KUZEEKA KWA HESHIMA
RIZIKI
S.L.P. 2696, Arusha 0759 544 917
Barua pepe: editor.somabiblia@gmail.com
Kamati ya Riziki:
Mch. Elitegemeo Y. Mpumpa (mhariri)
Mch. Anza Amen Lema
Mch. Philip Bach-Svendsen
Cathbert Msemo
Mary Bura
Magreth Mushi
Mch. Gervas Meitamei
Luhekelo Sanga
Waandishi walioshiriki:
Layout: Cathbert Msemo
Jalada: Cathbert Msemo
ISSN 2683 - 6491
Nakala: 4500
Usambazaji: SOMA BIBLIA
S.L.P. 2696, Arusha
S.L.P. 12772, Dar es Salaam
S.L.P. 1088, Iringa
S.L.P. 6097, Mwanza
S.L.P. 1062, Mbeya
S.L.P. 4231, Dodoma
S.L.P. 219, Makambako
www.somabiblia.or.tz
Neno la Injili
kwa rika zote
Tanzania!
Kuna haja ya kujiandaa kuzeeka?
Kila mwanadamu amepewa zawadi ya maisha, lakini siyo watu wote wanaofikia umri mkubwa au kujiandaa kwa safari ya kuzeeka. Biblia inatufundisha, “Mkumbuke Muumba wako siku za ujana wako, kabla hazijaja siku zilizo mbaya” (Mhu 12:1). Maneno haya yanatufundisha kuwa maandalizi ya uzee huanza mapema, katika ujana, kwa imani thabiti na nidhamu ya maisha.
Katika toleo hili la RIZIKI, tunatafakari maana ya kuzeeka kwa heshima. Kuzeeka siyo kupoteza thamani, bali ni hatua ya kuonesha hekima, urithi wa kiroho na heshima inayojengwa kwa muda mrefu. Tunajifunza kutoka kwa mifano ya watu wa Biblia kama Yakobo, ambaye uzee wake ulikuwa ushuhuda wa baraka na urithi wa imani.
Makala mbalimbali katika toleo hili zinatufundisha namna ya kuishi maisha yenye heshima na kujiandaa kwa uzee. Tutafakari kwa kina kuhusu kuzeeka kwa heshima, ushuhuda wa wazee wa imani, historia ya wimbo wa injili, pamoja na makala kuhusu familia na jamii. Yote haya yanatufundisha kuwa miili yetu ni hekalu la Mungu na maisha yetu ni ushuhuda wa baraka kwa vizazi vipya.
Huu ni mwaliko kwa kila msomaji kujiandaa kuzeeka kwa heshima, ili uzee wetu uwe ushuhuda wa imani, hekima na urithi wa kiroho unaoendelea kuangaza jamii na kanisa.
Mch. Elitegemeo Y. Mpumpa
Kuzeeka kwa heshima
Katika utamaduni wa kiafrika uzee hufungamana na heshima. Katika Biblia umri mkubwa ni baraka, tena inatuamuru sote: “Simama ili kuonyesha heshima kwa wazee” (Law 19:32). Hivyo ndivyo hasa tunavyotaka kusikia na kuona, sivyo! Basi, kuna haja gani kuwa na mada juu ya kuzeeka kwa heshima?
Mhubiri, mwana wa Daudi, hakupungukiwa na chochote. Mungu alikuwa amembariki kwa hekima, ufahamu, utajiri, heshima na maisha marefu (1 Fal 3:10-14). Basi, kwa nini alisema: “Mkumbuke Muumba wako siku za ujana wako, kabla hazijaja siku za taabu, wala haijakaribia miaka utakaposema, ‘Mimi sifurahii hiyo’”? (Mhu 12:1; ling. Yer 6:11 juu ya “wazee waliolemewa na miaka”)
Balaa za uzee
Mhu 12 yatupa sehemu ya jibu. Sulemani anachora picha jinsi mwili wa mzee unavyodhoofika na viungo vyake vyote vinavyoendelea kupungukiwa na nguvu (katika m.3a ni mikono na miguu, katika m.3b meno, na katika m.4 masikio).
Yaliyomo:
Uk. 3-5: Kuzeeka kwa heshima
Uk. 6-7: Mzee Yakobo: Baraka ya neema
Uk. 8-9: Uzee mwema
Uk. 10-11: Kuna nchi nzuri isiyo na dhambi
Imechapwa na:
Imaging Smart Dar es Salaam
Uk. 12-13: Mwili wa Kristo na hekalu la Roho Mtakatifu
Uk. 14-16: Upendo haukomi
Hili ni somo gumu katika shule ya maisha. Kwamba mtoto mchanga ni mtegemezi, twajua na kukubali. Lakini tangu umri mdogo malezi hulenga tujitunze wenyewe, na twaona uwezo huu kama sehemu ya utu wetu na heshima yetu kama wanadamu.
