__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

Henry Hope (1735-1811)

De kunst van ‘t financieren Aan het  einde  van  de  zeventiende  eeuw   dreef  de  van  oorsprong  Schotse  koopman   Archibald  Hope  een  bloeiende  handel  op   Engeland  en  Schotland  in  Rotterdam.   Twee  zoons,  Thomas  en  Archibald  junior,   volgden  hun  vader  op  en  verplaatsten  het   bedrijf  naar  Amsterdam,  waar  zij  in  1724   samen  actief  waren.  Na  Archibalds  dood   nam  Thomas  zijn  broer  Adrian  op  in  de   firma,  die  sindsdien  Thomas  &  Adrian   Hope  heette.  In  korte  tijd  wist  het  bedrijf   zich  een  naam  te  verwerven  tussen  de   plaatselijke  handelshuizen.  Een  vierde   broer,  Henry,  had  minder  slag  van  zaken.   Omstreeks  1730  emigreerde  hij  naar   Noord-­‐Amerika  en  vestigde  zich  in  de   omgeving  van  Boston.       Zijn  daar  geboren  zoon  Henry  junior   verliet  de  kolonie  als  dertienjarige   jongen  om  in  Londen  een  Britse   scholing  te  volgen.  In  1754  kwam  hij  in   dienst  bij  de  firma  Gurnell,  Hoare  &  Co.,   zakenrelaties  van  zijn  Amsterdamse   ooms.  Zes  jaar  later  maakte  Henry  de   overstap  naar  Amsterdam,  waar  hij  in   1762  -­  samen  met  Thomas'  zoon  John  -­   toetrad  tot  de  firma,  die  toen  werd   omgedoopt  tot  Hope  &  Co.    


Bankier in oorlog, wapens, slavernij & kunst In deze  jaren  beleefde  de  Amsterdamse   zakenwereld  een  schitterende  nabloei.  De  groei   van  de  goederenhandel  bleef  weliswaar  achter  bij   die  van  omringende  landen,  en  qua  volume  was   de  Londense  markt  vermoedelijk  inmiddels   groter,  maar  de  sector  bezat  nog  steeds  een  forse   omvang  en  dynamiek,  vooral  wat  de  Atlantische   handel  betreft.  De  branche  ontleende  deze  kracht   aan  de  commissiehandel;  het  uitvoeren  van   transacties  in  effecten  door  de  commissionair  in   effecten  op  eigen  naam,  doch  in  opdracht  en  voor   rekening  van  derden  te  laten  zetten.     Door  het  grote  handelsvolume  kon  zij  deze   diensten  relatief  goedkoop  aanbieden  en  zo   goederenstromen  naar  zich  toetrekken  die  de   Republiek  der  Verenigde  Nederlanden  anders   geheel  zouden  zijn  voorbijgegaan.  Betaling  en   krediet  geschiedde  door  middel  van  wissels;  een   onvoorwaardelijke,  schriftelijke   betalingsopdracht  in  (mogelijk  ook  vreemde)   valuta,  vastgesteld  op  een  toekomstige  datum,  of   per  direct.  Het  wordt  in  de  internationale  handel   meestal  voor  een  buitenlandse  (anonieme)   begunstigde  gebruikt.  De  tussenpersoon  verdient   aan  de  wisseltransactie.  Dankzij  de  goede   reputatie  van  Amsterdamse  firma's  en  de   muntstabiliteit  in  de  Republiek  kreeg  de   guldenwissel  geleidelijk  een  internationale   positie.  Op  basis  hiervan  ontwikkelden  zich  weer   nieuwe  patronen  van  dienstverlening,  zoals  het   arrangeren  van  grote  geldzendingen  en  leningen   voor  buitenlandse  mogendheden.  

