﺘﺒﺎه ،ﺑﺎز ﻫﻢ ﻏﻠﻂ! ﺳــﻮﭘﺮ ﻛــﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﻏــﻮلﭘﻴﻜــﺮ در آﻧــﺴﻮي ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺜــﻞ ﺧــﺮس زﺧﻤــﻲ ﺑــﻪ دور ﺧــﻮد ﻣــﻲﭘﻴﭽــﺪ و ﻧﻌــﺮه ﻣــﻲزﻧــﺪ .ﻋﺠﻴــﺐ اﺳــﺖ! ﺑﻬــﺮوز از ﻓﺎﺻــﻠﺔ ﭼﻨــﺪ ﺻــﺪ ﻣﺘـــﺮي ﺣﺘـــﻲ ﻋﺮﺑـــﺪهﻫـــﺎي اﻳـــﻦ ﻣﺎﺷـــﻴﻦ را ﻣـــﻲﺷـــﻨﻮد؛ ﻧﺎﻟـــﻪﻫـــﺎﻳﺶ، ﭼﺸﻢﻏﺮهﻫﺎياش ،ﻫﻤـﻪ را ﻣـﻲﺷـﻨﻮد و اﺣـﺴﺎس ﻣـﻲﻛﻨـﺪ .وﻟـﻲ ﭼـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﻛـﺮد، اﻳﻦ »ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ« ﻫﻨـﻮز ﻛـﺎر ﻧﻤـﻲﻛﻨـﺪ؛ اﻣـﺮوز ﺟﻤﻌـﻪ اﺳـﺖ! ﻗـﺮار ﺑـﻮده ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ را ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺑﺪﻫـﺪ .ﭼﻨـﺪ ﺳـﺎﻋﺖ ﺑﻴـﺸﺘﺮ وﻗـﺖ ﻧﻤﺎﻧـﺪه ،ﻧﻤـﻲداﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺗﻌﻄـﻴﻼت آﺧـﺮ ﻫﻔﺘــﻪ ﻓﻜــﺮ ﻛﻨــﺪ ﻳــﺎ ﺑــﻪ اﻳــﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣــﺔ ﻟﻌﻨﺘــﻲ! ﺣــﺎل آﻧﻘــﺪر ﺳــﺮﻳﻊ و ﻣﺤﻜــﻢ روي ﺗﺨﺘﻪﻛﻠﻴـﺪ ﻣـﻲﻛﻮﺑـﺪ ﻛـﻪ آب در ﺑﻄـﺮي ﻛﺮﻳـﺴﺘﺎل ﻃﻮﻓـﺎن ﻧـﻮح ﺑـﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘـﻪ و اﻳــﻦ ور و آن ور ﻣــﻲﭘــﺮد .ﻛــﻢ ﻣﺎﻧــﺪه ﺳــﺮ از ﺑﻄــﺮي ﺑﻴــﺮون ﻛــﺮده ،ﺑﺮﻳــﺰد روي ﻣﻴﺰ .ﻳﻚﺑﺎر دﻳﮕﺮ ،ﻳﻚﺑﺎر دﻳﮕـﺮ! ﺑـﺎز ﻫـﻢ ﻧـﺸﺪ .ﺑﻬـﺮوز در دل ﻓﺮﻳـﺎد ﻣـﻲزﻧـﺪ، »اﻳﻦ ﻛﺪ ﻟﻌﻨﺘﻲ ﺧﺮاب اﺳﺖ «.وﻟﻲ ﭼﻜﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺮد؟ ﺟﻤــﺎﻋﺘﻲ را ﻣــﻲﺑﻴﻨــﺪ ﻛــﻪ دم در اﺗــﺎﻗﺶ ﺻــﻒ ﻛــﺸﻴﺪهاﻧــﺪ ،ﻫــﻲ ﻣــﻲآﻳﻨــﺪ و ﻣــﻲروﻧــﺪ ،ﻫــﺮ ﻛــﺪام ﻳــﻚ ﻗــﺴﻤﺖ از ﻫﻤــﻴﻦ ﻛــﺪ را ﻣــﻲﺧﻮاﻫﻨــﺪ .