Kwa hiyo hakuna mtu anayefurahia anapoona nguvu za mwili zikianza kupungua, na akihitaji muda zaidi kwa ajili ya kufanya jambo fulani. (Kuhusu viungo vya uzazi vinavyozeeka na kuongeza
changamoto nyingine kwa wanandoa, angalia makala iitwayo Upendo haukomi.) Viungo vya mwili wa mtu vikiumauma au akianza kusahau mambo, mara nyingi hali hii huathiri pia akili na utu wake, na hata maisha yake ya kiroho. Pengine anaitikia kwa hasira. Anakuwa mkali na kutoa madai yasiyo na maana. Au anazidiwa na uzito wa moyo na kukosa hamu ya kuishi. Hayo yote huonyesha umuhimu wa kuangalia suala la kuzeeka kwa heshima.
Kumbuka utakufa
Mzee amejaliwa baraka ya kuishi miaka mingi. Hata hivyo wenye umri mkubwa walio wengi hukubaliana na Ayubu, Daudi na wazee wengine wa Biblia kwamba “maisha yangu ni kama pumzi” (Ayu 7:7) na “sisi ni wageni na wapitaji … Siku zetu duniani ni kama kivuli” (1 Nya 29:15) au kama “ukungu ambao huonekana kwa kitambo kidogo kisha hutoweka” (Yak 4:14).
Musa anakubaliana nao: “Wanadamu … ni kama majani … ingawa asubuhi yanachipua, ifikapo jioni huwa yamenyauka na kukauka” (Zab 90:5-6). Ila anataja pia hali nyingine iliyo nzito zaidi: “Tumeishi siku zetu zote chini ya ghadhabu yako, [Bwana], tunamaliza miaka yetu kwa kuomboleza” (m.9). Sababu ya hali hiyo iko wazi: “Umeyaweka maovu yetu mbele yako, dhambi zetu za siri katika nuru ya uwepo wako (m.8).”
Haya yote yaweza kujumlishwa katika kauli moja: Tumewekewa kufa mara moja na baada ya kufa hukumu (Ebr 9:27).
Kukosa usingizi
Wazee wengi huhangaika na shida ya kulala usiku. “Nilalapo sipati usingizi”, mtunga zaburi anakiri (Zab 102:7). Ila yaonekana zipo pia sababu nyingine. Anataja mbili: “Siku zangu zinatoweka kama moshi” (m.3), na “kwa sababu ya ghadhabu yako kuu” (m.10).
Sisi sote ni wenye dhambi. Kwa hiyo wazee wote huishi na kumbukumbu ya makosa waliyofanya ambayo walishindwa kuyarekebisha. Na wakati tunasahau jambo lililotukia juma lililopita, kumbukumbu ya makosa hayo tuliyofanya huenda miaka mingi iliyopita, inaweza kuzuia usingizi wa usiku.
Maombi ya wazee
Hali hiyo ya kuwa mwenye dhambi anayeelekea kusimama mbele ya Muumba wake ili kutoa mahesabu ya maisha yake marefu, inamfanya mtungaji huyo wa Zab 102 kukiri: “Katika kuishi kwangu [Bwana] alivunja nguvu zangu, akafupisha siku zangu. Ndipo niliposema: ‘Ee Mungu wangu, usinichukue katikati ya siku zangu’” (m.23-24).
Zingatia pia jinsi mzee mwingine aombavyo: “Usinitupe wakati wa uzee, wala usiniache nguvu zangu zinapopungua” (Zab 71:9). Bila shaka anafikiri juu ya nguvu ya mwili wake, lakini pengine pia uwezo wake wa kuishi maisha yanayopendeza. Hayo yamekuwa fahari yake mbele ya Mungu na Wakristo wenzake. Lakini sasa nguvu yake ya kujitunza ikipungua, ni kana kwamba sura hiyo nzuri ya maisha yake inatiwa nyufa.
Tumshukuru Mungu, huyo mzee alijua pia jibu la udhaifu wake: “Ee Bwana, nimekukimbilia wewe … kwa kuwa wewe
ni mwamba wangu na ngome yangu” (soma m.1-6 yote). Kwa hiyo anaendelea kuomba: “Ee Mungu, usiniache, hata niwapo mzee wa mvi, mpaka nitangaze uwezo wako kwa kizazi kijacho, nguvu zako kwa wote watakaokuja baadaye” (m.18).
Na “ingawa umenifanya nipate taabu, nyingi na chungu”, mzee huyo anaishi na tumaini: “Utanihuisha tena” (m.20; yule anayeogopa dhiki ya uzee, atafakari pia Zab 37:25 na Isa 46:4).
Jinsi gani kuwa mzee mbichi?
Mzee “hakika hawezi kuingia mara ya pili kwenye tumbo la mama yake ili azaliwe!”
Lakini bado kuna uwezekano wa yeye “kuzaliwa mara ya pili” (Yn 3:4nk)! Na maisha hayo mapya kama mtoto wa Mungu hayazeeki. “Kwa hiyo, hatukati tamaa. Ingawa utu wetu wa nje unachakaa, utu wetu wa ndani unafanywa upya siku kwa siku” tukiwa karibu na Mungu (2 Kor 4:16).
