Page 1


สมิงสำ�แดง 5

ค�ำน�ำโดยเบเนดิคท์ แอนเดอร์สัน ประวัติศาสตร์วรรณกรรมนั้นมีข้อดีคือเป็นการศึกษาที่ไม่ถูกขับเคลือ่ น โดยพัฒนาการอย่างรีบเร่งเกินควรและไม่มอี นั ตวิทยา (Teleology) บรรดา นักเขียนทีเ่ ป็นแบบฉบับเปรียบเสมือนดาวตกทีร่ ว่ งลงมาอย่างไม่คาดฝัน ไม่มใี ครท�ำนายได้ถงึ การมาจุตขิ องคนอย่างซอโฟคลีส, เวอร์จลิ , ท่านหญิง มุราซากิ, เซร์บนั เตส, เมลวิลล์, หลูซ่ วิน่ , เชคสเปียร์, พรุสต์, โกโกล, อิบเซน, มาร์เกซ หรือ จอยซ์ ในแง่หนึ่ง นักเขียนเหล่านี้เป็นผลพวงของยุคสมัย และอีกแง่หนึ่งก็เป็นผลผลิตของภาษาท้องถิ่น ผลผลิตจากที่ซึ่งพวกเขา เกิดและเติบโตมา แม้ว่าจะมีนักเขียนจ�ำนวนมากที่มีชีวิตอยู่ในช่วงเวลา เดียวกันและพูดภาษาเดียวกัน แต่กลับไม่ได้เขียนอะไรอันเป็นทีน่ า่ จดจ�ำ เลยแม้แต่น้อย การแจ้งเกิดของนักเขียนดาวรุ่งเหล่านี้จึงไม่เกี่ยวข้องกับ ชนชั้นและการศึกษา และพรสวรรค์ทางวรรณกรรมก็ไม่ได้เชื่อมโยงกับ เทือกเถาเหล่ากอหรือบรรพบุรุษของคนเหล่านี้แต่อย่างใด เอกา กุรณียาวัน (Eka Kurniawan) ถือว่าเป็นนักเขียนดาวรุ่ง ชาวอินโดนีเซียซึ่งยังมีชีวิตอยู่ ที่เขียนงานทั้งวรรณกรรมและเรื่องสั้นได้ อย่างโดดเด่นเป็นตัวของตัวเองมากที่สุดคนหนึ่ง เขาเกิดเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 1975 ซึ่งเป็นวันที่ติมอร์ตะวันออก อาณานิคมเก่าของ โปรตุเกสได้ประกาศความเป็นเอกราชของรัฐาธิปัตย์จากลิสบอน ในวัน

���������_Final_27 Feb.indd 5

3/4/2561 BE 7:21 PM


6 เอกา กุรณียาวัน

ที่ 7 ธันวาคม 1975 ซึ่งเป็นวันเพิร์ล ฮาเบอร์ ประธานาธิบดี เจอรัล ฟอร์ด และเฮนรี่ คิสซิงเจอร์ได้เดินทางมายังประเทศอินโดนีเซียเพื่ออวยชัยให้ ทรราชซูฮาร์โตในการเปิดฉากโจมตีเพื่อยึดครองติมอร์ตะวันออก (โดย อาศัยอาวุธยุทโธปกรณ์ของอเมริกัน) เอกานั้นรู้สึกภูมิใจในวันเกิดของ ตนเองเพราะถือเป็นจุดเริ่มต้นในการต่อต้านของชาวติมอร์ตะวันออกที่ กินเวลาถึง 22 ปีด้วยกัน จนในที่สุดก็สามารถขับไล่ให้จาการ์ตาละทิ้ง การปกครองอันแสนโหดร้ายจากอาณานิคมแห่งนี้ได้ส�ำเร็จ ช่วงเวลาสิบปีแรก เอกาอยู่ภายใต้การดูแลของพ่อแม่ที่บ้านเกิด ของเขา ซึง่ เป็นหมูบ่ า้ นขนาดเล็กๆ ทีท่ รุ กันดาร (ปราศจากการเข้าถึงโดย ถนน) ริมชายฝั่งมหาสมุทรอินเดียบนชายตะเข็บทางตะวันออกเฉียงใต้ ของชวาตะวันตก แม้ว่าปู่กับย่าของเขาจะอ่านออกเขียนได้แต่ก็ไม่มี หนังสือติดบ้านสักเล่ม ในวัยเด็กเอกาจึงเชื่อมโยงกับ “วรรณกรรม” โดย ผ่านผู้หญิงสองคนในหมู่บ้านและหนึ่งชายล่องหน ย่าของเขารักในการ เล่าประวัติความเป็นมาของหมู่บ้าน รวมถึงเทพนิยายและต�ำนานต่างๆ ให้เอกาฟัง ส่วนหญิงชราอีกคน (ญาติห่างๆ ของเขา) ที่อาศัยอยู่ตาม ล�ำพังเป็นนักเล่าเรื่องที่มีทักษะมากกว่า เกือบทุกคืนหลังจากการสวด ภาวนาที่สุเหร่า เธอจะรวบรวมเด็กๆ ในหมู่บ้านมานั่งรวมกันที่ชานบ้าน ของเธอและร่ายมนต์สะกดทุกคนด้วยนิทานพื้นบ้าน ส่วนชายล่องหน นั้นเป็นนักเล่าเรื่องทางวิทยุซึ่งรู้วิธีพากย์เสียงที่แตกต่างกันให้กับตัว ละครต่างๆ เขามักจะเล่าต�ำนานท้องถิน่ ซึง่ กินอาณาบริเวณกว้างกว่าของ ชวาตะวันตกและเป็นพื้นที่ที่มีชาวซุนดาอาศัยอยู่มากที่สุด (ชวากลาง

