Folleto PL 15-16

1. CONSIDERACIÓNS PREVIAS 2. HORA DE LER 3. LECTURA 4. ESCRITURA 5. ALFABETIZACIÓN INFORMACIONAL 6. RÚBRICAS PARA AVALIAR

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ilustración de Óscar T. Pérez

1. CONSIDERACIÓNS PREVIAS Como principios básicos comúns a todas as áreas que se concretarán en cada departamento nas programacións didácticas, están os seguintes: 

Ensinar e empregar as técnicas e estratexias oportunas para mellorar a comprensión lectora, a expresión escrita, e as pautas para unha eficiente busca documental.



Enriquecer o vocabulario específico de cada área, e incorporalo na produción de textos e traballos escritos.



Introducir a lectura de libros, xornais, revistas especializadas e outros documentos como instrumento complementario de aprendizaxe en cada materia.



Deseñar actividades de comprensión, expresión e busca relacionadas cos materiais de traballo ou coas distintas conmemoracións (Día do libro, Semana da biblioteca escolar, Semana da Literatura de Tradición Oral, Día da poesía, conmemoracións...).



Ensinar ao alumnado estratexias e técnicas para resumir, analizar e reelaborar a información contida nos distintos textos e soportes de información.



Desenvolver actividades de educación documental que favorezan a adquisición 2

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA das destrezas necesarias neste eido: manexo da orde alfabética e ordenación e clasificación de datos; emprego de índices, sumarios, catálogos, menús despregables

(en

programas

informáticos,

páxinas

web...),

hipertexto...;

interpretación de abreviaturas, siglas, lendas de mapas e planos, gráficos e outros símbolos... 

Elaborar pautas, consensuadas por todos os departamentos para determinar como valorar aspectos como a ortografía, presentación ordenada e axeitada de traballos e tarefas, ou realización de traballos relacionados cos itinerarios lectores



Planificar traballos de investigación nos que se proporcionen as directrices a seguir: tema ou temas, guión que recolla os apartados que se deban tratar, bibliografía recomendada ou obrigatoria, forma de presentación (documento impreso ou manuscrito, presentación, gravación...), normas de presentación, prazos de entrega e baremo de valoración ou rúbrica.



Establecer itinerarios lectores.



Incluír as actividades desenvolvidas e a súa valoración na memoria final do curso.



A petición do Departamento de Música: 

Incluír exercicios en forma de xogos (mencionados no apartado 7) nas titorías de 1º y 2º curso.



Acordar en CCP a valoración da limpeza, ortografía, adecuación... nos exames e traballos.



A petición do Departamento de Lingua Inglesa: 

Unha suxestión podería ser a figura do alumno-titor de cursos superiores (por exemplo terceiro ou cuarto da ESO) que traballara voluntariamente con alumnos dos cursos inferiores (primeiro ou segundo) para que lles suxerisen lecturas axeitadas ou mesmo traballaran algún libro en común; sempre baixo a supervisión dun profesor/a responsable.



Outras observacións deste departamento, que sen dúbida agradecemos, permítennos ver que non chegamos ao profesorado novo que non sabe como actuar na ”hora de ler” ou descoñece estratexias para incentivar ao alumnado.

Ese tan requirido folleto inicial sobre o PL e sobre a biblioteca enténdese como imprescindible.

3

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ilustración de David Sala

2. HORA DE LER Durante o curso 2010-2011 implantouse, co obxectivo de crear ambientes lectores, a “hora de ler”, un tempo de vinte minutos diarios dedicados á lectura silenciosa en horario lectivo. Fíxose do seguinte xeito: 

As sesións de clase reducíronse a 47 minutos e os dous recreos a 19, co cal conseguimos un excedente diario de 20 minutos para ler.



Ao subir do primeiro recreo, o alumnado comeza a sesión de lectura onde está previsto desenvolver a terceira sesión (aula, ximnasio, aulas específicas), e a cargo do profesor da materia correspondente.

As normas relativas á hora de ler, aprobadas na CCP do 16 de novembro do 2010, son as seguintes: 

A sesión de lectura, que é obrigatoria, debe formularse de forma que fomente o hábito lector e o gusto pola lectura.



Durante este tempo non se poderán facer deberes nin outra cousa distinta á actividade de lectura libre e silenciosa.

4

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA 

Unicamente se permitirán libros. De forma periódica autorizarase a lectura de prensa escrita; anunciarase con tempo suficiente a semana dedicada a esas lecturas.



Elixirán libremente o libro que desexen ler. É importante que se sintan cómodos coa lectura escollida, polo que poderán cambiala se o desexan.