ﺑــﻪ ﻳــﺎد ﺷﻜﺎرﭼﻲﻫـﺎ ﻣـﻲاﻓﺘـﺪ ،ﺑـﻪ ﻳـﺎد ﭘـﺪرﺑﺰرگاش ﻛـﻪ ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻣـﻲﻛـﺮد ،وﻗﺘـﻲ ﭼﻨـﺪ ﻛــﻞ و ﺑــﺰ ﻣــﻲزدﻧــﺪ و ﺗﻨــﮓ ﻏــﺮوب ﻣــﻲرﺳــﻴﺪﻧﺪ ﺑــﻪ ده ،ﺑﭽــﻪﻫــﺎ ﺑــﻪ دﻧﺒــﺎل ﺟﻴﭗﺷﺎن ﻣﻲدوﻳﺪﻧـﺪ و ﻓﺮﻳـﺎد ﻣـﻲزدﻧـﺪ» :ارﺑـﺎب ﻳـﻚ ﺳـﺮ دﺳـﺖ! ارﺑـﺎب ﻳـﻚ ﺟﮕﺮ ،ﺟﮕﺮ ﺳﻔﻴﺪ «... ﻣﻮزﻳﻚ اﺗﺎق را ﻗﻄﻊ ﻣﻲﻛﻨﺪ .ﺑـﺎ ﺧـﻮدش ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ ،ﺗﻘـﺼﻴﺮ اﻳـﻦ ﻣﻮزﻳـﻚ ﻟﻌﻨﺘـﻲ اﺳــﺖ! در ﻋــﻮض رادﻳــﻮي ﻛــﺎﻣﻴﭙﻮﺗﺮ را روﺷــﻦ ﻣــﻲﻛﻨــﺪ .ﻳﻜــﻲ از ﻫﻤــﺎن اﻳﺴﺘﮕﺎهﻫﺎي آﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻓﻘـﻂ ﻣﻮزﻳـﻚ ﭘﺨـﺶ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ،ﺑﻌـﻀﻲ وﻗـﺖﻫـﺎ
٣١
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻫﻢ ﺑﺎ ﻟﻬﺠﺔ ﻏﻠﻴﻆ ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴـﺎي »ﺷـﻤﺎﻟﻲ« ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ» :ﻳـﻚ ﺑﻤـﺐ اﻓﺘـﺎد روي ﺳـﺮ ﻣـﺮدم در ﻓـﻼن ﻛـﺸﻮر! ﻳـﻚ ﻣﻮﺷـﻚ ﺧــﻮرد درﺳـﺖ ﺗـﻮي ﻛﺎﺳـﻪ و ﻛـﻮزة ﻓﻼﻧــﻲ در ﺑﻬﻤــﺎن ﺷــﻬﺮ! دﻳــﺸﺐ ﻳــﻚ آدﻣﻜــﺶ ﻫــﺰار ﻧﻔــﺮ را ﺑــﺎ ﭼــﺎﻗﻮ در ﺟﻨــﻮب ﻟــﻮسآﻧﺠﻠــﺲ ﺳــﺮ ﺑﺮﻳــﺪ!« دﻟــﺶ ﺑــﺮاي اﻣﻨﻴﺘــﻲ ﻛــﻪ در درة ﺷــﻤﺎﻟﻲ ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴــﺎ دارد »ﻏــﻨﺞ« ﻣــﻲزﻧــﺪ .اﻳــﻦ از آن اﻣﻨﻴــﺖﻫﺎﺳــﺖ ﻛــﻪ ﻓﻘــﻂ وﻗﺘــﻲ ﻣــﺰهاش را ﭼﺸﻴﺪﻳﺪ ﺑﻪ ارزشاش ﭘﻲ ﻣـﻲﺑﺮﻳـﺪ .ﻳـﺎد ﻳـﻚ ﺟـﻮك ﻣـﻲاﻓﺘـﺪ ،ﻳـﻚ رﺷـﺘﻲ ﺑـﺎ ﺣﺮص و وﻟﻊ ﺗﻤﺎم ﻏﺬا ﻣﻲﺧﻮرد ،ﻫﻢﺷﻬﺮياش ﻣﻲﭘﺮﺳﺪ: ـ ﺑﺮارﺟﺎن ﭼﻪ ﻣﻲﺧﻮري؟ رﺷــﺘﻲ ﺟــﻮاب ﻧﻤــﻲدﻫــﺪ و در ﺑﺮاﺑــﺮ ﭼــﺸﻤﺎن ﻣﻨﺘﻈــﺮ ﻫﻤــﺸﻬﺮي ﻫﻤــﺔ ﻏــﺬا را ﺑــﺎ اﺷﺘﻬﺎ ﺗﻤﺎم ﻣﻲﻛﻨـﺪ و وﻗﺘـﻲ آﺧـﺮﻳﻦ ﻟﻘﻤـﻪ را در دﻫـﺎن ﮔﺬاﺷـﺖ و ﺑﻠﻌﻴـﺪ ،ﺟـﻮاب ﻣﻲدﻫﺪ: ـ ﺗﺎ ﻧﺨﻮري ﻧﺪاﻧﻲ! آره ﺗــﺎ ﻧﺨــﻮري ﻧــﺪاﻧﻲ! ﻳﻜﻬــﻮ از ﺟــﺎ ﻣــﻲﭘــﺮد! ﻣﺜــﻞ اﻳﻨﻜــﻪ ﻋﺰراﺋﻴــﻞ ﺻــﺪاﻳﺶ ﻣﻲﻛﻨﺪ ،وﻟﻲ ﺻﺪاي زﻧﮓ ﺗﻠﻔﻦ اﺳـﺖ .