���������_Final_27 Feb.indd 6

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 7

และชวาตะวันออกถูกปกครองโดยชาวชวา) ในปี 1984 หนุ่มน้อยเอกาถูกส่งไปอยู่กับพ่อแม่และศึกษาต่อใน ระดับประถมศึกษาที่ปันกันดารัน ซึ่งเป็นเมืองค้าขายเล็กๆ ตรงชายแดน ระหว่างชวากลางกับชวาตะวันตกทีม่ ปี ระชากรหลากหลายและใช้ภาษา ถิน่ ทัง้ ภาษาชวาและภาษาซุนดา ในเมืองนัน้ ไม่มที งั้ ร้านหนังสือและห้อง สมุดของเมือง แต่พอ่ ของเอกาซึง่ มีอาชีพหลักเป็นช่างตัดเสือ้ และออกแบบ เสื้อยืดส�ำหรับนักท่องเที่ยว เป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญเชิงวรรณกรรมใน แบบฉบับของตัวเอง เขามีอาชีพเสริมสองอาชีพที่ขัดแย้งกันโดยสิ้นเชิง ในฐานะโต๊ะอิหม่าม เขาสอนลูกชายให้ท่องจ�ำบทต่างๆ ของอัลกุรอาน แม้วา่ จะไม่เข้าใจภาษาอารบิกเลยก็ตาม ในอีกบทบาทหนึง่ พ่อของเอกา ยังรับหน้าที่เป็นอาจารย์พิเศษสอนภาษาอังกฤษที่โรงเรียนท้องถิ่นอีก ด้วย และแม้ว่าห้องสมุดของโรงเรียนจะมีหนังสือน้อยเกินไป แต่เขาก็ มักจะหยิบหนังสือติดมือมาฝากเด็กๆ เสมอ ในช่วงวัยเยาว์ เอกาเข้า ศึกษาที่วิทยาลัยครูแต่ไม่ส�ำเร็จการศึกษา ซึ่งอาจเป็นเหตุให้เขาใช้เวลา ว่างในช่วงพลบค�ำ่ เพือ่ แต่งบทสวดส�ำหรับมัสยิดใกล้ๆ และเขียนบทความ เชิงศาสนาจ�ำนวนมากให้กับนิตยสารมุสลิม (ซึ่งตัวเขาเองบอกว่าไม่เคย อ่านเลย!) ที่ส�ำคัญที่สุด ในช่วงเวลานี้เขายังค้นพบสิ่งที่เรียกว่า “สวน หนังสือ” ซึ่งมีแห่งหนึ่งอยู่ที่สถานีรถประจ�ำทางและอีกแห่งหนึ่งอยู่หลัง โรงแรมขนาดเล็กติดทะเล ตามสวนหนังสือเหล่านี้ ผู้ขายจะขายหรือให้ เช่าหนังสือการ์ตูนแนวบู๊ล้างผลาญหรือสยองขวัญสัญชาติอินโดนีเซีย รวมถึงชุดงานแปลคุณภาพแย่สไตล์สบื สวนของ นิค คาร์เตอร์ หรือนิยาย