Kuwa mzee mbichi hufungamana na jambo la ajabu: “Dhiki yetu nyepesi iliyo ya kitambo inatutayarisha kwa ajili ya utukufu wa milele” (2 Kor 4:17). Yawezekanaje? Soma Zab 73:25-26, na zingatia pia Zab 1:1-3.
Lakini je, hakuna tatizo?
Ayubu alipopatwa na dhiki kubwa, swali gumu likajitokeza: “Kwa nini waovu wanaendelea kuishi, wakifikia umri wa uzee na kuendelea kuwa na nguvu?” (Ayu 21:7). Asafu naye alikumbana na swali hilo: “[Waovu] hawana taabu, miili yao ina afya na nguvu. Hawapati shida zinazowataabisha watu wengine, wala hawapati mapigo kama wanadamu wengine” (Zab 73:4-5).
Kilichomsaidia Asafu kilikuwa kutambua mwisho wa watu hao waovu, na mwisho wake mwenyewe, katika nuru ya neno la Mungu. Hivyo alifikia kumwambia Mungu kwamba “wale walio mbali nawe wataangamia,” “lakini kwangu mimi, ni vyema kuwa karibu na Mungu. Nimemfanya Bwana Mwenyezi kimbilio langu; nami nitayasimulia matendo yako yote” (Zab 73:27-28).
Zab 91 inafafanua maana na matokeo ya ‘kumfanya Aliye Juu Sana kuwa makao yako’ (m.9), kama alivyofanya Asafu. Ni habari za kutokupatwa na madhara, bali kulindwa katika njia zote na malaika (m.11). Lakini tuzingatie kwamba ipo pia ahadi hii ya Mungu: “Nitakuwa pamoja naye katika taabu” (m.15)! Yaani ulinzi na ugumu wa maisha huenda sambamba.
Asafu na Ayubu walijitahidi kudumisha moyo safi. Ayubu “hakutenda dhambi katika kusema kwake” aliponyang’anywa kila kitu, bali alisema tu: “Bwana alinipa, naye Bwana ameviondoa, jina la Bwana litukuzwe” (Ayu 2:10b; 1:21). Lakini alipopitia taabu nyingine tena, kukiri kwake kulibadilika. Mwishowe alimshuhudia Mungu kwa namna tofauti: “Sasa macho yangu yamekuona. Kwa hiyo najidharau mwenyewe, na kutubu katika mavumbi na majivu” (Ayu 42:5-6). Je, ushuhuda upi ni mkubwa zaidi? Naona ni huu wa mwisho.
Haja ya mafundisho endelevu
Ni wajibu wa wazee kufundisha vijana, lakini hiyo haimaanishi kwamba wao wenyewe wamehitimu kutoka shule ya maisha. Shuhuda za watu hao wa Mungu huthibitisha kwamba wazee wana haja ya mafundisho endelevu (Tit 2:2).
‘Masomo’ yaliyotajwa hapo Tit 2 ni pamoja na kujifunza “kuwa na kiasi”, wenye kujidhibiti (tafsiri ya kiingereza) na “wanyofu katika … upendo na saburi”, ili wawe “wastahivu”. Maana yake, heshima siyo jambo ambalo wazee waweza kulidai kana kwamba ni haki yao kwa sababu ya umri wao, bali yatokana na kuwa mwenye tabia ya staha kwa watu wengine (ling. Mit 16:31).
Masomo hayo yalenga wazee wote, lakini kipekee wanaume. Kuhusu wanawake, yaonekana changamoto zao ni pamoja na kujifunza kuacha kuwa “wasingiziaji” na “walevi” (m.3).
Ni muhimu kwamba mafundisho kwa wazee wote yasiwe na ukali bali ushawishi na kutia moyo (1 Tim 5:1). Tunda la kujifunza mambo hayo ni kwamba wazee watakuwa baraka kubwa katika kuwafundisha wengine kwa ushuhuda unaotokana na uzoefu wa maisha marefu katika shule ya Mungu.
Ushuhuda wa wazee
Katika Zab 92 imeandikwa kwamba “waliopandwa katika nyumba ya Bwana”, “wakati wa uzee watakuwa bado wanazaa matunda, watakuwa wabichi tena wamejaa nguvu” (Zab 92:14). Lakini tusikose maana! Nguvu hiyo siyo moja waliyo nayo mwilini na rohoni mwao. Maana ushuhuda mkubwa wa wazee wanaoishi karibu na Mungu ni kwamba “Bwana ni mkamilifu; yeye ni Mwamba wangu, na ndani yake hamna uovu” (m.15).
Mch. Philip Bach-Svendsen
Mzee Yakobo: Baraka ya neema
Yakobo aliposimama mbele ya Farao, mfalme wa Misri, aliulizwa kuhusu umri wake. Hili ni jibu lake: Siku za miaka ya kusafiri kwangu ni mia na thelathini; siku za miaka ya maisha yangu zimekuwa chache, tena za taabu (Mwa 47:9).
