Page 1

Chinua Achebe

Xa non hai acougo Tradución do inglés de Saleta Fernández


Para Christie


Retornamos aos nosos lugares, estes reinos, porén, xa non hai acougo aquí, na vella orde, cun pobo estraño aferrado aos seus deuses. Moito estimaría outra morte. T. S. ELIOT, A viaxe dos Magos


1 Obi Okonkwo botara tres ou catro semanas armándose de valor para se enfrontar a aquel momento. E esa mañá, mentres camiñaba cara ao banco dos acusados, pensou que estaba ben preparado. Vestía un elegante traxe de Palm Beach e tiña un aspecto sereno e indiferente. Non se interesou gran cousa polas dilixencias, agás nun intre, ao primeiro de todo, cando un dos letrados tivera un encontrón co xuíz. –As sesións deste tribunal comezan ás nove en punto. Por que chega tarde? Sempre que Mr. Justice William Galloway, xuíz do Tribunal Supremo de Lagos e Camerún do Sur, miraba unha vítima, paralizábaa coa ollada coma un coleccionista paraliza os seus insectos con formol. Abaixou a cabeza coma un carneiro a piques de cargar e mirou o avogado por riba dos lentes de bordo dourado. –Síntoo, señoría –dixo o home tatexando–. Avarióuseme o coche polo camiño. O xuíz continuou mirando para el durante moito tempo. E entón exclamou moi de súpeto: –Está ben, Mr. Adeyemi. Acepto as súas desculpas. Mais teño que dicir que estou empezando a fartarme destas constantes escusas sobre o problema da locomoción. Sentíronse unhas risas afogadas entre os avogados. Obi Okonkwo esbozou un sorriso leve e agrisado e perdeu novamente o interese. Na sala de audiencias non quedaba sitio ningún. Había case tantas persoas de pé coma sentadas. O caso 11


fora o dixomedíxome de todo Lagos durante varias semanas e, nese último día, calquera que puidese deixar o traballo, alí estaba para oír a sentenza. Algúns funcionarios públicos chegaran a pagar dez xilins e seis peniques pola baixa do médico para ese día. A indiferenza de Obi non deu mostra ningunha de decrecer nin mesmo cando o xuíz comezou co resumo dos feitos. Só cando dixo: “Eu non dou entendido como un mozo da súa educación, unha promesa brillante, puido facer isto”, se produciu un acusado e repentino cambio. Unhas bágoas traizoeiras asomaron aos ollos de Obi. Sacou un pano branco e refregou a cara. Pero fíxoo coma cando un seca a suor. Intentou mesmo sorrir e desmentir as bágoas. Un sorriso tería bastante lóxica. Toda esa historia da educación e a promesa e a traizón non o pillara por sorpresa. Xa o agardaba, e ensaiara esa mesma escena centos de veces ata familiarizarse con ela coma cunha amiga. De feito, cando había unhas semanas comezara o xuízo, Mr. Green, o seu xefe, que era unha das testemuñas da Coroa, dixera tamén algo dun mozo cun futuro prometedor. E Obi permanecera completamente impasible. Por sorte, había pouco que perdera a súa nai, e Clara xa marchara da súa vida. Estes dous acontecementos, que se produciran moi seguidos, insensibilizárano e convertérano nun home diferente, capaz de mirar palabras coma “educación” e “promesa” directamente á cara. Mais agora que chegara o momento culminante, unhas bágoas traizoeiras delatábano. Mr. Green estivera xogando ao tenis desde as cinco da tarde. Era moi estraño. Normalmente pasaba tanto tempo traballando que case nunca xogaba. O seu exerci12