A sesión de lectura non pode ir ligada á realización de actividades posteriores.



O alumnado deberá traer o material necesario para o desenvolvemento da actividade.



En cada grupo rexistraranse as incidencias da “hora de ler” no parte de faltas.

Considerarase coma unha sesión máis (3ª hora), na que o profesor/a anotará se o alumnado non trae o material de lectura (SM) e calquera suceso que poida acontecer nesa sesión. No caso dalgunha apreciación máis ampla, farase constar na parte traseira.



Cando a hora de lectura se faga nunha materia con aula específica, o alumnado terá que encargarse de levar o seu libro.



Esta actividade está suxeita ás normas de convivencia do Centro. As condutas contrarias deberán corrixirse de xeito reparador; algunhas maneiras poderían ser: — Realización de traballos específicos durante os recreos ou en horario non lectivo.

— Lectura de material levado polo profesorado e esixencia de realizar con posterioridade algunha actividade sobre a lectura.

— Só naqueles casos de condutas disruptivas reincidentes deberiamos recorrer ao parte de incidencias.



O papel do profesorado na sesión de lectura consistirá en: — Exercer un papel activo axudándoos a elixir o libro con arranxo á súa idade, ritmo de aprendizaxe e carácteres peculiares.

— Motivar e incentivar ao alumnado para que lle guste a lectura.

— Procurar actitudes lectoras para que poidan imitar as condutas do profesorado.

— Rexistrar as incidencias da “hora de ler” no parte de faltas.

5

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ilustración de Rommel Joson

3. Lectura Se ensinamos a ler comprensivamente e fomentamos aprender a partir da lectura, estamos facilitando aprender a aprender, é dicir, aprender de forma autónoma nunha multiplicidade de situacións.

En moitas ocasións, o traballo da lectura consiste en ler un texto seguido dunha ficha de actividades dedicada a aspectos de morfosintaxe, ortografía, vocabulario e comprensión. Estas actividades, adoitan consistir en responder a algunhas preguntas sobre aspectos concretos do texto lido.

Esta práctica, tan estendida, é cuestionable, xa que aínda que efectivamente se avalía a comprensión lectora, non se intervén no proceso que conduce a ese resultado. É dicir, non se incide na evolución da lectura para proporcionar guías e directrices que permitan comprendela; e polo tanto, non se ensina a comprender.

En definitiva, as estratexias tradicionais de avaliación da comprensión lectora, tenden a suplantar o seu ensino.

Sen menoscabo da utilidade que estas actividades poidan ter para a aprendizaxe da lectura e doutros aspectos da linguaxe, neste proxecto preséntanse outras estratexias que favorecen a comprensión lectora. Ademais, coas propostas aquí recollidas preténdese fomentar tamén o goce da lectura.

6

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ensinanza de estratexias As actuacións que se enumeran a continuación son suxestións para o profesorado; non se trata de levalas a cabo todas xuntas, nin sequera ao longo do curso. Hai que ter presente que este é un documento marco para o desenvolvemento dos vindeiros Plans Anuais de Lectura.

O docente debe ter coñecementos sobre os mecanismos implicados na actividade lectora, o que lle permitirá analizar as causas que dificultan a comprensión de textos, realizar propostas de mellora e ensinar o emprego de distintas técnicas.

As estratexias usadas no proceso lector varían segundo os obxectivos da lectura, que son múltiples. O alumnado ten que saber o que se pretende coa lectura: abstraer ideas, poñer título, encontrar datos concretos, buscar resposta a un problema, sintetizar o texto...

Cada unha destas finalidades require a aplicación de destrezas específicas e distintas que cómpre ensinar antes de esixir unha práctica correcta e que moitas veces, erroneamente, supoñemos aprendida. Non podemos esixir ao alumnado algo que non lle ensinamos previamente.

Un lector competente utiliza múltiples habilidades, tales como: 

Clarificar os fins e esixencias da tarefa, sexan explícitas ou implícitas.



Identificar os aspectos importantes da mensaxe e centrar a atención neles.



Determinar ao longo da lectura se se vai entendendo ou non.



Autocuestionarse con preguntas do tipo quen, que, cando, como, cal e por que.



Emitir inferencias.



Empregar imaxes e analoxías.



Reler cando se detectan fallos na comprensión.



Recuperarse das distraccións e interrupcións.



Elaborar esquemas.



Utilizar organizadores previos que sitúan e contextualizan a lectura.



Parafrasear e repasar.