ﺗﻠﻔـﻦ ﻟﻌﻨﺘـﻲ ﻋـﻴﻦ ﺳـﮕﻲ ﻛـﻪ زﻳـﺮ ﭼـﺮخ ﺗﺮﻳﻠــﻲ رﻓﺘــﻪ ﺑﺎﺷــﺪ »ﺟﻴــﻎ« ﻣــﻲﻛــﺸﺪ و ﺧــﻮدش را ﺑــﻪ اﻳﻨــﻮر و آﻧــﻮر ﻣــﻲزﻧ ـﺪ. ﻓﺮﻳﺎدش ﮔﻮﺷﺖ ﺑﺪن ﺑﻬـﺮوز را آب ﻛـﺮده ،ﻫﻤـﻴﻦ ﻣﺎﻧـﺪه ﻛـﻪ ﮔﻮﺷـﻲ از ﺟـﺎ ﺑﻠﻨـﺪ ﺷﺪه ﺧﻮدش را ﻣﺤﻜﻢ ﺑﺰﻧﺪ ﺗﻮي ﺳﺮش .ﺑﺎ دﺳﺘﭙﺎﭼﮕﻲ ﺟﻮاب ﻣﻲدﻫﺪ: ـ اﻟﻮ! اﻟﻮ! ـ ﺳﻼم ﻋﺰﻳﺰﺟﻮن ﭼﻄﻮري؟ ـ ﺑﻠﻪ؟!
٣٢
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺑــﺎ ﺧــﻮدش ﻣــﻲﮔﻮﻳــﺪ» :اﻳــﻦ دﻳﮕــﻪ ﻛﻴــﻪ؟!« ﻣﺜــﻞ اﻳﻨﻜــﻪ ﻃــﺮف ﺻــﺪاياش را ﺷﻨﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ ،ﺑﺎ ﻟﺤﻨﻲ ﺟﺪيﺗﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ﻣﻨﻮ ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻲ؟! ـ ﻧﻪ ﺧﺎﻧﻢ! از آﻧﻄﺮف ﺳﻴﻢ ﻧﻌﺮة ﺳﻬﻤﮕﻴﻨﻲ ﮔﻮﺷﻲ را ﺑﻪ ﻟﺮزه در ﻣﻲآورد: ـ ﻣﺮﺗﻴﻜـﺔ ﭘﺪرﺳـﻮﺧﺘﻪ ،ﭼﻨـﺪ ﺷـﺐ ﭘـﻴﺶ ﺗـﻮ رﺧﺘﺨـﻮاب ﻣـﻦ ﺑـﻮدي ،ﺣـﺎﻻ ﻣﻨـﻮ ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺳﻲ؟! ـ ﺑﻨﺪه؟! ـ آره ﺗﻮ! ﻣﺮﺗﻴﻜﺔ اﺣﻤﻖ ﺧﺮﻓﺖ! ـ آﻫـــﺎ! ﺷﻤﺎ ﻧﺎزي ﻫﺴﺘﻴﺪ! ﺳﻼم! ـ ﺳﻼم و زﻫﺮﻣﺎر! ﺗﻮ ﭼﻄﻮر ﻛﺎر ﻣﻲﻛﻨﻲ ﻛﻪ ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻧﺪاري؟ ـ آﺧﻪ ﻣﻲدوﻧﻲ ﻧﺎزي ﺟﻮن ،ﺳـﺮم ﺧﻴﻠـﻲ ﺷـﻠﻮﻏﻪ! اﻳـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﺗﻤـﻮم ﺑـﺸﻪ، ﻛﺎرش ﻫﻢ ﺧﺮاﺑﻪ ،ﻫﻤﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮن ... ـ ﺧُﺒﻪ ،ﺧُﺒﻪ! ﺑﻠﻨﺪ ﺷﻮ ﺑﻴﺎ ﺑﻴﺮون ﻛﺎرت دارم! ـ ﺟﻮن ﺗﻮ ﻧﻤﻲﺗﻮﻧﻢ ﺑﻴﺎم ،اﻻن ﻫﻤﻪ ... ﺻــﺪاي ﻧــﺎزي دﻳﮕــﺮ از ﺟﻬــﺎن ﻃﻨــﺎزيﻫــﺎي زﻧﺎﻧــﻪ ﻛــﺎﻣﻼً ﺑﻴــﺮون آﻣــﺪه ،ﻋــﻴﻦ ﺳﺮﮔﺮوﻫﺒﺎﻧﻲ ﺷﺪه ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺮﺑﺎز ﺻﻔﺮ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدﻫﺪ. ـ ﻧﻤﻴﺸﻪ ﻧﺪاره! ـ ﻳﻌﻨﻲ ﭼﻪ؟ ﻣﻦ اﻻن ﮔﺮﻓﺘﺎرم .ﻣﻦ ...
٣٣
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ـ ﻣﻲﺧﻮاﺳـﺘﻲ ﻫﻤـﺎن ﭼﻨـﺪ روز ﭘـﻴﺶ ﮔﺮﻓﺘـﺎريﻫـﺎيات را ﻫـﻢ ﺑﮕـﻮﺋﻲ .ﻓـﻴﻠﻢات را ﮔﺮﻓﺘﻢ ،ﻣﻲﮔﺬارم روي اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ ﻳـﻚ ﻟﻴﻨـﻚ ﻫـﻢ ﻣـﻲدﻫـﻢ ﺑـﻪ ﻫﻤﻜﺎرﻫﺎﻳـﺖ در دﻓﺘﺮ ﺗﺎ دﻧﺪت ﻧﺮم ﺑﺸﻪ! ـ ﺗﻮ ﭼﻄﻮر ﻓﻴﻠﻢ از ﻣﻦ ﮔﺮﻓﺘﻲ؟ اﻳﻨﻜﺎر ﺟﺮﻣﻪ! ـ ﺑﺮو ﺷﻜﺎﻳﺖ ﻛﻦ! دﻧﻴﺎ ﺗـﻮي ﺳـﺮ ﺑﻬـﺮوز ﻣـﻲﺧـﻮرد .اي داد ﺑﻴـﺪاد! اﮔـﺮ اﻳـﻦ ﻓـﻴﻠﻢ را در اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ ﭘﺨﺶ ﺑﻜﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺧﻴﻠﻲ ﺑﺪ ﻣﻲﺷﻮد .ﺑﺎ دﺳﺘﭙﺎﭼﮕﻲ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ﺑﺒﻴﻦ ﻣﻦ ... ـ ﺑﺒﻴﻦ ﻧﺪارد! ﻫﻤﻴﻦ اﻻن ﺑﻠﻨﺪ ﺷﻮ ﺑﻴﺎ! ﺑﻠﻪ ،ﺧﻮدﺷـﻪ ،ﻧـﺎزي ﺟﻮﻧـﻪ ،ﺳـﺮﻣﻬﻨﺪس آي .ﺑـﻲ .ام! ﭼﻨـﺪ ﺧﻴﺎﺑـﺎن آﻧﻄـﺮفﺗـﺮ در ﻳــﻚ دﻓﺘــﺮ ﭼﻨﺪﺻــﺪ ﻫــﺰار دﻻري ﭘــﺸﺖ ﻳــﻚ ﻣﻴــﺰ ﻛﺮﻳــﺴﺘﺎل ﻧﺸــﺴﺘﻪ و وﻗﺘــﻲ »ﻫﻮاﺋﻲ« ﻣﻲﺷﻮد ﻋـﻴﻦ ﻳـﻚ ﺧـﺮس ﺧﻮﻧﺨـﻮار اﺳـﺖ .ﻧـﻪ ﺷـﺮﻛﺖ ﻣـﻲﻓﻬﻤـﺪ و ﻧـﻪ رﺋﻴﺲ ،ﻧﻪ ﻗﺮارداد ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ و ﻧـﻪ ...ﻓﻘـﻂ ﭼـﺸﻢﻫـﺎش ﻳـﻚ ﭼﻴـﺰ ﻣـﻲﺑﻴﻨـﺪ .وﻟـﻲ ﺑﻬﺮوز اﻣﺸﺐ اﺻـﻼً ﺣـﺎل اﻳﻨﻜﺎرﻫـﺎ را ﻧـﺪارد ،ﺗـﺎزه اﮔـﺮ اﻳـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ را ﻛﺎﻣـﻞ ﻧﻜﻨـﺪ ﺣﺘﻤ ـﺎً از ﺷــﺮﻛﺖ ﺑﻴــﺮوناش ﻣــﻲاﻧﺪازﻧــﺪ .ﻳــﺎد ﺻــﺎﺣﺐ ﺷــﺮﻛﺖ ،ﻣــﺴﺘﺮ »ﺟﻴﻤــﺰ اﺳﻤﻴﺖ« ﻣﻲاﻓﺘﺪ .ﻫﻤـﻪ ﺑـﻪ او ﻣـﻲﮔﻮﻳﻨـﺪ» ،ديﻳـﺮ ﺟﻴﻤـﺰ«! وﻟـﻲ ﺟﻴﻤـﺰ اﺻـﻼً »ديﻳــﺮ« ﻧﻴــﺴﺖ .ﻗــﺒﻼً ﺑﺴﻜﺘﺒﺎﻟﻴــﺴﺖ ﺣﺮﻓــﻪاي »ان .ﺑــﻲ .اي« ﺑــﻮده .