Page 1

Een pensioengerechtigde  Vijftiger  

SIMON VINKENOOG Door: René  van  Stekelenborg  

Simon Vinkenoog,  optimist,  positivist  maar  bovenal  Vijftiger.  Geboren  in  1928  en  al   spoedig  door  chaos,  leegte  en  verwarring  tijdens  de  oorlogsjaren  met  het  surrealisme   opgevoed.  Hij  verwierp  het  romantische  en  anekdotische  gereutel  van  dichters,  als   Vasalis,  die  deel  uitmaakten  van  de  Criterium-­‐groep  en  ontwierp  samen  met  o.a.  Hans   Lodeizen,  Bert  Schierbeek,  Hugo  Claus,  Gerrit  Kouwenaar,  Hans  Andreus  en  natuurlijk   Lucebert,  de  Vijftigers,  een  stroming  die  een  aantal  zaken  voorstond.  Ze  hadden  lak  aan   traditionele  versvormen,  rijm-­‐  en  metrumschema’s,  maar  zwoeren  bij  een  spontane,   vitale  uiting,  waarbij  associatie  een  grote  rol  speelde.  De  groep  experimentelen  wilde   geen  beperkingen  inzien.  


NIETS DAN GOEDS OVER DE PENSIONADOS Ook na  de  “Beweging  van  Vijftig”  ging   Vinkenoog  door.  Hij  woonde  en  werkte  zeven   jaar  in  Parijs  van  waaruit  hij  een   avantgardistisch  stenciltje  redigeerde:  Blurb.   Door  de  jaren  heen  publiceerde  hij  talloze   dichtbundels,  romans,  essaybundels,   bloemlezingen,  vertalingen  en  dagboeknotities   en  nog  steeds  reist  hij  het  hele  land  af  voor   schrijfworkshops,  lezingen,  openingen  van   exposities,  etc.  Exact  twintig  jaar  geleden  gaf   Vinkenoog  voor  studenten  Bouwkunde  een   lezing  in  het  Auditorium  van  de  Technische   Universiteit  Eindhoven.  Doorspekt  met   kenmerken  en  aspecten  van  de  Vijftigers,   trapte  hij  af.  Simon  Vinkenoog  jubelde  de   aanwezigen  toe:  “Uw  aanwezigheid  is  dringend   gewenst!”     Eén  van  die  aspecten  is,  dat  er  in  en  door  het   experiment  naar  een  poëzie  gezocht  wordt  die   aan  de  mens  toebehoort.  “Het  hele  leven  wordt   mij  het  woord  gegeven  en  dan  neem  ik  het  en   richt  ik  het  en  dan  voer  ik  het.  Er  is  zo   ontzettend  veel  te  doen  met  het  woord.  We   staan  allemaal  achter  en  voor  onze  eigen   woorden,  ieder  op  zijn  eigen  podium  en  op  een   gegeven  ogenblik  wordt  iedereen  zelf   aangekeken  door  de  omgeving.  Wat  heb  je  ze  te   zeggen?  Wat  zijn  de  woorden  waarmee  je  door   het  leven  gaat?  Hoeveel  kun  je  erdoor  voelen   en  richten  en  geven  en  nemen,  dwars  door  alle   kunstgebouwen  heen?  Er  zijn  allerlei   belangrijke  dingen  te  zeggen  en  ze  worden   gezegd.  Voor  mij  is  de  kunst  vaak  een  fragment,   wetenschap,  religie,  cultuur  of  wat  dan  ook.  Er   is  meer  dan  het  sociale  leven,  er  is  het   innerlijke  leven  waarmee  iedereen  een  keer  te   maken  krijgt.   Alle  problemen  van  de  wereld  zijn  terug  te   voeren  op  die  verkeerde  opvattingen,  die   verouderde  paradigma’s  die  in  ons   rondtuimelen.  Mensen,  mensen,  mensen,  het   woord  is  het  enige  goed  waar  we  wat  mee   kunnen  doen!”  Het  woord  moet  ontkoppeld   worden  van  alle  hokjesgeesten  die  ons    

aangetast hebben  om  zodoende  een  eigen   zelflevend  individu  te  laten  horen.  “Want  het  is   natuurlijk  net  zo  makkelijk  om  al  die  woorden  de   wereld  in  te  gooien  en  dan  achter  al  die  woorden   te  kunnen  staan.  Het  gaat  er  nu  juist  om  dat  je  de   baan  moet  wagen!  En  hoevelen  doen  dat  in  het   dagelijkse  leven?  Het  laatste  woord  is  altijd  “ja”,   de  plaats  en  tijd  zijn  altijd  hier  en  nu.  Het  leven  is   er  om  voluit  te  leven.  Je  vlucht  constant  weg  voor   de  toekomst  maar  je  moet  vluchten  naar  je   binnenste.”  