Para traballar estas e outras estratexias deseñaremos actividades que poden

7

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA agruparse en tres apartados. Algunhas das que se poden levar a cabo son: a) Antes da lectura: 



Coñecer os obxectivos da lectura: 

Ler para obter unha información precisa.



Ler para seguir as instrucións.



Ler para obter unha información de carácter xeral.



Ler para aprender.



Ler para revisar un escrito propio.



Ler por pracer.



Ler para comunicar un texto a un auditorio.



Ler para practicar a lectura en voz alta.



Ler para dar conta de que se comprendeu.

Realizar actividades para o desenvolvemento da atención e a memoria: reter palabras clave ou fundamentais, recordar datos para responder a preguntas, lembrar detalles, datos illados, datos coordinados...



Formular preguntas, dirixidas polo profesor, para activar os coñecementos previos do alumno: 

Axudalos a fixarse en determinados aspectos do texto que poden activar o seu coñecemento previo: “que vos vén á mente con esta palabra, frase, título, debuxo, etc?”

 

Animalos a que expoñan o que coñecen sobre o tema.

Achegarse previamente ao tema contido nun texto e introducir o contexto no que se produciu, mediante o descubrimento ou a explicación das ideas e conceptos básicos do mesmo e a relación entre eles.



Presentar o texto como un conto, narrándoo de forma sinxela e viva; logo, entregarlles o texto para que o lean en silencio.



Descubrir de que trata a lectura a partir do título ou das imaxes.



Efectuar actividades para traballar o vocabulario, unha vez detectadas polo profesor as palabras con máis dificultade ou os conceptos clave.



Analizar a estrutura lingüística e conceptual do tema.

8

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA 

Outras actividades previas á lectura: 

Realizar a ficha bibliográfica completa (autor/a, ano de edición, título, cidade onde se publicou, editorial; pódese engadir o número de páxinas e o formato).



Estimular a realización de comentarios espontáneos co fin de compartir ideas previas, expectativas e intereses ante a lectura.

b) Durante a lectura: 

Lectura expresiva e exemplificadora do profesor.



Lectura individual e silenciosa do alumno antes da lectura en voz alta.



Lectura compartida.



Lectura con obstáculos: textos escritos de dereita a esquerda, eliminación da parte superior ou inferior das liñas, eliminación de palabras ou letras, elementos tachados...



Ler para facer predicións (consecuencias, secuencias intermedias, ideas e argumentacións varias...).



Formular preguntas sobre o lido; poden escribir preguntas que suscite o texto, para comprobar posteriormente se foron contestadas.



Aclarar posibles dúbidas acerca do texto.



Tomar notas dun texto lido en voz alta con diversas finalidades: completar esquemas, elaborar resumos...



Resumir ideas do texto e expoñelas en común.



Identificar erros en textos, sinalar a frase “pirata”.



Completar textos con lagoas, engadir finais, reescribir segundo diversos criterios.



Construír unha frase coherente con elementos que aparecen desordenados.



Reconstruír textos fragmentados e mesturados.



Buscar datos concretos.



Gravar lecturas do alumnado para valorar acertos e erros.



Verbalizar as dificultades que vaian aparecendo no proceso lector.

c) Despois da lectura: 9

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA 



Distinguir entre ideas principais e secundarias: 

Marcar/subliñar palabras que se repiten.



Subliñar palabras "importantes" nun texto.



Subliñar a frase que expresa a idea principal dun parágrafo.



Riscar palabras innecesarias.



Engadir ou substituír palabras clave.



Reducir ao esencial un texto breve.



Reducir un texto a unha liña.



Poñer título a un texto.



Asociar unha idea cun parágrafo

Elaborar resumos: non debemos esquecer que o resumo debe conservar o significado xenuíno do texto do que procede, pero tan pouco útil resulta que o resumo sexa unha case reprodución do texto, como que sexa tan xeral que non aporte a información específica daquel.

O primeiro paso para ensinar a resumir consiste en ensinar as catro regras que os lectores utilizamos cando intentamos resumir o contido dun texto: 

Omisión:supresión de información que para os propósitos da nosa lectura podemos considerar pouco importante para a interpretación global do texto.



Selección: supresión de información que resulta obvia, porque é, dalgún modo, redundante e, polo tanto, innecesaria.



Xeneralización: abstracción dun conxunto de conceptos, un de nivel superior capaz de englobalos.



Construción ou integración:substitución de información presente no texto por unha nova información que substitúe a anterior, pero que a integra globalmente.



Poñer en práctica habilidades precisas (toma de notas, subliñado, esquemas).