cio habitual consistía en dar un paseo á tardiña. Mais ese día estivera a xogar cun amigo que traballaba para o British Council. Despois do partido dirixíronse ao bar do club. Mr. Green levaba un xersei amarelo claro por riba da camiseta branca e unha toalla branca colgada do pescozo. No bar había moitos outros europeos, algúns medio sentados nos tallos altos e outros en grupos de dous ou tres tomando cervexa, laranxada ou gin tonic. –Non acabo de entender por que o fixo –comentou pensativo o home do British Council. Estaba a debuxar liñas de auga co dedo na parte de atrás do vaso embazado de cervexa xeada. –Eu si –dixo simplemente Mr. Green–. O que eu non dou entendido é por que a xente coma ti se nega a ver a realidade. De todos era sabido que Mr. Green sempre dicía o que pensaba. Refregou o rostro colorado coa toalla branca que levaba ao pescozo. –O africano é corrupto da cabeza aos pés. O home do British Council mirou en redor furtivamente, máis por instinto que por necesidade, xa que malia agora, en teoría, teren tamén acceso ao club, eran poucos os africanos que o frecuentaban. Nesta ocasión non había ningún, agás, claro, os camareiros, que servían sen chamar a atención. Era posible entrar, tomar algo, asinar un cheque, charlar cos amigos e volver marchar sen decatarse de que alí estaban aqueles camareiros cos seus uniformes brancos. Se todo ía ben, nin os vías. –Son todos uns corruptos –repetiu Mr. Green–. Eu estou a favor da igualdade e todo iso. Persoalmente, odiaría vivir en Sudáfrica. Mais a igualdade non muda os feitos. –Que feitos? –preguntou o home do British Council, que levaba pouco tempo no país. 13


A conversa xeral acalmou, porque moita xente estaba pendente do que dicía Mr. Green, aínda que non o parecese. –O feito de que os africanos levan séculos e séculos sendo vítimas do peor clima do mundo e de toda canta doenza se poida imaxinar. Non se lles pode botar a culpa, mais están consumidos física e mentalmente. Trouxémoslles a educación occidental. E de que lles vale? Son… A chegada doutro amigo interrompeuno. –Ola Peter, ola Bill! –Que hai! –Moi boas! –Permitídesme? –Faltaría máis. –Por suposto. Que tomas? Cervexa? Ben. Camareiro. Unha cervexa para o señor. –Que cervexa, señor? –Heineken. –Si, señor. –Estabamos a falar do mozo ese que aceptou un suborno. –Ah, si! Nalgún lugar da zona continental de Lagos, a Unión Progresista de Umuofia estaba a celebrar unha xuntanza de urxencia. Umuofia é unha aldea ibo da Nixeria Oriental e a aldea natal de Obi Okonkwo. Non é unha aldea especialmente grande, mais para os seus habitantes é unha vila. Séntense moi orgullosos do seu pasado, cando era temida polos seus veciños, antes de que chegase o home branco e os rebaixase a todos ao mesmo nivel. Os umuofiegos (así é como se chaman a si mesmos) que deixan atrás a súa aldea natal e marchan a buscar traballo por 14


Nixeria adiante considéranse residentes temporais. Adoitan regresar a Umuofia cada dous anos para pasar o seu tempo de permiso. Cando aforran cartos dabondo, pídenlles ao seus parentes da aldea que lles busquen unha esposa, ou constrúen unha casa de zinc nas terras da familia. E alá onde estean en Nixeria, sempre abren unha delegación local da Unión Progresista de Umuofia. Durante as últimas semanas, a Unión reunírase varias veces para tratar o caso de Okonkwo. Na primeira xuntanza, unha presada de xente era da opinión de que non había ningún motivo para que a Unión se preocupase polos problemas dun fillo pródigo que amosara unha gran falta de respecto cara a ela había aínda ben pouco tempo. –Pagamos oitocentas libras para que se educase en Inglaterra –dixo un deles–, e no canto de nolo agradecer, insúltanos por culpa dunha rapaza inútil. E agora convócasenos outra vez para que xuntemos máis cartos para el. Que fai co tremendo soldo que lle pagan? Eu opino que xa fixemos de máis por el. Esta opinión, malia que se consideraba acertada en gran medida, non foi tida moi en conta. Porque, tal e como sinalou o presidente, cando un home do clan está en problemas, hai que axudalo, non culpalo; o anoxo contra un irmán séntese na carne, non nos ósos. E así foi como a Unión decidiu pagar os servizos dun avogado cos seus propios fondos. Mais aquela mañá o caso perdérase. E por iso acordaran celebrar outra xuntanza de urxencia. Moita xente chegara xa á casa do presidente en Moloney Street, e estaban a falar alporizadamente sobre a sentenza. –Sabía que era un caso perdido –dixo o home que se opuxera á intervención da Unión desde o principio–. 15