���������_Final_27 Feb.indd 7

3/4/2561 BE 7:21 PM


8 เอกา กุรณียาวัน

รักโดย บาร์บาร่า คาร์ทแลนด์ ด้วย ในเวลานั้น ผู้ขายจะขี่จักรยานและ หยุดแวะที่บ้านของเขาเพื่อขายหรือให้เช่าหนังสือท�ำนองเดียวกันนี้ องค์ประกอบต่างๆ เหล่านี้ได้กลายเป็นตัวกระตุ้นให้เด็กชายเอกาเริ่ม เขียนกวี เรื่องสั้น ไปจนถึงโครงร่างของนิยายตั้งแต่อายุ 11 ปี เอกาน่าจะเป็นนักเรียนระดับหัวแถว เมือ่ มหาวิทยาลัยกัดจะห์ มาดะ ในยอกจาการ์ตารับเขาเข้าศึกษาต่อเมื่อเขามีอายุได้ราว 17 ปี เวลานั้น ยอกจาการ์ตาเป็นเมืองหลวงของสาธารณรัฐอินโดนีเซียในช่วงสงคราม ปฏิวตั ทิ ตี่ อ่ สูก้ บั อาณานิคมดัตช์ในช่วงปี 1945 ถึง 1949 ภาควิชาทีร่ บั เขา เข้าไปมีเพียงภาควิชาปรัชญาเท่านัน้ แม้วา่ เขาจะไม่ได้สนใจในหลักสูตร มากนัก แต่สิ่งที่สร้างความประหลาดใจให้เขาก็คือหนังสือเล่มหนึ่งจาก ห้องสมุดไร้ระเบียบของภาควิชา นั่นคือ Growth of the Soil งานชิ้นเอก ของนักเขียนรางวัลโนเบล คนุท แฮมซุน ที่แปลจากภาษานอร์วีเจียน เป็นภาษาอังกฤษ ในภายหลัง ความเสพติดในการล่าหนังสือใช้แล้วจาก ตลาดของเก่าก็ท�ำให้เขาได้พบกับ คนโซ (Hunger) ซึ่งเป็นงานที่มีชื่อ เสียงมากกว่าของแฮมซุน ยิ่งไปกว่านั้น ห้องสมุดกลางของมหาวิทยาลัย กัดจะห์ มาดะยังมีส่วนที่อุทิศให้กับงานอเมริกันศึกษาโดยเฉพาะ ซึ่งได้ รับบริจาคจากสถานทูตอเมริกัน และท�ำให้เอกาได้มีโอกาสอ่านงาน วรรณกรรมที่แปลเป็นภาษาอังกฤษทั้งของการ์เบรียล การ์เซีย มาร์เกซ และเซร์บันเตส เรื่องสั้นของ ฆอร์เฆ ลูอิส บอร์เฆสและงานชั้นน�ำของนัก เขียนรัสเซียอย่างนิโคไล โกโกล, ลีโอ ตอลสตอย, ฟีโอดอร์ ดอสโตเยฟสกี้ และอันตอน เชคอฟ (ซึ่งอาจเป็นเพราะสหภาพโซเวียตได้ล่มสลายไป