Reler como medio de búsqueda de información e síntese.



Titular parágrafos.



Expresar o que o texto di sobre o tema.



Buscar relacións entre as ideas aparecidas no texto: comparacións, relacións de

10

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA causa, secuenciación, etc. 

Observar bos resumos de referencia, feitos polo mesmo profesor ou non.



Establecer a progresión temática: 

Distinguir nun conxunto de frases as que conteñen feitos e as que conteñen ideas. o

Distinguir as ideas e os feitos que contén explicitamente.

o

Diferenciar as ideas que implicitamente se derivan dos feitos que narran.

o

Converter ideas en feitos e viceversa.

 Explicar por partes un enunciado  Diferenciar os datos das incógnitas e precisar que datos son relevantes, contraditorios, redundantes ou inútiles.  Determinar a estrutura dun texto.  Recompoñer un texto que se entrega fragmentado.  Deducir o significado das palabras destacadas tendo en conta o contexto; algunha pode ser inventada e terán que descubrila.  Elaborar esquemas e mapas conceptuais ou redes semánticas para organizar visualmente as relacións entre as ideas e conceptos de forma xerarquizada e sintética. 

Identificar os termos que impliquen relacións (verbos, partículas, expresións...). 



Escribir frases simples para cada relación.

Formular e responder preguntas sobre un texto: 

Preguntas de resposta literal.



Preguntas para "pensar", que permitan relacionar diversos aspectos para atopar a resposta.



Preguntas de elaboración persoal para asociar o que se sabe, se pensa ou se ten experimentado.

 

Adiviñar a palabra seleccionada por un alumno formulándolle preguntas.

Aprender a ler criticamente: 

Determinar a finalidade do texto.

11

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA







Diferenciar o verdadeiro do falso / o real do imaxinario.



Elixir a mellor razón.



Seleccionar a mellor resposta.



Xeneralizar ou matizar.



Deducir conclusións.

Outras actividades posteriores á lectura: 

Dar a opinión sobre o lido.



Explicar o lido a alguén (compañeiros, profesores, pais).



Comentar a lectura con alguén que lera o mesmo texto.



Seleccionar un personaxe e explicar a historia dende o seu punto de vista.



Escribir un final distinto.

Control da comprensión: 

Proporcionarlles un texto que conteña erros ou inconsistencias e pedirlles que as atopen.



Esta tarefa pode complicarse un pouco máis, se a demanda non se limita a identificar o raro ou incoherente, senón que se solicita que se substitúa por algo que teña sentido.



Textos con lagoas, é dicir, textos aos que lles faltan algunhas palabras, que deben ser inferidas polo lector.



Responder a preguntas sobre o texto (este é o momento apropiado para formular este tipo de actividade, posto que estamos a avaliar a comprensión).

Outras actividades 

Lectura selectiva, na que prima a velocidade máis que a comprensión, na que deben atopar palabras que respondan a unha pauta (que empecen ou rematen por determinada sílaba, que levan determinada letra...).



Elaborar un mural sobre a lectura.



Realizar un debuxo sobre momentos concretos da lectura que permitan, unha vez unidos, formar unha secuencia.

12

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA 

Recrear a portada dun libro.



Rematar un texto.



Inventar unha adiviña sobre algún termo clave.



Converter un poema en prosa e á inversa; do mesmo xeito, converter a narración en diálogo e ao revés.



Representar un texto dramático.



Imaxinar que son un personaxe da historia relatando os feitos dende esa perspectiva.



Describir personaxes, lugares, feitos...



Facer recomendacións de lecturas.



Lectura de imaxes: fotografías, publicidade (en prensa, televisión e Internet), cómics, carteis, cadros,...



Interpretar listados.



Comparar imaxes.



Lectura de táboas: interpretalas ou construílas e completalas.



Traballo coa prensa (impresa ou dixital): 

Xogos cos titulares de prensa: recortar palabras de titulares ou parágrafos, e elaborar outros novos.



Poñerlle pé de foto a unha fotografía dada ou realizar un debuxo para un pé de foto dado.



Adxudicar o pé de foto á imaxe correspondente.



Adxudicar a fotografía á noticia correspondente.



Localizar nun atlas os lugares que aparecen no titular dunha noticia.



Atopar nunha noticia dada a resposta ás seis cuestións: que?, quen?, cando?, onde?, por que?, como pasou?



Iniciarse na redacción de noticias: elaborar xornais-murais ou pequenos xornais fotocopiados, informatizados (un blog de noticias, unha sección na páxina web do centro...).



Proporcionar materiais ao alumnado para que exercite pola súa conta algunhas estratexias que se practicaron na lectura.

13

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ilustración de Vladimir Gvozdariki

4. Escritura A escritura constitúe unha dimensión fundamental da lectura comprensiva e non é esaxerado afirmar que o acto da escritura convértese, cando é consciente, no modo máis operativo de comprender. Escribir permite o coñecemento sobre o contido temático e sobre o propio coñecemento. Dito doutro modo, unha persoa asimila mellor algo cando é capaz de expresar por escrito o que sabe. Tendo isto en conta, cómpre facer unha serie de reflexións e actuacións: 

A maioría do alumnado non practica a escritura con outra intención comunicativa que non sexa a de facer exames e/ou elaborar traballos para determinadas materias.



En poucas áreas se escriben textos nos que se empreguen os coñecementos propios dela para opinar, expoñer, disuadir, argumentar ou describir.



Escribir é un aspecto que debería converterse en obxectivo específico de todas as áreas.



Dende cada área deberían propoñerse actividades de escritura que impliquen o

14

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA uso da información adquirida ou calquera outra intencionalidade.

Todos os departamentos deben incluír entre os seus criterios de avaliación os referidos á corrección lingüística: 

Respectar as normas ortográficas: erros na escritura de letras, acentos ou signos de puntuación… como se recolle na resposta da enquisa:



Escribir con corrección léxica e gramatical: vocabulario axeitado, evitar repeticións ou retrousos, facer concordancias correctas, emprego idóneo de formas verbais...



Presentar correctamente os escritos: caligrafía clara, pulcritude e limpeza, marxes, separación entre parágrafos...

Ensinanza de estratexias A continuación suxírense algunhas actividades para traballar a escritura mediante textos:  Textos mutilados nos que se teñan eliminadas palabras ou frases que o alumno ten que incorporar.  Procedementos de textualización: — Escribir textos empregando o vocabulario aprendido nunha ou varias unidades, pero en contextos diferentes como poden ser temas da actualidade.

— Ordenar frases en relación cun título dado.

— Suprimir repeticións, realizar substitucións, engadir conectores...

— Simplificar ou reducir un texto complexo para que resulte un número dado de frases sinxelas.

15

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA — Agrandar ou expandir un texto con frases simples para obter un máis complexo.  Transformar textos -seguindo unhas pautas previas- noutros soportes, tales como táboas, gráficos de comparación, listas, mapas conceptuais, diagramas, bandas deseñadas,

publicidade,

telegramas,

informes,

anuncios,

descricións,

organigramas, diálogos, reportaxes xornalísticas, contos, cartas, xogos de mesa, textos deportivos, noticias, cartas de empresa, anotacións nun diario...  Rexistrar datos a partir das súas observacións da realidade (nunha saída, ao ver un documental...) e elaborar textos libres.  Elaborar resumos ou traballos de investigación documental que permitan traballar competencias

lingüísticas,

desenvolver

habilidades

como

a

procura

de

información, uso das TIC, etc.

Outras actividades (textos de apoio en anexo II)  Debuxar palabras que destaquen visualmente o seu contido. Ex: EMBUU UUUU UU D E

 Elaborar frases onde todas as palabras teñen o mesmo número de sílabas.  Escribir textos que teñan unha única frase.  Realizar pequenas narracións, con finais sorprendentes.  Plaxiar textos substituíndo cada palabra por outra da súa mesma categoría gramatical e de significado próximo.  Redactar un texto de X liñas onde apareza X veces unha palabra concreta.  Escribir unha receita de cociña na que non se repita ningún verbo.  Redefinir palabras ou bautizalas; darlle nome a un artefacto, un obxecto ou un animal insólitos e imaxinarios. Ex: Desmaio: cando se perde o coñecemento no mes de maio.

Danzar: baile que realizaban os emperadores rusos.  Dicilo todo en cinco palabras: unha declaración de amor, unha resposta contundente, unha ameaza, un aviso, un telegrama, un piropo…Ex: 16

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA Unha declaración de amor: Quérote dende o pasado luns.

Unha resposta contundente: ¡Non quero unha palabra máis!  Acrósticos: a partir dunha palabra realizar un acróstico, composición na que as letras iniciais de cada verso ou oración lidas en sentido vertical, forman un vocábulo. Ex: PUERTA Para salir, para entrar, Una y una, o dos y dos Eran, son y serán Reinas de la evasión; Todos usan y usarán Algo así en tal ocasión.  Telegramas: redactar un telegrama a partir das letras dunha palabra calquera.