Zo verrichtte  Thomas  &  Adrian  Hope  tijdens  de   Zevenjarige  Oorlog  (1756-­‐1763)   troepenbetalingen  (en  bevoorradingskosten,  dus   ook  munitie)  voor  de  regering  in  Londen  op  het   continent  en  plaatste  de  firma  tevens  een  deel   van  de  Britse  staatsleningen.  Tevens  deed  Hope   tijdens  de  jaren  vijftig  van  de  achttiende  eeuw   mee  met  de  hausse  in  leningen  op  onderpand  van   plantages  in  het  Caribische  gebied.  Hope  liet  zich   in  met  wat  de  koloniale  driehoekshandel   genoemd  werd.  Hij  financierde  dat  Britse   goederen  naar  Afrika  verscheept  werden,  dat   Afrikaanse  slaven  naar  de  West  getransporteerd   werden  en  verkocht  en  dat  suiker,  rum  en  tabak   vanuit  het  Caribische  gebied  terugkwamen  met   de  eerste  trans-­‐Atlantische  stoomschepen  naar   Bristol.  Hope  wist  dat  hij  geld  verstrekte  voor   Britse  handel  in  Nottingham,  Bristol  en  het   Amerikaanse  New  Hampshire,  Hudson  en   Massachusetts  die  eigenlijk  het  daglicht  niet   konden  verdragen.   De  macht  van  de  firma  maakte  het   indrukwekkende  bedrijfscomplex  van   woonhuizen,  pakhuizen  en  kantoren  tussen   Prinsengracht  en  Keizersgracht  bij  het  Molenpad   tot  een  bezienswaardigheid  voor  toeristen.   In  1780  nam  Henry  Hope  de  leiding  van  de  firma   over  en  stuwde  het  bedrijf  tot  een   indrukwekkende  expansie  langs  de  eerder   uitgezette  lijnen.  De  grootschalige   goederenhandel  voor  (anonieme)  derden  bleef  de   kernactiviteit,  daarnaast  groeiden  het   emissiebedrijf  sterk,  met  in  1768  de  eerste  van   een  reeks  Zweedse  leningen,  gevolgd  door  een   Spaanse  in  1782.  


Daar tussendoor  plaatste  de  firma  leningen  voor   de  Poolse  koning,  allerlei  Poolse  en  Duitse   vorsten,  en  voor  de  Franse  regering  (brutaal  om   amper  15  jaar  na  de  Zevenjarige  Oorlog  zowel   Engeland  als  Franrijk  leningen  te  verstrekken!).   Van  de  populaire  leningen  aan  de  jonge   Verenigde  Staten  hield  Hope  &  Co.  zich  afzijdig,   mogelijk  uit  sympathie  voor  Groot-­‐Brittannië.       In  1788  wist  Henry  Hope  het  vertrouwen  te   winnen  van  tsarina  Catharina  de  Grote.  Zo   bemachtigde  hij  de  klandizie  van  de  Russische   regering,  die  voorheen  werd  behandeld  door  het   Amsterdamse  huis  R.  &  Th.  de  Smeth.  Het  was  het   begin  van  een  langdurige  relatie:  tot  diep  in   negentiende  eeuw  bracht  Hope  &  Co.  als   exclusieve  hofbankier  zeer  omvangrijke   Russische  leningen  op  de  markt.  Dit  gebeurde   met  opvallend  gemak  dankzij  een  hechte   organisatie  van  onderaannemers,  vanaf   omstreeks  1790  geleid  door  Willem  Borski.  In   deze  jaren  evenaarde  het  balanstotaal  van  de   firma  dat  van  de  befaamde  Amsterdamse   Wisselbank  met  een  bedrag  van  omstreeks  25   miljoen  gulden,  waarmee  Hope  &  Co.   waarschijnlijk  veruit  het  grootste  Europese   handelshuis  van  zijn  tijd  was.  De  groei  ging  echter   gepaard  met  een  dalende  winstgevendheid,  teken   dat  het  bedrijf  eigenlijk  onvoldoende  emplooi   vond  op  zijn  thuismarkt.     Over  Hope's  persoonlijke  leven  is  weinig  bekend.   Hij  leefde  als  vrijgezel  op  grote  voet  in  het  huis   Keizersgracht  (tegenwoordig  de  nummers  444-­‐ 446).  Zijn  ooms  hadden  dit  al  aan  het   Molenpadcomplex  toegevoegd;  door  verwerving   van  belendende  percelen  vergrootte  Hope  het   pand  aanzienlijk  om  er  zijn  omvangrijke  en   nochtans  uitgelezen  verzameling  schilderijen  en   kunstvoorwerpen  in  onder  te  brengen.   Uiteindelijk  bood  het  gebouw  zoveel  ruimte  dat   tijdens  het  seizoen  1789-­‐1790  het  Hoogduitsch   Tooneelgezelschap,  waarvan  Hope   grootaandeelhouder  was,  daar  kon  spelen,  na  het   afbranden  van  de  verderop  gelegen   stadsschouwburg.  