���������_Final_27 Feb.indd 8

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 9

แล้วในเวลานั้น) เราอาจพอคะเนได้ว่าอเมริกันศึกษานั้นรวมถึงงานของ วิลเลีย่ ม โฟล์คเนอร์, เออร์เนสต์ เฮมิงเวย์, ยูโดร่า เวลที, จอห์น สไตน์เบ็ค, โทนี่ มอร์รสิ นั และอาจรวมถึงงานของนักเขียนจากสหราชอาณาจักรอย่าง ซัลมาน รัชดีด้วย เอกาบันทึกไว้ว่าเขาอ่านงานวรรณกรรมอินโดนีเซียน้อยมาก ซึ่ง พฤติกรรมประหลาดเช่นนี้อาจมาจากสองสาเหตุด้วยกัน สาเหตุแรกคือ ในฐานะทีเ่ ป็น ‘คนบ้านนอก’ เขาเจอกับสภาวะแปลกแยกทางวัฒนธรรม ในเมื อ งใหญ่ อ ย่ า งยอกจาการ์ ต าและในกั ด จะห์ มาดะ ซึ่ ง รวมเอา นักศึกษาจากทั่วทุกหมู่เกาะในอินโดนีเซียเข้าไว้ด้วยกัน ต่างคนก็มา จากต่างศาสนา ต่างชาติพนั ธุ์ ต่างภาษา ต่างประเพณีและต่างจุดมุง่ หมาย แต่ในห้องสมุดส่วนอเมริกันศึกษานั้น เขาสามารถทิ้งความรู้สึกสับสนไว้ เบื้ อ งหลั ง และโบยบิ น ข้ า มไปสู ่ ขุ ม ทรั พ ย์ ข องโลกได้ ในขณะที่ ช าว อินโดนีเซียน้อยคนนักจะรู้ภาษาอังกฤษแตกฉานไปกว่าเขา สาเหตุ ประการทีส่ อง คือ เผด็จการซูฮาร์โต (1966-1998) ซึง่ เปิดศักราชด้วยการ สังหารหมู่ผู้ถูกกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์นับแสน ได้สร้างกูลัก (คุก) ส�ำหรับนักโทษทางการเมืองและสั่งห้ามไม่ให้พิมพ์เผยแพร่หนังสือใดๆ ก็ตามที่มีลักษณะล้มล้างและเป็นฝ่ายซ้าย ปราโมทยา อนันตา ตูร์ (Pramoedya Ananta Toer) นักเขียนผู้ยิ่งใหญ่ชาวอินโดนีเซียซึ่งเขียน บทความเชิงวิพากษ์ไว้อย่างน่าจดจ�ำและแต่งเรือ่ งสัน้ ทีน่ า่ ทึง่ เอาไว้จ�ำนวน หนึ่ง ต้องถูกจองจ�ำอยู่ในคุกโดยปราศจากการพิจารณาคดีบนเกาะบูรุ (Buru) ที่แสนห่างไกลเป็นเวลาร่วม 14 ปี หลังจากที่เขาได้รับการปล่อย

���������_Final_27 Feb.indd 9

3/4/2561 BE 7:21 PM


10 เอกา กุรณียาวัน

ตัว งานเขียนทั้งหมดของปราโมทยาก็ยังคงเป็นงานต้องห้าม – ค�ำสั่ง ของซูฮาร์โตยังคงมีผลบังคับใช้ตามกฎหมายตราบจนปัจจุบัน แม้ว่าใน ทางปฏิบัติจะไม่มีผลอะไรแล้วก็ตาม ในทศวรรษ 1990 กัดจะห์ มาดะ ยังเป็นมหาวิทยาลัยอิสระที่ลา้ สมัย ยังไม่แสวงหาผลก�ำไร ไม่ถูกครอบง�ำให้กลายเป็นอเมริกัน หรือถูก จัดอันดับใดๆ นักศึกษาจึงยังคงสถานภาพนักศึกษาไว้ได้เป็นปีโดยไม่ ถูกให้ออก และวิทยานิพนธ์ในระดับต่างๆ ก็ยงั ไม่ได้เชือ่ มโยงกับปราการ ของหลักการอย่างเหนียวแน่น ส่วนตัวเอกาเองยังคงสถานภาพนักศึกษา ไปจนถึงปี 1998 ควบคู่ไปกับการที่เรื่องสั้นของเขาเริ่มได้รับการตีพิมพ์ ในหนังสือพิมพ์วันอาทิตย์หลายฉบับในจาการ์ตา อย่างไรก็ดี ในปี 1997 เอกาตัดสินใจเขียนวิทยานิพนธ์เชิงปรัชญา เกี่ยวกับปราโมทยา แต่ท�ำไมเขาจึงตัดสินใจเลือกเช่นนี้? ในปี 1996 หนังสือพิมพ์เริ่มรายงานสาธารณชนถึงการปรากฏขึ้นของพรรคพีอาร์ดี (PRD – People’s Democratic Party) ซึ่งเป็นพรรคมาร์กซิสต์กึ่งใต้ดิน ที่ดึงดูดบรรดานักศึกษาและนักกิจกรรมผู้กระหายจะโค่นล้มซูฮาร์โตให้ มารวมตัวกัน เอกาย้อนร�ำลึกถึงความใกล้ชิดกับนักศึกษาพีอาร์ดีใน ภาควิชาของเขา แม้วา่ ตัวเอกาเองจะไม่ได้สนใจเข้าร่วมพรรคหรือองค์กร ทางการเมืองใดๆ แต่หน้าทีอ่ ย่างหนึง่ ของพีอาร์ดใี นยอกจาการ์ตานัน้ คือ การลักลอบพิมพ์เผยแพร่งานมหากาพย์บูรุสี่เรื่องของปราโมทยาที่แต่ง ขึ้ น ในกู ลั ก ซึ่ ง เป็ น เรื่ อ งเกี่ ย วกั บ ต้ น ก�ำเนิ ด และพั ฒ นาการของลั ท ธิ สังคมนิยมและชาตินิยมในอินโดนีเซีย ระหว่างช่วงไตรมาสแรกของ