Ex: EUROPA: Envía -- Urgentemente -- Ropa -- Olvidada -- Piso -- Antonio  Unha de cada: escribir un texto no que cada palabra empece por unha letra do alfabeto. Andrés baixou con decisión...  Pangramas: textos que conteñan todas as letras do alfabeto sen que se repitan as consoantes.

Ex: Diga: ¿fue Paz la extraña joven que cambió whisky?  Tautogramas: textos nos que todas as palabras empezan por unha mesma letra.

Manolo mío: Mi madrileño marchoso, maduro melocotón maleable, macedonia mascaré mañana, mortadela moscatel mío...

“María Morena”, Gloria Fuertes  Palíndromos ou palabras capicúa. Ex: Amor a Roma.  Siglas: inventar siglas novas ou dar significados novos as coñecidas. Ex: FIGO- Futbolistas Internacionais Goleadores Ocultos.  Calambures. Ex: Entrever desaires / Entre verdes aires.  Lipogramas: textos que non utilizan unha letra determinada. Ex: “AMAR HASTA FRACASAR” (reunión de 4 lipogramas: e,i,o,u) La Habana aclamaba a Ana la dama más agarbada, más afamada. Amaba a Ana Blas, galán asaz cabal, tal amaba Chactas a Atala.

Blas la hablaba cada mañana; mas la mamá, llamada Marta Albar, nada alcanzaba. La

17

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA tal mamá trataba jamás casar a Ana hasta hallar gran galán, casa alta, ancha arca para apañar larga plata. ¡Bravas agallas!

Rubén Darío

 Escoito e debuxo: danse instrucións para que cada alumno debuxe algo.  Ditados: — De secretario: o profesor le o texto á velocidade normal e os alumnos toman as notas que poden. A continuación forman grupos para reconstruír o texto.

— Telegráfico: só se ditan as palabras cheas (nomes, verbos, adxectivos) e sen flexión morfolóxica e o alumnado ten que anotar a frase completa.

— Para modificar: o que o profesor dita ha de ser modificado polo alumnado (número, xénero, o contrario...).

— Cantado: a partir dunha canción o alumnado intenta apuntar a letra. Despois en grupos completan o que lles falta comparando que apuntou cada un. Unha segunda audición servirá para encher ocos e confirmar o que se ten.  S+7: consiste en cambiar determinados elementos coa axuda do dicionario e de modo sistemático. Por exemplo, substituír os substantivos (S) polo sétimo substantivo (+7) que se atope no dicionario.  Greguerías. Exemplo: Soda: agua con hipo - El arco iris es la cinta que se pone la naturaleza después de haberse lavado el pelo - Los mejillones son las almejas de luto.

Gómez de la Serna: Greguerías

 Creación de folletos informativos sobre unha vila, concello... que incluirá mapas, planos, monumentos, museos, espazos naturais significativos, lugares de aloxamento, restaurantes, cafetarías... A partir do folleto informativo organizarán unha estadía na zona.  Creación de pezas curtas que se sometan ao límite dos 140 caracteres de twitter.  Mensaxes no móbil: propomos que cada alumno/a elabore unha mensaxe de WhatsApp que, sendo o máis breve posible, recolla toda a información (que se considere esencial e pertinente), pero cumprindo tamén unha serie de condicións: non se permite o uso de símbolos e o texto será gramaticalmente correcto.  O alumnado ha de modificar o sentido dun texto introducindo, suprimindo ou cambiando unicamente os signos de puntuación.  Historias creadas a moitas mans.

18

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Ilustración de Katie Lawter

5. ALFABETIZACIÓN INFORMACIONAL Dicimos que unha persoa está alfabetizada en información cando... 

é consciente de que necesita información,



sabe que está dispoñible nun amplo tipo de formatos e localizacións,



sabe buscar con eficacia e identificar a información relevante,



avalía a autenticidade, corrección, actualidade e valor da mesma e



úsaa con ética e responsabilidade.

Domina, entón, unhas competencias ou habilidades que lle han permitir investigar e resolver problemas, aprender a aprender ao longo de toda a vida.

19

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA Ensinanza de estratexias As actividades de educación documental buscan que o alumno adquira ou reforce unhas competencias concretas: 

Revisar e avaliar a información previa que se posúe sobre o tema obxecto da investigación.



Acceder á información: adquirir as habilidades instrumentais para a procura de información e uso das tecnoloxías.



Transformar a información en coñecemento: ser capaz de expor problemas, analizar e interpretar con significado a información.



