What Caesar did for my salad

Dedicate this book to cooks and chefs everywhere.

How would we live without you?

1

2

3

4

Breakfast

Drink

Dessert

Christmas

Cereal..........................................5

Gin & Tonic................................9

Petite Madeleine..............21

Christmas.................................41

Sandwich..................................7

Martini..........................................11

Lamington.............................23

Buche De Noel...................43

Bloody Mary..........................12

Battenberg...........................24

Plum Pottage......................44

Cocktail.....................................13

Cakewalk..............................25

King Cake...............................51

Tea.................................................15

Pie.................................................27 Mince Pie...............................53 Fool Pudding......................29 Melba Peach.......................31 Pavlova....................................33 Poire Belle Helene..........35 Sunday Icecream...........37

Content 3

4

Cereal ในช่วงศตวรรษที่ 19 คนอเมริกันส่วนใหญ่กินอาหารเช้าเต็มรูปแบบ สไตล์อังกฤษ ซึ่งเป็นอาหารมื้อใหญ่ หนักเนื้อสัตว์ เส้นใยต่ำ� ทำ�ให้หลายคน ท้องผูกอย่างรุนแรงและอาหารไม่ย่อย ค่านิยมยุคนั้นมองว่าการกินเนื้อสัตว์ นั้นไม่ดีต่อสุขภาพแถมยังกระตุ้นกามตัณหา กาแฟและชาโดนประณามว่าเป็น ยาพิษ อาหารที่ดีต่อสุขภาพกลายเป็นธัญพืชและซีเรียล ชายผู้ผลักดันหลักให้ซีเรียลอาหารเช้าได้วางจำ�หน่ายตามร้านขาย ของชำ�ทั่วประเทศคือ ชาร์ลส์ วิลเลียม โพสต์ (Charles Wiliam Post. 18541914) เขาเป็นผู้ป่วยที่สถานีอนามัยของเคลลอก์ในปี 1891 โพสต์ตั้งสถาบัน ส่งเสริมสุขภาพในแบตเทิลครีก ภายใน 4 ปีก็พัฒนาโพสตัม (Postum) หรือ เครื่องดื่มชงร้อนที่มีส่วนผสมหลักเป็นข้าวสาลีกับกากน้ำ�ตาล สองปีต่อมา เขาเปิดตัว เกรปนัตส์ (Grape Nuts) ซึ่งล้มเหลวในฐานะเครื่องดื่มธัญพืช แต่ เมื่อเปลี่ยนมาเป็นซีเรียลอาหารเช้าก็ขายดีอย่างรวดเร็ว ซึ่งให้ความหวานโดย น้ำ�ตาลมอลโทส ซึ่งโพสต์เรียกว่าน้ำ�ตาลองุ่น เขาเห็นว่ามันมีรสชาติเหมือน ลูกนัต จึงกลายเป็นที่มาของชื่อเกรปนัตส์ ซีเรียลกลายมาเป็นอาหารเช้าที่น่าจะได้รับความนิยมมากที่สุดในโลก ไม่นานบริษัทผลิตซีเรียล 30 แห่งก็แออัดกันอยู่ในเมืองแบตเทิลครีก แต่ละชนิด ต่างให้คำ�มั่นสัญญาว่ารักษาอาการเจ็บป่วยได้ทุกโรค แต่ความจริงซีเรียลไม่มี คุณค่าทางโภชนาการเป็นพิเศษนอกเหนือจากธัญพืชที่ใช้ผลิต หลายยี่ห้อใน ปัจจุบันจึงต้องเสริมวิตามินสังเคราะห์เข้าไป รวมถึงนมที่กินพร้อมซีเรียลต่าง หากที่เป็นตัวให้สารอาหารส่วนใหญ่ 5

6

Sandwich ใน ศ. 642 แซนด์วิชเป็นชื่อเฉพาะของหมู่บ้านที่ มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ตั้งอยู่ที่เคนต์ แซนด์วิช ชื่อนี้มี ที่ ม าจากการประสมคำ � ในภาษาอั ง กฤษโบราณระหว่ า ง sand กับ wic รวมกันแปลว่าเมืองบนพื้นทรายแม้ปัจจุบัน หมู่บ้านนี้จะอยู่ห่างจากทะเล 2 ไมล์ แต่ครั้งหนึ่งมันเคย เป็นท่าเรือที่คึกคัก อีกทั้งยังเป็นฐานทัพเรือของพระเจ้า ชาร์ลส์ที่ 2 ภายใต้การบังคับบัญชาของเซอร์เอดเวิร์ด มอนทากิว (Sir Edward Montague) เมื่อถึงปี 1660 กษั ต ริ ย์ ผู้ ซ าบซึ้ ง ในความจงรั ก ภั ก ดี ท รงแต่ ง ตั้ ง มอ นทากิวเป็นเอิร์ล เจ้าตัวจึงเอาชื่อเมืองท่าแซนด์วิชรวมอยู่ ในบรรดาศักดิ์ใหม่นี้ จนถึงปัจจุบันมีเอิร์ลแห่งแซนด์วิช 11 คนแล้ว แต่คนที่ดังสุดคือ เอิร์ลแห่งแซนด์วิชคนที่ 4 จอห์น มอ นทากิว (John Montague, 1718-1792) เขาเป็นรัฐมนตรี กระทรวงกองทัพเรืออังกฤษเช่นเดียวกับปู่ทวด แต่เขา ดันติดพนัน กองทัพเรืออยู่ในสภาพเละเทะ และมีแต่คน ชิงชัง ครั้งหนึ่งในปี 1762 แซนด์วิชเล่นไพ่กับเพื่อนๆ แบบ ติดพันจนเกือบรุ่งสาง เขาซึ่งทั้งเมาและกำ�ลังมือขึ้นอยาก กินอะไรสักหน่อย เลยสั่งให้ผู้รับใช้นำ� เนื้อประกบขนมปัง 2 แผ่น มาให้ เพื่อให้นิ้วของเขาไม่มันจนเกิดตำ�หนิบนไพ่ให้ คู่แข่งเดารูปแบบการเล่นได้ ไม่นานก็ได้รับความนิยมตาม โต๊ะพนันของชนชั้นสูงแห่งอังกฤษ คำ�ว่า “แซนด์วิช”กลาย เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตอังกฤษอย่างรวดเร็ว 7

8

Gin & Tonic เดิมช่วงต้นศตวรรษที่ 17 ยิน (gin) ผลิตในฮอลแลนด์ ก่อนจะเป็นที่ นิยมในอังกฤษเมื่อกษั ตริ ย์ช าวดั ตช์ พระองค์ใหม่ วิลเลียมแห่งออเรนจ์ ขึ้นครองราชย์ในปี 1689 คำ�ว่า ‘ยิน’ กร่อนมาจากคำ�ในภาษาดัตช์ เยเนฟ เวอร์ (jenever) แปลว่า “จูนิเปอร์”) เป็นยาฤทธิ์แรงสำ�หรับรักษาโรคเกี่ยว กับท้อง แต่ไม่นานคนก็ค้นพบว่ายิน ทำ�ให้เมาเร็วกว่าเบียร์และถูกกว่า

อิ น เดี ย และเอเชี ย ตะวั น ออก เผชิ ญ โรคร้ า ยมาลาเรี ย ซึ่ ง เกิ ด จาก ยุงกัด ในศตวรรษที่ 16 หมอสอน ศาสนาคณะเยซู อิ ต สั ง เกตเห็ น ชาว อิ น เ ดี ย น เ ผ่ า เ ค ชั ว นำ � เ ป ลื อ ก ต้ น ซิ ง โคนาเปรู ห รื อ ต้ น ควิ นิ น ที่ มี ร สขม มาบดละเอี ย ดผสมกั บ น้ำ � รสหวาน แล้วดื่มเพื่อรักษาตะคริวและไข้ ตอน ต้นศตวรรษที่ 17 พวกเขานำ�มันกลับ โรมเพื่อรักษาโรคมาลาเรียสำ�เร็จ