Al in  1769  had  Hope  het  buitenverblijf   'Welgelegen'  aan  de  rand  van  Haarlem  gekocht,   dat  hij  vervolgens  met  omringende  landgoederen   sterk  uitbreidde.  De  bestaande  panden  liet  hij   tijdens  de  jaren  1786-­‐1788  vervangen  door  een   imposant  neoklassiek  paleis,  vermoedelijk   ontworpen  door  de  Sardijnse  consul  in   Amsterdam  Michel  baron  de  Triqueti  naar  het   voorbeeld  van  villa's  in  de  omgeving  van  Rome.     Het  ontwerp  van  de  villa  lijkt  trouwens  veel  op   het  Hôtel  de  Salm  in  Parijs.     Als  bekendste  bankier  van  zijn  tijd  onthaalde   Hope  internationale  grootheden  als  de   Amerikaanse  politicus  en  wetenschapper   Benjamin  Franklin  en  de  Zweedse  theoloog  en   mysticus  Emanuel  Swedenborg  op  vorstelijke   wijze  bij  hem  thuis.  Hij  verschafte  ook   bijzonderheden  over  de  Amsterdamse  markt  aan   de  filosoof  en  econoom  Adam  Smith  voor  diens   beroemde  An  inquiry  into  the  nature  and  causes   of  the  wealth  of  nations  (1776).  Deze  bedankte   Hope  hiervoor  door  in  1786  de  vierde  druk  van   zijn  boek  aan  hem  op  te  dragen.  In  tegenstelling   tot  zijn  beide  ooms  vervulde  Hope  geen  openbare   bestuursfuncties.  Wel  koesterde  hij  evenals  zij   Orangistische  sympathieën,  wat  hem  in  oktober   1787,  een  maand  na  de  Pruisische  inval,  op  een   duwpartij  kwam  te  staan  toen  hij  met  een    


