Page 1

73 ste jaargang | november-december | maandblad

Een bedrijfsleider zet de toon en geeft het tempo aan Dossier Outlook 2018 Wat brengt 2018? Chris Wuytens (Acerta Consult) en Geert Janssens (ETION) Koen De Leus (BNP Paribas Fortis)

Geëngageerd Ondernemen ‘Er zit nog goud in ‘de Blokken’ Michel Pradolini (IFS)

Alexis Bogaert (CEO die Keure) ISSN 07772-3326 - AFGIFTEKANTOOR BRUGGE - P3A9157 - VERSCHIJNT IN FEBRUARI, APRIL, MEI, AUGUSTUS, OKTOBER EN NOVEMBER.

6 / 2017


a d vo c a t e n avo c a t s l a w ye r s

Legal minds. Firm results.

A D M I N I S T R AT I E F RECHT ARBEIDSRECHT BANKRECHT EN FINANCIEEL RECHT EUROPEES RECHT GESCHILLEN EN ARBITRAGE HANDELSRECHT I C T- R E C H T INTELLECTUEEL EIGENDOMSRECHT MEDEDINGINGSRECHT SPORTRECHT

Tour & Taxis Building Havenlaan 86C B414 / BE-1000 Brussel t +32 2 426 14 14 info@altius.com www.altius.com in cooperation with tiberghien

VA S T G O E D R E C H T VENNOOTSCHAPSRECHT EN FUSIES & OVERNAMES


Woord Vooraf

(Foto Johan Martens)

De maakbare mens We vernemen dat Radja Nainggolan weer in beeld komt voor de Rode Duivels. Het is geen berichtje waar ik anders bij zou stilstaan, mocht deze topspeler in deze ‘Ondernemen’ niet vermeld worden als een mens met een groot hart. De speler met het krijgersimago is namelijk ook peter van de ‘City Pirates’, een voetbalploeg. Ik ken voorzitter Michel Pradolini ondertussen al een jaar of twee en Michel is ook lid van onze Drivers Seats in Antwerpen. Toen ik hem voor het eerst ontmoette, raakte ik meteen geïntrigeerd door en geïnteresseerd in zijn passies en projecten. De City Pirates begonnen ooit een initiatief om jongeren met een uitdagende achtergrond toch kansen te geven om zich te ontplooien. U leest er alles over op p.24. Maar eigenlijk gaat heel veel in dit nummer over kansen creëren en mensen laten groeien. Dat hangt trouwens altijd heel nauw samen met het fenomeen ondernemerschap. Zeker het mensgericht ondernemen zoals ETION dat graag koestert.

“We zullen werk moeten maken van mentale flexibiliteit en inzetten op de maakbare mens.”

Maar niet alle heil kan komen van projecten van mensen met een groot hart. In onze jongste inspiratienota ‘De maakbare medewerker’ analyseren de auteurs hoe de digitalisering ons dwingt tot allerlei vormen van flexibilisering.

Geert Janssens en Chris Wuytens zien hoe onze arbeidsmarkt helemaal niet klaar is voor de uitdagingen. We zullen werk moeten maken van mentale flexibiliteit en inzetten op de maakbare mens, want we krijgen niet alleen steeds meer knelpuntberoepen, maar zelfs een knelpuntmarkt. “De people-uitdagingen voor HR en de lijn worden steeds groter.” (p.12) Er is nood aan leertrajecten voor de jobs van de toekomst, zodat we mensen kunnen heroriënteren. “Werkloosheid en ongelijkheid mogen niet verder oplopen”, zegt ook econoom Koen De Leus. (p.16) Een en ander zal leiden tot soms pijnlijke overgangsverschijnselen. Onze bedrijven en het beleid staan voor belangrijke uitdagingen. Beide doen er goed aan om de individuele medewerker aan te moedigen om ook zijn individuele verantwoordelijkheid te nemen. Dirk Vandeputte Voorzitter ETION

www.etion.be Volg ons en praat mee via ETIONforum

ETION

• ondernemen 2016 • november-december • 3


Alexis Bogaert (die Keure)

inhoud

6

3

De maakbare mens Woord Vooraf

6

Een bedrijfsleider zet de toon en geeft het tempo aan Ondernemerschap & Visie De Brugse drukkerij en uitgeverij die Keure viert dit jaar zijn 75ste verjaardag. Drie jaar geleden kwam Alexis Bogaert aan het roer van het familiebedrijf te staan. Hij liet meteen een nieuwe wind door het bedrijf waaien door in te zetten op professionalisering en door fors te investeren.

12 Wat brengt 2018? Dossier Outlook 2018 In een reeks ETION Outlooksessies stellen de sprekers vast dat digitalisering ons dwingt tot allerlei vormen van flexibilisering. De overgang zal soms moeizaam verlopen, zeker op onze arbeidsmarkt. Bedrijven, beleid en individuen staan voor nieuwe uitdagingen. 22 Workshop Waardengedreven Innovatie voor bedrijfsteams ETION Nieuws 23 ETION Agenda 24 De Passies van Pradolini: er zit nog goud in ‘de Blokken’ Geëngageerd Ondernemen Wie het met Michel Pradolini over diens passies wil hebben, wordt heen en weer geslingerd tussen zijn privé- en zijn beroepsleven. In beide compartimenten is hij de drijvende kracht achter wondermooie projecten. 27 Aanbod spiritualiteit voor ondernemers ETION Nieuws 28 De leider is hier tegelijk volger Opinie van Jesse Segers (Antwerp Management School)

4

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION


12

Michel Pradolini (IFS)

24

Jan Boeckx (Amival)

29 38 29 Het verdeelde gezicht van de Britten Macro-economie Het is vijf voor twaalf voor de brexit. Maar of het nu een harde of een zachte uitstap wordt, Brian Hilliard heeft er geen goed oog in. Dat er geen akkoord komt, lijkt stilaan ook een mogelijke optie. Advocaat William Timmermans adviseert zijn klanten daar alvast rekening mee te houden bij het opstellen van handelsovereenkomsten. 31 Nieuw ETION-boek ‘Goestingarchitecten’ ETION Nieuws 32 Blockchain voor ondernemers Toekomstgericht Ondernemen Of veel ondernemers zich met bitcoin bezighouden, is maar de vraag. De onderliggende technologie van die digitale munt heet echter blockchain en die kent wel steeds meer toepassingen die hun nut kunnen bewijzen voor veel bedrijven.

38 Talenten van bijzondere mensen Ondernemerschap Het Turnhoutse maatwerkbedrijf Amival kreeg de ‘Kempenaar van het jaar 2017’. ETION reikt die prijs jaarlijks uit aan een Kempens bedrijf dat duurzame groei realiseert, met aandacht voor mens en omgeving. 40 ETION Cocktail 42 Werk niet te veel samen Doordenker van Jochanan Eynikel (businessfilosoof)

34 De wervende waarde van een opleidingsbeleid HR-management Driekwart van de werkgevers voorziet een opleidingsbudget, maar de communicatie over dat budget en over opleidingen kan nog een stuk beter. Blijkbaar onderschatten organisaties de wervende waarde van een opleidingsbeleid. 36 Op zoek naar rendement Leestip In zijn nieuwe boek ‘De bewuste belegger’ raadt Geert Janssens beleggers aan om rationeler te werk te gaan bij hun beslissingen en zich minder te laten leiden door emoties zoals hebzucht en angst. Pascal Paepen, eveneens auteur en docent ‘Bank en beurs’, las het boek al en besprak met Geert Janssens een paar belangrijke tendensen op de financiële markten.

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 5


Ondernemerschap & Visie

Een bedrijfsleider zet de toon en geeft het tempo aan De Brugse drukkerij en uitgeverij die Keure viert dit jaar zijn 75ste verjaardag. Drie jaar geleden kwam Alexis Bogaert aan het roer van het familiebedrijf te staan. De vertegenwoordiger van de derde generatie liet meteen een nieuwe wind door het bedrijf waaien door in te zetten op professionalisering en door fors te investeren.

6

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION


Ondernemerschap & Visie

Alexis Bogaert (CEO die Keure)

ETION

• ondernemen 2017 •

november-december

•7


Ondernemerschap & Visie

Het aandeelhouderschap van die Keure telt drie verschillende families. De familie Norman is meerderheidsaandeelhouder terwijl ook de families Deschildre en Van Elslande in het kapitaal zitten. Als telg van de familie Norman was Alexis Bogaert aanvankelijk niet voorbestemd om in het bedrijf te komen werken. Hij maakte wel carrière in de financiële wereld. Enkele jaren geleden kwam die Keure op een belangrijk kruispunt te staan. Alexis Bogaert zag dat er nog veel potentieel was en kreeg van de aandeelhouders carte blanche om dat te ontwikkelen en om het familiebedrijf future proof te maken. “Alles wat ik heb geleerd in de financiële sector kan ik nu toepassen bij die Keure. Zo ligt mijn focus op de strategie en de organisatie van ons bedrijf. Er zijn twee dingen die ik niet kan: drukken en uitgeven. Daarvoor kan ik rekenen op het talent van onze mensen.” Uitgeven en drukken zijn twee verschillende werelden. Of toch niet? Alexis Bogaert: “Die Keure is zowat de laatste der Mohikanen die beide activiteiten combineert. Vooral in de jaren ‘80 hebben nogal wat bedrijven de opsplitsing gemaakt. Wij hebben daarentegen altijd geloofd in de meerwaarde van de combinatie en we blijven dat ook doen. In de eerste plaats is het een groot voordeel om de volledige productieketen onder controle te hebben. Daarnaast zijn het ook complementaire activiteiten. De uitgeverij is actief in een projectmarkt met hoge marges. Drukken is dan weer een volume-business met lage marges waarbij het vooral op efficiëntie aankomt.”

Hoe belangrijk zijn beide poten? Alexis Bogaert: “De uitgeverij is de grootste tak en tekent voor zowat 60 procent van onze omzet, de drukkerij is goed voor de overige 40 procent. In beide activiteiten realiseren we nog groei en dat is opvallend want beide markten zijn structureel dalend. Zo moeten de drukkerijen een gepast antwoord vinden op een pak ongunstige evoluties: de verschuiving van print naar elektronische oplossingen, de opkomst van het digitale drukken en de budgetten die overal dalend zijn. Het zijn evenveel uitdagingen voor de sector. Als gevolg van die moeilijke marktomstandigheden zien we een verregaande consolidatie. Jammer genoeg gaat het zelden om offensieve fusies, maar eerder om zwakke spelers die bij elkaar steun zoeken.” Toch slaagt u erin om te blijven groeien. Hoe doet u dat? Alexis Bogaert: “In de grafische markt mikken we op rendabele niches en we proberen deze niches

75 jaar die Keure Die Keure zag in 1942 het levenslicht als administratieve bestuursdrukkerij. Het bedrijf vestigde zich in een gebouw langs de Oude Gentweg in de Brugse binnenstad. In 1952 verruimde die Keure zijn activiteiten door zich toe te leggen op de uitgifte van juridische publicaties. Tien jaar later kwam daar de educatieve uitgeverij bij, die didactisch materiaal voor het kleuter-, lager en secundair onderwijs ontwikkelde. Bijna een halve eeuw na de oprichting verhuisde de drukkerij wegens plaatsgebrek naar een nieuwbouw in de industriezone Herdersbrug. In 2006 kregen ook de andere afdelingen onderdak in de Kleine Pathoekeweg. Door de overname van Catherine Binding in 2014 kon die Keure voortaan het volledige productieproces in eigen beheer verzorgen. Op vandaag behoort het bedrijf tot de wereldtop op het vlak van hoog kwalitatief drukwerk en in eigen land is die Keure uitgegroeid tot een toonaangevende uitgeverij. Vorig jaar realiseerden de 230 medewerkers van het familiebedrijf een omzet van 31,6 miljoen euro. (DVT)

8

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION


Ondernemerschap & Visie

Hoe verliep de integratie? Alexis Bogaert: “Heel goed. Al bij al was het geen al te complex dossier en bovendien kenden we het bedrijf heel goed want we werkten al jaren samen. Zo was die Keure veruit de grootste klant van Catherine Binding. Mijn 17 jaar ervaring in private equity kwam hier in elk geval van pas. We hebben de operatie goed voorbereid, waardoor er achteraf geen lijken uit de kast zijn gevallen.”

ook internationaal te ontwikkelen. Zo ligt onze focus op kwalitatief drukwerk zoals kunstboeken en catalogi voor musea, veilinghuizen en bedrijven. Dit zowel in West-Europa als in de Verenigde Staten. Het gaat vaak om kleinere oplages van enkele duizenden exemplaren en daar speelt de concurrentie iets minder, maar je moet natuurlijk wel het gewenste niveau halen. Met trots kan ik zeggen dat die Keure één van de meest geavanceerde en uitgebreide prepress-afdelingen van het land heeft. Die bestaat uit een 20-tal beeld- en kleurcorrectoren, grafische vormgevers, DTP’ers en andere creatievelingen.” Een ander probleem is de structurele overcapaciteit in de drukkerijsector... Alexis Bogaert: “Klopt, zeker in onze regio. Wist je dat de provincie WestVlaanderen het hoogste aantal druktorens per capita telt? En dan zijn er nog altijd idioten die blijven investeren.” (lacht)

“Ik ben een grote voorstander van het subsidiariteitsprincipe waarbij de beslissingen op een zo laag mogelijk niveau worden genomen.”

Over investeren gesproken. Sinds u in 2014 CEO werd, heeft die Keure een ambitieus investeringsplan van meer dan 10 miljoen euro gerealiseerd. Alexis Bogaert: “Het was eerder een inhaalbeweging, want de jaren voordien hadden de investeringen op een laag pitje gestaan. Zowat de helft van dat bedrag ging naar een upgrade van het machinepark, zoals de aanschaf van 5- en 10-kleurenpersen en een vouwmachine. Daarnaast hebben we ook geïnvesteerd in achterliggende systemen en we hebben ten slotte ook onze buren van Catherine Binding overgenomen.”