Taabu yake hiyo, Yakobo alikuwa amechangia mwenyewe. Kila mahali alipoenda akiwa kijana, migogoro iliibuka. Tutaje tu alivyomnyang’anya Esau, mkubwa wake, haki ya mzaliwa wa kwanza, na magombano yake ya kudumu na Labani, mjomba wake kwa mama, ambaye baadaye akawa baba mkwe wake. Pia wake zake wawili, Lea na Raheli, Yakobo alishindwa kuwapatanisha, kama vile upendeleo wake kwa Yusufu ulisababisha hali ngumu kati ya wana wake hadi hata baada ya kifo chake.
Hata hivyo twasoma kwamba kati ya Yakobo na mtawala huyo mkuu wa dunia, Yakobo ndiye aliyembariki Farao: Yusufu akamleta Yakobo babaye ndani akamweka mbele ya Farao Yakobo akambariki Farao. Na baada ya neno hilo fupi kuhusu maisha yake, Yakobo akambariki Farao, akatoka mbele ya Farao (Mwa 47:7, 10). Na kama Biblia inavyosema, haikanushiki kabisa kwamba mdogo hubarikiwa na mkubwa (Ebr 7:7).
Siri ya mabadiliko hayo makubwa katika maisha ya Yakobo ni nini?
Uso kwa uso na Mungu
Bila shaka ni kuonana kwake na Mungu uso kwa uso pale Penueli. Hapo Yakobo alishindana na Mungu hata ashinde kwa kushindwa, akilia na kumsihi Mungu neema yake (Mwa 32:24-30; Hos 12:4).
Baada ya mashindano haya Yakobo anashuhudia kwamba ameokoka (Mwa 32:30). Anachechemea kwa sababu uvungu wa paja la mguu wake ulikuwa umeteguka. Lakini wakati huohuo anaendelea na safari yake ya maisha kama shujaa wa imani, ambaye anaongea juu ya neema ya Mungu (taz. Mwa 33:5, 11).
Neema ya Mungu yabadilisha yote. Ilimbadilisha mmoja aliyepigana kwa kujitegemea ili kujinyakulia baraka hadi awe mwanamume wa imani anayewabariki wote anaokutana nao (taz. Mwa 48:9).
Baraka ya maisha ya imani Yakobo anapokaribia kifo, tunaona jinsi imani yake ilivyokomaa. Amekuwa msiri wa Mungu aliyepata ufahamu kuhusu mipango ya Mungu kwa ulimwengu mzima. Ufahamu huo anaupitisha pamoja na baraka za Mungu kwa wale ambao baadaye watakuwa makabila kumi na mawili ya Israeli na watu wa Mungu. Mambo mawili hasa yanaonekana katika wosia wa Yakobo.
Moja ni lengo la maisha yake. Ni muhimu kwa Yakobo kwamba safari yake ya hapa duniani itaishia katika nchi ya ahadi (Mwa 47:29-31; 49:29-32). Yusufu anamwapia babaye kwamba atamzika katika pango lile lililotumika kama kaburi la kifamilia. Kwa Farao Yakobo alikuwa amesema kwamba ameishi kama mgeni, lakini sasa akipata uhakika juu ya kukusanywa pamoja na watu wake, anamwabudu Mungu (Mwa 47:31). Mzee amefika nyumbani kwa Mungu. La pili ni jinsi Yakobo alivyopata kufahamu mpango wa Mungu kwa watu wake na anavyowaambia yatakayowapata siku za mwisho (Mwa 49:1nk). Mfano hasa ni neno lile analopewa Yuda katika m.10, ambalo linatupa sisi sote kumwona Yesu, mwenye mamlaka yote duniani na mbinguni anayetiiwa na mataifa yote. Yusufu akiona baba yake anafanya kosa katika kuwabariki wana wake wawili, akimwekea Efraimu, yule mdogo, mko-
no wa kulia, na mkubwa wake, Manasse, mkono wa kushoto, Yakobo kipofu anajibu tu: Najua, mwanangu najua, [Manase] yeye naye atakuwa taifa, yeye naye atakuwa mkuu; lakini ndugu yake mdogo atakuwa mkubwa kuliko yeye, na uzao wake watakuwa wingi wa mataifa (Mwa 48:19).
Kutokana na maisha yake mwenyewe, Yakobo alijua kwamba baraka ya Mungu ni tofauti na baraka za wazee. Imejengwa juu ya neema ya Mungu, si juu ya mila na desturi za ukoo.
Sisi tuliobarikiwa kuwa na watoto, wajukuu na pengine hata vitukuu, tujifunze kwa Yakobo kuishi uzee wetu tukitamani nchi iliyo bora, yaani, ya mbinguni (Ebr 11:16) na kuwashirikisha vizazi vijavyo uzoefu wetu wa maisha ya imani chini ya neema ya Mungu, ili siku moja tuweze kuwakaribisha katika makao ya milele (Lk 16:9).
Philip Bach-Svendsen
Uzee mwema
Namshukuru Mungu kwa kunilinda na kunijalia umri wa zaidi ya miaka sabini.
Uzee mwema ni hali ya kuishi kwa afya njema, amani na heshima, na kuridhika kihisia na kiakili pamoja na kitabia. Ili kufikia hali hii, ni muhimu kutunza afya ya mwili na akili kupitia mlo bora, kufanya mazoezi mepesi na kupata huduma stahiki za afya.