เมื่ อ มี ก ารนำ � น้ำ � มั น มั น สนมา ปลอมปน เพราะหาซื้อได้ในราคาถูก กว่าผลจูนิเปอร์ พระราชบัญญัติยิน ฉบับที่สองในปี 1751 ก็บีบให้โรงกลั่น ขายยินให้ผู้ค้าปลีกที่มีใบอนุญาตและ ต้ อ งอยู่ ภ ายใต้ ก ารควบคุ ม ของเจ้ า พนักงานปกครองในท้องถิ่นเท่านั้น ไม่ น านยิ น ลอนดอนสู ต รใหม่ ที่ ผ่ า น การควบคุมก็กลายมาเป็น ลอนดอน ดรายยิน (London dry gin) ซึ่งเป็น ที่นิยมของโลกยังคงเป็นยินชนิดหลัก ที่มีขายในปัจจุบัน

น้ำ�อินเดียนโทนิก (Indian tonic water) (โทนิกแปลว่า “รักษา”) เกิดมาจากการคิดค้นวิธีดื่มยาควินิน ให้ง่ายขึ้น สูตรดั้งเดิมคือใช้วิธีละลาย ควินินในน้ำ�โซดา แต่รสชาติยังคงขม มาก บริษัทอินเดียตะวันออกจึงเริ่ม ผสมยินในน้ำ�โทนิกกลายเป็น ซันดาว เนอร์ (Sundowner) เครื่องดื่มตอน ตะวั น ตกดิ น อั น เป็ น ช่ ว งเวลาที่ เ สี่ ย ง โดนยุงกัดมากที่สุด

9

r e n dow

n u S

10

Martini

Bloody Mary บลัดดีแมรี (Bloody Mary) ทำ�จาก วอดก้า น้ำ�มะเขือเทศ และเครื่องปรุง รสแรงอีกหลายชนิด เช่น พริกชี้ฟ้า หรือพริกไทยดำ� (Black pepper) กับ ทาบาสโกหรือวูสเตอร์ซอส (Worcestershire sauce)

ความเป็ น มาของเครื่ อ งดื่ ม ชนิดนี้มีหลากหลาย ทั้งลือกันว่าตั้ง ชื่อตามพระนางเจ้าแมรีที่ 1 (15161558) ซึ่งนับถือนิกายคาทอลิกและ สั่ ง ล่ า ผู้ ที่ นั บ ถื อ นิ ก ายโปรเตสแตนต์ จนถูกจดจำ�ในนาม “แมรีนองเลือด” คาดว่ า สี น้ำ � มะเขื อ เทศดู ค ล้ า ยเลื อ ด ของผู้เสียชีวิต กระนั้นก็มีการพูดถึง บลัดดี แมรีในปารีสตั้งแต่ปี 1921 ว่าเป็นชื่อของดาราภาพยนตร์ แมรี พิกฟอร์ด (Mary Pickford, 18921979) ทั้งในปี 1964 New Yorker ตี พิ ม พ์ บ ทความว่ า เชฟชาวฝรั่ ง เศส ชื่อแฟร์นองด์ เปอติโอดต์ (Fernand Petiot) เป็นผู้คิดค็อกเทลรสร้อนแรง

เครื่องดื่มก่อนอาหารที่ชาวอเมริกันชื่นชอบคือมาร์ตินี (martini) เกิด จากการผสมยินกับเวอร์มูธ มักตกแต่งด้วยผลมะกอก เราไม่อาจทราบความ จริงของจุดกำ�เนิดของมาร์ตินี แต่การมีเวอร์มูธผสมอยู่ด้วยแสดงว่าเครื่อง ดื่มชนิดนี้อาจเคยเริ่มต้นในฐานะยาฟื้นฟูกำ�ลัง อย่างไรก็ตามเรามั่นใจได้ว่า มาร์ตินีสูตรแรกที่มีการตีพิมพ์ปรากฏใน New and Improved Illustrated Bartender’s Manual (1888) ของ แฮร์รี จอห์นสัน (Harry Johnson) และ เป็นสูตรแบบอเมริกัน เมื่อเวลาผ่านไปมาร์ตินีก็มีฤทธิ์แรงขึ้นเรื่อยๆ ตรงข้าม กับสัดส่วนเวอร์มูธที่ลดลง 11

12

Cocktail

Fruit

Shrimp ในทศวรรษ 1970 งานเลี้ยงอาหารค่ำ�เก๋ๆ ล้วนเปิดฉากด้วยค็อกเทล กุ้ง (Prawn cocktail) รูปแบบที่เรารู้จักกันทุกวันนี้เกิดขึ้นไม่นานจากสูตร อาหารอเมริกัน ตอนต้นศตวรรษที่ 20 ชาวอเมริกันใช้ “ชริมพ์” เรียกสัตว์ใน ไฟลัมครัสเตเชียน (crustacean) หรือสัตว์น้ำ�ประเภทมีเปลือกหรือกระดองหุ้ม ทั้งตัวใหญ่และตัวเล็กในวงศ์ Penaeidae และ Pandalidae ตรงกันข้ามกับชาว อังกฤษที่ใช้คำ�ดังกล่าวเรียกกุ้งตัวเล็ก ค็อกเทลกุ้งของอังกฤษก็คือค็อกเทล กุ้ง (Shrimp cocktail) แบบอเมริกันที่ทำ�ให้เป็นอังกฤษ

ตอนต้นศตวรรษที่ 20 โดยเฉพาะทศวรรษ 1920 ซึ่งเป็นช่วงที่มีการ บังคับใช้กฎหมายห้ามจำ�หน่ายสุรา เมื่อแอลกอฮอล์กลายเป็นเครื่องดื่มต้อง ห้ามตามกฎหมาย การสั่งค็อกเทลสักแก้วจึงถือป็นที่นิยม ค็อกเทลผลไม้ (Fruit cocktail) ถือเป็นตัวเลือกยอดนิยมอีกเมนูสำ�หรับนักกินหัวกบฏเช่นกัน

13

14

Tea

ใบชาดั้งเดิมมีที่มาจากพุ่ม Camelia sinensis ในมณฑลยูนนาน ประเทศจีน หนึ่งในตำ�นานเก่าแก่ย้อนไปถึงสมัยราชวงศ์ถังเมื่อเกือบ 5,000 ปีก่อน อ้างว่าผู้ให้กำ�เนิดชาคือพระโพธิธรรม ผู้ก่อตั้งพุทธศาสนานิกายเซน ซึ่งเผลอหลับระหว่างนั่งสมาธิตอนเช้า แต่ดันหลับต่อเนื่องไป 9 ปี ในที่สุดเมื่อ ตื่นขึ้นมาท่านก็ตัดหนังตาแล้วโยนทิ้งทันทีเพื่อลงโทษตนเองที่เฉื่อยชา เมื่อ หนังตาตกพื้นก็หยั่งรากลงดินและเติบโตเป็นพุ่มชา ตำ�นานอีกเรื่องหนึ่งที่น่า กลัวน้อยกว่าคือจักรพรรดิเสินหนงแห่งจีน ขณะพระองค์ทรงดื่มน้ำ�ต้มสุก จู่ๆ ใบไม้ที่อยู่ใกล้ๆ ก็หล่นลงมาในถ้วย และเปลี่ยนสีน้ำ�เป็นสีอำ�พัน เมื่อพระองค์ ทรงลองจิบก็พบกับรสชาตชาเลิศล้ำ�

ชากลายเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นสูงชาวอังกฤษเมื่อแคตเธอรีนแห่งบรา กันซา (Catherine of Braganza, 1638-1705) เจ้าหญิงโปรตุเกสได้อภิเษก สมรสกับพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 2 ในปี 1662 พระนางนำ�เครื่องดื่มสุดโปรดติดตัว มาด้วย และยิ่งได้รับความนิยมมากขึ้นไปอีกเมื่อพระนางเจ้าแอนน์ (Queen Anne, 1665-1714) ทรงเลือกชาเป็นเครื่องดื่มมื้อเช้า เมื่อถึงปี 1750 ชาก็ กลายเป็นเครื่องดื่มหลักของทุกชนชั้นในอังกฤษ แม้จะมีราคาแพงมากก็ตาม

ชาวอังกฤษทำ�ให้ชามีลักษณะเฉพาะตัวแบบอังกฤษผ่าน 2 วิธีการ 1. ในศตวรรษที่ 17-18 ถ้วยกระเบื้องที่ใช้เสิร์ฟชาบอบบางมาก มัก ร้าวเมื่อเทชาเดือดๆ ใส่ถ้วยโดยตรง ดังนั้นจึงมีการเติมนมเพื่อลดอุณหภูมิ ชาและช่วยให้ถ้วยไม่ร้าว แม้จะเริ่มต้นจากความจำ�เป็น แต่ไม่นานธรรมเนียมดัง กล่าวก็กลายเป็นที่โปรดปรานไปทั่ว 2. ชายามบ่าย ตำ�นานเล่าว่าในทศวรรษ 1840 แอนนา ดัชเชสแห่ง เบดฟอร์ดคนที่ 7 (Anna, 7th Duchess of Bedford) หนึ่งในนางสนอง พระโอษฐ์ของพระนางเจ้าวิกตอเรีย ริเริ่มมื้ออาหารยามบ่ายแก่ๆ เพื่อบำ�บัด ความรู้สึกหดหู่ในช่วงว่างระหว่างอาหารกลางวันกับอาหารค่ำ�ที่ยาวนาน ใน ยุคสมัยที่ผู้ชายมักอยู่นอกบ้าน ไม่ว่าจะไปดื่มตามสโมสรที่ตนสังกัด ไปล่าสัตว์ หรือทำ�งานจริงจังในกรณีที่เป็นชนชั้นกลางหรือล่าง การดื่มชาในช่วงเวลา ดังกล่าวกลายเป็นพิธีกรรมสำ�หรับเพศหญิง พวกเธอมักฉลองด้วยชุดน้ำ�ชา กระเบื้องแบบพิเศษพร้อมทั้งเค้กกับแซนด์วิชที่จัดเตรียมอย่างพิถีพิถันทั้งยัง กลายเป็นโอกาสให้ได้ซุบซิบนินทาคน พอถึงปี 1880 มื้อน้ำ�ชาก็กลายเป็นวาระ สำ�คัญ ผู้คนจะแต่งตัวตัวสวยงามเพื่องานนี้ และการเต้นรำ�ในงานเลี้ยงน้ำ�ชา ยามบ่ายซึ่งมาพร้อมวงออร์เคสตราแสดงสดก็ได้รับความนิยมอย่างยิ่ง 15

16

Types of tea ชาดำ�ชนิดที่ได้รับความนิยมสูงสุดชื่อว่าเอิร์ลเกรย์ (Earl Grey) มีที่มา จากในปี 1830-1834 ชาร์ลส์ เกรย์ เอิร์ลเกรย์คนที่ 2 (Charles Grey, 2nd Earl Grey, 1764-1845) นายกรัฐมนตรีของอังกฤษได้ปฏิรูปการเมืองของ อังกฤษครั้งใหญ่ ทั้งยอมให้ประชาชนจำ�นวน 1 ใน 6 (จากประชากร 14 ล้าน คน) ได้ออกเสียงเลือกตั้ง และเลิกทาสทั่วจักรวรรดิอังกฤษด้วย

ชาเขียว ไม่ผ่านการบ่ม

ชาขาว ไม่ผ่านการบ่ม

ชาอู่หลง ผ่านการบ่มเล็กน้อย

ชาดำ� ผ่านการบ่มเต็มที่

17

แต่สิ่งที่ทำ�ให้ชื่อของเขาเป็นอมตะคือการยกเลิกสิทธิผูกขาดการค้า กับจีนของบริษัทอินเดียตะวันออก (East India Company) ในปี 1834 นำ�ไปสู่ การเปิดเส้นทางการค้าชา และยุคสมัยของเรือเร็วขนชา ธุรกิจส่งออกชาในจีน ทำ�กำ�ไรมหาศาลขึ้นมาทันที

18

STRESSED STRESSED B A C K W A R D

19

S P E L L S

20

Petite Madeleine เค้ ก ฟองน้ำ � ชิ้ น เล็ ก อบในพิ ม พ์ รู ป เปลื อ กหอยอั น โดดเด่ น ที่ เ รี ย กว่ า เปอตี๊ตมัดแลน (Pette Madeleine) ตอนนี้กลายเป็นเค้กชนิดหนึ่งที่คนรู้จัก มากที่สุดในโลกเพราะ มาร์แซล พรุสต์ (Marcel Proust, 1871-1922) และ In Search of Lost Time ของเขา แหล่งข้อมูลบางแห่งเสนอว่าที่มาคือชาว ฝรั่งเศสที่ทำ�งานให้ สตานิสลาฟ เลสชินสกี (Stanistaw Leszzzyiski) กษัตริย์ โปแลนด์ถูกโค่นบัลลังก์ พระองค์ทรงถูกบีบให้ต้องลี้ภัยไปยังฝรั่งเศสเพราะมี ผู้พยายามลอบปลงพระชนม์ พระองค์กับราชวงศ์ทรงย้ายไปอยู่ที่ชาโตเดอ กอมแมร์ซี ในเขตปกครอง กอมแมร์ซีทางตะวันออกเฉียงเหนือของฝรั่งเศส ในปี 1755 มัดแลน ปอลมิเยร์ (Madeleine Paulmier) ก็มาเป็นคนทำ�ขนมอบ ให้พระองค์ คาดว่าเธอคิดค้นเค้กชนิดนี้เพื่อให้กำ�ลังใจกษัตริย์ผู้ไร้แผ่นดิน แต่ ก็ มี ค วามเป็ น ไปได้ ม ากกว่ า ว่ า เค้ ก ชนิ ด นี้ อ าจได้ ชื่ อ ตามชื่ อ ภาษา ฝรั่งเศสของ แมรี แมกดาเลน (Mary Magdalen) อดีตโสเกณีและสาวิกาของ พระเยซู แม่ชีหลายคณะนำ�ชื่อของนางไปใช้ และเมื่อบวกกับรูปร่างอันโดดเด่น ที่เหมือนเปลือกหอยพัด ซึ่งเป็นสัญลักษณ์เก่าแก่ของผู้แสวงบุญในมิในนิกาย คาทอลิก สิ่งเหล่านี้ล้วนบ่งบอกว่าแรกเริ่มเดิมทีการอบเค้กชนิดดังกล่าวมีจุด มุ่งหมายทางศาสนา บางทีอาจเพื่อเตือนใจผู้กินว่าแม้เราทุกคนจะเป็นคนบาป เช่นเดียวกับแมรี/มัดแลน ทว่าขณะเดียวกันเราก็เป็นผู้แสวงบุญที่ออกเดินทาง ตามหาพระเจ้าอย่างมีความหวังด้วย

21

22

Lamington

Battenberg

ลามิงตัน (Lamington) เป็นเค้กฟองน้ำ�ชิ้นเล็ก เคลือบไอ ซิ่ ง ช็ อ กโกแลตคลุ ก มะพร้ า วขู ด ฝอย ได้รับความนิยมสูงมากทั่ว ออสเตรเลีย ตั้งชื่อตาม ชาร์ลส์ วอลเลซ อเล็กซานเดอร์ เนเปียร์ คอก เรน-เบลลี (Charles Wallace Alexander Napier Cochrane-Bailie, 1860-1940) หรือบารอนลามิง ตันคนที่2 (2nd Baron Lamington) ในปี 1896 เขาได้ดำ�รง ตำ � แหน่ ง ข้ า หลวงใหญ่ แ ห่ ง ควี น ส์ แลนด์ ในออสเตรเลีย ผู้คิดค้นเค้กนี้เป็นพ่อครัวของท่านบารอนที่ชื่อ อาร์มานด์ กัลแลนด์ (Armand Galland) เค้กนี้เกิดจากความพยายามในการแก้ปัญหา อาร์มานด์​์ กำ�ลังรีบอบเค้กสำ�หรับแขกผู้มาเยือนโดยไม่ได้นัดหมายที่บ้านข้าหลวงใหญ่ เขาอบเค้กฟองน้ำ�วานิลลาไหม้เล็กน้อยแต่ไม่มีเวลาทำ�ใหม่ จึงหั่นเป็นชิ้นๆ นำ� มาชุบซอสช็อกโกแลตแล้วคลุกมะพร้าวเพื่อปิดบังความผิดพลาด ถึงตัวลา มิงตันจะไม่ชอบเค้กนี้ แต่ท่านผู้หญิงลามิงตันกลับพอใจมากจนขอให้พ่อครัว ทำ�เค้กชนิดนี้เสิร์ฟแขกในงานเลี้ยงอย่างเป็นทางการทุกครั้ง

เค้กบัตเทนเบิร์ก (Battenbeg cake) หรือเค้กฟองน้ำ�รสหวานรูปทรง สี่เหลี่ยมผืนผ้า มีเนื้อเค้กสีชมพูสลับเหลืองเคลือบด้วยมาร์ซิแพน ถูกคิดค้น ขึ้นเพื่อฉลองการอภิเษกสมรสระหว่างเจ้าหญิงวิกตอเรียแห่งเฮสส์และไรน์ (Princess Victoria of Hesse and by Rhine) พระราชนัดดาในพระนางเจ้า วิกตอเรีย กับเจ้าชายชาวเยอรมันผู้เป็นลูกพี่ลูกน้องของเธอนามหลุยส์แห่ งบัตเทนเบิร์ก (Louise of Battenberg) ในปี 1884

เค้กลามิงตันสูตรแรกที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลายปรากฎใน Queenstander Magazineเมื่อปี 1902 ต่อมาอีก 7 ปี เอมี เชาเออร์ (Amy Schauer) ผู้เชี่ยวชาญเรื่องเค้กและของหวานหมักนมเนยรวมสูตรขนมชนิดนี้ไว้ใน The Schauer Australian Cookery Book ด้วย ในปี 2006 องค์กรเนชันแนล ทรัสต์ออฟควีนส์แลนด์ (National Trust of Queensland) ประกาศให้ลามิง ต้นเป็นสัญลักษณ์ของรัฐพร้อมทั้งกำ�หนดให้วันที่ 21 กรกฎาคมเป็นวันลามิง ตันแห่งชาติ (National Lamington Day)

เนื้อเค้กซึ่งแบ่งเป็นช่องส่ีเหลี่ยม 4 ช่อง สีชมพูสลับเหลืองที่จะเห็น ชัดเมื่อหันเค้กในแนวขวาง เป็นตัวแทนเจ้าชายบัตเทนเบิร์ก 4 พระองค์ หลัง อภิเษกสมรส บัตเทนเบิร์กก็ย้ายมาอยู่อังกฤษและเข้าสังกัดกองทัพเรือ การ แต่งงานทำ�ให้อาชีพทหารเรือของเขาเฟื่องฟู แต่ในปี 1914 เยอรมนีกับ อังกฤษประการสงครามกัน ความนิยมในราชวงศ์ถดถอย เขาจึงจำ�เป็นต้อง ลาออกจากตำ�แหน่ง ทั้งพยายามเปลี่ยนชื่อตนเองเป็นเมาต์บัตเทน (Mountbatten) จากนั้นสกุล “บัตเทนเบิร์ก” ก็หายไปจากตระกูลชนชั้นสูงผู้จงรัก ภักดีต่อกษัตริย์อังกฤษทั่วทั้งยุโรป เหลือไว้เพียงชื่อเค้กอันโดดเด่น

23

24

k l a w e k

Ca

สำ�นวน ได้เค้ก (Take the cake) เป็นสำ�นวนอเมริกันแม้จะใช้กันมาก ในอังกฤษ หมายถึงการทำ�เรื่องกล้าหาญมากจนสมควรได้รางวัล เช่น นักบิน ผาดโผนหรือนักขับรถแข่งอาจ “ได้เค้ก” จากการกล้าเสี่ยงอันตราย มีบันทึก ว่าสำ�นวนดังกล่าวเกิดขึ้นช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ในหมู่ทาสผิวดำ�ผู้ทำ�งาน ในไร่ขนาดใหญ่ทางตอนใต้ของอเมริกา ดูเหมือนพวกเขาจะคิดเกมที่ให้คู่รัก เดิ น คล้ อ งแขนกั น ไปทั่ ว โรงนาและให้ ค นอื่ น ตั ด สิ น ท่ ว งท่ า กั บ ความสง่ า งาม ของการเดิน ผู้ชนะจะได้เค้กเป็นรางวัล คู่ที่มีสีสันและสร้างความบันเทิงมาก ที่สุดอาจได้ยินเสียงร้องว่า “คู่นี้เอาเค้กไปเลย” การละเล่นแบบนี้เป็นที่รู้จักใน ชื่อ เดินชิงเค้ก (Cakewalk) ซึ่งก็กลายเป็นสำ�นวนติดปากใช้เรียกสิ่งที่ทำ� สำ�เร็จได้โดยง่าย 25

26

Pie Coffin pie พายมีบทบาทสำ�คัญยิ่งในอาหารยุโรปตอนกลางและตอนเหนือส่วน อื่น (เช่น อเมริกาเหนือ) พายถือเป็นอาหารจากต่างชาติซึ่งอาจแพร่เข้ามา โดยชาวโรมันผู้รับเอาแนวคิดเกี่ยวกับอาหารตั้งกล่าวมาจากชาวกรีกโบราณ อีกที พายชนิดแรกที่เรารู้จักกันเป็นอาหารของชนชั้นสูงที่เรียกว่า “คอฟฟิน” (Coffin เดิมแค่หมายถึงภาชนะ) คอฟฟินชิ้นใหญ่มาก ไส้ในเต็มไปด้วยเนื้อ หลายชนิดคลุกเคล้ากันอยู่ในน้ำ�ซอส ใช้แป้งที่เป็นเปลือกหุ้มแทนหม้อ แป้ง หนาๆ เกือบกินไม่ได้ เรียกว่า “ฮัฟฟ์เพสต์” (Huff paste) จะทิ้งหลังจากกินไส้ ในแล้ว หรือมอบให้คนรับใช้กินต่อ เมื่อเวลาผ่านไป พายมีขนาดเล็กละและแป้ง หุ้มก็อร่อยขึ้น (บ่อยครั้งผสมเนย) และไม่ใช่อาหารของชนชั้นสูงอีกต่อไป พายหมู (pork pie) ใช้แป้งพายแบบคาวที่ทำ�จากแป้งผสมมันหมูและ น้ำ�เกลือต้มเดือด ทำ�เป็นแป้งพายชั้น (puff pastry) หุ้มไส้เนื้อหมูสับหยาบและ อบในพิมพ์ซ่ึงจะถอดออกเมื่ออบใกล้สุกเพื่อให้พายเป็นสีน้ำ�ตาลทั่วถึงทั้งชิ้น เมื่ออบสุกแล้ว ขณะพายยังร้อนอยู่ก็จะเทน้ำ�สต็อกขันซึ่งทำ�จากเศษหมูที่เหลือ ผ่านรูเล็กๆ บนแป้งปิดหน้าพาย เมื่อน้ำ�สต็อกเย็นก็จะเปลี่ยนเป็นวุ้นหุ้มไส้พาย พายหมูเป็นอาหารที่ได้รับความนิยมมายาวนานจนเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดคำ� แสลงเสียงคล้องจองในภาษาอังกฤษสำ�เนียงค็อกนีย์ที่แปลว่า “โกหก” (Lie คล้องจองกับ Pie) 27

28

Fool

สูตรแรกสุดของฟูลมีมาตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 17 แม้ว่าหนึ่งในรูป แบบที่ได้รับความนิยมสูงสุดอย่าง กูสเบอร์รี่ฟูล (Gooseberry fool) อาจมีมา นานตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 ด้วยซ้ำ� ชื่อนี้อาจมาจากการเล่นคำ�ที่มีความหมาย 2 นัยดังที่นักศัพทมูลวิทยาบางคนเสนอว่า “กูสเบอร์รี่” นั่นคือ “เบอร์รี่ของ ห่าน (goose)” ซึ่งห่านเองก็เป็นคำ�ดั้งเดิมที่ใช้เรียกคนโง่ อีกรูปแบบหนึ่งที่ได้ รับความนิยมคือ นอร์ฟอล์กฟูล (Norfolk fool) จากศตวรรษที่ 17 ซึ่งไม่มีผล ไม้เลย ถือเป็นฟูลที่ไร้สมองที่สุดตามชื่อก็ว่าได้

ฟูล (fool) คือพุดดิ้งดั้งเดิมแบบอังกฤษ ทำ�จากผลไม้ดิบหรือผลไม้ ที่ปรุงสุกแล้ว มักใช้ผลไม้รสเปรี้ยวอย่างราสเบอร์รี่หรือรูบาร์บ นำ�ไปบดหรือ เคี่ยวแล้วผสมกับวิปครีม เดิมชื่อขนมชนิดนี้มีความหมายเดียวกับ ทรัยเฟิล (Trifle) และอาจเป็นการเล่นคำ�โดยอ้างอิงถึง “ฟูล” ที่แปลว่าคนกับคำ�กริยา ภาษาฝรั่งเศส ฟูเล (fouler) ที่แปลว่า “บด” หรือ คั้น (สื่อถึงการบดและเคี่ยว ในขั้นตอนการทำ�) 29

30

Melba Peach

ออกุสต์ เอสคอฟฟิเอร์ (1846-1935) เป็นเชฟชาวฝรั่งเศส เจ้าของ ร้านอาหาร และนักเขียน เขาคือบุคคลสำ�คัญในวิวัฒนาการอาหารฝรั่งเศส สมัยใหม่ ในทศวรรษ 1880 เขาร่วมมือกับบุคคลผู้มีชื่อเสียงพอๆ กันคือ เซซาร์ ริตช์ (Cesar Ritz ผู้ก่อตั้งโรงแรมริตซ์ในลอนดอน) บริหารโรงแรม ซาวอยตามคำ�เชิญของ ริชาร์ด ดิออยลี คาร์ต เอสคอฟฟิเอร์คิดค้นอาหารที่ โด่งดังหลายจานที่นั่น และเป็นพ่อครัวที่คนยกย่องมากที่สุดในลอนดอนช่วง ทศวรรรษ 1890 แล้ว เขาเป็นแฟนโอเปราตัวยง ตำ�นานเล่าว่าเขาผูกมิตรกับ หนึ่งในนักร้องโอเปราผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดในยุคสมัยนั้นอย่างคุณหญิงเนลลี เมลบา (1861-1931)

คืนหนึ่งในปี 1893 นักร้องชาวออสเตรเลียผู้ขึ้นชื่อว่าเป็นคนเรื่องมาก และเรียกร้องความสนใจ บอกเอสคอฟฟิเอร์ว่าเธอชอบไอศกรีมแต่กินไม่ได้ เพราะกลัวเส้นเสียงแข็ง พ่อครัวผู้ไม่เคยหวั่นเรื่องท้าทายตรงเข้าครัวทดลอง นำ�ไอศกรีมมาผสมกับผลไม้และซอสชนิดต่างๆ หวังว่าจะช่วยให้อาหารจาน นี้ลดความเย็นลงบ้าง ไม่นานเขาก็เจอส่วนผสมที่ชอบ นั่นคือพีชกับไอศกรีม วานิลลาราดซอสราสเบอร์รี่ (แม้บางตำ�นานบอกว่าเพิ่งมีการราดซอสในสูตร ที่ปรับปรุงช่วงหลังๆ) ต่อมาเชฟผู้นี้ก็เสิร์ฟอาหารที่คิดค้นใหม่อย่างเลิศหรูใน น้ำ�แข็งแกะสลักรูปหงส์ โดยอ้างอิงจาก Lohengrin กับเรื่องราวของอัศวิน หงส์ เมลบาหลงใหลอาหารจานนี้มากเสียจนไม่นานก็เรียกร้องร้านอาหารและ โรงแรมทั่วโลกที่เธอไปเยือนให้ทำ�มันบ้าง นับแต่นั้นพีชเมลบาก็ได้รับความนิยม มาก เมื่อไม่นานมานี้มีรายการแข่งขันทางโทรทัศน์ระดับประเทศรายการหนึ่ง ยกย่องให้มันติดอันดับอาหารยอดเยี่ยมของโลก ในขณะที่อเมริกาก็ประกาศ ให้วันที่ 13 มกราคมเป็นวันพีชเมลบาแห่งชาติ

31

32

Pavlova แอนนา พาฟโลวา (1881-1931) อาจเป็นนักเต้นบัลเลต์ผู้โด่งดังที่สุด ในประวัติศาสตร์การเต้นรำ� พาฟโลวาตกหลุมรักการเต้นบัลเลต์ตอนอายุแค่ 8 ขวบ แม่พาเธอไปทดสอบคัดตัวเข้าโรงเรียนบัลเลต์อิมพีเรียล (Imperial Ballet School) เธอฝึกหนักและเข้ารับการฝึกสอนพิเศษจนในปี 1899 นักเต้น บัลเลต์ร่างเล็กคนนี้ก็จบการศึกษาด้วยวัย 18 ปี พาฟโลวาพัฒนาฝีมือขึ้นเรื่อยๆ เธอได้รับคำ�ชมมากมายจากการ แสดงครั้งแรกใน The False Dryads ของ พาเวล เกิร์ดต์ (Pavel Gerdt) เพราะ ความเป็นหญิงที่เปราะบางบวกกับท่วงท่าอันงามสง่าทำ�ให้เธอโด่งดังอย่าง รวดเร็วทั้งในหมู่ผู้ชมที่หลงใหลและครูสอนบัลเลต์ทั้งหลาย เธอยังเป็นนักเต้น บัลเลต์คนแรกในประวัติศาสตร์ที่ได้ออกทัวร์รอบโลก ไปไกลถึงนิวซีแลนด์และ ออสเตรเลีย การแสดงครั้งแรกของเธอที่ 2 ประเทศดังกล่าวผู้บรรยายว่าเป็น “เหตุการณ์ใหญ่ประจำ�ปี 1926” มีการคิดทำ�อาหารชื่อดังที่ตั้งชื่อตามพาฟโลวาเพื่อเป็นเกียรติแด่​่เธอ และเป็นที่ระลึกการมาเยือนดินแดนอีกอีกโลกหนึ่งของเธอ พาฟโลวาทำ�จาก เมอแรงก์แผ่นกลมใหญ่ทาวิปครีมตกแต่งด้วยผลไม้สด สาเหตุหนึ่งที่ได้ชื่อนี้ เพราะด้านข้างของมันเป็นชั้นๆ เหมือนกระโปรงบัลเลต์ฟูฟ่องส่วนชิ้นสตรอว์ เบอร์รี่กับเสาวรสก็เหมือนดอกกุหลาบประดับชุดเธอ อาหารจานนี้ถูกถกเถียงว่าคิค้นดขึ้นที่นิวซีแลนด์หรือออสเตรเลีย จน กระทั่งได้มีการระบุถึงพาฟโลวาในนิตยสารผู้หญิงฉบับหนึ่งของนิวซีแลนด์ เมื่อปี 1929 เธอยังค้นเจอสูตรอาหารจานนี้ใน Rangiora Mothers’ Union Cookery Book ซึ่งเป็นสิ่งพิมพ์ของนิวซีแลนด์ในปี 1933 และตำ�ราอาหาร ของมิสซิสแมกเคย์ (Mrs McKay) ชื่อ Practical Home Cookery Book ที่ตี พิมพ์ในปี 1929 ก็มีสูตรทำ� “พาฟโลวาน้อย” (Little Pavlova) จำ�นวน 3 โหล 33

34

Poire Belle Helene

ปัวร์แบลล์เอแลน (Poire Belle Helene) เป็นลูกแพร์รูปทรงคล้ายเรือนร่างผู้หญิง เคี่ ย วเสิ ร์ ฟ คู่ ไ อศกรี ม วานิ ล ลาและเคลื อ บด้ ว ย ช็อกโกแลต ถูกคิดค้นขึ้นโดยพ่อครัวคนดังชาว ฝรั่งเศสชื่อว่า ออกุสต์ เอสคอฟฟิเอร์ เพื่อฉลอง ความสำ�เร็จของโอเปเรตตา (Operetta เป็นรูป แบบหนึ่งของโอเปรา แต่เพลงและเนื้อหาเบากว่า) เรื่อง La bele Helene (เฮเลนคนงาม) ซึ่งเรื่อง ราวเกี่ย วกับเฮเลนแห่ ง กรุ ง ทรอยผู้ หนี ตามเจ้ า ชายปารีสจนจุดชนวนสงครามกรุงทรอย ของ ฌาคส์ ออฟเฟนบาค (Jacques Offenbach, 1819-1880) นักประพันธ์เพลงชาวฝรั่งเศสผู้ เกิดในเยอรมนี เปิดแสดงที่เตอาร์ตเดวาริเอเต ใน วันที่ 17 ธันวาคม 1864 35

ออฟเฟนบาคประสบความสำ � เร็ จ มากระ หว่างทศวรรรษ 1850-1860 แต่ในปี 1870 เมื่อ เกิดสงครามระหว่างฝรั่งเศสกับเยอรมนี (ปรัสเซีย) เขาก็ โ ดนสื่ อ ฝรั่ ง เศสกล่ า วหาว่ า เป็ น สายลั บ ของ บิสมาร์กเสนาบดีแห่งเยอรมนี และถูกบีบให้ต้องหนี กลับประเทศบ้านเกิด ในทางกลับกันสื่อเยอรมนีก็ใส่ ความว่าเขาเป็นสายลับฝรั่งเศสและคนทรยศ เขาจึง ต้องหนีไปสเปนกับครอบครัวชั่วคราว เมื่อกลับมา ปารีสก็พบว่าโอเปเรตตาของตนไม่ได้รับความนิยม อีกต่อไปแล้ว เนื้อหาเชิงเสียดสีถูกมองว่าเป็นการ ทำ�ให้พระเจ้านโปเลียนที่ 3 พ่ายแพ้ ทั้งยังโดนตำ�รวจ ไล่ล่า แถมแฟนๆ ที่เคยชื่นชอบก็รุมประณาม จนเขา กลายเป็นบุคคลล้มละลายเมื่อปี 1875 และต้องหนี ไปอเมริกา การเปิดแสดงละครอย่างประสบความสำ�เร็จ หลายรอบในอเมริกา ช่วยกอบกู้ฐานะทางการเงิน และทำ�ให้เขาได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขไปจนกระทั่ง เสียชีวิตในปี 1880 ทุกวันนี้อาจมีน้อยคนที่รู้จัก ออฟเฟนบาคในฐานะนักประพันธ์ผู้โด่งดัง แต่หลาย ล้ า นคนจะยั ง ได้ กิ น หนึ่ ง ในของหวานคลาสสิ ก ของ ฝรั่งเศสที่ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแด่ออฟเฟนบาค 36

Sunday! ไอศกรีมโซดาเชื่อกันว่าเป็นผลงานของคนขายโซดาที่ฟิลาเดลเฟีย ชื่อ โรเบิร์ต เอ็ม. กรีน (Robert M. Green) ในปี 1874 ตามตำ�นานเล่าว่าวัน นั้นอากาศร้อนเป็นพิเศษและน้ำ�แข็งสำ�หรับใส่เครื่องดื่มก็หมด เขาจึงลองนำ� ไอศกรีมวานิลลาจากแผงข้างๆ มาใส่แทน ผลงานของเขาติดตลาดและขาย ดี ม ากจนไม่ น านก็ ก ลายเป็ น เครื่ อ งดื่ ม ประจำ � ชาติ อ เมริ ก ามาจนถึ ง ปั จ จุ บั น กรีนภูมิใจในสิ่งประดิษฐ์ของตนมากจนระบุไว้ในพินัยกรรมให้สลักข้อความว่า “ผู้คิดค้นไอศกรีมโซดา” บนแผ่นจารึกหน้าหลุมฝังศพของตนด้วย ไอศกรีมซันเดย์เกิดตามมาหลังจากนั้นไม่นาน เชื่อกันว่าคิดค้นโดย เจ้าของร้านไอศกรีม 2 คนในวิสคอนซินซึ่งเป็นคู่แข่งทางธุรกิจกัน เอ็ด เบอร์ เนอร์ส (Ed Berners) ในเมืองทูริเวอร์ส ค้นพบด้วยความบังเอิญในปี 1881 ว่ า ซอสช็ อ กโกแลตที่ เ ขาใช้ ผ สมโซดาคื อ ท็ อ ปปิ้ ง แสนอร่ อ ยสำ � หรั บ ไอศกรี ม จากนั้นเขาก็คิดจับคู่ไอศกรีมกับซอสอีกหลายแบบแล้วเรียกว่าฟลอราดอรา (Flora Dora) มัดสกาว (Mudscow) และช็อกโกแลตพีนีย์ (Chocolate Peany) แต่ จอร์จ กิฟฟี (George Giffy) ในเมืองมานิโทวอกที่อยู่ใกล้ๆ กันเป็นผู้คิดชื่อ ไอศกรีมซันเดย์ในภายหลัง เขาเริ่มเสิร์ฟไอศกรีมชนิดพิเศษนี้ให้ผู้ที่กลับจาก โบสถ์ในวันอาทิตย์ ในวันธรรมดาวันหนึ่งมีเด็กหญิงตัวน้อยสั่งไอศกรีมแบบ ใส่เครื่อง เมื่อเธอรู้ว่ากิฟฟีเสิร์ฟไอศกรีมแบบนั้นเฉพาะวันอาทิตย์ เด็กน้อยก็ ว่า “ถ้าอย่างนั้นก็เป็นซันเดย์ (วันอาทิตย์) หนูอยากกินไอศกรีมแบบนั้นแหละ! กิฟฟีไม่อยากให้เด็กน้อยงอแงจึงรีบเสิร์ฟไอศกรีมให้เธอ และนับแต่นั้นมาเรียก มันว่า “ซันเดย์” (Sunday)

37

38

CHRIST MAS 39

dinner 40

ทุกวัฒนธรรมทุกศาสนามีงานฉลองกลางฤดูหนาว (Midwinter) โดยทั่วไปมักจัดกันในวันที่กลางวันสั้นที่สุดของปี (21 ธันวาคม) หรืออีกชื่อ หนึ่งคือวันเหมายัน (Winter Solstice) เพื่อฉลองฤดูใบไม้ผลิที่ใกล้จะมาเยือน พร้อมกับวาดหวังถึงชีวิตใหม่ ในยุคหินใหม่และยุคสำ�ริด วันเหมายันสำ�คัญ อย่างยิ่งเพราะคนในชุมชนไม่แน่ใจว่าจะรอดชีวิตจากฤดูหนาวได้หรือไม่ งาน ฉลองจึงเป็นการบูชาเทพเจ้าเพื่อขอให้พวกเขารอดตายจากความอดอยาก ที่มักเกิดขึ้นระหว่างเดือนมกราคมถึงเมษายน โดยคนในเผ่าจะฆ่าปศุสัตว์ที่โต แล้วเพื่อจะได้ไม่ต้องให้อาหารในช่วงเวลาดังกล่าว ดังนั้นช่วงเวลานี้จึงแทบจะ เป็นช่วงเวลาเดียวในรอบปีที่มีเนื้อสดมาปรุงอาหาร งานฉลองยังมีเป้าหมาย ในการให้กำ�ลังใจผู้คนในช่วงเวลาอันมืดมนที่สุดของปี ถึงแม้ชีวิตปัจจุบันจะ สะดวกสบายมากขึ้นแล้วก็ตาม แต่ผู้คนก็ยังคงจัดงานฉลองนี้สืบเรื่อยมา ชาวโรมันฉลองเทศกาลโซลอินวิกดุส (Sol Invictus หรือดวงตะวัน ผู้ไร้พ่าย) ในวันที่ 25 ธันวาคม เมื่อคริสตจักรต้องเลือกวันฉลองทางศาสนา พวกเขาก็ฉลาดเลือกให้วันดังกล่าวเป็นวันประสูติของพระเยซู ซึ่งแน่นอนว่า ไม่ใช่วันประสูติจริงเพราะไม่มีใครรู้ว่าเป็นวันใด

41

งานเลี้ยงคริสต์มาสงานแรกที่มีบันทึกไว้เกิดขึ้นที่โรมเมื่อค.ศ. 336 หลังจากนั้นไม่นานในค.ศ. 350 พระสันตะปาปาจูเลียสที่ 1 ก็ทรงยอมรับให้ วันดังกล่าวเป็นวันฉลองการประสูติของพระเยซูอย่างเป็นทางการ เทศกาล ดำ�เนินต่อเนื่องจากวันที่ 25 ธันวาคมจนถึงวันที่ 6 มกราคมซึ่งเป็นวันสมโภช พระคริสต์แสดงองค์ เป็นวันที่โหราจารย์ 3 คนมาเข้าเฝ้าพระกุมารเยซู หลักๆ แล้วเทศกาลจะจัดงานเลี้ยงกินเวลา 2 สัปดาห์ ธรรมเนียมนี้ปัจจุบันยังคงเป็น ส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวคริสต์ อย่างไรก็ตามการเฉลิมฉลองนี้ก็มีผู้ไม่เห็นด้วย ในปี 1644 รัฐสภา พิวริทันของ โอลิเวอร์ ครอมเวลล์ สั่งห้ามฉลองวันคริสต์มาส กระทั่งคำ�ว่า “คริสต์มาส” ก็ยังถูกสั่งห้ามไม่ให้ใช้เพราะคำ�นี้สื่อถึงพิธีมิสซาแบบคาทอลิกได้ ด้วย ครอมเวลล์ต้องการให้วันที่ 25 ธันวาคมเป็นวันประกอบพิธีกรรมทาง ศาสนาล้วนๆ เพื่อให้ผู้คนระลึกถึงการประสติของพระเยซูมากกว่าการกินดื่ม มากเกินควร ในลอนดอน ทหารได้รับคำ�สั่งให้เดินตรวจตามท้องถนนและยึด อาหารที่ปรุงไว้ฉลองวันคริสต์มาสโดยอาจใช้กำ�ลังได้หากจำ�เป็น การประดับ ตกแต่งตามธรรมเนียมคริสต์มาสอย่างช่อฮอลลี อีกทั้งอาหารประจำ�เทศกาล อย่างมินซ์พาย (Mince pie) และพุดดิ้งคริสต์มาสก็กลายเป็นของต้องห้าม แต่เมื่อพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 2 เสด็จขึ้นครองราชย์ ก็ทรงออกพระราช บัญญัติสมานฉันท์ (1662) ใจความคือยกเลิกการสั่งห้ามดังกล่าวและรับรอง การเฉลิมฉลองกับพิธีกรรมคริสต์มาสในหนังสือคำ�อธิษฐาน (Book of Common prayer) และเมื่อคริสตจักรแห่งอังกฤษเริ่มกลับมามีอำ�นาจ ผู้คนก็ ฉลองคริสต์มาสด้วยความสนุกสนานเช่นกาลก่อน

42

Buche De Noel

Plum Pottage พุดดิ้งคริสต์มาสแบบแรกสุดอยู่ในรูปของพอตเทจ (Pottage) อาหาร ปรุงจากเศษเนื้อวัวหรือเนื้อแกะ ต้มกับผัก ผลไม้แห้ง ไวน์ และเครื่องเทศ แม้จะ เติมเกล็ดขนมปังเพื่อให้น้ำ�ซุปข้น ผลที่ได้ก็ยังมีลักษณะเป็นของเหลวอยู่มาก ตามชื่ออาหาร อย่างไรก็ตามพระเจ้าเฮนรีที่ 8 ทรงโปรดอาหารจานนี้มาก ตำ � นานเล่ า ว่ า พระองค์ ท รงชิ ม มั น ครั้ ง แรกที่ ก ระท่ อ มของคนตั ด ไม้ ร ะหว่ า ง ออกล่าสัตว์ในฤดูหนาว จากนั้นก็ทรงยืนยันให้ปรุงอาหารจานนี้ในงานเลี้ยง ตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในเทศกาลฉลองการเก็บเกี่ยว (Harvest Festial) เมื่อเวลาผ่านไปผลไม้แห้งก็ค่อยๆ เข้ามาแทนที่เนื้อ ส่วนไวน์ก็เปลี่ยน เป็นบรั่นดี และเมื่อมีการเติมลูกพรุนตั้งแต่สมัยพระนางเจ้าเอลิซาเบธที่ 1 เป็นต้นมา อาหารจานนี้ก็ได้ชื่อว่า “พลัมพอตเทจ” (Plum Pottage) แล้วก็มี คนเรียกมันว่าพุดดิ้งพลัมมากขึ้นเรื่อยๆ

เราอาจพบร่ อ งรอยของเทศกาลจุ ด ไฟนี้ ไ ด้ ใ นประเพณี ค ริ ส ต์ ม าสที่ สืบทอดมาถึงปัจจุบัน ดังเช่น ขอนไม้ยูล (Yule log) ท่อนซุงสำ�หรับเผาตลอด เทศกาล 12 วัน ทุกวันนี้ปรากฏอยู่ในรูปบุชเดอโนแอล (Buche De Noel) หรือเค้กรูปขอนไม้ประจำ�เทศกาลคริสต์มาสของชาวฝรั่งเศส 43

44

ในศตวรรษที่ 17 พุดดิ้งพลัมนี้กลายเป็นที่เกลียดชังของผู้นับถือ นิกายโปรเตสแตนต์หัวรุนแรง เนื่องจากมีการจุดไฟที่พุดดิ้งตามความเชื่อ แบบคาทอลิกการจุดไฟนี้เป็นสัญลักษณ์สื่อถึงพระมหาทรมานของพระเยซู แต่พวกโปรเตสแตนต์มองว่าเป็นการระลึกถึงเทศกาลไฟของพวกนอกรีต โดย โอลิเวอร์ ครอมเวลล์สั่งห้ามกินพุดดิ้งพลัม รวมถึงการฉลองคริสต์มาสในรูป แบบอื่นๆ ในปี 1644 แต่เมื่อถึงปี 1714 พระเจ้าจอร์จที่ 1 (บางครั้งรู้จักกัน ในชื่อราชาพุดดิ้ง) ขอให้ทำ�พุดดิ้งพลัมในงานเลี้ยงฉลองศริสต์มาสครั้งแรก ของพระองค์หลังขึ้นครองราชย์ เมื่อมีการใช้ผ้าห่อพุดดิ้งในศตวรรษที่ 17 ก็ทำ�ให้ได้รูปทรงกลมอัน โดดเด่นของพุดดิ้งต้นตำ�หรับ (ก่อนหน้านั้นพุดดิ้งไม่ว่าหวานหรือคาวต้อง นำ�ไปต้มในกระเพาะสัตว์หรือไส้สัตว์) คนสมัยวิกตอเรียนนี่เองที่ทำ�ให้พุดดิ้ง พลัมกลายเป็นพุดดิ้งคริสต์มาส และยังมีการจุดไฟใส่ มาจากวัฒนธรรมสมัย วิกตอเรียนที่ผู้คนจะผูกเทียนไขไว้กับตันคริสต์มาส ซึ่งปัจจุบันนี้แทนที่ด้วยไฟ กะพริบซึ่งปลอดภัยกว่ามาก ประเพณีการใส่เหรียญเงินหรือของชิ้นเล็กๆ ในพุดดิ้งคริสต์มาสเป็น ประเพณีเก่าแก่ มาจากพิธีกรรมนอกศาสนา ซึ่งทำ�นายว่าผู้ได้ของแต่ละชิ้นจะ มีโชคลาภและความหมายแตกต่างกันไปตามสิ่งของที่เจอ

45

46

รองเท้าบู๊ต การเดินทาง

ระฆัง การแต่งงาน

47

กระดูก 2 ง่าม (Wishbone) ความสมหวัง

ปลอกนิ้ว ขึ้นคาน

48

แหวน การแต่งงาน

กระดุม ถ้าโสดอยู่ จะโสดต่อไปอีกปี

เกือกม้า โชคดี

เหรียญเพนนี โชคดี

49

หลังสงครามโลกครั้งที่สองเหรียญไม่ได้ทำ�จากเงินอีกต่อไปแต่เป็น ทองแดงผสมอัลลอยซึ่งจะก่อให้เกิดปฏิกิริยาในกระบวนการปรุงอาหารส่ง ผลให้ประเพณีการใส่ของเล็กๆ น้อยๆ ในพุดดิ้งคริสมาสต์นี้ลดน้อยลงมาก วิธีสมัยใหม่ที่ปลอดภัยต่อสุขภาพคือให้ห่อเหรียญในกระดาษฟอยล์ก่อนใส่ พุดดิ้ง ซึ่งก็ให้ความรู้สึกไม่เหมือนเดิม 50

King Cake วันที่ 6 มกราคมซึ่งรู้จักกันในชื่อวันฉลองสมโภชพระคริสต์แสดงองค์ เป็นวันสุดท้ายของ 12 วันหลังคริสต์มาส ส่วนเวลาเย็นของวันก่อนหน้านั้นจะ เรียกว่าคืนที่ 12 (Twelfth Night) หลายประเทศในยุโรปมีการอบขนมหรือเค้ก พิเศษที่ใส่ผลไม้แห้งเรียกว่า คิงเค้ก (King Cake) เช่น ในฝรั่งเศสเรียกว่า กาแล ตต์ (galette) / กาโตเดรัว (Gateau des rois) ในสเปนเรียกว่า รอสโกนเดสเร เยส (Roscon des reyes) และในโปรตุเกสคือ โบโลไร (Bolo rei) ตามธรรมเนียม จะมีการใส่เมล็ดถั่ว ปัจจุบันจะเป็นของทำ�จากพลาสติกชิ้นเล็กๆ เข้าไปในส่วน ผสมเค้กแบบเดียวกับพุดดิ้งคริสต์มาส ผู้โชคดีเจอถั่วหรือสิ่งของในเค้กส่วน ของตนก็จะได้เป็นราชาหรือราชินีในค่ำ�คืนนั้นนั้น

51

52

Mince pie

มินซ์พายในสมัยยุคกลาง ยังเป็นอาหารคาวดัง ที่สื่อผ่านคำ�ว่า Mincemeat (เนื้อบด) แรกเริ่มมันเป็น วิธีถนอมเนื้อให้อยู่ได้นานในฤดูหนาวเพราะอาหารเลี้ยง สัตว์มีน้อย ปศุสัตว์ที่มีจำ�นวนมากเกินต้องการจะถูกฆ่า ตอนปลายฤดูใบไม้ร่วงแล้วเอาเนื้อของพวกมันไปสับและ ปรุงสุกใส่เครื่องเทศกับผลไม้แห้ง จากนั้นปิดผนึกไว้ใน คอฟฟิ น หรื อ เปลื อ กขนมอบที่ ปิ ด แน่ น จนอากาศเข้ า ไป ไม่ได้ พายที่ได้มีขนาดใหญ่ ไม่เหมือนขนาดเล็กพอดีคำ� อย่างที่เราคุ้นเคยในสมัยนี้ มินซ์พายชนิดดั้งเดิมเรียกว่า เชเวตเต (Chewette) ปรุงโดยใช้เนื้อสับหรือตับผสมกับไข่ ต้มสุกหั่นเต๋าและขิง ต่อมาไส้พายเริ่มมีผลไม้แห้งเป็นส่วน ผสมมากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเวลาผ่านไปก็กลายเป็นส่วนผสม หลัก และไขมันซูเอตก็เข้ามาแทนที่เนื้อสัตว์ เมื่อถึงศตวรรษที่ 16 “มินซ์” พายในสมัยนั้นก็ กลายเป็นอาหารพิเศษในเทศกาลคริสต์มาส โอลิเวอร์ ค รอมเวลล์เคยสั่งห้ามกินมินซ์พายฉลองวันคริสต์มาสในปี 1644 เนื่องจากไม่เคยมีการยกเลิกกฎหมายข้อนี้ ดังนั้น ในทางเทคนิคการกินมินซ์พายในวันคริสต์มาสจึงยังคง ถือว่าผิดกฎหมายอยู่ 53

54

55

56