Hoe is de situatie in de uitgeversmarkt? Alexis Bogaert: “Onze focus ligt vooral op de educatieve markt met producten voor de onderwijswereld, juridische uitgaven en vakliteratuur over business en economie. Het is een structureel stabiele markt die voornamelijk gedreven wordt door demografie, met name het aantal leerlingen. Dit beperkt dus de groeimogelijkheden. Wij proberen in essentie groei te realiseren door ons te onderscheiden op het vlak van kwaliteit en relevantie. Alles samen is de Vlaamse onderwijsmarkt goed voor 100 miljoen euro. De concurrentie is hier vrij groot, maar dat heeft als grote voordeel dat de gemiddelde kwaliteit hoog is. In vergelijking met de Verenigde Staten is het verschil immens, die producten zijn hier onverkoopbaar.” Hoe belangrijk is digitaal? Alexis Bogaert: “Het digitale biedt nog heel wat kansen. Zo zien we dat de leermethoden in het onderwijs steeds meer hybride worden. Een klassiek boek wordt gecombineerd met bijvoorbeeld oefeningen op de computer en projecties op een digitaal schoolbord. Daarnaast komt het erop aan de content met de juiste tools in een platformoplossing ter beschikking te hebben. De digitale uitgeverij is dan ook een belangrijke groeipool waarin we fors investeren. We hebben een team van 15 specialisten dat zich

ETION

• ondernemen 2017 •

november-december

•9


Ondernemerschap & Visie

bezighoudt met deze digitale producten.” Voor u CEO werd bij die Keure was u jarenlang head private equity bij Dexia (later Belfius). Hoe bent u daar terechtgekomen? Alexis Bogaert:: “Goh. Dat is een heel verhaal. Ik heb onder andere studies gedaan in criminologie en internationale politiek en daarnaast behaalde ik ook enkele MBA’s. Als jonge universitair kon ik aan de slag bij het toenmalige Gemeentekrediet. Een vast carrièretraject had ik niet, door een speling van het lot kreeg ik

in de eerste plaats omdat ik helemaal achter onze producten stond en daarnaast omdat ik bezig kon zijn met iets waarvan ik onmiddellijk de impact van mijn werk kon zien.” Er gaapt een grote kloof tussen private equity en een familiebedrijf. Hoe hebt u dat ervaren? Alexis Bogaert: “De insteek is inderdaad helemaal anders. Bij private equity investeer je een bepaald bedrag en daar wil je zoveel mogelijk rendement uithalen binnen een periode van 3 tot 5 jaar. Een familiebedrijf heeft meestal een echte lange-

“Naast kwaliteit hechten we veel belang aan respect en aan resultaat.”

de kans om samen met Jürgen Ingels de risicokapitaalafdeling op te starten. In die periode stond private equity echt nog in de kinderschoenen. We kregen 100 miljoen Belgische frank ter beschikking om te investeren in technologiebedrijven. Later gingen we allebei onze eigen weg: Jürgen richtte Clear2Pay op en ik kwam terecht bij het familiebedrijf.” Waarom moest er een nieuwe CEO komen bij die Keure? Alexis Bogaert: “Ik was al vijf jaar voorzitter van die Keure toen ik in 2014 de vraag kreeg om een grondige analyse te maken van het familiebedrijf. De aandeelhouders kregen toen jaarlijks een mooi dividend en iedereen leek tevreden. De toenmalige directie stuurde aan op het status quo terwijl het potentieel volgens mij veel groter was. We misten een onderbouwde en gedragen visie en het bedrijf had ook nood aan een professionele structuur. Uiteindelijk vroegen de aandeelhouders mij om dit uit te voeren. Ik ging de uitdaging aan en dat omwille van twee redenen:

10

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

termijnvisie. Zo reserveren we doorgaans drie vierde van de nettowinst om te investeren. Het investeringsplan van 10 miljoen euro konden we niet alleen met eigen middelen doen, maar we zijn ook gaan aankloppen bij de banken. Zelfs nu bedraagt onze solvabiliteit nog altijd 50 procent.” Welke leiderschapsstijl hanteert u? Alexis Bogaert: “Ik geloof sterk in participatief sturen. Volgens mij is er gewoon geen andere optie. Als bedrijfsleider moet je de toon zetten en als een metronoom het tempo aangeven. Ik ben een grote voorstander van het subsidiariteitsprincipe waarbij de beslissingen op een zo laag mogelijk niveau worden genomen. Daarnaast moet de bedrijfsleider voor het juiste kader en de juiste mindset bij zijn mensen zorgen, wat automatisch aanleiding geeft tot betere beslissingen.” De drukkerijwereld heeft niet meteen een goede reputatie op het vlak van duurzaamheid... Alexis Bogaert:“Dat slechte imago

dateert nog uit het verleden want inmiddels is er al heel wat veranderd. De tijd dat er in het wilde weg boompjes werden gekapt, het papier met chloormiddelen werd gebleekt en er heel wat water werd verspild, ligt al ver achter ons. Niet alleen onze klanten, maar in eerste instantie wijzelf liggen hiervan wakker. Qua grondstoffen werken we enkel samen met leveranciers die naast een FSC-certificaat ook zelf actief investeren in duurzaamheid. Ons drukproces is ondertussen helemaal alcoholvrij. We hebben ook ons energieverbruik grondig bekeken. Zo recupereren we niet alleen de warmte van onze eigen machines, maar we zijn ook aangesloten op het warmtenet van de lokale verbrandingsoven.” Welke zijn de waarden van die Keure? Alexis Bogaert: “Naast kwaliteit hechten we veel belang aan respect en aan resultaat. Bij dat laatste denken we niet alleen aan de financiële cijfers, maar vooral aan de bijdrage die iedereen heeft geleverd om het bedrijf dichter bij haar doelstellingen te brengen.” Tekst: Dirk Van Thuyne I Foto’s: Jan Locus Illustratie: Shutterstock.com


ETION Nieuwjaarsevents Jochanan Eynikel (businessfilosoof ETION) in gesprek met Hans Bourlon (CEO Studio 100)

De blik van Bourlon Maandag 15 januari - Studio 100, Schelle Dinsdag 16 januari - Feestzaal Renard, Lochristi Woensdag 17 januari - Domein Maelstede, Kuurne Donderdag 18 januari - Faculty Club, Leuven telkens om 19 uur

meer info & inschrijven: www.etion.be


Wat brengt 2018?

R OUTLO SIE

17

20

2018 OK

DO S

Dossier Outlook 2018

In een reeks ETION Outlooksessies gaan de sprekers uit van de vaststelling dat digitalisering ons dwingt tot allerlei vormen van flexibilisering. Dat zal leiden tot soms pijnlijke overgangsverschijnselen. Bedrijven, beleid en individuen staan voor nieuwe uitdagingen. We staan voor de vierde industriële revolutie. Die gaat in eerste instantie gepaard met minder groei dan we de voorbije decennia meestal kenden, zo stelt Koen De Leus. Voor de Outlooksessies baseert de chief economist bij BNP Paribas Fortis zich op zijn recente boek ‘De Winnaarseconomie’. Een van zijn conclusies luidt dat we leertrajecten moeten ontwerpen voor de jobs van de toekomst, zodat we mensen kunnen heroriënteren. Werkloosheid en ongelijkheid mogen niet verder oplopen (p. 16). Dat laatste is ook een zorg in de inspiratienota van Geert Janssens (hoofdeconoom ETION) en Chris Wuytens (managing director Acerta Consult). Net als De Leus vertrekt Geert Janssens van de grote trends — vergrijzing en digitalisering — die onze arbeidsmarkt treffen. Samen met Chris Wuytens komt hij tot de conclusie dat we moeten focussen op mentale flexibiliteit en inzetten op de maakbare mens, want we krijgen niet alleen steeds meer knelpuntberoepen, maar zelfs een knelpuntmarkt. “De people-uitdagingen voor HR en de lijn worden steeds groter.” (p. 12) Recente studies uit diverse hoeken illustreren het voorgaande. Een PwC-bevraging op Europees niveau geeft aan dat onze economie inmiddels herstelde van de crisis, maar dat onze arbeidsmarkt kwakkelt. De stijgende productiviteit maakt ons land spijtig genoeg niet aantrekkelijker voor buitenlandse investeerders. Tegelijk stelt ze ons wel voor uitdagingen op het vlak van werkbaarheid (p. 18). Tekst: Jo Cobbaut I Illustratie: 123rf.com

12

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

Meer inves duurzame Ook 2018 zal ongetwijfeld getekend worden door digitalisering en flexibilisering. Chris Wuytens (managing director bij Acerta Consult) en Geert Janssens (hoofdeconoom bij ETION) beschreven zowel kansen als bedreigingen in een inspiratienota. ‘Ondernemen’ vroeg hen welke krachtlijnen ze zullen beklemtonen tijdens een reeks Outlooksessies.


Dossier Outlook 2018

DOSSIER

201

7

TLOOK 2 OU

8 01

teren in inzetbaarheid

Chris Wuytens stelt dat de uitdagingen op de arbeidsmarkt niet min zijn. Tegenover de industrie 4.0 staat de vergrijzing van de bevolking. Mensen moeten enerzijds langer werken. Anderzijds is er een krapte op de markt. Wuytens: “Je kan niet langer verwachten dat toekomstige medewerkers bij aanwerving over alle gewenste competenties beschikken. Focussen op mentale flexibiliteit en inzetten op maakbare medewerkers is een veel duurzamere piste. Je krijgt niet alleen steeds meer knelpuntberoepen, maar zelfs een knelpuntmarkt. De people-uitdagingen voor HR en de lijn worden steeds groter.”

Geert Janssens ziet zowel het aantal hooggeschoolden als laaggeschoolden stijgen. Daardoor verdwijnt de middenklasse en ontstaat een stuk polarisering. Bovendien stagneert de toename van de deeltijdse arbeid. Die kwam hoofdzakelijk tot stand door de vervrouwelijking van de arbeidsmarkt. Dat vandaag ook weer voltijdse jobs worden gecreëerd is hoopgevend, stelt de hoofdeconoom van ETION: “Ook de verzelfstandiging is een feit. Heel wat activiteiten gebeuren door freelancers - zelfstandigen zonder personeel - , al dan niet in hoofdberoep. Ook klussen er steeds meer 55-plussers bij. Dat digitalisering nieuwe vormen van tijdelijke arbeid rendabel maakt, zet de klassieke manier van denken onder druk.”

Belgische arbeidsmarkt Geert Janssens begint zijn analyse voor de eigen deur: ”Laat me eerst stellen dat België wat de rijke landen betreft een vreemde eend in de bijt is. Internationaal scoren we goed. We staan aan de top qua verloning en sociale bescherming. Onze armoedecijfers zijn relatief laag. Toch scoren we slecht qua activeringsgraad. De voorbije vijftien jaar is veel geïnvesteerd in activering van jongeren, ouderen, laaggeschoolden en allochtonen. Dat beleid is mislukt. Vandaag is er wel veel jobcreatie maar de beroepsbevolking groeit ook,

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 13


Dossier Outlook 2018

waardoor de tewerkstellingsgraad amper groeit. We krijgen de nieuwe functies echter niet ingevuld als gevolg van een mismatch tussen vraag en aanbod. Bedrijven vinden de gepaste profielen niet. Bovendien is de jobmobiliteit bij ons heel laag. Mensen blijven op hun plaats met een mismatch tot gevolg die nergens zo groot is als bij ons.” Rematching Chris Wuytens ziet een oplossing: “Doorheen de loopbaan van een medewerker zullen we momenten van rematching moeten inlassen. Dat geldt zowel voor jongeren na hun studies, als ouderen die moeten meekunnen en inzetbaar moeten blijven. Je kan immers geen 45 jaar hetzelfde werk doen.” Daarom vraagt hij aan bedrijven hun medewerkers maakbaar te maken. Zo lever je toegevoegde waarde aan de arbeidsmarkt. Alleen zo behoud en verhoog je de waarde voor het bedrijf en voor jezelf. De kunst is dus uit te gaan van het potentieel van medewerkers. In de klassieke evaluatiegesprekken kwam men jaarlijks terug op de zwakheden, weet

“Je krijgt niet alleen steeds meer knelpuntberoepen, maar zelfs een knelpuntmarkt.” (Chris Wuytens)

(GF)

de managing director van ACERTA Consult: “Je moet verder vanuit hun sterke punten. Dit vergt een gewijzigd performance management. Gans je HR-beleid moet daarop geënt zijn. Je moet mensen inzetten waar ze op hun best zijn.”

Chris Wuytens (managing director Acerta Consult)

14

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

55-plus Wuytens geeft bedrijven de raad hiermee vandaag al te beginnen voor hun 55-plussers. Die moeten op die leeftijd nog 12 jaar werken. Dan is het te vroeg voor een landingsplan. “Je moet hen blijvend opleiden en ondersteunen. Als we internationaal vergelijken, zien we dat we op dit vlak onvoldoende investeren. Die uitdaging moeten we aangaan in onze organisaties. Opleiden kan in een kmo-landschap betekenen dat je met andere bedrijven moet samenwerken om mensen te delen in de toekomst. Dan kom je bij co-sourcing terecht. Dat is het samen opleiden van mensen en is niet simpel voor een kmo. Laat tot slot inspraak toe bij het

individu. Elkeen inzetten op de sterkste competentie en deel laten zijn van het verhaal is een punt dat je niet mag negeren.” Geert Janssens ziet in de huidige situatie ook een rol weggelegd voor het beleid. Dat kan een aantal zaken vergemakkelijken. Gezien de structurele mankementen op onze arbeidsmarkt zal dat wat tijd vergen. De e-commerce heeft veel jobs gecreëerd voor laaggeschoolden en allochtonen. Toch hebben we die boot gemist, want het is niet omdat deze zomer beslist werd dat er een aantal versoepelingen komt - denk aan nachtarbeid - dat dan plotseling de e-commerce sector naar hier zal worden gehaald. Daar is het te laat voor. Men zal moeten kijken naar de toekomst. Digitalisering herdefinieert taken, jobs en sectoren. Om bedrijven in die nieuwe strijd wapens te geven, is er nood aan een andere omkadering. Dat is een aandachtspunt voor het beleid.” Er is geen aanleiding tot defaitisme, vindt Chris Wuytens. De Acertaenquête rond robotisering toont dat CEO’s zich bewust zijn van de feiten die zich zullen voordoen. Ook als je laat bent, kan je nog altijd stappen ondernemen. Het bewustzijn is er. We zitten op de trein en leggen een weg af. Alleen moeten we nu meer gas geven.” Geert Janssens volgt: “We hebben de e-commercetrein gemist. Toch zijn de meeste veranderingen nog marginaal. Er moet nog veel gebeuren voor we bijvoorbeeld onze wagens gaan delen. Zover is het nog niet in het hoofd van de mensen.” Deeleconomie De beide specialisten zien groeikansen in de deeleconomie. De bestaande wetgeving en de gewoontes staan een snelle evolutie in de weg, maar je kan het niet tegenhouden. Geert


(Foto Jan Locus)

Dossier Outlook 2018

Geert Janssens (hoofdeconoom ETION)

Janssens: “We zijn wat laat gestart maar mogen niet dramatiseren. We maken er in onze roadshow de bedrijven op attent dat ze nu op de trein moeten springen. Er liggen enorme kansen in de groeiende deeleconomie. Ondernemers moeten inpikken op de marges die er te rapen vallen. Ze moeten overstappen naar de nieuwe economie. Ook digitalisering biedt de klassieke retailer kansen, bijvoorbeeld via digitale beleving in de winkel in combinatie met service en online-ervaring.”

over een nieuw model van verdeling van toegevoegde waarde, maar dat lijkt me eerder een vraagstuk voor de langere termijn, waar ETION uiteraard reeds mee bezig is. Vandaag moet je er in de eerste plaats voor zorgen dat mensen die het verschil maken, op de juiste plaats zitten. Overigens, er werden de voorbije jaren nog steeds heel veel jobs voor laaggeschoolden gecreëerd.” Chris Wuytens sluit af: “De werkloosheidsgraad is laag vandaag. We hebben hier helemaal geen verloren generatie. Er zijn nooit zoveel mensen aan het werk geweest als nu. Als je dan die mensen mee vormt, ga je niet veel uitval hebben. Er zullen voldoende mensen mee zijn. Er verdwijnen jobs door de industrie 4.0 maar er gaan er nog veel bijkomen. Alleen weten we vandaag nog niet goed hoe die er zullen uitzien.” Tekst: Patrick Verhoest

“Dat digitalisering nieuwe vormen van tijdelijke arbeid rendabel maakt, zet de klassieke manier van denken onder druk.” (Geert Janssens)

Bedrijven moeten hun modellen aanpassen en flexibel zijn als organisatie. Chris Wuytens waarschuwt dat een ander met je business gaat lopen als je te lang niet reageert. Hij pleit voor experimenteren. “Zorg ervoor dat de medewerkers weten wat gebeurt en neem hen mee in het verhaal.” Geert Janssens zet ook in op participatief ondernemen. Hij gelooft eveneens in betrokken mensen: “Hoe je dat doet, vul je per bedrijf anders in. Maar als je mensen een stuk mee verantwoordelijk en betrokken maakt en inspraak geeft, gaan ze je bedrijf verder trekken. Zo versnelt de schakeltijd. Als je dan de mensen voldoende rematcht, krijg je hun goodwill en gaan ze het verschil maken.” Afhaken Wat als we er niet in slagen medewerkers voldoende te rematchen? Dreigen we dan niet een aantal mensen te zien afhaken in de toekomst? De experts zijn alvast niet pessimistisch. Janssens: “Als dat zo zou zijn, moet je nadenken

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 15


Dossier Outlook 2018

Waarom iedereen dringend wakker moet worden DOSSIER

7 8 01

De groei is gestopt. Dat is het uitgangspunt van Koen De Leus voor zijn jongste boek ‘De Winnaarseconomie’. Voor de Outlook 2018 van ETION actualiseerde hij zijn toekomstbeeld, dat vertrekt van de vierde industriële revolutie. Koen De Leus, chief economist bij BNP Paribas Fortis, stelt in zijn derde boek ‘De Winnaarseconomie’ vast dat de economische groei gestopt is doordat er problemen zijn met de twee factoren die groei mogelijk maken: de mens en productiviteit. Groei is de som van de stijging van het aantal mensen dat werkt en de toename in productiviteit. De factor ‘mensen’ kampt met het probleem van de vergrijzing. Maar ook de tweede factor is twijfelachtig, want “de explosie van productiviteit die de voorbije decennia kenmerkte, blijft uit. Waar die de jaren ‘50 nog rond de zes percent per jaar schommelde, zien we vandaag een jaarlijkse groei van 0,5 percent.” Productinnovatie Nieuwe technologieën zorgen er nochtans voor dat we aan efficiëntie winnen. Over het algemeen geloven experts dat er recent te weinig werd geïnvesteerd na de recessie. Toch ziet De Leus nog twee andere redenen: “Vroeger werd veel gewerkt op het perfectioneren van de processen. Vandaag zien we eerder productinnovatie. Denk aan de smartphone. Enkele bedrijven zijn geweldig innovatief terwijl andere ten onder gaan. Het overkwam Nokia, Kodak en Blackberry. Er is amper een stijging van de economische output, maar er is creatieve disruptie. Er zijn ongelooflijk veel nieuwe zaken, terwijl de oude sneuvelen. Bovendien

16

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

TLOOK 2 OU

201

heb je vandaag veel gratis producten. Google en Wikipedia tonen aan dat niets nog exclusief is en dat alles zeer bereikbaar is geworden. Dat is goed voor de consument maar levert weinig extra output op voor de producent. Bedrijven — ook het mijne — moeten big data, artificiële intelligentie en robotisering nog integreren in het productiemodel. Daartoe moet dat model vaak heruitgevonden worden en dat vraagt tijd.” Bevraging Koen De Leus vroeg 34 beurgenoteerde Belgische bedrijven hoe ze dachten geïmpacteerd te worden door belangrijke nieuwe trends. Het betrof online services, het internet of things en de deeleconomie. Opvallend is dat 82% van de bedrijven vindt dat er meer online moet worden aangeboden. Slechts één op de zeven Belgische bedrijven is online aanwezig. Daarvan verkoopt slechts 10% hun producten online, terwijl daar juist het potentieel zit om hun verkoop te verleggen. Wat de deeleconomie


Dossier Outlook 2018

betreft hebben vooral Uber en AirBnB indruk gemaakt. Zodoende denkt 70% van de bevraagden dat de trend hen zal treffen. Niemand had verwacht dat de hotelsector zo zwaar getroffen zou worden van buitenuit. Hetzelfde geldt voor de wagens, weet De Leus: “Kijk maar naar Dieteren. Het delen van wagens loopt volop. Zij zijn nog niet aanwezig en dreigen de boot te missen.” In een tijd waarin alles met elkaar verbonden is, beseffen alle ondervraagde bedrijven dat het verschijnsel niet aan hen zal voorbijgaan. Op basis van de vele beschikbare data over de klant, zal een onderneming in staat zijn haar producten veel gerichter aan te bieden. Koen De Leus ziet belangrijke gevolgen van de nieuwe trends op het ondernemen zelf: “Met een pc en een internetverbinding kan je zonder kosten iets opstarten. Een creatief iemand aan de andere kant van de wereld kan een programma schrijven dat uw model onderuithaalt. Dat is gevaarlijk. Kijk maar naar Nokia. Het was ineens niet meer innovatief en kon niet meer mee. Vergeet dus dat je als ondernemer kan blijven stilstaan en je kaskoe uitmelken. Terwijl jij stilzit, zal een ander je business kapen en je wegvegen.” Nog op tijd? De Leus merkt dat bedrijven die in de digitale wereld geboren zijn, een voordeel hebben. Ze hebben geen erfenis te dragen en moeten geen zware informaticasystemen meesleuren. Toch krijgen de digitale reuzen stilaan wat weerstand van de overheid. “Ze worden te machtig. Ze betalen amper belastingen en mensen worden daar lastig van. De politiek begint op die monopolies in te spelen.”

“Bedrijven — ook het mijne — moeten big data, artificiële intelligentie en robotisering nog integreren in het productiemodel.”

De hoofdeconoom van de grootste Belgische bank maakt zich echter zorgen over onze kmo’s: “Ze zijn nog niet te laat maar moeten dringend een tandje bijsteken. Het is nu veranderen of wegvallen. Wie denkt dat het de komende jaren goed zal gaan omdat het de voorbije 50 jaar goed ging, zit grondig verkeerd. Niet meegaan met de online groei en de digitale economie, betekent de trein missen. Iedereen moet dringend wakker worden.” Tewerkstelling Koen De Leus wijst erop dat “doemdenkers uit Oxford zeggen dat 47% van de jobs zal geautomatiseerd zijn binnen dit en tien jaar. Ik geloof dat niet. Je kan een job moeilijk 100 procent automatiseren. Ik geloof eerder in cobots. Daar staan machines mensen bij in diverse taken. Natuurlijk gaan sommige onderdelen van jobs verdwijnen. Ik geloof daar eerder in de OESO-cijfers die zeggen dat specifiek voor België zeven procent van de functies gaat verdwijnen. Maar nieuwe jobs komen eraan. Die kunnen die zeven procent opvangen. We moeten rekening houden met jobs die we vandaag nog niet zien. Die moeten we in beeld brengen. Als bedrijf dien je samen te gaan zitten met universiteiten, vakbonden en overheid om een plan op te stellen. Ontwerp leertrajecten om de jobs van de toekomst vast te leggen, zodat je genoeg datascientists hebt

Koen De Leus (chief economist bij BNP Paribas Fortis)

en voldoende mensen kan heroriënteren. Chauffeurs en kassiersters moeten we herscholen in dat wat we nodig hebben. Er zijn meer dan genoeg knelpuntberoepen.” Voor De Leus is het de opdracht om iedereen mee te krijgen. De ongelijkheid niet laten oplopen en aanzetten tot levenslang leren is de boodschap. “Volgens het World Economic Forum zal tegen 2020 liefst 35% van onze jobs veranderd zijn ten gevolge van de digitalisering. We moeten dus mensen bijscholen. Het is cruciaal de ongelijkheid en de werkloosheid niet te laten oplopen en iedereen te laten bijstuderen. Hoe dat moet — tijdens of na de uren — zullen we nog zien. Misschien zullen we de duurtijd van een werkweek aanpassen en er uren vorming in voorzien. Het grootste gevaar is dat mensen moeten afhaken omdat ze niet meer meekunnen. Dan krijg je Trump- of Le Pen-toestanden in het kwadraat.” Moeilijke tijden tegemoet Hoofdeconoom De Leus gelooft dat we nog een moeilijke overgangsperiode door moeten. De werkloosheidsgraad zal — zoals steeds — stijgen

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 17


IER OUTL SS

7

201

K 2018 OO

DO

Dossier Outlook 2018

tijdens de volgende recessie. Tijdens het daaropvolgende herstel zullen de eerste jaren weinig nieuwe banen gecreëerd worden. Bedrijven zullen er tegen dan in geslaagd zijn om de nieuwe technologieën te integreren in hun productieproces, waardoor bijkomend personeel niet onmiddellijk nodig is. “Op termijn zorgt die efficiëntietoename wel voor goedkopere producten en diensten. Er komt dan vraag naar nieuwe diensten en nieuwe jobs worden gecreëerd. Tot dan, pakweg tweede helft van de jaren 20, moeten we

“KMO’s die niet meegaan met de online trend, missen de trein.” er alles aan doen om de ‘slachtoffers’ te ondersteunen. En dan denk ik spontaan aan de globalisatie. Die haalde heel veel mensen uit de armoede. Maar de middenklasse in Europa ging een grote stap achteruit. Dan krijg je veel ongenoegen. We mogen diezelfde fouten niet meer maken. Laat geen mensen uit de boot vallen door de vierde industriële revolutie.” Overheid De Leus weet dat 40% van de Europeanen digitaal analfabeet is. Zij kennen niets af van de computer en zullen binnenkort in de problemen geraken als er bijvoorbeeld enkel nog digitale loketten zijn. Wat de situatie in België betreft, ziet hij een belangrijke opdracht voor de overheid: “We moeten het bijleren financieren. Dat kost veel geld. De overheid moet zeker bijspringen en mensen ertoe verplichten of bedrijven daarin ondersteunen. Maar Belgen zijn niet zo happig om centen of budgetten aan hun opleiding te besteden. Bij ons kan je ook op een fiscaal voordelige manier met je bonus opleidingen betalen. Dat is netto interessanter, maar het punt is en blijft dat de Belg vindt dat zijn werkgever zijn opleiding moet betalen.” Koen De Leus ziet een voorbeeld in Singapore. Daar geeft de overheid iedereen per jaar een budget van 500 dollar leergeld. Daarmee kunnen werknemers cursussen volgen. Die kiezen ze uit 600 opleidingen. Dat moet binnen het jaar gebeuren. “Zo zet men de geest van mensen in de richting van levenslang leren. Je kan die 500 dollar niet in geld omzetten. Naar iets dergelijks moeten we ook evolueren. Maar vandaag staat België in slecht gezelschap achteraan op de landenlijst wat het levenslang leren betreft.” Tekst: Patrick Verhoest I Foto: Benjamin Brolet Illustratie: iStockphoto.com

18

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

Economie op pre-crisisniveau, arbeidsmarkt nog niet Onze economie herstelt zich van de crisis, maar onze arbeidsmarkt kwakkelt. Onderzoek van PwC bevestigt wat ook al bleek uit de inspiratienota van ETION deze maand. De ‘Belgian key trends in human capital’ van november dit jaar van PwC leert dat ons land vorig jaar 547.000 voltijdsequivalenten (vte’s) telde. Dat is nog iets minder dan de 556.000 van vorig jaar. Anderzijds stegen de inkomsten per vte met bijna 6% in 2016 (€ 296.000 per vte) in vergelijking met 2012 (€ 280.000 per vte). België is daarmee het op één na productiefste land in West-Europa (Zwitserland staat op 1). In 2016 was het Belgische productiviteitsniveau (inkomsten/vte) het hoogst sinds de crisis, wat impliceert dat onze economie hersteld is na de crisis. Verder is ook de Belgische winst per vte sedert 2012 met 32% gestegen en ligt die ruim boven de Europese mediaan (enkel Zwitserse en Deense werknemers zijn winstgevender). ROI op Human Capital Allemaal goed nieuws, dus. Maar Peter De Bley, Partner en P&O Consulting Leader bij PwC Belgium, wijst er ook op


Dossier Outlook 2018

Dicht tegen de productiviteitsgrens De productiviteit in onze ondernemingen is gestegen, zo blijkt uit PwC-onderzoek (zie hiernaast). Waarschijnlijk zijn bedrijven meer gaan automatiseren? Peter De Bley (P&O Consulting Leader, PwC Belgium) denkt van wel, “al zit dat niet in de studie, maar in mijn dagelijkse praktijk zie ik meer automatisering, maar ook een betere organisatie en meer efficiënte inzet van mensen. In de nabije toekomst verwacht ik nog een serieuze impact van robotisering.”

dat onze kosten per VTE veel hoger liggen dan in Europa. Bovendien slaagde West-Europa erin de kosten te verlagen in 2016. De gemiddelde vergoeding steeg in België met ruim een kwart in vergelijking met 2006. We zien ook een toename van de gemiddelde vergoeding in WestEuropese landen, maar het Belgische mediaanloon lag veel hoger dan het West-Europese in 2016. Die hoge loonkosten doen onze hoge productiviteit teniet. Peter De Bley: “Ja, wij scoren dus hoog qua productiviteit, maar door hun lagere remuneratiekosten hebben een aantal andere landen een betere ‘Human Capital Return on Investment’-indicator. Dat betekent dat we onze hoge productiviteit niet kunnen vertalen naar een sterke attractiviteit voor investeerders.” Vervrouwelijking De studie van adviesorganisatie PwC toont ook een trend naar vervrouwelijking. In de afgelopen tien jaar gingen 39.000 voltijdse banen verloren, volgens de PwC-steekproef. Maar die 9 procent ging bijna helemaal verloren in bedrijven die overwegend mannen tewerkstellen. Waar er banen bijkwa-

En ondertussen zal onze hoge productiviteit ons steeds gevoeliger maken voor absenteïsme en burn-outs? De Bley: “Hoewel ik er geen cijfers over heb, denk ik ook dat we de omzet per fte niet eindeloos kunnen opdrijven. In die zin hebben we er als maatschappij belang bij om die salariskosten onder controle te houden.” De werkgevers weten dat ook. Uit een Acerta-onderzoek (‘Dubbel zoveel CEO’s zijn bezorgd om gezondheid van personeel’, augustus 2017) bleek nog dat één op de vier CEO’s zich zorgen maakt om gezondheidsklachten van zijn werknemers. In 2015 ging het maar om één op de tien. Werkgevers vrezen dat hun medewerkers uitgekeken raken op hun werk, een burn- of bore-out krijgen of andere gezondheidsklachten. Nochtans doen ze de helft méér inspanningen dan twee jaar geleden om hun personeel gemotiveerd te houden of om hen goed te laten voelen op het werk. Een recente bevraging van vakbondsorganisatie ABVV dit jaar (‘Modern Times’) gaf in elk geval ook aan dat de flexibilisering niet probleemloos verloopt. De vakbondsorganisatie kreeg in maart en april 2017 zo’n 14.500 antwoorden van werknemers op een online enquête naar hun werkomstandigheden. Twee derde van de respondenten zegt dat ze hun arbeidsorganisatie niet kunnen aanpassen (uurroosters, werklast, taken of aanpassen van een machine) bij lichamelijke of mentale vermoeidheid. Niet onbelangrijk als men weet dat talrijke studies wijzen op het belang van regelruimte om stress te vermijden. Volgens ruim 80 procent kan hun werkorganisatie hun gezondheid schaden door stress, slaapstoornissen, burn-out en prikkelbaarheid. Ruim vier op tien ziet zich niet werken tot de pensioenleeftijd in de huidige functie. Medewerkers willen weer meer collega’s voor hetzelfde werk (41%), de arbeidsorganisatie herzien in functie van de menselijke factor (38%), duidelijke en haalbare doelstellingen (34%), minder werk (34%) en een lager werkritme (32%). (JC)

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 19


Dossier Outlook 2018

Tegen 2040 werkt 50% deeltijds Er werden ook aanzienlijk meer deeltijdse banen gecreëerd. In 2006 werd driekwart van alle deeltijdse banen ingevuld door vrouwen, maar van de nieuwe deeltijdse banen ging sedert ruim de helft naar mannen. Er kwamen 40 procent deeltijdse werkers bij sinds 2006. In 2016 was 15% van de mannen deeltijds aan het werk, wat een stijging is met 5% in vergelijking met 2006. In 2016 is één op drie van de jobs in de steekproef deeltijds. Tegen dit tempo zal tegen 2040 bijna de helft van alle banen deeltijds zijn.