Mahusiano na maandalizi ya maisha
Maisha ya uzee pia yategemea kwa kiasi kikubwa watu wengine. Yanahitaji mahusiano mema, yaani kupendwa na kuheshimiwa na familia, marafiki na jamii kwa ujumla.
Kwa mzee mwenyewe ni kipindi cha kutumia uzoefu wa maisha kuelekeza wengine kimaadili kwa hekima. Vilevile, ni muhimu kuwa na mipango ya maandalizi ya baadaye kifedha na kiroho. Hii ni pamoja na kujiandaa mapema kupitia miradi midogo au pensheni, na kuishi kwa bajeti inayolingana na kipato chako.
Kiuchumi haiwezekani kuishi kwa kujitegemea kwa wazee walio wengi. Kukosa kipato cha uhakika baada ya kustaafu na kutomudu gharama za matibabu kunasababisha kutegemea wengine.
Kihisia na kijamii ni muhimu kudumisha mawasiliano na watu ili kupambana na hali ya upweke, kutengwa au kutothaminiwa katika jamii. Tafuta kushiriki shughuli unazopenda kulingana na uwezo wa mwili. Haijalishi kama ni kilimo au sanaa, maana jambo lenye umuhimu zaidi ni kushirikiana na kuzungumza na watu unaowaamini.
Wajibu wa pamoja wa jamii na wazee
Katika historia ya jamii zetu, wazee wameonekana kama hazina ya hekima ya kutunza historia, utamaduni na maadili.
“Penye wazee hapaharibiki neno”
Changamoto na namna ya kukabiliana nazo
Pamoja na baraka za uzee, changamoto mbalimbali hazikosekani:
Kiafya ni muhimu kufanya uchunguzi wa afya mara kwa mara na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya ili kukabiliana na changamoto za mwili kuzeeka.
Ili hali hii iendelee, jamii ina wajibu wa kuheshimu na kuwajali wazee kwa kuwashirikisha katika uamuzi na kutoa msaada bila kuwadhalilisha.
Hivyo wazee wanawezeshwa kuwa walimu wa maadili, mila na desturi, na pia kuchangia kama waamuzi wa migogoro. Kutoa ushauri wa hekima kwa vijana huongeza thamani na heshima ya wazee. Kama usemi unavyosema: “Penye wazee hapaharibiki neno”.
Maana ya kuishi kwa shukrani
Amani ya moyo inapatikana kwa kuishi bila kulaumu wengine, na bila kuwa
na hasira au chuki. Hii inaweza kuwa changamoto kwa mzee ambaye amekuwa na maisha magumu, lakini namshukuru Mungu, uzoefu wangu una-
onyesha kwamba inawezekana kuwa na uzee mwema kwa kuishi maisha ya shukrani na msamaha kwa njia ya sala, maombi na tafakuri kila siku.
Mary Bura, ambaye amekuwa mjumbe wa kamati ya uhariri wa Riziki kwa miaka mingi.
Kuna nchi nzuri isiyo na dhambi
Watu wengi hupenda kusafiri kwenda nchi mbalimbali duniani, kila mmoja akiwa na malengo yake. Labda kubadilisha mazingira ya kuishi, kusoma, kufanya kazi, au kutalii. Kila nchi ina tamaduni, hali ya hewa n.k. Pia kuna masharti tofauti ya kuingia, ambayo yafanya wengine kuruhusiwa wakati wengine wakikataliwa.
Lakini ipo nchi moja ambayo sisi sote tumealikwa kuingia. Nchi hii ina sifa za kipekee, ambazo baadhi tunazipata kupitia wimbo wa namba 382 katika Tumwabudu Mungu Wetu.
Wimbo huu ulitungwa na Mary Ann Sanderson Deck (1813–1903), mtunzi wa nyimbo za kikristo kutoka Uingereza. Aliandika mashairi na nyimbo nyingi zenye msisitizo wa wokovu na tumaini la uzima wa milele. Wimbo wa Kuna Nchi
Nzuri Isiyo na Dhambi (kwa Kiingereza There is a City Bright) ulianza kuchapishwa mwishoni mwa karne ya 19 na kuenea katika makanisa ya Kiinjili, ukawa sauti ya faraja na tumaini kwa waumini.
Ujumbe wake unahusiana na maneno ya Ufunuo 21:27: “Ndani yake [= mji mtakatifu wa Mungu unaoitwa pia Yerusalemu mpya] hakitaingia kamwe cho chote kilicho kinyonge, wala yeye afanyaye machukizo na uongo, bali wale walioandikwa katika kitabu cha uzima cha MwanaKondoo.”
Sifa za nchi
Kwa hiyo wimbo unaeleza sifa za mji huo ubeti kwa ubeti kwa kusema nchi nzuri yenye mji huo haina dhambi, wala ma-
jonzi, wala taabu na shida. Kwa mfano wimbo unaanza hivi: “Kuna nchi isiyo na dhambi, wazee wema waimba haleluya.”