Ik sta m’n mannetje, ik vlucht in de poëzie, ik vlucht in de ontsprotenen, ik vlucht in de herinnering, ik vlucht in mijn netvlies, in de kantlijn van de 26ste regel, in de linker- en rechterhersenhelften, in de overgave, ... ik vlieg! Daarmee  zijn  we  bij  een  tweede  aspect  gekomen   van  wat  de  Vijftigers  voorstonden,  namelijk  een   overgave  aan  “de  ruimte  van  het  volledige  leven”.   Het  leven  is  geen  idylle  maar  een  werkelijkheid   waar  je  midden  in  staat.  Vinkenoog  zei  hierover:   “Het  weten  dat  je  doen  en  laten  schraagt,  de   kennis  die  ervaring  raakt,  de  weg  naar  binnen.   Jezelf  gegroefd  en  al  wat  daarbuiten  komt  als   daad  of  groep.  Jij  bent  het  zelf  en  daaromheen   onze  groep.   De  werkelijkheid  bestaat  uit  de  zin  van  het  leven   en  dat  je  als  tweede  stap  juist  die  zin  uitdraagt.   “Er  zijn  enorme  discussies  aan  de  gang  over  de   zin  van  het  leven.  Eerst  komt  uiteraard  “het  zijn”   en  dan  de  betekenis.  De  ware  betekenis  ligt  in   “het  zin  hebben  in”  het  leven,  de  zin  die  je  hebt  in   het  leven.  Die  zin  kan  van  alles  zijn  zoals   bijvoorbeeld  het  wonen  in  Amsterdam,  stad  als     een  spinnenweb  met  in  het  midden  Carré”.  Maar   ook  uit  alle  tegenstellingen  in  ons  dagelijkse    


leven haalde  Vinkenoog  zijn  zin.  “Ken  het  volle   leven  met  een  ruimte  van  het  volledig  leven   met  meer  dan  5  miljard  mensen  op  aarde   verenigd.     Denk  ook  aan  dat  ene  moment  dat  je  leven   bekroont  of  beëindigt.  Dat  ene  moment  waarop   dan  eindelijk  alles  van  je  af  rolt.  De  grote   leegte.  Zijn  we  in  staat  om  in  ons  leven  de   activiteit  te  vervullen  om  die  eeuwige  leegte   binnen  te  komen?  Meditatie,  yoga,  of  visionaire   geleide  fantasie  (harddrugs  had  hij  in  zijn   laatste  levensfase  afgezworen),  je  kunt  die   stilte  oproepen,  het  is  een  waanzinnige  stilte.   “Doe  dingen  waar  je  plezier  in  hebt,  maak  daar   je  werk  van.  Het  is  jammer  dat  dat  niet  voor   iedereen  zo  is.     Een natuurlijke staat, een heilstaat een vanzelfsprekend niets dat niet vanzelf gaat wachten en hopen, vervuld en ontknopend niet meer wetend dat bij het einde het leven zakt daarom is er het kind dat danst, springt, duikt en hinkt. Hiermee  refereerde  Vinkenoog  aan  dezelfde   interesse  die  ook  de  Cobra  groep  had;   beeldende  uitingen  van  bijvoorbeeld  kinderen,   omdat  die  nog  het  dichtst  bij  hun  zin  van  het   leven  staan.  Restricties  van  de  buitenwereld   kennen  zij  (nog)  niet.  Volwassenen  zullen   daarentegen  de  draad  weer  moeten  zien  op  te   pakken.  Zij  moeten,  zoals  D.H.  Lawrence  het   beschreef,  bij  zichzelf  een  “Revolution  for  Fun”   ontketenen.  Als  je  datgene  kunt  doen  wat  je   leuk  vindt,  dan  is  er  toch  die  innerlijke  vreugde   die  vanzelf  naar  buiten  komt.  Laat  de  zin  in  het   leven  zien.  Niet  voor  niets  las  Vinkenoog  Van   Ostayens  klankgedicht  “FEEST”  voor.  Plezier,   vreugde,  geluk!  “Het  gelukkige  toeval  wil  dat  ik   gelukkig  ben!”,  maar  ook  liefde  ondersteund   door  Guido  Gezelles  “O  Lief,  O  Lief”  opgevolgd   door  eigen  werk  uit  1973  “Love  Heals”.  “Liefde   heelt,  het  grootste  medicijn  mag  er  zijn,  liefde   heelt!”  

Het  laatste  aspect  is  met  het  bovenstaande   eigenlijk  al  verklaard.  Het  ging  de  Vijftigers  niet   om  de  beschrijving,  maar  om  de  beleving.  De   dichter  was  op  zoek  naar  zichzelf.  Vinkenoog   had  zichzelf  gevonden  en  hoe!  Voor  mij  sprak   een  louter  optimist  die  als  een  Don  Quichote  de   gevestigde  orde  met  zijn  positieve  blik  bestrijdt.   Een  dwaas  was  hij  echter  zeker  niet.  “Geloof  in   jezelf  kan  zo  sterk  zijn  dat  niets  je  gevoelsrust   kan  verstoren.”    

Eens komt er een eind aan het zoeken de vondsten liggen voor je neus je hoeft nu niemand te vervloeken er is een “ja maar” en een “zo niet heus”. Tussen licht en duister moet je je goed voelen in draf, galop, stap voor stap. Je voelt je bij geboorte uitverkoren bij alles wat je doet de overtreffende trap.

Vinkenoog  leefde  in  een  wereld  die  hij  Living   Theatre  noemt,  waar  hij  naar  keek  en  waar  hij   zich  van  af  kon  wenden.  De  twee  stappen:  het   zoeken  naar  jezelf  en  het  beleven  van  je  intens   geluk,  zijn  nog  lang  niet  door  iedereen  gezet.   Vinkenoog  had  een  voorsprong,  maar  wilde  die   graag  met  ons  delen  gezien  zijn  bundel:  “Louter   genieten”,  en  dat  kon  geen  toeval  zijn.   “Open  ogen,  open  blik,  dat  is  de  manier.   Het  laatste  woord  is  altijd  JA!  Ook  in  het   hiernamaals!”  

Simon Vinkenoog, Phoenix literair tijdschrift  

Pal voor zijn dood nodigde Vinkenoog me uit om zijn werk met zijn leven te vergelijken. Dit naar aanleiding van een interview dat ik in 1992...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you