Dat deeltijds werken is overigens niet altijd vrijwillig, zo blijkt uit een recente bevraging van vakbond ABVV. Voor één op vier heeft die keuze te maken met gezondheid en ook voor één op vier is het werk zo georganiseerd. 17% vindt geen voltijds werk. Ruim 40 procent van de respondenten zou voltijds werken, mochten er geen obstakels zijn (zie kader). Diversiteit rendeert Bedrijven met een diverser personeelsbestand (mix van mannen en vrouwen) genereren veel meer omzet per vte dan bedrijven die overwegend vrouwen of overwegend mannen tewerkstellen. Diversiteit lijkt dus een positieve impact te hebben.

In de jongste inspiratienota van ETION vertrekken de auteurs Geert Janssens en Chris Wuytens van de fenomenen digitalisering en flexibilisering. Die zorgen in eerste instantie voor de fameuze mismatch, maar dragen tegelijk een aantal oplossingen in zich. Onze arbeidsmarkt vertoont heel wat kenmerken die wijzen op een mismatch van talent. De hoge werkloosheidsgraad onder de jongeren doet vermoeden dat nieuwkomers moeilijk inzetbaar zijn. Ook de bestaande arbeidsreserve wordt niet optimaal benut als gevolg van allerlei fricties.

Tekst: Jo Cobbaut I Illustratie: Shutterstock.com

DOSSIER

201

7

TLOOK 2 OU

De maakbare medewerker

In de inspiratienota van ETION kwam al ter sprake hoe belangrijk opleidingen worden. De PwC-studie leert ons dat het aantal opleidingsuren voor werknemers in België bijna een vierde steeg (gemiddeld 22,6 uur per vte). Toch blijven we onder Europese gemiddelden en medianen op dit vlak. Tegelijk kosten opleidingen bij ons ook een stuk meer. België investeert meer euro’s in opleiding dan West-Europa, dus ons land moet zijn opleidingen beter organiseren.

8 01

men, was dat in sectoren en bedrijven met een overwegend vrouwelijk personeelsbestand.

der worden en zich sneller kunnen aanpassen aan deze nieuwe omgeving. De vraag naar de maakbare medewerker zal in deze omgeving alleen nog maar stijgen. De opportuniteit ligt er voor de werkgever in om hierop te anticiperen.

Inspiratienota 99 november-december 2017

Rematchen Werkgevers zullen in hun zoektocht naar talent een deel van de nieuwe capaciteiten moeten zoeken bij hun huidige medewerkers. Ze doen er goed aan de talenten van hun medewerkers eerst in kaart te brengen om ze vervolgens maximaal te kunnen inzetten in deze veranderende realiteit. Ook opleidingen zullen een cruciale rol spelen in het ‘rematchen’ van mensen aan nieuwe functievereisten. Het zal ook flexibiliteit vergen van de individuele medewerker. Wendbaar Langs de kant van de wetgever, zal het nieuwe wettelijke kader meer in sync moeten zijn met de vierde industriële revolutie, zodat werkgevers wendbaar-

20

• november-december • ondernemen 2017 •

ETION

SAMENVATTING

De tewerkstellingsmotor van de Belgische arbeidsmarkt draait dermate snel dat vacatures alsmaar vaker niet ingevuld geraken. Het is een bekend gegeven dat tal van fricties de inzetbaarheid van doelgroepen bemoeilijken. De golf van digitalisering en automatisering komt daar nu bovenop. Die werkt de flexibilisering van onze arbeidsmarkt in de hand, maar biedt tegelijk ook nieuwe tewerkstellingskansen. Gegeven de lage mobiliteit op onze arbeidsmarkt zullen bedrijven in hun zoektocht naar talent creatief moeten te werk gaan. Dat kan door water bij de wijn te doen, maar ook door in te zetten op de maakbaarheid van de medewerker. Arbeidsmarkt 4.0 is een zaak van durven denken en dat vraagt dat men oog heeft voor het onontgonnen talent binnen de organisatie en dat men tegelijk via opleiding werkt aan een ‘rematching’ in functie van nieuwe functievereisten. Co-sourcing, loonoverleg op ondernemingsniveau en een aangepast kader van statuten (Cf. intrapreneurship) zijn welgekomen hulpmiddelen om die uitdagingen waar te maken.

De maakbare medewerker Het antwoord op industrie 4.0 is arbeidsmarkt 4.0

Onze arbeidsmarkt vertoont heel wat kenmerken die wijzen op een mismatch van talent. De hoge werkloosheidsgraad onder de jongeren doet vermoeden dat nieuwkomers moeilijk inzetbaar zijn. Ook de bestaande arbeidsreserve wordt niet optimaal benut als gevolg van allerlei fricties. In deze nota tonen we aan dat de digitalisering en flexibilisering de zaken extra bemoeilijken maar ook kansen bieden, zeker voor bedrijven die hierop willen inspelen. De Belgische arbeidsmarkt presteert zeer goed. In de periode september ’16–augustus ’17 ontving de VDAB 250.474 vacatures, een record. De tewerkstellingsmotor draait zodanig snel dat bedrijven nauwelijks nog geschikte kandidaten vinden. Dat is merkwaardig want de werkloosheidsgraad ligt nog altijd hoger dan voor de crisis. Meer dan een half miljoen Belgen zijn officieel werkloos. In Vlaanderen stond de teller in september op 220.000 werkzoekenden, wat neerkomt op een werkloosheidsgraad van 4,9%. Dat volstaat niet om de vacatures vlotjes ingevuld te krijgen. Voor wie zoekt naar de perfecte match is de ‘war for talent’ dus volop aan de gang. Werkgevers zullen water bij de wijn moeten doen. Niet alleen omdat er relatief minder kandidaten beschikbaar zijn maar ook omdat de vraag voortdurend wordt geherdefinieerd als gevolg van robotisering en digitalisering.

1. Effecten van digitalisering De mismatch op onze arbeidsmarkt is een oud zeer en de digitalisering dreigt dit probleem nog aanzienlijk te verergeren. Digitalisering vraagt andere en nieuwe vaardigheden en zorgt tegelijkertijd voor een shift in de werkgelegenheidsstructuur. Over de langetermijnimpact van digitalisering en technologie op het aantal jobs tasten we voorlopig in het duister. Wat we wel weten is dat er zowel winnaars als verliezers zijn als gevolg van zowel een aantal bestaande als nieuwe trends.

Janssens Geert en Wuytens Chris, De maakbare medewerker. Het antwoord op industrie 4.0 is arbeidsmarkt 4.0. ETION Inspiratienota 99, november 2017. (U kan deze nota gratis downloaden via www.etion.be)

ETION - INSPIRATIENOTA 99 - 1


VANAF

â‚Ź17,5 per maand

1.391.324 manieren om groei te realiseren* * Onze excuses als dit cijfer niet meer klopt. Wij updaten dagelijks onze database.

Wij leggen voor u het vergrootglas op 1.391.324 actieve bedrijven en zelfstandigen in BelgiĂŤ. Dankzij onze zoekmachine vindt u snel bestaande klanten, leveranciers of prospecten terug. Via betrouwbare bedrijfsinformatie, overzichtelijke dashboards, gedetailleerde rapporten en performante webtools legt u de basis voor een gezonde groei.

Kies uw formule op trendstop.be/etion en geniet 10% ledenvoordeel! PARTNER IN YOUR SEARCH FOR BUSINESS


ETION Nieuws

!

w ieu

(Shutterstock.com)

N

Workshop Waardengedreven Innovatie voor bedrijfsteams

Begeleiding:

Jochanan Eynikel (businessfilosoof ETION)

Dirk Bollen (service & business designer Made)

Via interactieve oefeningen door ervaren trainers en de ervaringsuitwisseling met andere deelnemers scherpt deze workshop Waardengedreven Innovatie uw creativiteit én uw morele verbeelding aan.

Inschrijven: Inschrijven kan enkel voor de gehele reeks van 2 sessies, en met een bedrijfsteam van minimum 2 en maximum 4 personen. De deelnameprijs bedraagt € 750 pp. voor de eerste 2 deelnemers, extra deelnemers betalen € 650 pp.

Doelgroep: bedrijfsteams Deze workshop is gericht op bedrijfsteams van minimum 2 en maximum 4 personen. Ieder team werkt rond een reële of fictieve, bedrijfseigen innovatie.

Meer info & inschrijven via www.etion.be of matthias.van.overtveldt@etion.be.

In het tweede deel zoomen we terug in. We leren hoe je de opgedane inzichten en ideeën rond waardengedreven innovatie concreet naar een product of dienst vertaalt. Wat is een idee eigenlijk? Hoe kom je van idee tot een goede uitvoering?

22

Locatie: ETION-gebouw, Sneeuwbeslaan 20, 2610 Wilrijk

(GF)

De workshop bestaat uit twee delen. De eerste dag zoomen we uit en leren we hoe je het bredere ecosysteem rond producten en diensten in beeld brengt. Met behulp van het WIN-canvas bekijk je de innovatie(s) van je bedrijf niet alleen door een economische maar ook door een maatschappelijke en morele bril. We hebben daarbij in het bijzonder oog voor de indirecte en minder voorspelbare manier waarop innovaties invloed uitoefenen op mens en maatschappij.

Programma: • Sessie 1: dinsdag 20 februari 2018, 12.00 tot 19.30 uur • Sessie 2: dinsdag 27 februari 2018, 12.00 tot 19.30 uur

(Foto Jan Locus)

In deze workshop leer je hoe je een waardengerichte kijk kan koppelen aan innovatief denken. Je gaat actief aan de slag met ‘design thinking’ en met het waardengedreven-innovatie-canvas (WIN-canvas). De relatie tussen mens en techniek verandert ingrijpend in een tijdperk van snelle technologische vooruitgang. We geven de controle namelijk steeds meer uit handen aan systemen die niet alleen orders opvolgen, maar zelf ook orders kunnen genereren en intelligent kunnen reageren op hun omgeving. Dit maakt ons leven aangenamer en efficiënter. Tegelijk maakt het proactieve assessments van innovaties wel meer dan ooit noodzakelijk. Hoe zal onze dienst het leven van de gebruiker veranderen? Welke impact zal ons product hebben op de omgeving? Met welke ethische kwesties dienen we rekening te houden in het ontwerp ervan?

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION


ETION Agenda

ETION agenda

Woensdag 13 december, 08.30 uur 3hoog, Leuven

Op zoek naar de ziel van de economie Book & Breakfast met Antoon Vandevelde

info & inschrijven www.etion.be

In het najaar verschijnt het nieuwe boek ‘Het geweld van geld. Op zoek naar de ziel van de economie’ van hoogleraar Antoon Vandevelde (Centrum voor Economie en Ethiek, KU Leuven). Op 13 december komt hij zijn boek voorstellen bij ETION. Kan draagmoederschap worden gekocht? Kan de sociale zekerheid worden vervangen door een basisinkomen? Loont het om eerlijk te zijn? Als alles te gelde kan worden gemaakt, waar is dan nog plaats voor waarden en authentieke menselijkheid? Dit boek gaat op zoek naar de grenzen van de economische rationaliteit.

Donderdag 14 december, 11.45 uur Intervest Offices & Warehouses, Mechelen

Lunchgesprek met Marleen Vaesen, CEO Greenyard

Maandag 29 januari, 16.00 uur 4 Wings, Westerlo

Open innovatie in kmo’s Après-Midi met Wim Vanhaverbeke

REDACTIE Jo Cobbaut (hoofdredacteur) en Isabelle Verlinden (eindredactie-coördinatie) doen elk nummer een beroep op journalisten en experten uit diverse vakgebieden. REDACTIEADRES Sneeuwbeslaan 20 bus 1, 2610 Wilrijk Tel. 03.829.25.02 E-mail: redactie@etion.be www.etion.be

(GF)

RECLAMEREGIE Charlie Mike Waterloosesteenweg 870, 1180 Brussel Tel.: 02 241 55 55 E-mail: info@charliemike.be

(GF)

Wim Vanhaverbeke (UHasselt)

Marleen Vaesen (Greenyard)

In 2015 startte het fusieproces van Greenyard Foods, Univeg en Peatlinvest dat resulteerde in het nieuwe bedrijf Greenyard. Het Belgische bedrijf is uitgegroeid tot een wereldwijde marktleider en telt meer dan 8.000 medewerkers verspreid over 25 landen. Tijdens dit lunchgesprek licht CEO Marleen Vaesen de belangrijkste factoren achter dit succesverhaal toe.

Bedrijven kunnen veel beter verbindingen leggen met elkaar, met universiteiten, overheden en experts om kennis te delen, best practices uit te wisselen en samen te werken. Maar hoe ga je bijvoorbeeld om met het openstellen van intellectuele eigendom? En hoe kunnen kmo’s ermee aan de slag?

REALISATIE Vormgeving: Lieve Swiggers Druk: Drukkerij Lannoo Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers Verschijnt zes maal per jaar Abonnement: 130 euro (excl.btw)(overschrijven op rek. nr. 402-751712-45 van ETION Ledenwerking vzw) CIM-gecontroleerde oplage 2016: 4.760 ex. Verantwoordelijke uitgever: ETION Ledenwerking vzw, Sneeuwbeslaan 20 bus 1, 2610 Wilrijk FOTO COVER Jan Locus

Professor Wim Vanhaverbeke, een wereldautoriteit op het vlak van openinnovatiemanagement, geeft meer uitleg op 29 januari.

ETION

• ondernemen 2017 •

november-december

• 23


Geëngageerd Ondernemen

Voorzitter Michel Pradolini (CEO International Food Services) omringd door een aantal spelers van de City Pirates.