Estamos a tirar cos cartos. Que é o que di o noso pobo? Quen loita por un inepto non gaña nada máis ca unha cabeza cuberta de terra e porcallada. Porén, ninguén secundou este home. Os homes de Umuofia estaban decididos a loitar ata as últimas consecuencias. Non se facían ilusións con respecto a Obi. Non cabía dúbida de que era un mozo moi parvo e testán, mais non era o tempo de entrar nese tema. O primeiro é botar fóra o raposo, e despois xa chegará o momento de advertirlle ben á pita que non se pode andar a pasear polo monte. Cando chegase o tempo da advertencia, con toda seguridade, os homes de Umuofia comunicaríana nunha boa medida, acugulada, rebordada e apertada. O presidente dixo que era unha vergoña que un funcionario do corpo superior tivese que ir á cadea por vinte libras. Repetiu vinte libras, cuspindo as palabras. –Estou en contra de que a xente apañe o que non sementou, mais como reza un dos nosos ditos, se queres comer un sapo, mellor che será buscar un que sexa gordo e zumarento. –É todo falta de experiencia –dixo outro–. Non debería ser el o que aceptase os cartos. O que fan outros é dicirche que vaias e llos deas ao seu criado. Obi intentou facer o que fai todo o mundo sen antes preguntar como se fai. Contou o proverbio da rata da casa que foi nadar co seu amigo o lagarto e morreu de frío, porque mentres que as escamas do lagarto o manteñen seco, o corpo peludo da rata enchoupóuselle. O presidente, ao seu debido momento, mirou o reloxo de peto e anunciou que xa era tempo de declarar iniciada a xuntanza. Todo o mundo se ergueu e el rezou 16


unha breve pregaria. Entón presentou tres noces de cola perante os reunidos. O máis vello dos presentes partiu unha delas, pronunciando outra especie de oración mentres o facía. –Quen trae cola, trae vida –dixo–. Non pretendemos mancar home ningún, mais se un home quere mancarnos, que parta o pescozo. A congregación respondeu: –Amén. –Somos forasteiros nesta terra. Se o ben chega a ela, que teñamos a nosa parte. –Amén. –Mais se é o mal o que chega, que marche cabo dos propietarios da terra, que saben cales son os deuses que cumpriría acougar. –Amén. –Son moitas as vilas que teñen catro ou cinco ou mesmo dez dos seus fillos en postos europeos desta cidade. Umuofia só ten un. E agora os nosos inimigos veñen dicindo que mesmo ese é de máis para nós. Os nosos devanceiros, no entanto, non han estar conformes con tal cousa. –Amén. –Un froito de palma excepcional non se perde no lume. –Amén. Obi Okonkwo era, efectivamente, un froito de palma excepcional. O seu nome completo era Obiajulu, que significa “a mente finalmente descansa”: a mente, por suposto, era a do seu pai, que, despois de que a súa esposa lle dese catro fillas, empezaba a estar, naturalmente, algo desacougado. Sendo un cristián converso –de feito, era catequista–, non podía volver casar. Porén, non era de 17


andar por aí con cara de amargado. En particular, non deixaría que os infieis soubesen da súa infelicidade. Á súa cuarta filla puxéralle Nwanyidinma, “unha rapaza tamén está ben”, mais a súa voz non era convincente. No entanto, o vello que partiu as noces de cola en Lagos e chamara a Obi “froito de palma excepcional” non se refería á familia de Okonkwo. Estaba a pensar na antiga e guerreira aldea de Umuofia. Había seis ou sete anos que os umuofiegos do exterior crearan a súa Unión, co obxectivo de xuntar cartos para enviar algúns dos seus mozos máis brillantes a estudar a Inglaterra. Sometéranse sen piedade ao pagamento de impostos. A primeira bolsa deste sistema fora concedida a Obi Okonkwo había case cinco anos. Malia que se chamaba bolsa, tiña que ser devolta. No caso de Obi, o importe ascendera a oitocentas libras, que debería devolver nun prazo de catro anos desde o seu regreso. Querían que estudase Dereito, para que cando volvese lles levase todos os casos sobre terras que tiñan contra os veciños. Mais cando chegou a Inglaterra púxose a estudar Filoloxía Inglesa; a súa teimosía non era nada novo. A Unión estaba anoxada, mais finalmente deixárono en paz. Aínda que non había ser avogado, lograría un “posto europeo” na administración pública. A selección do primeiro candidato non supuxera ningunha dificultade para a Unión. Obi era unha elección obvia. Cando tiña doce ou trece anos sacara a mellor nota de toda a provincia no exame final de primaria. Despois obtivera unha bolsa para estudar nunha das mellores escolas de secundaria de Nixeria Oriental. Ao final dos cinco anos aprobara o certificado escolar de Cambridge con matrícula nas oito materias. Realmente era un persoeiro na aldea, e o seu nome mencionábase con frecuencia na escola da misión onde fora alumno. 18