دو ﻣﺘــﺮ و ﭼﻨــﺪ ﺳــﺎﻧﺘﻴﻤﺘﺮ ﻗــﺪ دارد و ﺑــﻴﺶ از 120ﻛﻴﻠــﻮﮔﺮم وزن! او ﻫــﻢ اﺗﻔﺎﻗــﺎً ﻋــﻴﻦ ﺧــﺮس ﻣــﻲﻣﺎﻧــﺪ ،ﻓﻘــﻂ ﺧــﺮس ﻧــﺮ! ﺑــﺮاي ﻫــﺮ دﻻر ﺣﻘــﻮق ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﻛﺎرﻣﻨــﺪﻫﺎ ﻣﻲدﻫﺪ ﺟﺎن ﻫﻤﻪ را ﻣﻲﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﮕﻴـﺮد؛ ﻣﺜـﻞ اﻳﻨﻜـﻪ ﺑـﺮاي ﻫـﺮ ﻗﻄـﺮه ﻋﺮﻗـﻲ ﻛـﻪ در ﻣــﺴﺎﺑﻘﺎت »ان .ﺑــﻲ .اي« از ﻫــﻴﻜﻠﺶ رﻳﺨﺘــﻪ ﻳــﻚ ﻟﻴﺘــﺮ ﺧــﻮن ﻛﺎرﻣﻨــﺪﻫﺎ را ﺑﺎﻳﺪ در ﺷﻴـﺸﻪ ﻛﻨـﺪ .رﺣـﻢ و ﻣـﺮوت و اﻧـﺼﺎف در ﻛـﺎرش ﻧﻴـﺴﺖ! ﺻـﺪاي ﻧـﺎزي
٣٤
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺟﻮن ﻫﻨـﻮز از آﻧﻄـﺮف ﺳـﻴﻢ ﺑـﻪ ﮔـﻮش ﻣـﻲرﺳـﺪ ،وﻟـﻲ ﺑﻬـﺮوز ﭼـﺸﻢﻫـﺎﻳﺶ ﺑـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪ ﺧﻴــﺮه ﻣﺎﻧــﺪه .ﺗــﻮي دﻟــﺶ ﻳﻜــﻲ ﻓﺮﻳــﺎد ﻣــﻲزﻧــﺪ» :آره ،ﺧﻮدﺷــﻪ!« ﻣﻲﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮﻳﺎد ﺑﺰﻧﺪ ،از ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ،از ﻧﮕﺮاﻧﻲ ،از ... ﻫﻨﻮز ﺑﺮق ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﺗـﻪ دﻟـﺶ را ﻗﻠﻘﻠـﻚ ﻣـﻲدﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺳـﺎﻳﺔ ﺑﻠﻨـﺪي در اﺗـﺎق ﺑـﻪ ﺣﺮﻛﺖ در ﻣﻲآﻳﺪ؛ ﺳـﺎﻳﻪ اﻳﻨـﻮر و آﻧـﻮر ﻣـﻲدود .ﺑﻬـﺮوز ﺳـﺮش را ﺑﻠﻨـﺪ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ، ﺑﻠﻪ »ديﻳﺮ« ﺟﻴﻤـﺰ آﻣـﺪه! ﺑﻬـﺮوز ﺑـﺎ ﺻـﺪاي ﻟﺮزاﻧـﻲ ﺳـﻼم ﻣـﻲﻛﻨـﺪ» .ديﻳـﺮ« ﺟﻴﻤﺰ ﻫﻢ ﺑﺎ ﺻﺪاﺋﻲ ﺧﺸﻚ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: ـ ـ ﺗﻤــﺎم ﺷــﺮﻛﺖ را ﭼﻨــﺪ روز اﺳــﺖ ﻣﻌﻄــﻞ ﻛــﺮدي! اﺳــﺒﺎبات را ﺟﻤــﻊ ﻛــﻦ و ﺑﺮو ،اﺧﺮاﺟﻲ! ﺣﻘـﻮق اﻳـﻦ ﻫﻔﺘـﻪ را ﻣـﻲﻓﺮﺳـﺘﻢ ﺑـﻪ آدرسات .رﻣـﺰ ﻛـﺎرﺑﺮيات ﻫﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﺷﺪه .دﻳﮕﺮ ﺣﻖ ﻧﺪاري ﭘﺎﻳﺖ را اﻳﻨﺠﺎ ﺑﮕﺬاري. ديﻳــﺮ ﺟﻴﻤــﺰ ﭘــﺲ از اﻳــﻦ ﺣــﺮفﻫــﺎ در را ﺑــﺎز ﻛــﺮده و ﺧــﺎرج ﻣــﻲﺷــﻮد .ﺑﻬــﺮوز ﺑﻲاﺧﺘﻴﺎر از ﺗﻪ دل ﺟﻴﻎ ﻛﻮﭼﻜﻲ ﻣﻲﻛﺸﺪ. ـ ِاﻫﻪ! ﻛﺎرﻣﻨــﺪﻫﺎ ﻛــﻪ در اﻧﺘﻈــﺎر »ﺑﺮﻧﺎﻣــﺔ« ﻛــﺬا ﺳــﺎﻳﻪﻫــﺎيﺷــﺎن اﻳﻨــﻮر و آﻧــﻮر ﻣــﻲرﻓــﺖ، ﻫﻤﻪ ﻏﻴﺐﺷﺎن زده .ﺑﻬﺮوز ﺗـﺎزه ﻣـﻲﻓﻬﻤـﺪ اﻳـﻦﻫـﺎ ﺑـﺮاي ﭼـﻪ ﺟﻤـﻊ ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ. ﻛــﺴﻲ ﺟﮕــﺮ ﻛــﻞ و ﺑــﺰ ﻧﻤــﻲﺧﻮاﺳــﺖ ،ﻫﻤــﻪ ﺑــﺮاي ﺗﻤﺎﺷــﺎي »ﺷــﻜﺎر« او آﻣــﺪه ﺑﻮدﻧﺪ .ﻫـﻴﭽﻜﺲ دﻳﮕـﺮ آﻧﺠـﺎ ﻧﻴـﺴﺖ! ﻣﺜـﻞ ﮔـﺎوﻫـﺎي وﺣـﺸﻲ ﻛـﻪ ﺻـﺤﻨﺔ ﺷـﻜﺎر ﺷــﻴﺮ را ﺗﻤﺎﺷــﺎ ﻛــﺮده ﺑﺎﺷــﻨﺪ ﻫﻤــﻪ راهﺷــﺎن را ﮔﺮﻓﺘــﻪ و رﻓﺘﻨــﺪ .ﺑﻬــﺮوز از ﭘــﺸﺖ ﺷﻴﺸﻪ ﻛﺎرﻣﻨﺪان را ﻣـﻲﺑﻴﻨـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻃـﺮف ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮﻫـﺎيﺷـﺎن ﻣـﻲدوﻧـﺪ .ﻳﻜـﻲ
٣٥
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﻓﺮﻳــﺎد ﻣــﻲزﻧــﺪ» ،ﻓــﻴﻠﻢ ﺑﻬــﺮوز ﺗــﻮي ﻳﻮﺗــﻮب رﻓﺘــﻪ!« ﺑﻠــﻪ ،ﺷــﻜﺎر ﻫﻨــﻮز ﺗﻤــﺎم ﻧﺸﺪه! ﺑﻬﺮوز در دل ﻣﻲﻧﺎﻟﺪ» :اﻳﻦ ﻧﺎزي آﺧﺮ ﻛﺎر ﺧﻮدش را ﻛﺮد!« ـ اﻟﻮ! درﺳــﺖ ﺣــﺪس زده ﺑــﻮد! ﻧــﺎزي ﺟــﻮن ﻫﻨــﻮز ﻫــﻢ در ﮔﻮﺷــﻲ ﺗﻠﻔــﻦ ﻓﺮﻳــﺎد ﻣــﻲزد، ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲﻛـﺮد ،ﻋـﺸﻮه ﻣـﻲآﻣـﺪ ... ،وﻟـﻲ ﺑﻬـﺮوز دﻳﮕـﺮ ﺻـﺪاياش را ﻧﻤـﻲﺷـﻨﻴﺪ، ﺗﻠﻔــﻦ را ﻗﻄــﻊ ﻣــﻲﻛﻨــﺪ .ﻣﺜــﻞ اﻳﻨﻜــﻪ دﻧﻴــﺎ ﺗــﻮي ﺳــﺮش ﺧــﻮرده ﺑﺎﺷ ـﺪ .ﭼﻄــﻮر ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻳﻚ ﻧﻔﺮ را اﻳﻨﺠـﻮري اﺧـﺮاج ﻛﻨﻨـﺪ؟ اﻳـﻦ ﭼـﻪ دﻧﻴـﺎﺋﻲ اﺳـﺖ؟ ﺗـﺎزه ﻋﻴﺐ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را ﭘﻴﺪا ﻛـﺮده ﺑـﻮد؛ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ درﺳـﺖ ﺷـﺪه .وﻟـﻲ ﭼـﺮا ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ را ﺑﺪﻫـﺪ ﺑﻪ ديﻳـﺮ ﺟﻴﻤـﺰ؟ ﮔﻮرﺑﺎﺑـﺎي ديﻳـﺮ ﺟﻴﻤـﺰ ﻛـﺮده ﺑـﺎ ﺷـﺮﻛﺖاش ،ﻳـﻚ ﻧـﺴﺨﻪ از آن را ﻣــﻲﻓﺮﺳــﺘﺪ روي ﺣــﺴﺎب ﺷﺨــﺼﻲاش روي »ﻧــﺖ« ،از اﺗــﺎقاش ﺑﻴــﺮون ﻣﻲآﻳﺪ! اواﺋــﻞ ﺷــﺐ اﺳــﺖ و ﺧﻴﺎﺑــﺎنﻫــﺎي ﺳﺎﻧﻔﺮاﻧﺴﻴــﺴﻜﻮ ﺧﻠــﻮت .ﺑــﺎد ﺧﻨــﻚ ﺧﻠــﻴﺞ ﺻﻮرت ﺑﻬـﺮوز را ﻧـﻮازش ﻣـﻲدﻫـﺪ .روي ﺻـﻨﺪﻟﻲ اﻳـﺴﺘﮕﺎه اﺗﻮﺑـﻮس ﻣـﻲﻧـﺸﻴﻨﺪ و ﺑــﻪ ﻣﻨﻈــﺮهاي ﻛــﻪ ﺑــﺎ ﺳــﺨﺎوت ﻓــﺮاوان در ﺑﺮاﺑــﺮش ﮔـﺴﺘﺮده ﺷــﺪه ﻣــﻲﻧﮕــﺮد .ﺑــﻪ ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎنﻫــﺎي ﻋﻈﻴﻤـﻲ ﺧﻴــﺮه ﻣــﻲﻣﺎﻧــﺪ ﻛــﻪ ﻫـﺮ ﻳــﻚ ﺑــﺎ دهﻫــﺎ ﻃﺒﻘــﻪ ،ﻫﻤــﻪ از ﺷﻴﺸﻪ و ﻧـﻮر ،ﻋـﻴﻦ زﻣـﺮد و ﺑﺮﻟﻴـﺎن در دل ﺷـﺐ ﻣـﻲدرﺧـﺸﻨﺪ .در ﻗـﺪﻳﻢ ﻣﻌﺎﺑـﺪ را ﺑــﺰرگ و ﻋﻈــﻴﻢ درﺳــﺖ ﻣــﻲﻛﺮدﻧــﺪ ﺗــﺎ اﻧــﺴﺎنﻫــﺎ در ﺑﺮاﺑــﺮ »ﺧﺪاوﻧــﺪ« اﺣــﺴﺎس ﻋﺠﺰ ﻛﻨﻨﺪ ،اﻣﺮوز اﻳﻦ ﺷﺮﻛﺖﻫـﺎ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ اﻧـﺴﺎنﻫـﺎ اﻳـﻦ اﺣـﺴﺎس را ﺑﺪﻫﻨــﺪ .ﻫــﺮ ﭼــﻪ ﺳــﺎﺧﺘﻤﺎنﺷــﺎن ﺑــﺰرگﺗــﺮ و ﭘﺮﺟﺒــﺮوتﺗــﺮ ﺑﺎﺷــﺪ ،ﻛﺎرﻣﻨــﺪﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺣﺴﺎس ﺿﻌﻒ ﻣﻲﻛﻨﻨـﺪ ،و ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﻛـﺮدن در اﻳـﻦ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎنﻫـﺎي ﺷﻴــﺸﻪاي اﻓﺘﺨــﺎر ﺧﻮاﻫﻨــﺪ ﻛــﺮد .ﺑﻬﺘــﺮ ﻛــﺎر ﻣــﻲﻛﻨﻨــﺪ ،زودﺗــﺮ ﻫــﻢ ﻣــﻲﺷــﻮد اﺧﺮاجﺷﺎن ﻛﺮد و از ﺷﺮﺷﺎن ﺧﻼص ﺷﺪ.