Kwa kweli kuna sababu ya kuimba haleluya, maana nchi hiyo haina majonzi (ubeti wa 2). Hakika kila anayepata kuingia, hatajuta (ubeti wa 5), akiona hali halisi iliyopo. Ni nchi nzuri kwelikweli.
Kwa kutaja kundi tofauti katika kila ubeti (wazee, wazazi, watoto na vijana), wimbo unasisitiza kwamba nchi hiyo nzuri ni kwa rika zote. Hakuna ubaguzi kulingana na jinsi, rangi au hadhi ya kijamii. Kwa hiyo wimbo unamalizia orodha ya sifa za nchi kwa mwaliko wa pamoja: ”Twendeni kwenye nchi hiyo.” Hivyo wimbo huu unatukumbusha kwamba safari ya Kikristo ina mwisho wenye furaha na heshima. Mwito kwetu unaweza kutofautiana kulingana na kila kundi, kama ni wazee, wazazi au watoto, lakini wanapoingia nchini wataimba wote kwa sauti moja: Haleluya!
Lakini vipi na sifa za hao wanaoingia ili kukaa katika nchi mpya atakayoiumba Mungu?
Sifa ya wananchi
Wimbo unataja sifa moja tu, hii ikirudiwa katika kila ubeti. Wote wanatambulishwa kuwa ”wema”. Hivyo, kwa kuangalia ujumbe wa wimbo kwa juujuu tu, tungefikiri kwamba sharti la kuingia ni mtu awe mwema wakati wote wasio wema watakataliwa.
Lakini siyo kama Biblia inavyosema. Katika mfano wake kuhusu arusi wa
mwana wa mfalme, Yesu anasema watumishi wa mfalme wanawakusanya wote wanaowaona, ”waovu kwa wema” (Mt 22:10). Kwa hiyo ni vizuri zaidi kufafanua ”wazee wema”, ”vijana wema” n.k. kuwa sawa na kwa mfano mwalimu anavyosema akitaka usikivu wa darasa: “Watoto wazuri, nisikilize!”
Badala ya kusema kwamba wimbo unaonyesha wema kama sharti la kuingia, tutafute siri ya wengine kukubaliwa wakati wengine watakataliwa katika ma-
neno mawili ya mwisho wa wimbo: ”Yesu Haleluya.”
Yesu ndiye mlango (Yn 10:7), na kiingilio ni bure kwetu, kwa sababu ameshatulipia. Kwa hiyo aliye na Yesu ni raia wa nchi hiyo na kupokelewa jinsi alivyo, wakati wageni wote wasio na Yesu, wawe wema au wawe wabaya, watakataliwa.
Wimbo huu uwe sauti ya tumaini na ushindi wa Kikristo. Sifa kwa Yesu. Haleluya, ameni.
Cathbert Msemo
Mwili wa Kristo na hekalu la Roho Mtakatifu
Mwanadamu ni mwenye mwili. Ndivyo Mungu alivyotuumba (Mwa 2:7). Maana yake, sisi sio roho, na mwili wa kibinadamu sio kama mavazi tu ambayo roho yetu inaweza kuyabadilisha. Bila mwili sisi sio wanadamu tena. Kwa hiyo pamoja na kutazamia kuwa na uzima wa milele, sisi Wakristo twakiri ufufuo wa mwili. Thamani ya mwili ilidhihirishwa wazi Mwana wa Mungu alipofanyika mwili. Huthibitishwa na kusisitizwa pia na habari ya Biblia inayosema kwamba mwili wa Mkristo ni hekalu la Roho Mtakatifu.
Siyo tu kwamba Roho wa Mungu yuko kati yetu, bali anaishi ndani ya wote wamwaminio Yesu. Ametuunganisha na Kristo Yesu kiasi cha kutufanya kuwa mwili wa Kristo hapa duniani.
Hekalu lipo kwa ajili ya ibada
Matokeo yake ni makubwa. Sisi wanadamu hatuwezi kujitawala, bali, kwa kutumia mfano wa Martin Luther, mwanadamu ni kama farasi aliyepandwa na Mungu ama shetani.
Kwa hiyo Biblia inalinganisha ulimi na moto au ulimwengu wa uovu (Yak 3:6) na kuzungumza juu ya viungo vya kahaba (1 Kor 6:15), shetani akiwa mpanda farasi. Hata inatokea kwamba anammiliki mtu kiasi cha huyu kuwa mwenye pepo.
Lakini Kristo Yesu akiwa mpanda farasi, yaani Mwokozi na Bwana wetu, mwili wetu umekuwa hekalu. “Au hamjui ya kuwa mwili wenu ni hekalu la Roho Mtakatifu aliye ndani yenu mliye pewa na Mungu? Wala ninyi si mali yenu wenyewe; maana mlinunuliwa kwa thamani. Sasa mtukuzeni Mungu katika miili yenu” (1 Kor 6:19-20).
Yesu ametuweka huru kuvitoa viungo vyetu vitumiwe na haki tupate kutakaswa (Rum 6:25). Adamu wa kale wetu anayekubaliana na matakwa ya shetani, hatawali tena. Tukiwa Wakristo, wito na mchango wetu ni kutoa miili yetu iwe dhabihu iliyo hai kwenye hekalu la Roho Mtakatifu.