(Ninguén mencionaba agora que unha vez avergoñara a escola ao lle escribir unha carta a Adolf Hitler durante a guerra. Daquela, o director dixéralle, case con bágoas nos ollos, que era unha deshonra para o Imperio Británico, e que podía estar seguro de que se fose máis vello o mandarían á cadea para o resto da súa miserable vida. Daquela non tiña máis ca once anos, e librou con seis xostregadas no cu.) A marcha de Obi a Inglaterra provocou un gran rebumbio en Umuofia. Uns días antes da súa partida a Lagos os seus pais convocaron a unha xuntanza para orar na casa. O reverendo Samuel Ikedi, da Igrexa Anglicana de San Marcos de Umuofia, foi o encargado de presidir a reunión. Dixo que se cumpría a profecía: O pobo que xacía na escuridade viu unha gran luz: Para os que habitaban no escuro país da morte brillou unha alborada. Botou máis de media hora falando. Despois pediu que alguén guiase os rezos. Mary non dubidou en aceptar o reto antes de que a maioría da xente tivese tempo de erguerse, xa non digamos pechar os ollos. Mary era unha das cristiás máis devotas de Umuofia e boa amiga da nai de Obi, Hannah Okonkwo. Malia que Mary vivía lonxe da igrexa (a cinco quilómetros ou máis) non faltaba nunca á primeira pregaria da mañá que o sacerdote ofrecía á hora do canto do galo. En plena temporada de chuvias ou no frío harmatán, alí estaba Mary. Ás veces chegaba mesmo unha hora antes de tempo, apagaba o candil para aforrar queroseno e botábase a durmir nos bancos longos de barro. 19


–Oh, Deus de Abraham, Deus de Isaac e Deus de Xacob –exclamou efusivamente–, o principio e o fin. Sen ti non somos nada. O gran río non é grande dabondo para que laves as túas mans. Tes o iñame e tes a navalla, non podemos comer se ti non cortas un anaco. Aos teus ollos, somos formiguiñas. Somos coma cativos que, cando se bañan, só lavan a barriga e o lombo quédalles seco… Seguiu recitando proverbio tras proverbio, e debuxando imaxe tras imaxe. Por fin, pegou no asunto da xuntanza e tratouno na súa totalidade, tal e como merecía, relatando, entre outras cousas, a historia da vida do fillo da súa amiga, que estaba a piques de partir para o lugar onde a educación finalmente remataba. Cando acabou, a xente pestanexou e refregou os ollos para volver afacerse á luz da tardiña. Estaban sentados nuns bancos longos que colleran prestados na escola. O presidente tiña diante unha mesiña. Nun lado estaba sentado Obi coa chaqueta do uniforme escolar e pantalón branco. Dous homes de complexión robusta saíron da zona da cociña medio encrequenados, coa xigantesca pota de arroz que carrexaban entre os dous. Detrás veu outra pota. Despois, dúas mozas trouxeron unha ola de guiso fervendo que acababan de sacar do lume. Seguiron bocois de viño de palma e unha morea de pratos e culleres que a igrexa gardaba para que os seus membros puidesen empregalos nas vodas, bautizos, funerais e ocasións así. Mr. Isaac Okonkwo deu un pequeno discurso e ofreceu “esta pequena cola” aos seus convidados. Para os estándares de Umuofia, era un home próspero. Fora catequista da Sociedade da Igrexa Misioneira durante vinte e cinco anos e despois retirárase cunha pensión de vinte e 20