De Passies van Pradolini: er zit nog goud in ‘de Blokken’ Wie het met Michel Pradolini over diens passies wil hebben, wordt heen en weer geslingerd tussen zijn privé- en zijn beroepsleven. In beide compartimenten is hij de drijvende kracht achter wondermooie projecten. Pradolini is CEO van International Food Services, een all-in maritiem horecabedrijf, dat vandaag zo’n 800 projecten lopen heeft in gans de wereld. Pradolini verzorgt de catering aan boord van schepen. En daar

24

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

begint zijn eerste passie. “Wij kunnen voeding verkopen aan schepen zoveel we willen. Maar als de kok niet goed opgeleid is, kom je er niet als klant. Daarom heb ik een koksschool opgericht. Ik leid er koks op en begeleid hen bij het koken en het budgetteren ervan. De school bevindt zich op 300 kilometer van Manilla en is een groot succes. Amerikanen, Engelsen, Duitsers en Canadezen komen er om door mijn mensen te worden opgeleid. We hebben er twee cursussen: een tiendaagse en een harde, drie maanden durende opleiding. Die worden gratis aangeboden.” Koksschool De tiendaagse cursus is een klas waar scheepskoks door 200 gerechten gaan die ze aan boord kunnen maken. Daartegenover staat de drie maanden durende leerschool die moet voorbereiden op het harde leven aan boord. “De kandidaten worden bijna militaristisch gedrild om elke dag van zes uur


Geëngageerd Ondernemen

dat wij zelf de investeringen op ons nemen om goede mensen aan te leveren. We verdienen dat op lange termijn terug.” Michel Pradolini startte alles zelf op. Hij was zelf 18 jaar actief als scheepskok. Vandaag vaart hij af en toe mee om bij te blijven. Maar zijn toegevoegde waarde ligt in het operationele. De onderneming die de ex-chef-kok van de Fabiola oprichtte in 2000, realiseert vandaag een omzet van 30 miljoen euro met 47 werknemers in België, Singapore en op de Filippijnen. Zijn koksschool, zijn professionele passie, wordt geleid door een tiental lokale mensen. Maar Pradolini is ook een vader, die in zijn thuishaven Antwerpen de jeugdvoetbalploeg van zijn eigen zoontje trainde. Hij zag een enorme diversiteit. Zijn twaalf spelers hadden tien nationaliteiten. “Ik hield aan dat trainerschap vriendschap, resultaat én levenslessen over. Het hielp me in het leven om te gaan met diversiteit en verschillende culturen. Dat levert veel kansen op. Ik besloot toen om de club (Olse Merksem) te ondersteunen. Die had het moeilijk door de groeiende diversiteit en verarming. Dat groeide uit tot een voetbalploeg met meer dan 1.000 spelers. Nu speelt ze onder de naam van City Pirates Antwerpen.”

’s morgens tot zeven uur ’s avonds te koken, want zo gaat het er in het echte leven aan toe. Scheepskoks moeten een grote diversiteit aan mensen dagelijks tevredenstellen, terwijl ze vaak maanden aan boord verblijven. Op zo’n boot is geen enkele vorm van vertier te vinden. De passie van de koks en hun wil om er te geraken, bepaalt wie we toelaten. Wij financieren immers zelf de opleiding. Geslaagde koks sturen we naar onze klanten. IFS beheert de budgetten aan boord. Het unieke is

Voetbal als motor Pradolini en zijn team zette initiatieven op in Luchtbal, Linkeroever, Merksem en Deurne Noord. ‘Voetbal is de motor, sociaal engagement de brandstof, diversiteit de kracht.’ Onder deze leuze werkte Pradolini zijn passie verder uit. “Het is mijn middel om iets te doen tegen verbittering, verzuring en vereenzaming van mensen die het vaak niet onder de markt hebben. We proberen de moeilijkst bereikbare mensen via het voetbal op alle andere domeinen waarden en levenswijsheid bij te brengen. Dat gebeurt onder andere door studiebegeleiding voor de jongeren. Met vier sociale werkers in dienst en 250 huisbezoeken per jaar is dat ondertussen een enorm sociaal programma geworden. We doen aan schuldbemiddeling en zoeken mee naar allerlei oplossingen bij extreme armoede, geweld en psychologische problemen.” City Pirates is dan ook een ploeg die rond de sport een warme gemeenschap wil creëren. Iedereen, jong of oud, met of zonder beperking, ongeacht de kleur of achtergrond, moet zich thuis voelen. Alle spelers dragen dezelfde kledij en hun uitrusting wordt gewassen door vrijwilligers. Het zijn vaak spelertjes die niet naar de top zullen doorstoten, maar dat is niet het opzet. Vandaag stelt City

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 25


Geëngageerd Ondernemen

Pirates ook vier ploegen van mensen met een verstandelijke beperking op. Liefst 600 jongens en meisjes spelen in de gewone competitie van de voetbalbond. De andere 400 spelen zuiver recreatief. Verder wordt er op woensdag onder elkaar gespeeld. De Antwerpse Rode Duivel Radja Nainggolan is hun peter. Verregaande begeleiding Wat begon rond voetbal, gaat vandaag veel verder, getuigt de stichter: “We helpen de spelers bij het studeren. Dat krijgt voorrang op de sport. Nadien helpen we ze werk zoeken. Dat begint bij vakantiejobs, maar eindigt vaak met contacten met de werkgever. Het merk City Pirates is ondertussen bekend en soms helpen we de angst van een werkgever voor een sollicitant weg te nemen. We kunnen dat omdat we de potentiële werknemer door en door kennen. Het zijn niet zelden schitterende gasten die kansen verdienen, maar bijvoorbeeld de taal nog onvoldoende machtig zijn. Daarom geven we trouwens ook bijlessen Nederlands.”

“Voetbal is de motor, sociaal engagement de brandstof, diversiteit de kracht.”

City Pirates is afhankelijk van de medewerking van veel vrijwilligers en de inbreng van heel wat sponsors. Pradolini is er formeel over: “Onderschat zeker de steun niet die we krijgen van zelfstandigen, bedrijven en hun zaakvoerders. Ze zijn zich bewust van wat zich in de maatschappij afspeelt. Ze willen er echt iets aan doen. Ons project komt te weinig in het nieuws. Daardoor komen ook de sponsors te weinig in het daglicht. Het is dankzij hun financiële inbreng en het werk van de vele vrijwilligers dat we overleven. Zij maken er een authentiek verhaal van.” Kansen City Pirates geeft de jongeren strenge regels maar helpt hen vooral aan kansen in het leven. Daarvoor wordt onder meer samengewerkt met tal van sociale diensten, gaande van ‘Moeders voor Moeders’ tot het Centrum voor Algemeen Welzijnswerk. Pradolini: “Natuurlijk kennen we soms enorme tegenslagen en is het niet altijd een goednieuwsshow. Het leven is hard in de minst begoede buurten van een grootstad. Aan religieus extremisme, drugs en criminaliteit ontsnappen we niet. Het weegt echter niet op tegen de jongeren die we door onze authenticiteit, gedrevenheid en vooral het geven van kansen op het goede pad kunnen houden of brengen.” Bij City Pirates gaan de jongsten jaarlijks demente bejaarden opzoeken in tehuizen. Daar doen ze verschillende acties. Ras of kleur maken daar geen verschil uit, weet Michel Pradolini: “Vaak hebben deze jonge mensen heel veel levenswijsheid en ervaring. We proberen hen niet te betuttelen en verantwoordelijkheid te geven. En dat geldt zeker voor de ouderen. Je moet zo iemand van 23 niet vernederen. We gaven recent een aantal hiphoppers de kans om een eigen studio te bouwen. Daarvoor moesten ze als tegenprestatie werk zoeken en onze budgetten respecteren. Je zou eens moeten zien wat voor prachtigs daaruit komt. Er zit nog goud in de blokken, denk ik dan steeds.”

26

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

Elke dag een mooi verhaal Voor Michel Pradolini is City Pirates bemoedigend: “Het is wel eens hard en moeilijk. Soms lukt het al eens niet. Toch heb ik elke dag een mooi verhaal. We voelen dat er toegevoegde waarde komt. We hebben een spelersraad, doen aan studiebegeleiding, taalstudie en werken met scholen samen. Vaak coachen we mensen door hun studies. Je zou bovendien versteld staan van de goodwill die er is om die jonge mensen te begeleiden. We doen met zijn allen heel veel uren. Dat siert iedereen die wil meewerken.” Wie bij City Pirates wil spelen, betaalt lidgeld naargelang de plaats en de reeksen waar hij speelt. Dat gaat van 350 tot 50 euro. Ouders kunnen dat afbetalen in schijven of afkopen via het leveren van diensten aan de club. Af en toe kan iemand dat niet betalen. “Dan zoeken we een oplossing. We vangen heel veel op via onze sponsors. Het zijn de bedrijven die het verschil maken. Zonder hen was onze voetbalploeg snel opgedoekt. Nu zit achter de piraten een stichting die alles controleert en openheid van cijfers garandeert. Voetbal is wel degelijk onze motor. Al is het niet evident. Ga op zaterdag maar eens ergens spelen met je ploegje met tien verschillende nationaliteiten en kleuren in een landelijke gemeente. Dan krijg je wel eens venijnige reacties aan weerskanten. Maar dat is hoofdzakelijk omdat men elkaar niet kent. Ik onthoud van mijn passies dat we een schitterende jeugd hebben. Ze doen het misschien anders dan de oudere generaties. Dat is ook hun volste recht. Maar ze verdienen alle krediet.” Tekst: Patrick Verhoest I Foto: GF


Geëngageerd ETION Nieuws Ondernemen

Nieuw: aanbod spiritualiteit voor ondernemers In het hectische ondernemersbestaan draait alles rond snelle beslissingen, ‘just in time’-leveringen, groeicijfers… Ondernemen vraagt veel doe-werk, maar wanneer is er nog eens ruimte voor het diepere denkwerk? Steeds meer mensen voelen de nood om te reflecteren over hun drijfveren en inspiratie, over balans en verdieping. Ook in onze ondernemingen. We willen stilstaan bij wat we doen, waarom we dat doen en of we daar gelukkiger van worden. We zoeken naar innerlijke bevrijding, zodat onze diepere persoonlijke kracht helemaal tot ontplooiing kan komen. In het voorjaar van 2018 lanceert ETION verschillende nieuwe initiatieven om zijn leden te helpen bij deze spirituele zoektocht: • 24 uur stilte voor ondernemers Moerkerke-Damme, 25 & 26 januari 2018 Een stiltedegustatie onder begeleiding van André Pelgrims (Taking Wing). Krijg voeling met het effect van spanning op je functioneren en maak kennis met de kracht van stilte. Ontdek hoe stilte een positieve invloed kan hebben op je energie en creativiteit als ondernemer.

• 24 uur abdij: zenvol ondernemen Averbode, 7 & 8 juni 2018 Ga even offline en maak kennis met zazen, de praktijk van zittende meditatie. Bart Weetjens, erkend zenmonnik en sociaal ondernemer, leidt je in in deze eeuwenoude meditatievorm en deelt hoe zazen zijn eigen ondernemerschap en leven oriënteert. Een initiatief in samenwerking met SPES-forum vzw. • Denkers voor doeners Antwerpen, start in april 2018 Een traject van vier bijeenkomsten in kleine groep, waarbij we telkens vertrekken vanuit inspirerende teksten van grote denkers als Albert Schweitzer, Etty Hillesum en Yuval Noah Harari. Vervolgens gaan we op zoek naar wat jou als ondernemer inspireert en drijft in leven en werk. Meer info en inschrijven via www.etion.be of matthias.van.overtveldt@etion.be. Illustratie: Shutterstock.com

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 27


Opinie van Jesse Segers

(GF)

De leider is hier tegelijk volger Jesse Segers Jesse Segers is associate dean of education en professor leiderschap en organisatiegedrag aan de Antwerp Management School.

Steeds vaker worden CEO’s geconfronteerd met ‘wicked problems’. Problemen diep geworteld in een sociale context waarbij vele stakeholders soms conflicterende belangen behartigen. De oplossing daarvan komt veeleer uit een netwerk dan van een hiërarchische top die eenzijdig rechtlijnige oplossingen voorschrijft. Dat veronderstelt een eerder ‘collaboratief’ leiderschap. In traditioneel (bureaucratisch) leiderschap wordt er gewerkt met groepen binnen de organisatie die relatief homogene interesses en waarden hebben. In een collaboratief netwerk wordt gewerkt over de organisatiegrenzen heen, met groepen die concurrerende belangen en waarden hebben. Collectieve visie Daarnaast werken traditionele leiders vanuit een visie waarvan ze anderen willen overtuigen. Ze kaderen het probleem en de oplossing voor hun

28

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

volgers. Ze hebben ook volgers nodig om te kunnen leiden. Collaboratief leiderschap daarentegen helpt om samen een collectieve visie op te bouwen, om samen tot een collectieve definitie van het probleem en geschikte oplossing te komen. De leider is hier tegelijk volger. Verschillende individuen (organisaties) zullen namelijk op verschillende momenten in het proces naar voor stappen om verschillende leiderschapsrollen op te nemen. Beide activiteiten — het activeren van het netwerk (wie moet/hoort erbij en wie niet) en het framen van problemen (iedereen op hetzelfde blad laten schrijven) — zijn noodzakelijke, maar niet voldoende fundamenten voor het succes van het netwerk. Vooral in het framen mag niet te veel tijd gestoken worden, omdat het verloren tijd is in het realiseren van de missie. Het is vooral belangrijk om intern en extern machtige stakeholders te overtuigen van het belang en steun aan het netwerk. Beslissingen worden niet meer unilateraal genomen op basis van hiërarchie of formele positie, maar samen op basis van waarden. Finaal is het belangrijk om een omgeving van eenheid, openheid en vertrouwen te creëren. Vooral vertrouwen is extreem belangrijk. Leiderschapscompetenties De leider in deze context moet alvast beschikken over een ‘open geest’. Openstaan voor nieuwe ideeën,

ideeën van anderen, veranderingen, anderen helpen succesvol te worden… En engelengeduld. Sommige inspanningen duren lang voor ze vruchten afleveren. Ook zelfvertrouwen is belangrijk. Men moet immers openstaan voor risico’s en onzelfzuchtig zijn; het ego mag niet te groot zijn. Op interpersoonlijk vlak worden competenties als een goede communicator en luisteraar naar voor geschoven. Conflictmanagement Op het niveau van groepsvaardigheden is conflictmanagement essentieel. Dit soort samenwerking zorgt nu eenmaal voor conflict. Hierdoor zijn facilitatie en negotiatievaardigheden kritisch, alsook de capaciteit om gemeenschappelijke grond te vinden en het grotere geheel te blijven zien. In de praktijk haalden heel veel leiders in de klassieke hiërarchische organisatie de top zonder deze eigenschappen nodig te hebben. CEO’s die groot geworden zijn met oude interne succesvolle vaardigheden, staan nu voor de uitdaging om nieuwe collaboratieve vaardigheden te ontwikkelen.

ETION geeft een forum aan mensen met een mening over geëngageerd ondernemen.


Macro-economie

Het verdeelde gezicht van de Britten Het is vijf voor twaalf voor de brexit. Maar of het nu een harde of een zachte uitstap wordt, Brian Hilliard heeft er geen goed oog in.