٣٦
ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺎﻣﺎن
ﺗﺮﻳﻠﻮژي
ﺑﻬــﺮوز در ﻫﻤــﻴﻦ ﺗﻔﻜــﺮات ﻏــﺮق ﺷــﺪه ﻛــﻪ از درون ﺧﺮاﺑــﻪﻫــﺎﺋﻲ آﻧﻄــﺮف ﺧﻴﺎﺑــﺎن ﺻــﺪاﺋﻲ ﺗــﻮﺟﻬﺶ را ﺟﻠــﺐ ﻣــﻲﻛﻨــﺪ .از ﺟــﺎ ﺑﺮﺧﺎﺳــﺘﻪ ،ﺑــﻪ ﺳــﻮي ﺻــﺪا ﻣــﻲرود. در ﺗﺎرﻳﻜﻲﻫﺎ ،زﻳﺮ ﻧﻮر ﺑـﻲﺟـﺎن ﭼﺮاﻏـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮ ﻓـﺮاز ﺳـﻄﻞ آﺷـﻐﺎل ﺑﺰرﮔـﻲ ﺳـﻮ ﺳﻮ ﻣﻲزﻧـﺪ ،ﻧـﻴﻢرخ ﻳـﻚ ﻣـﺮد ﺑﻠﻨﺪﻗـﺪ را ﻣـﻲﺑﻴﻨـﺪ ،ﻣـﺮد ﻳـﻚ دﺳـﺖ در ﺟﻴـﺐ اﻧﺪاﺧﺘــﻪ ،ﺑــﺎدي در ﻏﺒﻐــﺐ دارد و ﭼﻴــﺰي ﻣــﻲﮔﻮﻳــﺪ .ﺑﻬــﺮوز ﻧﺰدﻳــﻚ ﻣــﻲﺷــﻮد، و از ﺧﻮد ﻣﻲﭘﺮﺳـﺪ» ،ﭼـﻪ ﻣـﻲﮔﻮﻳـﺪ؟« ﺑـﺎز ﻫـﻢ ﻧﺰدﻳـﻚ و ﻧﺰدﻳـﻚﺗـﺮ ﻣـﻲﺷـﻮد، ﺣــﺎل ﺻــﺪاي ﻣــﺮد از درون ﻫﻴــﺎﻫﻮي ﺧﻮدروﻫــﺎﺋﻲ ﻛــﻪ ﺑــﻪ ﺳــﺮﻋﺖ در ﺧﻴﺎﺑــﺎنﻫــﺎ ﻣﻲدوﻧﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﺷﺶ ﻣﻲرﺳﺪ: »ﺑﻠـﻰ آﻗﺎﻳـﺎن و اﻟﺒﺘـﻪ ﺧـﺎﻧﻢﻫـﺎ! ﭘـﺪران ﻣـﺎ ﻣﺮدﻣـﺎﻧﻰ ﺑـﺎ اﻃـﻼع و ﻓﻬﻤﻴـﺪه ﺑﻮدﻧــﺪ. ﻫﻤﻴﻦ ﭘﺎﻻن اﻻغ را ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﺋﻴﺪ در ﺧﻠﻘﺖاش «...
ﭘﺎﻳﺎن
ﭘﺎرﻳﺲ 15ژوﺋﻦ 2005
٣٧