'Os ditosos anos do castigo' (mostra)

Fleur Jaeggy

Os ditosos anos do castigo Tradución do italiano de Cristina González Piñeiro

Aos catorce anos estudaba nun internado de Appenzell.

Nos lugares por onde Robert Walser paseara tantas veces cando estaba no manicomio, en Herisau, non lonxe do noso instituto. Morreu na neve. Hai fotografías que amosan as súas pegadas e a postura do corpo na neve. Nós non coñeciamos o escritor. E tampouco o coñecía a nosa profesora de literatura. Ás veces penso que debe de ser fermoso morrer así, tras un paseo, deixándose caer nun sepulcro natural, na neve de Appenzell, despois de case trinta anos de manicomio, en Herisau. É unha auténtica mágoa que non soubésemos da existencia de Walser, colleriamos unha flor para el. Tamén Kant, antes de morrer, conmoveuse cando unha descoñecida lle regalou unha rosa. En Appenzell non se pode evitar dar un paseo. Se se miran as pequenas ventás listadas de branco e as esforzadas e incandescentes flores dos peitorís, advírtese un estancamento tropical, unha exuberancia refreada, tense a impresión de que dentro está a acontecer algo serenamente tenebroso e lixeiramente malsán. Unha Arcadia da enfermidade. Alá dentro parecen convivir paz e morte idílica, no medio do resplandor. Un estalido de cal e flores.

Fóra das fiestras, a paisaxe chama, non é un espellismo, é un Zwuang, dicíase no internado, unha imposición.

5

Estudaba francés, alemán e cultura xeral. Non estudaba nadiña. De literatura francesa só lembro a Baudelaire. Cada mañá erguíame ás cinco para dar un paseo, subía ao alto e vía unha porción de auga ao outro lado, abaixo no fondo. Era o lago de Constanza. Contemplaba o horizonte e o lago, aínda non sabía que tamén naquel lago habería un colexio para min. Comía unha mazá e camiñaba. Procuraba a soidade e quizais o absoluto. Pero envexaba o mundo.

Sucedeu un día durante o xantar. Estabamos todas sentadas. Chegou unha rapaza, unha nova. Tiña quince anos, os cabelos ríxidos como coitelas, brillantes, a ollada severa e fixa, sombría. O nariz aquilino, os dentes, cando ría, e ría pouco, eran aguzados. Unha fermosa fronte alta, onde os pensamentos se podían tocar, onde xeracións pasadas depositaran talento, intelixencia, fascinación. Non falaba con ninguén. A súa apariencia era a dun ídolo, despectiva. Talvez por iso desexei conquistala. Carecía de humanidade. Tamén parecía desgustada. O primeiro que pensei foi que chegara máis lonxe ca min. Cando nos levantamos, achegueime e díxenlle: «Bonjour». O seu «Bonjour» foi rápido. Presenteime, con nome e apelidos, como un recruta, e despois de oír os seus, a conversa parecera chegar á súa fin. Deixoume alí, no comedor, en medio das demais rapazas que parolaban. Unha española contoume algo cun timbre vivaz, pero apenas reparei nela. Percibía un rumor de varias linguas. A nova non se deixou ver en todo o día, pero de noite alí estaba puntual, de pé detrás da súa cadeira. Inmóbil, parecía estar velada. A un sinal da directora sentamos todas e, tras uns instantes de silencio, rexurdiu o rumor. Ao día seguinte, é ela a primeira en saudarme.

6

Quen vive nun colexio, se ten un pouco de vaidade, constrúe a súa propia imaxe, unha especie de dobre vida, inventa un modo de falar, de camiñar, de mirar. Cando vin a súa caligrafía fiquei sen palabras. Case todas as nosas caligrafías eran similares, vagas, infantís, cos os redondos, amplos. A súa estaba completamente formada.

(Vinte anos máis tarde vería algo parecido nunha dedicatoria de Pierre Jean Jouve nun exemplar de Kyrie).

Naturalmente, disimulei o meu asombro e apenas a mirei. Pero practiquei ás agachadas. E aínda a día de hoxe escribo como Frédérique, e dinme que teño unha letra fermosa e interesante. Non saben canto a teño estudado. Daquela non estudaba, e non estudei nunca, porque non tiña gana; recortaba reproducións dos expresionistas alemáns e crónicas de delitos. E pegábaas nun caderno.

Deille a entender que me interesaba a arte. Así foi como Frédérique me concedeu o honor de deixarse acompañar polos corredores e nos seus paseos. Na escola era –paréceme innecesario dicilo– a máis lista. Xa sabía todo, creo que a través das xeracións que a precederan. Tiña algo que as demais non tiñan, só me quedaba xustificar o seu talento como un don dos mortos. Abondaba con oíla na clase, lendo os poetas franceses, aloxábanse nela, ela acollíaos no seu interior. Talvez fósemos aínda inocentes. E a inocencia pode comportar certa rudeza, pedantería e afectación, coma se todas nós fósemos vestidas de zuavos.

7