Hufanyika tukifanywa upya nia zetu (Rum 12:1-2). Kiongozi mkuu katika mchakato huu wa utakaso ni Roho Mtakatifu, na vifaa vyake ni Maandiko Matakatifu, sakramenti, msamaha wa dhambi na mazungumzo ya kiroho ya waumini.
Mwili ni umoja wa viungo vingi
Mwili wetu ukiwa hekalu lake Roho huyo mtakatifu, hatulishi mwili vilevi na vyakula vinavyoharibu afya yetu, na tunakimbia aina zote za uzinzi. Kwa hiyo huoga, kuuvika mwili nguo na kuuonyesha heshima yetu ya mwisho kwa jinsi tunavyoagana na mwili wa marehemu kwenye mazishi.
Tokeo lingine ni kwamba Wakristo hukusanyika pamoja. Mwili wa kila Mkristo ni hekalu la Roho, lakini kuhusiana na mwili wa Kristo, Mkristo ni kiungo tu. “Kwa kuwa kama vile katika mwili mmoja tuna viungo vingi wala viungo vyote havitendi kazi moja, vivyo hivyo sisi tulio wengi tu mwili mmoja katika Kristo na viungo kila mmoja kwa mwenzake” (Rum 12:4-5). Ni kwa pamoja kwamba sisi ni mwili wa Yesu duniani, na mwili huu hushikanishwa kwa msaada wa kila Mkristo akiwa kiungo fulani na muhimu katika mwili huu.
Hiyo inaonyesha umuhimu wa ibada kanisani, lakini ina maana pia popote pale tunapokutanika pamoja. Haijalishi kama ni kwa mpango katika vikundi vidogo au kazini au tukibahatika tu kukutana barabarani.
Shauri kwa kanisa la nyumbani Kipekee tukumbuke familia zetu. Kuna njia nyingi za kuinua kanisa la nyumbani na kuboresha ibada zetu hapo tukizingatia kwamba kila mmoja ni hekalu la Roho Mtakatifu na kiungo katika mwili wa Kristo. Hata mtoto mdogo anaweza kupendekeza wimbo anaoupenda, au ana jambo la kushukuru au kuombea. Mtoto awezaye kusoma apewe nafasi ya kuwasomea wengine, hata kama ni kusoma pole pole na kwa kusaidiwa maneno magumu. Kila mmoja achangie kulingana na umri wake na ni kiungo cha aina gani katika mwili wa Kristo.
Mch. Philip Bach-Svendsen
Upendo haukomi
Mahojiano na Ruth Bach-Svendsen kuhusu sababu zake za kuandika kitabu juu ya hedhi kukoma na matokeo yake kwa maisha ya ndoa
Uhitaji wa kuandika kitabu juu ya jambo hili ulianzia Iringa katika Lutheran Retreat and Mission Centre. Ruth anaeleza kwamba tangu mwanzo wa kituo hiki, jambo kubwa limekuwa kutoa kozi fupi kuhusu masuala ya ndoa. Kituoni wanaziita kozi hizi Retreat au Uhuisho, kwa sababu kuu mbili: Licha ya kuwapa wanandoa nafasi ya kupumzika mume na mke peke yao, lengo ni kuwapa muda wa kuhuisha uhusiano wao wa ndoa kupitia mafundisho, majadiliano katika vikundi na faraghani, n.k.
- Tena na tena nimethibitishiwa umuhimu wa kuwasaidia wanandoa hivyo, anasema Ruth.
- Twajua sote kwamba ni muhimu sana kuwafundisha wanandoa watarajiwa ili wapate ndoa nzuri. Lakini kwenye retreat fulani niligundua kwamba mafundisho hayo hayatoshi. Hata miongoni mwa waliokuwa wanandoa miaka mingi kuna haja ya kuendelea na mafundisho mengine.
- Ilitokea kwamba washiriki wote wa retreat hiyo walikuwa wenye ndoa ya miaka mingi. Tulipoongelea maendeleo ya ndoa yao, ilikuwa wazi sana kwangu kwamba changamoto za kindoa hazikomi. Niliona kuna jambo moja hasa linalozua maswali mengi kwa wanandoa katika hatua hiyo ya maisha yao ya pamoja. Ni pale mke afikiapo menopause.
- Niligundua kwamba siyo wanawake wote wanaojua kwamba siku moja mzunguko wa hedhi utakoma. Waliohudhuria
kozi walikuwa na maswali mengi kuhusu mabadiliko haya yanayotokea katika mwili wa mwanamke wakati huo. Maana yake ni nini? Na matokeo yake yakoje kwa tendo la ndoa, bila kusahau mambo mengine ya ndoa yao?
Kwanza wawezeshaji wa retreat hiyo waliamua kuongeza kipindi katika ratiba kuhusu kukoma kwa hedhi, na Ruth aliandaa kitini chenye maelezo kidogo na kuwapa wanakozi. Lakini pia alifanya utafiti zaidi na kuendelea kukusanya maelezo mengi juu ya suala hilo.