Onderhandelingen Ondertussen is Europa heel duidelijk over de onderhandelingen. Die moeten verlopen in twee fasen. Pas wanneer duidelijk is hoe de scheiding zal verlopen, wil de Europese Unie over een handelsakkoord praten. “De Britten wilden deze twee fases meteen samen aanvangen en naast elkaar laten lopen, maar daar was geen sprake van voor Europa. Ondertussen loopt de tijd en het schema is zo strikt dat een goede oplossing bijna niet meer tijdig mogelijk is. Nochtans weten beide partijen dat een deal echt noodzakelijk is. Maar zelfs een extra periode van twee jaar lijkt me nog te kort.” Ondertussen merkt de chief economist op dat de voorstanders van een harde brexit bij de conservatieven niet echt realistisch zijn. “Het is belachelijk te denken dat we het verlies aan handel dat we gaan lijden door de brexit, gemakkelijk kunnen goedmaken door ons te richten op Amerika, Canada, China en Australië. Ik voorzie veel schade als er geen akkoord komt met Europa. Bovendien zal wat mij betreft elke oplossing die er komt,

Brian Hilliard is hoofdeconoom bij Société Générale in Londen. Vanuit zijn bevoorrechte positie stelt hij meteen vast dat de Britse regering nog steeds niet goed weet waarvoor ze wil gaan. “Het is moeilijk om te verkrijgen wat je wenst, als je zelf niet goed weet wat je wil”, is dan ook zijn opener.

“De oplossing zal altijd minder zijn dan de situatie vandaag.” Premier May heeft het niet voor de wind. Haar hoop om via verkiezingen een sterkere positie te verwerven was onterecht. Ze wilde de Europese Unie tonen dat ze een sterk mandaat had van haar bevolking. Haar doel was eveneens de wetgeving vlot door het parlement te krijgen. Haar positie is echter veel verzwakt, weet Hilliard, want “ze toonde niet alleen een verdeeld beeld van haar land aan Europa. Ze verloor ook haar meerderheid en moet nu rekenen op de Democratic Unionist Party van Noord-Ierland. Dat is een partij waarvan Labour niet echt veel moet verwachten. May krijgt bovendien af te rekenen met oppositie vanuit haar eigen partij.”

Brian Hilliard (hoofdeconoom Société Générale in Londen)

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 29


Macro-economie

minderwaardig zijn aan de situatie van vandaag als lid. We zien vandaag al een vertraging in het Verenigd Koninkrijk en ik denk dat die trend zich zal verderzetten.” Europese Unie Brian Hilliard merkt op dat de Britten de drang naar cohesie bij de Europese Unie sterk onderschat hebben. “Die taak werd toevertrouwd aan Michel Barnier. Hij houdt zich strikt aan het script en dat frustreert de Britten. Die willen meer flexibiliteit in de structuur en de aanpak. Neem nu het voorbeeld van de Noord-Ierse grens. Het Verenigd Koninkrijk wil daar een akkoord over zonder te praten over handel. De twee problemen zijn echter onafscheidelijk. Hoe kan je zeggen dat je geen lid van de EU bent en geen ‘harde’ grens hebben om de controle te garanderen over de toevloed van goederen naar je land? Misschien is er wel een elegante oplossing, maar ik zie er in elk geval geen. Het is normaal dat Europa daarover een oplossing wil alvorens tot handelsafspraken over te gaan.” Hilliard is niet echt optimistisch over de stand van zaken. “Veel aspecten in het proces stemmen me pessimistisch. Eén ervan is het verlaten van de Europese interne markt. Zelfs al verkrijgen we een overgangsakkoord, het zal niet perfect zijn. We gaan eindigen in een situatie die altijd minderwaardig zal zijn aan wat we vandaag hebben.” Tekst: Patrick Verhoest I Foto: GF Illustratie: Shutterstock.com

William Timmermans (partner bij Altius)

De brexit-tijd dringt voor beide partijen Met de brexit dreigt het alle kanten uit te gaan. Dat er geen akkoord komt, lijkt stilaan ook een mogelijke optie. Advocaat William Timmermans adviseert zijn klanten daar alvast rekening mee te houden bij het opstellen van handelsovereenkomsten. William Timmermans is partner bij Altius en volgt de brexit-evolutie met argusogen. De onderhandelingen duren al maanden en er is nog niets beslist. “Ik adviseer daarom in een brexit-clausule te voorzien als bedrijven of kmo’s een overeenkomst met een Brits bedrijf afsluiten. Dat kan gaan over bijkomende kosten van invoer, btw, douane of accijnzen. Hopelijk komt het niet zover want geen deal bereiken, is een horrorscenario.” Opzeg Er is afgesproken dat de onderhandelingen in twee fases zullen verlopen. De eerste fase gaat over de rechten van de burger, de te betalen rekening en het luik over Noord-Ierland. Europa wil pas naar de tweede fase — de eigenlijke handelsnegotiatie — overstappen als de eerste fase volledig geregeld is. Ondertussen

“Geen deal bekomen betekent een horrorscenario.”

wordt er gediscussieerd over de burgerrechten. Het grote punt van discussie is wie de ultieme rechter zal zijn over het regime dat vastgelegd zal worden, weet Timmermans: “Europa pleit voor het Hof van Justitie. De Britten geloven eerder in hun eigen rechtbanken, in het beste geval ‘begeleid’ door het Hof van Justitie. Bovendien wil het Verenigd Koninkrijk dat Britten in het buitenland hun

30

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION


ETION Nieuws

stemrecht behouden. Europa kan daar niet mee leven. Daardoor zijn we stilaan naar het tijdstip aan het evolueren dat mensen zich gaan voorbereiden op het uit elkaar gaan van beide partijen zonder akkoord. Al is dat voor niemand een goede zaak.” Indien de Britten Europa willen verlaten, zal hen gevraagd worden de openstaande rekening te betalen. Europa berekent die kosten op 60 miljard euro terwijl de Britten slechts bereid zijn 20 à 24 miljard euro te betalen. De eerste partij wil gewoon alle rekeningen vereffend zien. De tweede streeft naar wat zij noemt een faire deal. “Ondertussen lopen heel wat projecten verder en daar zijn budgetten voor afgesproken. De Britten blijven de rekening in vraag stellen en dat is uiteraard geen goede zaak voor de Europese Unie. Bij het ontbreken van een overeenkomst zou Europa de tegenpartij voor het Hof van Den Haag moeten dagvaarden, maar dan zijn we vertrokken voor een lang juridisch steekspel.” Het derde probleem is Noord-Ierland. De Noord-Ieren hebben alvast 56% ‘remain’ gestemd en zijn dus geen vragende partij om Europa te verlaten. “Noord-Ierland is het ‘BHV’ van de brexit. Als Noord-Ierland uit de EU stapt, moet men op zoek naar creatieve oplossingen. Niemand wil immers een fysieke infrastructuur op die grens. Maar ook daar is het penibel mocht er geen akkoord komen.” Verdeeld Europa Ondertussen weigert Europa over te gaan naar de tweede fase van de onderhandelingen, terwijl de druk op May toeneemt om dat wel te doen. Het Britse zakenleven wil immers duidelijkheid. Dat geldt ook voor de Europese landen die veel handel drijven met Groot-Brittannië, weet Timmermans: “Landen als België en Nederland willen duidelijkheid omdat ze zwaar geïmpacteerd zijn. Ik voorspel dat de verdeeldheid binnen Europa zal toenemen. We spreken immers over de vierde handelspartner van ons land. Een oplossing dringt zich dus op. De termijn met twee jaar verlengen zou een juridisch simpele oplossing zijn. Maar dan blijven de Britten zo lang nog lid en dat gaat hen veel geld kosten. Anderzijds wil Europa geenszins dat de Britten geen lid meer zijn en een soort van ‘pick and choose’-systeem opzetten, waarbij ze het beste voor hen laten voortbestaan.” Tekst: Patrick Verhoest I Foto: GF

Nieuw ETION-boek: Goestingarchitecten Van dwingende naar inspirerende organisaties Organisaties hebben het soms moeilijk om wendbaar in te spelen op de onvoorspelbare wereld van vandaag. Een hoge werkdruk en het gevoel zinloos werk te leveren, zet ook de medewerkers zelf onder druk. ‘Goestingarchitecten’ gaat op zoek naar organisaties die het over een andere boeg gooien. Twee jaar terug schetste Frederic Laloux op het ETIONforum het ideaalbeeld van de organisatie van de toekomst. In de ‘Goestingarchitecten’ voegen we de daad bij het woord. Op basis van concrete succesverhalen schetst dit boek een toekomstgericht maar tegelijk realistisch beeld van hoe bedrijven kunnen transformeren tot inspirerende organisaties. Organisaties uit diverse sectoren die weggaan van de klassieke hiërarchie en evolueren naar eenvoudige, waardengedreven structuren met een vernieuwd leiderschap. Want bedrijven waar medewerkers energie putten uit hun job, zinvol werk vinden én waar een sterke overkoepelende visie leeft, zijn broodnodig om langer met goesting te werken. Met ‘Goestingarchitecten’ schrijft gastauteur Mieke Van Gramberen het jaarlijkse ETION-boek. Mieke is algemeen directeur van Flanders Synergy en een veelgelezen opiniemaker over arbeidsorganisatie. ETION en Flanders Synergy werkten de voorbije jaren succesvol samen rond innovatieve en participatieve organisatievormen. In een bevattelijke hands-on-stijl reikt dit boek de belangrijkste inzichten en bouwstenen aan om zelf een echte Goestingarchitect te worden. Van Gramberen Mieke (2018), Goestingarchitecten. Van dwingende naar inspirerende organisaties, Leuven LannooCampus, 152 blz., ISBN 978 9401450 515. Het boek is vanaf 20 januari te verkrijgen in de boekhandel (prijs 16,99 euro). ETION-leden ontvangen in januari gratis een exemplaar via de post.

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 31


Toekomstgericht Ondernemen

Blockchain voor ondernemers Of veel ondernemers zich met bitcoin bezighouden, is maar de vraag. De onderliggende technologie van die digitale munt heet echter blockchain en die kent wel steeds meer toepassingen die hun nut kunnen bewijzen voor veel bedrijven. “De blockchaintechnologie voorziet erin dat partijen op een gestandaardiseerde veilige manier gegevens met elkaar kunnen uitwisselen en transacties aangaan”, zegt Arjeh van Oijen, senior managementconsultant en blockchain-expert bij IBM. “Blockchain maakt een unieke combinatie van een aantal bestaande technologieën zoals de cryptografie en de digitale handtekening. Daar komt bij dat het in zijn logica als één systeem opereert, maar fysiek wel meerdere identieke databanken verzamelt. In een blockchain worden de gegevens tegelijk op meerdere fysieke servers (nodes) opgeslagen. Het systeem controleert voortdurend of die nog overal consistent zijn. Wanneer er toch een fout zou optreden, kunnen de nodes onder elkaar beslissen wat de goede versie is. En dat gebeurt in principe door de macht van het getal. In het geval van bitcoin zijn er meer dan 6000 nodes die onder elkaar de gegevens beheren.”

32

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

Bitcoin Eén toepassing ervan, bitcoin, is wat men noemt een ‘non-permissioned blockchain’-netwerk, waarbij iedereen zich vrij kan aansluiten en een node installeren. De technologie zelf zorgt voor een automatische oplossing van eventuele conflicten. Het andere type, de ‘permissioned blockchains’, zijn vaak veel kleiner — gewoonlijk rond 5 à 10 nodes — maar de toegang wordt daar gecontroleerd door een of enkele initiatiefnemers, zoals een bank. “Het gaat hierbij meestal om commerciële toepassingen van de technologie, waarbij


Toekomstgericht Ondernemen

er zakelijke logica is toegevoegd. Deze logica wordt vastgelegd in zogeheten ‘smart contracts’: het systeem beheert de afspraken tussen twee of meer partijen als een transactie in het blockchainnetwerk. Blockchain heeft in die zin een geautomatiseerde notarisfunctie. Alle partijen hebben zicht op dezelfde informatie en vertrouwen er dan ook op dat alle verplichtingen zijn uitgevoerd. Digitaal kadaster Op die manier zijn er nu al een aantal concrete businesstoepassingen gelanceerd. Everledger is een traceringssysteem voor duurzame goederen zoals diamanten. Het systeem verhindert dat bloeddiamanten in de normale circulatie komen. In Honduras gebruikt men blockchain voor de registratie van onroerende eigendommen nadat er massale fraude was vastgesteld door corrupte ambtenaren in het oude systeem. IBM Global Finance (IGF) biedt klanten de financiering van de aankopen van hardware. IGF draait een omzet van 40 miljard dollar met zo’n 125.000 klanten. Een probleem voor IGF was de behandeling van financiële disputen rond die aankopen, zoals niet-betalingen of foute leveringen. Het oplossen van zo’n dispuut duurde te lang en ging gepaard met een uitstel van betaling ter waarde van 40% van het kapitaal. Door de invoering van blockchain kon die tijd drastisch worden teruggedrongen. Arjeh van Oijen: “Door de invoering van blockchain verhoogde de visibiliteit en transparantie van alle betrokken partijen op de gegevens van de transacties. Iedereen kon veel makkelijker aan die informatie en dat verhoogde de snelheid en de productiviteit rond het vinden van oplossingen.” Blockchain en trade finance KBC werkt intussen aan een toepassing van blockchain in het kader van handelsfinanciering (‘Trade Finance’). Dat is het terrein van bedrijven die over de grenzen heen handel willen drijven met klanten die ze niet goed kennen. Traditioneel wil de verkoper dan graag dat de goederen eerst worden betaald om pas daarna te leveren. Gewoonlijk vindt de koper dat geen goed idee. Heel wat mogelijke handelsrelaties geraken niet over die eerste hindernis. Er zijn dan wel financiële hulpmiddelen die hierbij kunnen helpen, maar bestaande producten zoals het documentair krediet of ‘letter of credit (LC)’ zijn te complex, te duur en te traag voor de meeste kleine bedrijven.

“KBC werkt in een consortium met Deutsche Bank, HSBC, Natixis, Rabobank, Société Générale en Unicredit.”

Hubert Benoot (general manager trade finance bij KBC).

Dat uiteindelijke blockchainaanbod zal op de eerste plaats het bestaande cliënteel van die banken aantrekken. De kern is het ‘smart contract’ tussen koper en verkoper, die onderling de voorwaarden voor de transactie afspreken. Alle betrokkenen hebben zicht op die eerste afspraak, maar ook op alle verdere stappen in de afhandeling van de transactie. Alles verloopt digitaal en dus razendsnel. Bovendien kan de bank van de koper zich garant stellen voor de betaling van een bestelling. “Banken krijgen zo de mogelijkheid om financiering aan te bieden. Belangrijk en vernieuwend is dat bedrijven die het platform gebruiken, transactie per transactie kunnen kiezen of ze dat willen of niet”, zegt Hubert Benoot. Tekst: Peter Ooms Illustratie: Shutterstock.com I Foto: GF

Hubert Benoot, general manager trade finance bij KBC: “Op basis van een geslaagde proof of concept hebben wij een aantal Europese banken benaderd om samen verder te werken aan een product. Het gaat om Deutsche Bank, HSBC, Natixis, Rabobank, Société Générale en Unicredit. Intussen werkt IBM voor ons aan een commercieel product dat begin 2018 klaar zal zijn.”

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 33


Betere feedback geeft betere kandidaten

Slechts 4 op de 10 werkgevers laten weten hoe het gesprek verlopen is, als VDAB een kandidaat heeft doorgestuurd om te solliciteren. Deze feedback bevat nochtans cruciale informatie om werkzoekenden te helpen bij hun zoektocht naar werk en om enkel de meest geknipte kandidaten te laten solliciteren.

Win-Win-Win Via de feedback van werkgevers over de sollicitant kan VDAB de bemiddeling bijsturen en beter afstemmen op de noden van zowel de werkgever als de werkzoekende. Zo verhoogt de kans dat de vacature sneller ingevuld raakt en dat iemand de job vindt die echt bij hem past. Hoe beter je als werkgever omschrijft waarom je een bepaalde werkzoekende niet selecteert, hoe gerichter de bemiddelaar van VDAB op zoek kan gaan naar andere, geschiktere kandidaten. Voor de werkzoekende levert dit ook waardevolle informatie op. Hij komt te weten aan welke punten hij nog moet werken, wat hij aan zijn sollicitatiegedrag moet veranderen en of hij zich eventueel nog moet bijscholen. En zo kunnen we bij VDAB de werkzoekende en de gemaakte afspraken van nabij opvolgen.

Zeg wat er beter kan Als een kandidaat niet voldoet, dan vertel je hem dat het best rechtstreeks en geef je bij voorkeur ook aan waar er nog groeimarge is. Als deze werkzoekende in begeleiding is bij VDAB, dan kan je het sollicitatiegedrag op drie manieren aan ons melden. Bij voorkeur registreer je dit zelf in ‘mijn VDAB’ via de sollicitatiefeedback-knop of via het formulier op vdab.be/sollicitatiefeedback. En je kan natuurlijk ook feedback geven aan je contactpersoon bij VDAB.

Driekwart van de werkgevers voorziet een opleidingsbudget, maar de communicatie over dat budget en over opleidingen kan nog een stuk beter. Blijkbaar onderschatten organisaties de wervende waarde van een opleidingsbeleid. Uit een recente bevraging van HR-dienstengroep Acerta bij 469 CEO’s en directieleden onthouden we dat bijna de helft van hen beseft dat opleiding en vorming ook noodzakelijk zijn voor de toekomst van hun bedrijf. Driekwart voorziet een budget. Eén kwart doet dat dus niet, maar dat betekent niet dat deze werknemers géén opleidingen krijgen, zo nuanceert Annelies Baelus, director Open Opleidingen bij Acerta. “Er is alleen géén specifiek budget voor voorzien.”

2877

Geregistreerd door werkgevers Geregistreerd door VDAB-bemiddelaar

We gaan voor 100% In 2016 werd er in totaal 2.877 keer sollicitatiefeedback genoteerd. In 36% van de gevallen werd dit door werkgevers zelf geregistreerd, de overige 64% gebeurde door een VDAB-bemiddelaar. VDAB streeft ernaar om rechtstreeks sollicitatiefeedback te krijgen van werkgevers voor alle vacatures.

Maar er wordt wel te weinig gecommuniceerd rond opleidingen, zo stelt Acerta vast, ook als er een budget is. Uit een eerdere bevraging van Acerta bleek al dat 43% van

“Onze bedrijven zien opleidingen nog te veel als een kostenpost en een verplichting.” de werknemers niet op de hoogte is van enig wettelijk voorzien opleidingsbudget. Annelies Baelus: “Dus zullen werknemers er ook niet naar vragen. Directie en leiding-


HR-management

(iStockphoto.com)

De wervende waarde van een opleidingsbeleid

gevenden, die dikwijls bepalen wie welke opleiding krijgt, zouden die opleidingen beter meer promoten.”

uitmaken van een toekomstgerichte strategie. Dikwijls zullen daarvoor opleidingen nodig zijn.”

“Een gemiste kans,” zo vindt Annelies Baelus, “want zo zitten medewerkers zelf nauwelijks aan het stuur en dat is niet zo goed voor de participatie. Onze bedrijven zien opleidingen nog te veel als een kostenpost en een verplichting, zeker nu de Wet Peeters een aantal dagen zal opleggen in plaats van een percentage van de loonkosten.”

Flexibel inzetbaar houden Een ander aspect van bijscholing is het aanwezige talent flexibel inzetbaar te houden, ook als het ouder wordt. Baelus: “Op die manier voorkom je ook de kosten die gepaard gaan met mensen te laten afvloeien en vervangers aan te

Annelies Baelus wijst nog op een ander aspect: “In de toenemende ‘war for talent’ zullen werkgevers moeten inzetten op het op peil houden van kennis en vaardigheden, maar ook op het ontdekken en ontwikkelen van onontgonnen talent. Wanneer arbeid schaars wordt, is het verstandig om binnen de muren te bekijken wie er eventueel omgeschoold kan worden of wiens talenten niet volledig benut worden. Een rematch van talent moet deel

(GF)

Onderbenut talent Nog te weinig bedrijven zien opleidingen als een wapen. Een eerste aspect daaraan is talent aantrekken. Baelus: “De nieuwe generatie vindt het toch wel belangrijk dat in hen geïnvesteerd zal worden en dat ze diverse ontwikkelingskansen krijgen. Jongere medewerkers willen ondervinden dat ze kansen krijgen en dat ze kunnen praten over mogelijkheden.” Op die manier wordt talentontwikkeling een sterk wapen in het streven naar goed werkgeverschap. Annelies Baelus (director Open Opleidingen bij Acerta)

trekken. Wellicht had men de oudere kunnen herscholen of inschakelen in een coaching- of opleidingstraject. Zo kan die met vernieuwde kracht aan het werk blijven. Het is natuurlijk wel zo dat men niet begint aan zo’n initiatief op het moment dat mensen al helemaal uitgeblust zijn.” Tekst: Jo Cobbaut

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 35


Leestip

We kennen allemaal de excessen uit het verleden zoals Lernout & Hauspie. Toen hebben heel wat Vlamingen belegd in één enkel aandeel zonder veel kennis van zaken. Op dit ogenblik zien we iets dergelijks met de stijgende koersen voor bitcoins en andere cryptomunten. Je moet weten dat die koersen ook heel snel kunnen dalen en dus moet je als belegger het risico beperken. Als die Vlamingen indertijd hadden belegd in een fonds waar Lernout & Hauspie deel van had uitgemaakt, dan zou dat al een groot verschil hebben uitgemaakt. In zo’n fonds zitten wel honderden verschillende aandelen: het failliet van één bedrijf zou een belegger niet eens gemerkt hebben.”

“Er blijft een angst om te verliezen.” (Pascal Paepen)

Op zoek naar rendement (Vlnr.) Geert Janssens en Pascal Paepen

In zijn nieuwe boek ‘De bewuste belegger’ raadt Geert Janssens beleggers aan om rationeler te werk te gaan bij hun beslissingen en zich minder te laten leiden door emoties zoals hebzucht en angst. Pascal Paepen, eveneens auteur en docent ‘Bank en beurs’, las het boek al en besprak met Geert Janssens een paar belangrijke tendensen op de financiële markten. In het boek stelt Geert Janssens de belegger vaak voor als zijn eigen grootste vijand. De emoties staan in de weg van de juiste beslissingen. Als u dat leest, wat denkt u dan? Pascal Paepen: “Het klopt gewoon. Ik beleg al dertig jaar en ik ondervind die emoties nog dagelijks. Ik ben een mens en geen robot. Er blijft een angst om te verliezen. Dat maakt dat je als belegger van nature het risico schuwt. Rationeel weet ik echter goed genoeg dat er zonder risico ook geen winst kan zijn. Het komt er dus op aan om daarmee om te gaan op een gecontroleerde manier.

36

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

Geert Janssens: “Je hebt verschillende manieren om de emotie onder controle te houden. Ten eerste moet je zelf weten dat je die emoties hebt. Angst, hebzucht, hoop… Het is een realiteit en het is goed dat je weet hoe je zelf scoort op dat vlak. Daarom heb ik een aantal tests mee opgenomen in het boek, zodat elke lezer voor zichzelf kan uitmaken hoe groot zijn eigen risicoappetijt is. In functie daarvan kan je dan ook de juiste beleggingsproducten kiezen. Een tweede tip die ik zou willen meegeven gaat dan over die keuzes. Hou een dagboek bij over de belangrijke aankopen en verkopen. Schrijf daarbij ook de overwegingen en argumenten op die tot de beslissing hebben geleid. Op die manier kan je achteraf teruggaan en de verwachtingen vergelijken met de concrete resultaten na een aantal jaren. Zo kan je soms wel genieten van een stijgende koers, maar is het aandeel dan gestegen om de reden


Leestip

die jij voor ogen had? Of zijn misschien wel alle aandelen in prijs gestegen omdat Mario Draghi de rente zo laag houdt?”

nen om alternatieven voor het spaarboekje te vinden.”

Het enthousiasme voor de beurs neemt wel toe. Is de lage rente daar de belangrijkste oorzaak voor? Pascal Paepen: “Zeker, maar je ziet toch nog dat er een 330 miljard euro op de Belgische spaar- en zichtrekeningen staat. Dat is veelal geld van mensen die zich niet wagen aan avonturen op de beurs. Maar ze beseffen niet dat zij net zo goed hun vermogen op het spel zetten. Door de inflatie vermindert de waarde van hun geld systematisch. In België kennen we nu een inflatie van 1,5 percent, terwijl de banken zo goed als geen rente meer betalen. Het heeft dus helemaal geen zin om zoveel cash aan te houden.”

Pascal Paepen: “Maar ik heb wel de indruk dat de Belgische regering net het tegenovergestelde doet. Met het invoeren van de effectentaks bijvoorbeeld komt er alweer een afstraffing van mensen die beleggen. Het ergste van al vind ik dat het hier vaak gaat om ondernemers en zelfstandigen, die niet anders kunnen dan zelf te zorgen voor hun pensioen. Zij kunnen namelijk niet genieten van het hoge ambtenarenpensioen dat door de overheid wordt voorzien en dat ook buiten schot blijft. Ik vind dat de regering in België dus alleen maar negatieve maatregelen neemt. Het contrast met Nederland is dan ook heel groot: daar heeft men net beslist om de roerende voorheffing volledig af te schaffen, bij ons heeft men ze net nog verhoogd naar 30%. De Belgische regering doet dus het tegenovergestelde van wat zou moeten.”

Geert Janssens: “Die angst om te beleggen van de Vlamingen heeft zeker te maken met risicoaversie. Dat zien we ook aan het gebrek aan ondernemerschap. Dat is onze volksaard, vrees ik.”

“Hou een dagboek bij over de belangrijke aankopen en verkopen.” (Geert Janssens)

Maar ook de overheid speelt hierin een belangrijke rol. Wat kan de regering doen om het beleggen aan te moedigen? Geert Janssens: “Ik denk inderdaad dat de politici de plicht hebben om de bevolking te wijzen op het gevaar van die negatieve reële rente. We moeten met zijn allen uit de schuilkelder komen en op een verantwoorde manier begin-

Tekst en foto’s: Peter Ooms

DE BE W U S T E BELEGG ER

Het bo ek vang wo De bewuste beleg rd je uit je vrijbl genodig ger legt de ijv lat hoog d tot zijn de end besliss , en we en welke een kleine ze len IV l bij jez en V ve lftest. jouw ps hoofdstu elf. Bij Op rp yc ‘risico’, hologische lichte lectuur kken je moe basis daarva aantekortko n kun t lezen : de illu sie van . Ho waarom mingen ze confronter het voor . Je lee en je na e dan ook gingsre je niet leert rt sp melijk de ell ware aa en en van ee sultaten met de rd rd aan (te chnisch zijn verrass er gemaakte deugd van ge kennen van en duld. Je fouten om die e) , want kennis kennis, maa d genoeg nie zwakke leert beelden t het ge r zij nu belegvolg va en tips ttig te gebruik n vooral te n een wijten om de en. Ge ge aa ve br er n le ek he t Ja valkuile t Geert Ja n vana nssens geeft onvermogen f nu te dernem nssens is ho ontlope talrijke voor ofdecon en. Hi n. j is Ma porate oom bij ster of Finance ETION Ar onderw . en expe erpen, Hij publiceer ts in Econom rt parti de finan de onde ics als cipatief oo ciële cr r isis en meer over m k Master in onbedrijfs Corac Experts financie ro-econom ische over he ring. t boek De bewu ‘We be ste beleg driegen ger toont ons ho onszelf voor tduren e we m eel-eco d, al et nomisc he mate zelfkennis en is dat onge Pascal wild. Ge rie ste Paepen ert rker ku een beter inz , docen t ‘Bank nnen sta icht in Janssens & beurs ‘Gezond de finan an.’ ’ en ‘In verstan citernatio ten leg d en naal on go gen de derneme basis vo ede inzichten Jan De n’ in de we or een Bo nieuw rking va Merrill, ndt, Co-foun sta n ndaard der Co Lehman nsortium werk vo de financiële en SG ma Londen Advisory or rk‘Dit bo en Fra Partners de belegger.’ ek nkfurt , ex-Go heeft er kan je geru ldman st Sachs, nstige dereen gevolge van een wa die op arschu n de beur voor uw ze sens ko wing vo lfbeeld. s actie stbaar orzien: ” f ad is. Ve “D vies da Hans Ve t u veel Voor de aand rplichte lectu e lectuur rbo (Universi ven, profes ur ac geld en so teit An stress htige lezer bie voor ietwerpen r bedrijfseth kan be iek en ) sparen dt Jansduurzaa !’

De bewuste belegger

Laat je niet langer leiden door emoties

m onde

rneme

n

ns

Geert Jansse

In zijn nieuwe boek brengt Geert Janssens, hoofdeconoom van ETION, een geïntegreerde visie op beleggen. Daarbij schenkt hij bijzondere aandacht aan de emoties die de investeringsbeslissingen mee bepalen en die er al te vaak toe leiden dat beleggers niet het maximale rendement behalen.

Geert

Jansse

ns

DE BEWU BELEGSTE GER laat je niet langer leiden door emotie s

Aan de hand van een aantal testvragen peilt hij niet alleen naar het inzicht in financiële fenomenen, maar dwingt hij de lezer ook om de eigen risicoappetijt correct in te schatten. Dat essentiële inzicht vormt dan de basis voor het uitwerken van een beleggingsstrategie. Janssens Geert (2017), De bewuste belegger. Laat je niet langer leiden door emoties, Amsterdam: Amsterdam University Press, 264 blz., ISBN:9789462987296.

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 37


(Foto Jill Moors)

Ondernemerschap

Jan Boeckx, algemeen directeur van maatwerkbedrijf Amival, mocht de ‘De Kempenaar 2017’ in ontvangst nemen.