Expresarse e difundir información. Dispoñer das habilidades e coñecementos para crear documentos con variados medios e linguaxes.



Usar democrática e eticamente a información: desenvolvemento de actitudes, valores e prácticas sociais éticas sobre a comunicación e información.

Polo que os criterios para a planificación e desenvolvemento das actividades deben sistematizarse para proporcionar experiencias de aprendizaxe, fomentar o traballo colaborativo e empregar fontes diversas de información (bases de datos dixitais, documentos bibliográficos, buscadores da internet, ferramentas web...) de xeito que cada individuo constrúa o propio coñecemento.

Teremos entón que planificar actividades que desenvolvan esas habilidades de busca e análise da información, reconstrución e difusión da información e comunicación e traballo colaborativo. Algúns exemplos: 

Visitar as bibliotecas máis próximas: biblioteca de centro, biblioteca pública,...



Coñecer os tipos de fontes:  Fontes de información habituais dunha biblioteca: obras de referencia (enciclopedias, dicionarios, atlas, guías...), monografías e publicacións periódicas electrónicas.  Novos tipos

de fontes de

información específicas

da

rede

(webs

especializadas).  Fontes de información secundarias: catálogos de bibliotecas, bases de datos especializadas para atopar datos de artigos de revistas, bibliotecas dixitais

20

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA para atopar direccións de recursos web. 

Controlar as ferramentas de que se dispón para buscar información:  Motores de busca ou buscadores por palabras, que buscan información moi concreta, rastrexando na rede automaticamente e capturando toda a información que atopan nela (Google, por exemplo).  Índices temáticos ou directorios, útiles para buscar información xeral sobre un tema (Yahoo, por exemplo), que constrúen a información a partir de webs indexadas e presentan a información de forma xerárquica.  Empregar estratexias que aseguren bos resultados. Á hora de buscar información cómpre ter claro que se busca e por que e para que e, unha vez atopada a información, é imprescindible valorala

para

seleccionala

correctamente tendo en conta a relevancia, a fiabilidade e a actualización. 

Coñecer e dominar a Internet como un recurso máis, pero non o único.

Isto

supón

coñecer

as

características do medio. 

Normalizar o uso da aula virtual ou outras plataformas educativas.



Acceder e consultar bases de datos documentais, enciclopedias, dicionarios e outras obras de referencia en web especializados, en soportes en papel...



Visitar e obter información de institucións, empresas, asociacións ou persoas individuais nos sitios web oficiais das devanditas institucións, empresas...



Identificar nunha fonte informativa estes datos: nome do autor/ilustrador, título, editorial, colección, lugar e data de edición, índice/sumario, outras informacións da capa/contracapa, respectando sempre a propiedade intelectual.



Seleccionar cinco libros e cinco artigos de revistas vinculados co temario da materia e elaborar unha ficha cos datos bibliográficos, a síntese dos contidos e as razóns da súa relevancia.

21

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA 

Realizar procuras temáticas sobre un tópico específico empregando todos os soportes posibles.



Redactar traballos persoais e/ou calquera outro tipo de documento cos procesadores de texto.



Crear documentos ou ficheiros multimedia.



Crear foros ou espazos de debate ao redor dun tópico ou problema concreto solicitando ao alumnado que achegue recursos documentais en liña (noticias de prensa, videoclips, documentos, ligazóns, etc.)



Elaborar traballos colaborativos da materia mediante Wikis (dicionario da materia, proxectos de traballo/investigación, análise de casos...) ou servizos na nube (google drive...)



Crear obxectos dixitais (vídeos, audios, podcast, carteis multimedia ou glogsters, infografías, liñas temporais, presentacións multimedia, carteis interactivos...) relacionados coa temática da materia.



Publicar, difundir e compartir traballos propios a través de Internet: blogues, sitios web persoais, aulas virtuais... YouTube, SlideShare, ISSUU...)..



Elaborar repositorios ou base de datos con documentos, bibliografía ou ligazóns relacionados coa materia.



Crear

blogues

persoais

onde

se

inclúan

diarios

da

materia,

documentos/bibliografía en liña, obxectos dixitais, noticias de prensa publicadas na internet - ligazóns de interese... 

Participar nas webquest, cazas do tesouro que o profesorado deseñe ou elaboralas para outros alumnos.



Citar as fontes consultadas segundo a normativa.

22

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA Rúbricas para a avaliación do alumnado I - Rúbrica de observación da compresión lectora CURSO GRUPO DATA Tipo de texto: ANTES DA LECTURA

OBSERVACIÓNS

Que actitude emocional presenta o lector ou lectora Ten clara a finalidade da lectura?