oranjekokarde op  zijn  hoed  de  overwegend  Patriotsgezinde  beurs  betrad.  Dit  incident  belette  hem  niet   om  drie  jaar  later  stadhouder  Willem  V  op  ‘Welgelegen’  met  de  voor  hem  gebruikelijke  luxe  te   ontvangen.   Hope  was  niet  alleen  een  mecenas  van  de  kunsten,  die  naast  het  Hoogduitse  ook  het  Franse  theater  in   Amsterdam  financieel  steunde  en  persoonlijk  met  schilders  over  de  prijs  van  hun  werk   onderhandelde.  Hij  stond  tevens  bekend  om  zijn  genereuze  schenkingen  aan  liefdadige  doelen  en  had   daarnaast  oog  voor  individuele  noden.  Toen  hem  ter  ore  kwam  dat  een  onbemiddelde  Britse  klerk   ergens  in  Amsterdam  ziek  dreigde  te  creperen,  liet  hij  deze  John  Williams  bij  zich  thuis  verplegen  en   nam  hij  hem  in  dienst  toen  deze  weer  was  opgeknapt.  In  1782  trouwde  Williams  met  een  nicht  van   Hope.  Tegelijkertijd  trad  hij  toen  toe  tot  de  firma,  waarna  hij  zich  John  Williams  Hope  liet  noemen.   Hoewel  Hope  &  Co.  nog  in  1789-­‐1790  graanzaken  voor  de  nieuwe  Franse  regering  had  gedaan,   verwachtten  de  firmanten  weinig  goeds  van  de  revolutionaire  legers  die  na  1792  naar  het  noorden   opdrongen.  In  het  najaar  van  1794  verhuisden  zij  met  bedrijf  en  al  naar  Londen,  het  Amsterdamse   kantoor  achterlatend  onder  de  hoede  van  zaakwaarnemers.  Hope  nam  zijn  kunstverzameling  mee  en   verdeelde  deze  over  een  groot  pand  in  het  centrum  van  de  Britse  hoofdstad  en  een  buitenhuis  in  de   buurt  van  Richmond,  waar  hij  zijn  luxueuze  levensstijl  voortzette.   In  nauwe  samenwerking  met  de  koopman  en  bankier  Francis  Baring  lukte  het  Hope  om,  ondanks  de   turbulente  tijdsomstandigheden,  Hope  &  Co.  zijn  eersterangs  positie  in  de  internationale  handels-­‐  en   bankwereld  te  laten  behouden.  Die  steunde  mede  op  de  grote  zorg  die  de  firmanten  besteedden  aan   het  behoud  van  een  onbesproken  reputatie  en  het  beredderen  van  leningen  die  ze  hadden   gearrangeerd.  Een  absoluut  hoogtepunt  vormde  in  1803  de  door  de  Baring-­‐Hope  tandem   georganiseerde  6%  lening  waarmee  de  Verenigde  Staten  Louisiana  -­‐  ruwweg  het  gebied  bewesten  de   Mississippi  -­‐  van  Frankrijk  kochten,  de  zogeheten  'Louisiana  Purchase'.  Toen  lag  de  dagelijkse  gang   van  zaken  in  het  bedrijf  echter  al  in  handen  van  John  Williams  Hope  en  met  name  van  Pierre  César   Labouchère,  een  briljante  bankier  die  door  Hope  was  gerekruteerd  bij  zijn  correspondent  in  Nantes.   Een  deel  van  zijn  fortuin  stond  Hope  nog  bij  zijn  leven  af.  In  1802  schonk  hij  bijvoorbeeld  'Welgelegen'   aan  John  Williams  Hope  en  diens  gezin.  Desondanks  resteerde  er  bij  zijn  overlijden  in  februari  1811,   op  76-­‐jarige  leeftijd,  nog  een  vermogen  van  naar  zeggen  1  miljoen  pond,  wat  neerkwam  op  ruim  tien   miljoen  toenmalige  guldens.  Met  Hope's  dood  kwam  er  een  einde  aan  de  band  tussen  familie  en  firma.   Zijn  erven  en  de  andere  firmanten  verkochten  het  bedrijf  aan  Alexander  Baring.  Deze  zou,  na  het   vertrek  van  de  Fransen,  samen  met  drie  andere  bankiers  in  1814  Hope  &  Co.  in  Amsterdam   heroprichten.   Als  belangrijkste  Europese  bankier  van  zijn  tijd  bouwde  Henry  Hope  een  formidabel  bedrijf  op  dankzij   zijn  vermogen  om  met  uitgelezen  medewerkers  grote  en  complexe  internationale  transacties  voor  een   scherpe  prijs  tot  stand  te  brengen.  Onder  zijn  leiding  ontgon  Hope  &  Co.  een  markt  die  pas  veel  later,   ver  in  de  negentiende  eeuw,  tot  volle  ontwikkeling  zou  komen.  De  zorg  die  de  firma  daarbij  aan  haar   producten  besteedde  stelt  hedendaagse  navolgers  in  een  pijnlijk  licht.  Maar,  wie  de  tijdlijn  van  zijn   acties  een  beetje  in  de  gaten  houdt,  ziet  dat  Henry  Hope  nooit  terugschrok  van  handelskansen.  Hij   financierde  Engeland  én  Frankrijk,  hij  financierde  de  slavenhandel  in  de  West  ten  koste  van   Amerikanen  als  Lincoln  en    hielp  ten  koste  van  Engeland  Amerika  aan  Louisiana  waarmee  hij  het   onderste  uit  de  kan  haalde  voor  Frankrijk.  Dat  hij  zonder  morren  toch  voor  Lodewijk  Napoleon  naar   Engeland  kon  vluchten,  zegt  veel  over  de  mecenas-­‐rol  die  Hope  met  verve  speelde.    

Tekst: René  van  Stekelenborg  

Profile for René van Stekelenborg

Henry Hope  

Portrait of an American banker in the Netherlands who made a 125 million Dutch guldens financing wars, arms and slave trade. The art of fina...

Henry Hope  

Portrait of an American banker in the Netherlands who made a 125 million Dutch guldens financing wars, arms and slave trade. The art of fina...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded