Issuu on Google+

F OGE LSAN GH STAT E Type

Park L/XL

Adres Kleasterwei, Veenklooster Architect huis

Hendrik Kramer (1872-1873)

Architect park

L.P. Roodbaard (1838-1844), J.D. Zocher, L. Vlaskamp (1848)

Jaar

periode 1838-1844

Opdrachtgever

Age Tjepke Ruurd Sixma baron van Heemstra

Uitvoering

O.T. Bosgra te Bergum, en Vlaskamp

Betaling

1838 betaling voor de reis naar Veenklooster

1838 betaling van een rekening voor bloemen aan J.D. Zocher

1840 betaling van een rekening voor bloemen aan J.D. Zocher

1841 betaling van fl. 46,- aan mejuffrouw Roodbaard

1842 betaling huur rijtuig voor Roodbaard

1843 betaling van fl. 1000,- aan L. Vlaskamp en onderscheidene

Kadastraal minuutplan 1811 - 1832

Topografische Militaire Kaart 1830 - 1850

Topografische Militaire Kaart 1854

Atlas Eekhoff 1849 - 1859

arbeiders

1844 betaling van fl. 30,- aan mejuffrouw Roodbaard

1844 betaling van fl. 30,- aan architect Roodbaard voor tekeningen en

schetsjes

1844 betaling voor bomen en bloemen aan Vlaskamp

(bron: R.M.R.) Huidige eigenaar

fam. d’ Ansembourg

Reconstructie

N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw (2003)

Tekening geen Literatuur

- Aa, van der, A.J., Het aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden

- Berg, van den, H.M., Noordelijk Oostergo. Kollumerland en Nieuw

Kruisland, 1989 - Boschma, C., e.a., Lucas Pieters Roodbaard, architect van

buitengoederen, 1979 - Eck, van, C., Eiynde, van den, J., Leeuwen, van, W., ‘Kluizenaars,

boeren en dagloners: levende en quasi-levende stoffering in de

landschapstuin’, in: Het schilderachtige in de Nederlandse

kunsttheorie en architectuur 1650-1900, 1994


- Elward, R, Karstkarel, P., Stinsen en States. Adellijk wonen in Friesland,

1990

- Kuiper, Y., LandewĂŠ, W., Winkler Prins Postema, N., Fogelsanghstate: een Groninger schat in een Friese state, 2005 - Kuiper, Y., Mulder-Radetzky, R.L.P., Mensen van macht en aanzien. Frieslands elite in de 18de en 19de eeuw - Mulder-Radetzky, R.L.P., Vries de, B.H., Fogelsanghstate. Middenpunt van het bosrijke Veenklooster, 1986 - Mulder-Radetzky, R.L.P., L.P. Roodbaard (1782-1851). Een tuinarchitect

met schildersogen, 1999

N0.0RDPEIL landschap.stedenbouw, Reconstructieplan

Lijst van Afbeeldingen

Fogelsanghstate, 2003 - Oldenburger-Ebbers, C.S., Backer, A.M., Blok, E., Gids voor de Nederlandse tuin- en landschapsarchitectuur, deel Noord, 1995 - Wielinga, R.J., Langs stinsen, states en andere voorname huizen in Friesland, 1979 - Mulder-Radetzky, Fogelsanghstate. Middelpunt van het bosrijke Veenkloooster, 1985, p 6, p 25, p 30, p 48, p 52, p 60, p 61 - Mulder-Radetzky, L.P. Roodbaard (1782-1851). Een tuinarchitect met schildersogen, 1999, p 16

Historie Op de plaats van de huidige Fogelsanghstate heeft tot de zestiende eeuw het klooster Olijfberg gestaan. In de eerste helft van de zeventiende eeuw werd het gebied aangekocht door Theodorus Dirck van Fogelsangh. Op het omgrachte terrein bouwde hij met behulp van restanten van de kloostergebouwen een nieuwe state. Bovendien gaf hij de state haar huidige naam. In de eerste helft van de achttiende eeuw kwam het bezit in handen van de familie van Heemstra. Rond deze periode werd de state gemoderniseerd. Ook de tuin werd aangepast aan de smaakopvattingen uit die tijd, en werd volgens de formele stijl ingericht. Het kadastraal minuutplan toont ons nog een beeld van deze formele aanleg, met het grachtenstelsel, de geometrische indeling en de regelmatige vijverpartijen.


Deze formele aanleg werd enkele jaren later aangepast aan de landschappelijke stijl. Zoals uit de lijst van betalingen blijkt, zijn diverse architecten hierbij betrokken geweest. Deze betalingen zijn afkomstig uit de kasboeken van Age Tjepke Ruurd van Heemstra, die in deze periode met zijn gezin de state bewoonde. Wat exact Roodbaards rol en invloed is geweest, en wat kan worden toegeschreven aan Zocher of Vlaskamp wordt niet helemaal duidelijk. Wel kan uit het grote bedrag dat aan Vlaskamp is betaald, worden geconcludeerd dat het in zijn geval waarschijnlijk grote werkzaamheden betrof. De betalingen aan het adres van Vlaskamp gaan door tot 1850. Het betreffen relatief grote bedragen voor beplantingen. Ook kunnen we uit de betalingen opmaken dat Roodbaard diverse tekeningen heeft gemaakt voor de Fogelsanghstate. Helaas is hiervan tot op heden nog niets van ontdekt. Uit de jaren zestig en zeventig van de negentiende eeuw zijn eveneens vele betalingen bekend. Er werden in deze periode onder meer een hertenkamp, een fazantenkamp en een ijskelder aangelegd. Opvallend zijn ook de betalingen aan mejuffrouw Roodbaard. Naar alle waarschijnlijkheid was de dochter van L.P. Roodbaard, die een damesmodezaak had. Interpretatie ontwerp Gezien het ontbreken van tekeningen en de vele betalingen aan de verschillende tuinarchitecten is het niet eenvoudig vast te stellen wat in de aanleg van de hand of volgens het ontwerp van Roodbaard is. Historisch beeld- en kaartmateriaal maken het echter wel mogelijk een beeld te vormen van de landschappelijke aanleg uit de negentiende eeuw. Dit was een herinrichting van de formele aanleg. Het grachtenstelsel, de berg en een aantal lanen herinneren nog aan deze aanleg. Deze elementen zijn opnieuw ingepast in de landschappelijke aanleg. Zo is het grachtstelsel gedeeltelijk afgegraven, waardoor het een grillig verloop heeft gekregen. Het terrein binnen het grachtenstelsel heeft door een samenspel van kronkelende paden en ronde perken een landschappelijke karakter gekregen. In het terrein buiten het grachtenstelsel domineren de waterpartijen. Op de plaats van de vijvers uit de formele aanleg werden in de negentiende eeuw nieuwe, zeer grillige waterpartijen gegraven. Deze staan in verbinding met de natuurlijke waterloop de Zwadde.

Plattegrond (jaren ‘70)


Deze grillige waterpartijen doen sterk denken aan de waterpartijen uit het oeuvre van Roodbaard. De kronkelende contouren, inhammen en eilandjes zien we onder andere terug in de vijvers van

2

werkzaamheden

Lyndenstein, Roptastate, Stania State en het Koepelbos. Het is goed mogelijk dat Roodbaard het ontwerp voor deze vijvers heeft geleverd, en dat het uiteindelijk is uitgevoerd onder leiding van Vlaskamp.

2 2

5

1

1

5

De waterpartijen domineren niet alleen het beeld, maar bepalen ook de loop van de paden. Vanuit 2

het huis zijn er verschillende routes gecreëerd die in de richting van de vijvers leiden. Rondom de

2

vijvers zijn open groene ruimtes gecreëerd. Ook de Modderberg vormde een belangrijk element

1

1

5

5

5

voor het padenverloop. Via verschillende routes is het mogelijk om op deze plek uit te komen. De

2

berg wordt extra benadrukt doordat de voorliggende ruimte voor een groot deel bestaat uit open

3

4

groen. Op deze plek is in de tweede helft van de negentiende eeuw de hertenkamp ontwikkeld. 2

5

De uit de formele aanleg afkomstige lanen spelen eveneens een belangrijke rol voor de structuur en

5

de oriëntatie van de gehele aanleg. Deze lanen zijn geplaatst volgens de verkavelingsstructuur en zorgen hierdoor voor een sterke verticale oriëntatie. Dit is tegengesteld aan de horizontale oriëntatie vanuit het huis. Bouwwerken

5

5 5

1

1

1

In het park zijn op diverse plaatsen bouwwerken geplaatst. Beide vijverpartijen en het grachtenstelsel

5 5

werden voorzien van een brug, waartoe ook een bijzondere driepuntsbrug behoorde. Daarnaast werden in het park verschillende prielen geplaatst, waaronder een vaker toegepaste hoekig tuinhuis. Het park was bovendien voorzien van een ijskelder. Beplanting

5 5

uitgevoerde werkzaamheden

Rondom de vijvers dienden de gronden open te blijven. Op enkele plaatsen werden deze gronden

1 6

wel beplant met solitaire bomen. Uit de formele laag treffen we hier nog veel eiken lanen aan. Daarnaast zijn er elsen, berken en esdoorsn bijgeplant. Het eiland is beplant met onder meer de rododendron.

5

5

5 5

Reconstructieplan N0.0RDPEIL (2003)

1

Verdiepte watergang

2

Verdiepte waterpartij

3

Brug

4

Nieuw wandelpad

5

Verwijderde bomen en begroeiing/ incl. herplant nieuwe eiken

6

Knotten en aanplant linden

7

Infoborden


/1-2701121201-424%2001%20413%20fogelsangh%20state%20120