Basi, mwaka uliopita kitabu cha Upendo Haukomi kilichapishwa na Soma Biblia. Kinajibu maswali hayo ya wanawake kwa njia inayowawezesha kuelewa na kushughulikia mabadiliko kwa namna nzuri, hayo yanapotokea katika miili yao.
That’s women’s business!?
Kwenye retreat ya ndoa, kipindi kuhusu kukoma kwa hedhi hufuatiwa na majadiliano katika vikundi, wanawake wakiwa peke yao na wanaume peke yao. Huenda baadhi ya wanaume walifikiri kwanza kwamba hilo ni suala la wanawake tu. Lakini walipozungumza zaidi katika kikundi chao, ilikuwa wazi kwamba jinsi zote mbili huathiriwa na jambo hilo.
- Kama vile kuna menopause, pia ipo andropause! anasisitiza Ruth, na kuendelea kufafanua:
- Tunapofikia umri fulani, miili yetu huanza kuzeeka bila kujali kama sisi ni
wanawake au wanaume. Viungo vya uzazi pia vinaathirika, hata kwa wanaume. Katika kitabu tumeelezea mabadiliko hayo ambayo wataalamu huyaita andropause. Hayatokei mara moja bali yanaendelea kuonekana polepole katika mwili wa kiume kwa muda wa miaka na kuathiri uwezo wa kingono wa mwanamume.
Majibu ya kiutamaduni yanayoharibu
Ruth anaendelea kueleza kwamba tunapoyaona mabadiliko hayo katika miili yetu, sote tunataka jibu kwa nini ni hivyo, na tunatafuta namna ya kushughulikia matokeo yake katika ndoa zetu.
- Hapo ndipo tatizo linapoweza kutokea. Maana tusipoyaelewa mabadiliko hayo vizuri, basi huanza kutoa majibu yasiyofaa, na matokeo yake ni mila na desturi zinazoharibu kuliko kusaidia na kuimarisha uhusiano wa ndoa.
- Wanandoa waliweza kutusimulia hadithi nyingi za kutisha. Siyo tu kwamba kuna wanandoa wanaoacha kulala katika chumba kimoja, hata baadhi yao wanaanza kuishi sehemu tofauti. Kisheria bado ni wanandoa, lakini kwa kweli, tukizingatia maana ya ndoa ya kikristo, ndoa yao imekwisha.
Katika kitabu, majibu hayo yanayoharibu uhusiano wa ndoa yamegusiwa. Kwa
mfano kuna wanawake wanaoambiwa kwamba wakiendelea kufanya tendo la ndoa baada ya hedhi kukoma, basi miili yao itanuka vibaya wakifa. Wengine hujisikia kulazimishwa kumtafutia mume msichana wa kutembea naye kingono, n.k.
- Hayo majibu ambayo siyo sahihi kabisa, huathiri pia maisha ya kiroho. Kuna wanaume wanaoacha kwenda kanisani, kwa sababu wanajua siyo maadili ya kikristo ‘kujijengea kanyumba’.
Upendo haukomi
- Kwa kweli, matatizo ni mengi, na hayaishi miaka kadhaa baada ya kuoana. Kuna wanandoa wengi wanaohangaika nayo na kuteswa kuliko kusaidiwa kushuhudia baraka za kuwa wanandoa wa miaka mingi.
Mhojiwa akiwa pamoja na mume wake na Mathayo Massawe, Meneja wa Mauzo wa Soma Biblia, kwenye uzinduzi wa kitabu.
Lakini akisema hivyo, Ruth anaongeza mara moja kwa shauku na msisitizo:
- Tumshukuru Mungu, kuna jambo muhimu kuliko kufafanua matatizo hayo yote, jambo jema sana kwa wanandoa wote! Ni kukumbushana kwamba upendo haukomi, maana Mungu ndiye Upendo. Tusaidiane kuupokea upendo wake katika ndoa zetu!
Ruth anasema kwamba wakati wa kuchapisha kitabu, walijadiliana kuhusu kichwa chake, wakaamua kiwe Upendo haukomi. Sababu anaieleza hivi:
- Haijalishi matatizo tunayoweza kuwa nayo katika ndoa yetu ni makubwa kiasi gani, habari njema ni kwamba upendo wa Mungu haukomi. Ametupa ndoa ili iwe baraka kubwa katika maisha ya wanandoa hadi kifo, na vilevile ili ndoa yao iwe msingi imara wa maisha ya watoto wao.
- Ndivyo nilivyoshuhudia mwenyewe katika ndoa yangu, na ni kwa lengo la kuwasaidia wanandoa wote kushuhudia vivyo hivyo kwamba nimeandika kitabu hiki pamoja na mume wangu.
Endelea kusoma kuhusu changamoto katika ndoa iliyofikia umri wa kukoma hedhi.
Kitabu hiki ni mchango kwa mazungumzo muhimu ya mume na mke jinsi wanaweza kushinda changamoto zinazotokana na mabadiliko ya kimwili.