Activa os coñecementos previos?

Fai hipóteses e prediccións sobre o contido do texto?

DURANTE A LECTURA

OBSERVACIÓNS

Usa os sinais do texto para construir o significado?

Verifica as hipóteses. Plantexa outras novas e, se existe algún erro, reflexiona para encontrar a súa causa?

Diante das dificultades emprega recursos para superalas? Cales?

DESPOIS DA LECTURA

OBSERVACIÓNS

Identifica o tema?

Identifica a idea principal? É quen de facer unha comprensión literal? É quen de facer unha comprensión interpretativa?

Pode facer unha comprensión profunda?

Pode facer un resumo coherente?

Pode facerse preguntas sobre o lido?

Pode explicar ou contar o que ven de ler?

A velocidade lectora é axeitada?

23

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA II - Rúbrica de avaliación da comprensión lectora MAL

COMPRENSIÓN DO TEXTO

VALORACIÓN / INTERPRETACIÓN

HABILIDADES INTELECTUAIS

TIPOLOXÍAS TEXTUAIS

FROUXO

ACEPTABLE

BEN

MOI BEN

Recoñece a idea principal Identifica a finalidade comunicativa do texto Extrae as ideas secundarias Distingue as intencións implícitas Valora o significado do texto Interpreta con sentido crítico Aporta argumentos razoables Localiza as palabras clave Sabe poñer título Sabe resumir Sabe esquematizar Emprega marcadores de parágrafos Trata ben a información (non copia) Coñece os tipos de texto Coñece os xéneros e subxéneros literarios Recoñece a estrutura do texto Coñece os recursos propios do texto

24

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA III - Rúbrica de avaliación da expresión escrita CRITERIOS

MAL

FROUXO

ACEPTABLE

BEN

MOI BEN

PRESENTACIÓN Letra Marxes e composición Orde Revisión do escrito CONTIDO Apropiado Selección da información adecuada e coherente Xerarquización das ideas Orde na exposición REDACCIÓN Ortografía Puntuación Vocabulario Cohesión dos parágrafos Revisión e reelaboración OBSERVACIÓNS

25

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA IV - Rúbrica de avaliación dun traballo CRITERIOS

MAL

FROUXO

ACEPTABLE

BEN

MOI BEN

Planificación individual e organización da actividade Revisión do proceso Capacidade de consulta Coñecementos globais Axilidade para encontrar solucións Coherencia nas propostas Imaxinación nas propostas Emprego de variedade de recursos Identificación das partes Coherencia do escrito Uso dos coñecementos anteriores Coñecemento específica

da

terminoloxía

Riqueza léxica Presentación do texto OBSERVACIÓNS

26

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA V - Rúbrica de avaliación dos traballos de investigación CRITERIOS DE AVALIACIÓN

MAL

FROUXO

ACEPTABLE

BEN

MOI BEN

Fontes variadas Selección

da

información Síntese e relación de contidos Redacción Puntuación e ortografía Contén todos os apartados

do

guión Contén todas as partes O documento ten as características esixidas Cumpriu os prazos Cualificación media

27

PROXECTO LECTOR ESO, CPI DA CAÑIZA

Información recollida no Proxecto Lector de ESO aprobado, polo claustro, o 29 de xuño do 2016.

Gianni Rodari na súa obra “La escuela de la fantasía” 2003, editorial Popular, aporta unha clara e interesante reflexión acerca de cómo podemos contribuír a que os nenos detesten a lectura. Fai unha clasificación en nove apartados que sinalamos de seguido.

1. Presentar o libro como unha alternativa á televisión.

2. Presentar o libro como unha alternativa á historieta.

3. Dicirlles aos nenos de hoxe que os nenos doutra época lían máis.

4. Considerar que os nenos teñen demasiadas distracións.

5. Botarlle a culpa aos nenos se non aman a lectura.

6. Transformar o libro nun instrumento de tortura: ás veces, hai tarefas coas que imos engadindo dificultades á lectura en lugar de facilitala. Fan que o libro de lectura deixe de ser divertido,

deixe

de

interesar,

de

conmover. O libro que entra na escola como un esquema de rendemento escolar, non se converte en algo fermoso, senón en algo que serve ao mestre para expresar un xuízo.

7. Negarse a lerlle ao neno.

8. Non ofrecer unha opción suficiente.

9. Ordenar ler.

O que temos é que crear as condicións para que os nenos lean. O amor á lectura non é unha técnica é algo moito máis interior vinculado á vida.

28