Talenten van bijzondere mensen Het Turnhoutse maatwerkbedrijf Amival kreeg de ‘Kempenaar van het jaar 2017’. ETION reikt die prijs jaarlijks uit aan een Kempens bedrijf dat duurzame groei realiseert, met aandacht voor mens en omgeving. Exact 53 jaar geleden werd in het lokale Begijnhof een initiatief opgestart om mensen met een arbeidsbeperking van werk te voorzien. Vandaag opent algemeen directeur Jan Boeckx niet alleen een nieuwe bedrijfshal voor een deel van zijn 400 medewerkers. Zijn bedrijf bereikte ook een omzet van 6 miljoen euro. Bovendien werd Amival verkozen tot ‘Kempenaar van het jaar 2017’. Vier-letterwoord Jan Boeckx bouwt al jaren zijn visie uit rond het woord VIER. Het staat voor verantwoordelijkheid, integriteit, eerlijkheid en respect. Voor hem zijn dit de fundamenten om duurzame relaties op te bouwen: “Omdat we bij Amival met een bijzonder kwetsbare doelgroep aan de slag gaan, moet duurzaamheid de

“We moeten onze mensen een betrouwbaar kader kunnen bieden.” (Jan Boeckx) kern vormen van alles wat we doen. We moeten onze mensen een betrouwbaar kader kunnen bieden. En dat is voor ons de beste motivatie om samenwerkingen

38

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

op lange termijn aan te gaan met al onze partners.” Het succes van zijn bedrijf is volgens de directeur simpel te verklaren. Er wordt zeer goed geluisterd naar de noden van de bedrijven in de omgeving. Daar wordt dan op ingespeeld, weet hij: “Eerst stapten we mee in de noden en behoeften van de grafische sector, die bloeide rond Turnhout. Nadien verschoof de klemtoon naar de healthcare. Gezien de aanwezigheid van grote spelers in de buurt, was dat een logische keuze. Daarom bouwden we dat uit als specialisatie. We investeerden in de specifieke infrastructuur die de sector vereist. Vandaag werken we dan ook vooral in de healthcare, de voeding en de grafische sector. Daarnaast gaan we op locatie in diverse gebieden.”


Economisch ecosysteem Jan Boeckx benadrukt het belang van zijn werknemers bij elke belangrijke beslissing: “Telkens we knopen moeten doorhakken, houden we rekening met het economisch ecosysteem waarin we ons bevinden. Bij elke beslissing staan onze mensen centraal, evenals de klanten, onze leveranciers en de lokale overheden. Iedere keer weer onderzoeken we de impact van onze beslissingen op hen. Groeien doen we puur uit eigenbelang. Die groei is bedoeld om onze maatschappelijke doelstelling waar te maken. Dat is aangepast, zinvol en lonend werk aanbieden aan mensen met een arbeidsbeperking. Deze 400 mensen kunnen zich bij ons ontwikkelen en ontplooien. Dat is voor ons de essentie van groei: hen naar een hoger niveau tillen en hén doen groeien.”

“Meer en afwisselend werk kunnen bezorgen aan mensen met een arbeidsbeperking is ons doel.” (Tim Tilsley) Kempense bescheidenheid Amival is trots en vindt de onderscheiding zelf ook verdiend. Boeckx vindt dat hij komaf moet maken met de bescheidenheid die de Kempenaar weliswaar siert. Die neemt niet weg dat men naar buiten mag komen met goed werk. “We richten ons echt naar mensen die het op de arbeidsmarkt niet gemakkelijk hebben. We proberen daar heel veel mee bezig te zijn en te zorgen dat mensen kunnen groeien. Weet dat we in een heel harde economische wereld meedraaien. Alles moet daarbij heel professioneel gebeuren. Er zijn strenge kwaliteitsnormen. Dat moet bij ons zelfs beter dan bij andere bedrijven.” Ook Tim Tilsley, manager Verkoop en Communicatie bij Amival, wijst op het belang van groei. “Niet om winst te maken, maar om te zorgen dat we ook in

Maatwerk inVlaanderen De sector van de maatwerkbedrijven (voormalige beschutte werkplaatsen) in Vlaanderen telt 17.330 doelgroepmedewerkers (21.000 in het totaal). Die worden tewerkgesteld in 49 bedrijven. Zij creëren tewerkstelling op maat, aangepast aan de competenties van hun werknemers met een beperking. Maatwerkbedrijven fungeren als toeleveringsbedrijf voor reguliere bedrijven en verschaffen daarnaast ook een brede waaier aan diensten. Met een omzet van meer dan 330 miljoen euro op jaarbasis, vormen zij een significante schakel in de Vlaamse economie.

(GF)

Ondernemerschap

Tim Tilsley (manager Verkoop en Communicatie bij Amival)

de toekomst werkzekerheid kunnen bieden. Meer en afwisselend werk kunnen bezorgen aan mensen met een arbeidsbeperking is ons doel. Aangezien bepaalde soorten taken minder voorkomen, moeten we geregeld op zoek naar nieuwe soorten taken. Vandaar dat we moeten blijven investeren en innoveren.” Tussenschotten Tilsley en Boeckx maken overigens niet graag onderscheid tussen de sociale economie en de gewone. Jan Boeckx: “Een belangrijk verschil is wel hoe wij met onze mensen omgaan. We willen met hen een langdurige relatie aangaan en proberen daarbij naar buiten te komen als elk ander economisch bedrijf. De kwaliteit van onze productie moet conform de normen zijn.” Tim Tilsley wijst op het belang van opleiding en mensen naar een hoger niveau tillen: “We bieden hen de nodige tools aan om dat te bereiken. Met deze mensen kan je dan ook gigantisch veel bewerkstelligen. Zo krijg je bedrijven als Janssen Pharmaceutica die heel bewust met ons willen samenwerken. Ook voor hen is er voldoende meerwaarde.”

Meer informatie over deze bedrijven en hun mogelijkheden op www.groepmaatwerk.be. (PV)

Tekst: Patrick Verhoest

ETION

• ondernemen 2017 • november-december • 39


Cocktail

Kick-Off West-Vlaanderen

(Foto’s Dries Decorte)

Waar beter dan óp een sportveld voel je het belang van cultuur, samenspel en teamspirit? Onder de noemer ‘Culture Club - Culture Clash - Culture Cloud’ trapte ETION West-Vlaanderen op woensdag 20 september het werkjaar af.

De Kempenaar 2017

(Foto’s Jill Moors)

Tijdens een drukbijgewoonde editie reikte ETION Kempen op 18 oktober zijn jaarlijkse ondernemersprijs ‘De Kempenaar’ uit. Het was Jan Boeckx, algemeen directeur van het maatwerkbedrijf Amival, die de trofee in ontvangst mocht nemen. Een interview met hem leest u op pagina 38.

(Vlnr.) Jesse Peeters (Dienstenthuis) en Tine Hens (Dienstenthuis).

De vertegenwoordigers van de drie genomineerde bedrijven: (vlnr.) Paul Bevers (Events Catering Bevers), Jan Boeckx (Amival) en Eric Primus (VanRoey.be).

Book & Breakfast: De kleren van de leider

(Foto’s W&F Koen Fasseur)

Koen Marichal (Expertisecentrum Leiderschap van Antwerp Management School) schreef samen met Jesse Segers het boek ‘De kleren van de leider’ over de betekenis van leiderschap, de rollen en verantwoordelijkheden, de overtuigingen en motivaties. Hij kwam het boek voorstellen tijdens een Book & Breakfast in Antwerpen.

Koen Marichal (Expertisecentrum Leiderschap van Antwerp Management School)


Cocktail

Bedrijfsbezoek Haystack

(Foto’s W&F Koen Fasseur)

Op 29 september bracht ETION Brabant-Brussel een bezoek aan Haystack, marktleider in product- en marktoptimalisatie. Het bedrijf, met hoofdkantoor in Leuven, biedt vernieuwende methodes en vooruitstrevende technieken aan in marktonderzoek en is gespecialiseerd in zowel sensorisch onderzoek als shopperonderzoek. De ETION-leden kregen ruimschoots de gelegenheid om te kijken, horen, proeven, ruiken en voelen wat Haystack doet.

Gastheer Ludovic Depoortere (founder Haystack).

Jo Michiels (Batiself)

Peter Lenaerts (Acerta)

Hip & Happening

(Foto’s Johan Martens)

ETION Oost- en West-Vlaanderen bundelden hun krachten voor de kick-off van de jongerenwerking op 26 oktober. De start van een nieuwe werking binnen Oost-Vlaanderen en tegelijk het startschot van opnieuw een leuk en inspirerend werkjaar voor de West-Vlaamse jongeren. Inspirators van dienst waren Bruno Van Gils (CEO van Café Costume) en de twee vriendinnen-zaakvoerders Chloé Vanderheyden en Stephanie Dupont van Oats & Heremiet.

(Vlnr.) Dennis Houthoofd (Horsum), Hilde de Rore (De interieurdokter) en Anouk Mattheus (Formail).

(Vlnr.) Wouter Cop (Directlease), Toon Bockaert (Bockaert & Thienpont), Benjamin Daemen (Café Costume) en Pieter Bockaert (Bockaert & Thienpont).

ETION

• ondernemen 2015 • september • 41


Doordenker

Werk niet te veel samen uit dat we hierdoor langer doen over onze taken en dat multitasken nefast is voor de kwaliteit van ons werk.

Uit een onderzoek aan de Universiteit van Virginia blijkt dat kenniswerkers 70 tot 85% van hun tijd besteden aan (virtuele) interactie met anderen. Ze vergaderen en beantwoorden e-mails, maar ze reageren ook op berichten van ettelijke communicatieplatforms. Internationalisering en digitale hyperconnectiviteit veranderen de manieren waarop mensen samenwerken. We zien al een evolutie van hiërarchisch ingestelde organisaties naar netwerkstructuren en dynamische teams. Deze evoluties verhogen het belang van interactie en samenwerking. Niet alleen binnen teams, maar ook tussen organisaties en externe partijen zoals consumenten. Communicatieplatforms — zoals Slack, Chatter, Yammer of zelfs Whatsapp — maken samenwerking via digitale weg mogelijk. Maar die evolutie stelt zo haar uitdagingen. Door de veelheid aan samenwerkingsvormen en de bijhorende interactiviteit zitten werknemers quasi constant in collaboratiemodus. Problemen Daar zijn twee problemen mee. Ten eerste leidt dit tot een staccato werkritme, waarin onze aandacht steeds onderbroken wordt. Onderzoek wijst

42

november-december

• ondernemen 2017 •

ETION

Ten tweede blijft er tussen al die interactiviteit weinig tijd over voor wat Cal Newport van de universiteit van Georgetown ‘deep work’ noemt. Dergelijk ‘dieptewerk’ is een vorm van contemplatief werken waarin je je intellectuele capaciteiten volledig kan toeleggen op een bepaald probleem. Werk dat aandacht, concentratie en vaak ook afzondering vereist. Sommige medewerkers spenderen echter zoveel tijd aan interactie met anderen dat er hiervoor geen tijd overblijft.

“Al die interactiviteit laat weinig tijd over voor deep work.”

Dat is jammer. In een kenniseconomie waarin werknemers vooral waarde creëren met hun cognitieve vaardigheden is dieptewerk minstens even noodzakelijk als samenwerking. Zeker, de kruisbestuiving van ideeën leidt tot nieuwe inzichten en betere ideeën. Maar er moeten wel eerst ideeën zijn, voor men ze kan uitwisselen. Die komen meestal niet voort uit vergaderingen of chatsessies. En ook niet altijd uit creatieve brainstormsessies. Oplossingen bedenken voor complexe uitdagingen vergt evenzeer individueel denkwerk zonder afleiding. Balans Het belang van dieptewerk zal ook niet afnemen. In de huidige industriële omwenteling zal slimme software steeds meer berekenbare cognitieve taken overnemen. Creatief en kritisch denkwerk is moeilijker te automatiseren. Ze vragen een vorm van twijfel en de wil om veronderstellingen in vraag te stellen. Je kan veel vragen aan de zoekmachine van Google of de Siri-app van Apple, maar hun eigen algoritme in vraag stellen, is toch van een andere orde. Complex en kritisch denkwerk behoren daarom tot de tien belangrijkste vaardigheden van de toekomst volgens het World Economic Forum. Samenwerking ook trouwens, laat dat duidelijk zijn, maar daarom niet constant. Leidinggevenden en werknemers doen er dus goed aan de balans te bewaken tussen collaboratief en contemplatief werk. Zoals door gericht tijd voor de twee uit te trekken. Bijvoorbeeld, niet alleen vergaderingen inplannen, maar ook dieptewerk. Een gezonde balans tussen interactiviteit en proactief denkwerk zorgt ervoor dat een organisatie niet verloren gaat aan hyperactiviteit. Tekst : Jochanan Eynikel,businessfilosoof ETION I Foto: Jan Locus


im verzu k a p aan m verzui

aanwez beleid igheids-

t

r van ko k a p n a Is de a akelijk? z nood

n bleme nd pro et a m ie n h imt, is r heeft l n. Daa ig kort verzu een signaa e d r o f n w ld o a k k u t ie e lv z e e rd en kan and ve taan. H elatee Iedere aar als iem rbij stil te s en werk ger de mede- n t mee. M kelijk om hiee of er kunn gesprek me npak kan ee a a noodz demotivati n. Een goed n. Zonder a n e ij a s z v s n n lo e ij p z veel o roblem privép kan vaak al staan. t r werke cultuur on verzuim

Is een aa nwezigh eidsbeleid n o o d zakelijk? Ja, heel zeker, cr ucia op

de ho al hie ziekte. ogte zijn van uw rbij is dat uw me visie ove d r aanwe ewerkers z igheid en Een aanw duidelijk ezigheidsbeleid • Aan w weet wat te doe zorgt ervoor dat ie je nb iedereen afwezigh persoonlijk zie ij ziekte: k e id m elden en doorgev • Wann en de duur e van • Welke er medische con? gesprekk trole aan en tijden vragen? s en na d Een aanw e afwezig e z heid? ig h e idsbeleid afsprake n. zorgt voo r heldere

verzuim opvolgen Wie is verantwoordelijk voor de opvolging van verzuim? De leidinggevende heeft een cruciale rol in de opvolging van verzuim in zijn afdeling. Hij dient daarvoor over de nodige informatie te beschikken. Wie is vaak afwezig? Hoe lang afwezig? Heeft de persoon al een gesprek gehad? Heeft de medewerker al een controle gehad en wat was het resultaat? Mediwe kan u een tool aanbieden zodat de leidinggevende toegang heeft tot alle relevante informatie.

Mediwe vzw Medische controles bij ziekte • op een transparante en deontologische wijze • in heel België Webtool Mijn Mediwe • online opvolging controles • uitgebreide opvolging van verzuim per medewerker Adviesverlening • uitwerken en/of onderhouden van een aanwezigheidsbeleid op maat • opleiding aanwezigheidsgesprekken

Vraag vrijblijvend informatie en/of een demo van onze webtool: Mediwe vzw - Sneeuwbeslaan 20 bus 04 - 2610 Wilrijk T 03 220 61 00 - www.mediwe.be - mediwe@mediwe.be


Ondernemen  

Ondernemen is het forum voor geëngageerde ondernemers

Ondernemen  

Ondernemen is het forum voor geëngageerde ondernemers

Advertisement