���������_Final_27 Feb.indd 10

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 11

ศตวรรษที่ 20 เอกาได้ส�ำเนางานของปราโมทยาจากเพื่อนที่เป็นสมาชิก พีอาร์ดีและเมื่อได้อ่านแล้วก็รู้สึกตื่นเต้นและประทับใจอย่างมาก ใน เดื อ นกรกฎาคม ปี 1997 ได้เกิดวิกฤติเศรษฐกิ จครั้ งยิ่ งใหญ่ ขึ้น ใน ประเทศไทยก่อนที่จะลามมากระทบเศรษฐกิจของอินโดนีเซียในเดือน กันยายนปีเดียวกัน เพียงไม่กอี่ าทิตย์ ค่าเงินอินโดนีเซียตกลงจาก 2,500 รูเปียต่อหนึ่งดอลลาร์ไปอยู่ที่ 17,000 รูเปียต่อหนึ่งดอลลาร์ ธนาคาร และธุรกิจจ�ำนวนมากล้มละลาย จ�ำนวนคนว่างงานเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และเศรษฐกิจของประเทศก็แทบจะล่มสลาย จึงท�ำให้เกิดกลุ่มผู้ชุมนุม ประท้วงขนาดใหญ่ข้ึนหลายกลุ่มด้วยกัน บางกลุ่มจัดตั้งโดยพีอาร์ดี เรียกร้องความยุติของสมัยเผด็จการ เอกาบอกผม (ผู้เขียน) ว่าเขาเข้า ร่วมการประท้วงทั้งหมดในยอกจาการ์ตา – ซึ่งนับเป็นประสบการณ์ ทางการเมืองครั้งแรกของเขา ขณะเดียวกัน ระบอบก็พยายามป้องกัน ตัวเองด้วยการปราบปรามขั้นรุนแรง โดยในระหว่างนั้นมีนักกิจกรรมที่ โดดเด่นหลายคนถูกลักพาตัว ถูกทารุณกรรมและหายสาบสูญไป “ผม เสนอโครงร่างวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับปราโมทยาต่ออาจารย์ในภาควิชา (ที่ ถูกข่มขูจ่ ากภาครัฐ – ผูแ้ ปล) ในช่วงต้นปี 1998 และแน่นอนว่าหัวข้อของ ผมถูกปฏิเสธ แต่ไม่นานนัก หลังจากเกิดการจลาจลที่จาการ์ตาในเดือน พฤษภาคม ซึ่งบีบให้ซูฮาร์โตต้องลาออกจากต�ำแหน่งและระบอบการ ปกครองของเขาล่มสลาย คราวนี้ผมเสนอโครงร่างวิทยานิพนธ์อีกครั้ง แล้วหัวข้อก็ผ่านอย่างง่ายดาย!” และในที่สุด เพื่อนสมาชิกพีอาร์ดีของ เอกาก็หาส�ำนักพิมพ์สายเคลื่อนไหวซึ่งเต็มใจจะพิมพ์วิทยานิพนธ์ของ เขาได้ ภายใต้ชื่อเรื่องว่า “ปราโมทยา อนันตา ตูร์ และวรรณกรรมแห่ง