cinco libras ao ano. Fora o primeiriño en construír unha casa de “zinc” en Umuofia. Así pois, non era de estrañar que organizase un banquete. Porén, ninguén contara con algo tan espléndido, nin mesmo vindo de Okonkwo, que era coñecido pola súa xenerosidade, que chegaba a raiar na imprudencia. Sempre que a muller lle protestaba polo moito que desbaldía, el replicaba que un home que vive na beira do Níxer non pode lavar as mans con cuspe: era un dos ditos favoritos do seu pai. Resultaba estraño que rexeitase todo o que tiña que ver co seu pai, agás este único dito. Se cadra, esquecera había moito tempo que el o repetía a miúdo. Ao final do banquete, o pastor pronunciou outro longo discurso. Deulle as grazas a Okonkwo porque a festa que organizara fora máis grande ca moitas vodas que se celebraban naqueles tempos. Mr. Ikedi viñera a Umuofia procedente dunha vila, e contoulles aos presentes como nas vilas as celebracións das vodas deran en decaer desde que inventaran as tarxetas de convite. Moitos dos oíntes rosmaron incrédulos cando lles dixo que un home non podía ir á voda do seu veciño se este non lle entregaba antes un deses papeis que poñían A.G.E.A. (arroz e guiso en abundancia), o que sempre resultaba ser unha apreciación moi esaxerada. Logo virouse cara ao mozo que estaba á súa dereita. –En tempos pasados –díxolle–, Umuofia requiriríate para que loitases nas súas guerras e para que trouxeses cabezas humanas. Mais eses foron tempos escuros, dos que fomos salvados polo sangue do Año de Deus. Hoxe enviámoste para que traias o coñecemento. Lembra que a sabedoría comeza no temor ao Señor. Teño oído historias de rapaces doutros pobos que marcharon ao país do home branco, mais no canto de concentrárense nos seus 21


estudos, dedicáronse ás cousas doces da carne. Algúns deles mesmo casaron con rapazas brancas. A multitude murmurou a súa absoluta desaprobación dun comportamento así. –Un home que fai tal é unha perda para o seu pobo. É como a chuvia que se malgasta no mato. Eu proporía buscarche unha esposa antes de marchares, mais agora xa non hai tempo. En todo caso, sei ben que non temos nada que temer por ti. Mandámoste para que teñas escola. O gozo pode esperar. Non teñas présa por te lanzar aos praceres do mundo, e non fagas coma a antílope noviña que danzou ata acabar coxa cando o baile principal aínda non comezara. Deu novamente as grazas a Okonkwo e aos convidados por responderen á chamada. –Se non respondésedes a este convite, o noso irmán sería coma o rei das Escrituras Sagradas que celebrou un banquete de casamento. En canto deixou de falar, Mary elevou un cántico que as mulleres aprenderan na xuntanza da oración. Non me abandones, Xesús, agarda por min cando vou á leira. Non me abandones, Xesús, agarda por min cando vou á feira. Non me abandones, Xesús, agarda por min cando estou a comer. Non me abandones, Xesús, agarda por min cando me estou a bañar. Non me abandones, Xesús, agarda por min cando el marche para a terra dos brancos. Non o abandones, Xesús, agarda por el.

22


A xuntanza rematou co cántico “A Deus, o Pai e Benfeitor”. Deseguido os convidados despediron a Obi, mentres moitos deles repetían todos os consellos que xa lle deran. Estreitábanlle as mans e deixábanlle agasallos na palma, cos que poder mercar un lapis ou un caderno ou un anaco de pan para a viaxe, un xilin por aquí, un penique por acolá… agasallos substanciais para unha aldea na que os cartos eran tan escasos, onde os homes e mulleres se eslombaban ano tras ano para lle espremer unha mínima vida a un solo exhausto e reticente.

23

Profile for Rinoceronte Editora

Xa non hai acougo (mostra)  

Primeiras páxinas da novela 'Xa non hai acougo' de Chinua Achebe, traducida ao galego por Saleta Fernández e publicada por Rinoceronte Edito...

Xa non hai acougo (mostra)  

Primeiras páxinas da novela 'Xa non hai acougo' de Chinua Achebe, traducida ao galego por Saleta Fernández e publicada por Rinoceronte Edito...

Advertisement