���������_Final_27 Feb.indd 11

3/4/2561 BE 7:21 PM


12 เอกา กุรณียาวัน

สัจนิยมสังคมนิยม” (Pramoedya Ananta Toer and the Literature of Socialist Realism) ในเวลาต่อมา เมื่อเอกาถูกถามว่านักเขียนชาวอินโดนีเซียคนไหน ที่เขารู้สึกประทับใจมากที่สุด เขาตอบว่ามีสามคนด้วยกัน คนแรกคือ อะมีร์ ฮัมซะห์ (Amir Hamzah) กวีเอกของอินโดนีเซีย ผู้สนับสนุนผู้ ปกครองอิสระ (Pro-independence Aristocrat) จากเกาะสุมาตรา เหนือ อะมีรถ์ กู สังหารจากการปฏิวตั ใิ นช่วงปี 1945–1949 โดยกลุม่ คนร้าย ที่ปลอมแปลงตัวมาเป็นนักปฏิวัติ คนที่สองคือ ปราโมทยา และคนที่ สามคือ วิดจิ ตูกูล (Widji Tukul) กวีชวาหัวก้าวหน้าแนวใหม่ เขาหาย สาบสูญไปโดยสันนิษฐานว่าอาจถูกเก็บโดยนักฆ่ามืออาชีพตามค�ำสั่ง ของพลโทปราโบโว สุเบียนโต (Prabowo Subianto) ลูกเขยของซูฮาร์โต ที่ทะเยอทะยานอย่างแรงกล้าในการก้าวขึ้นสู่ต�ำแหน่งประธานาธิบดี ของประเทศ (โชคร้ายที่เขาพ่ายแพ้การเลือกตั้งแห่งชาติในปี 2014 ให้ กับโจโก วีโดโด (Djoko Widodo) นายกเทศมนตรีจาการ์ตาผู้เป็นที่รัก ใคร่ของประชาชน และเป็นผู้สมัครชิงต�ำแหน่งประธานาธิบดีคนแรกที่ ไม่แปดเปื้อนไปด้วยความทุจริตและความโหดร้ายจากสมัยของซูฮาร์โต เลยแม้แต่น้อย) ในอินโดนีเซียก็เป็นเช่นเดียวกับทุกที่ทั่วโลก ที่การศึกษาเกี่ยวกับ นั ก เขี ย นและงานเขี ย นอย่ า งจริ ง จั ง มั ก จะตกเป็ น ภาระของภาควิ ช า ประวัติศาสตร์และวรรณคดีวิจารณ์ ส่วนหนึ่งก็อาจเป็นเพราะอัตตาของ นักเขียนเชิงสร้างสรรค์หรือวงการที่พวกเขาสัมพันธ์อยู่ โชคดีที่เอกาเป็น

���������_Final_27 Feb.indd 12

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 13

ข้อยกเว้นที่หาได้ยากจากลักษณะเช่นนี้ หนังสือของเขาแสดงถึงความ ชื่นชมอย่างลุ่มหลงต่อความกล้าหาญทางการเมืองและความริเริ่ม ประดิษฐ์สร้างตัวอักษรอินโดนีเซียของปราโมทยา แต่เขาก็โต้แย้งว่า สัจนิยมสังคมนิยมนั้นเป็นรูปแบบที่ล้าสมัย ซึ่งเป็นที่น่าเสียดายว่าการ วิเคราะห์ของเอกาอิงอยูก่ บั มหากาพย์บรู ขุ องปราโมทยาเท่านัน้ อันทีจ่ ริง ณ เวลานัน้ เอกาไม่อาจเข้าถึงชุดเรือ่ งสัน้ ทีแ่ สนยอดเยีย่ มของปราโมทยา จากทศวรรษ 1950 ได้ งานชุดนี้เป็นงานสัจนิยมมหัศจรรย์ (Magical Realism) ที่มาก่อนกาลและห่างไกลจากแนวสัจนิยมสังคมนิยมเป็น อย่างมาก ในปี 2000 เอกาตีพิมพ์งานรวบรวมเรื่องสั้นชุดแรกของเขาภาย ใต้ชื่อที่ออกจะหยาบคายว่า กราฟฟิตี้ในห้องส้วม (Graffiti in the Toilet) และสองปีให้หลังก็ตีพิมพ์นวนิยายเล่มเขื่องชื่อ ความงามคือบาดแผล (Beauty Is a Wound) ซึ่งเป็นผลงานที่แตกต่างอย่างสุดขั้วในหลายๆ ด้าน และส่งให้เขากลายเป็นดาวเด่นในอินโดนีเซียทันที ชุดรวมเรื่องสั้น นัน้ สะท้อนทักษะตลกร้ายและช่างเสียดสีจากคนในรุน่ ของเอกาเอง (รวม ถึงคนอย่างผูน้ �ำพีอาร์ดที ตี่ อ่ มากลายมาเป็นคนโลภกระหายอ�ำนาจด้วย) ความช�ำนาญในเชิงเทคนิคของเขาก็มาจากการผสมผสานระหว่างเรื่อง เล่าจากหมูบ่ า้ นในวัยเด็ก ผนวกกับวัฒนธรรมชนชัน้ กลางของคนในเมือง ใหญ่หลังสมัยซูฮาร์โต ส่วนอีกขั้วหนึ่ง ความงามคือบาดแผล จัดเป็น นวนิยายเชิงประวัติศาสตร์เสมือนจริงที่ครอบคลุมระยะเวลาตั้งแต่ช่วง ปลายยุคอาณานิคม เรื่อยไปถึงการยึดครองของญี่ปุ่น การปฏิวัติในปี

���������_Final_27 Feb.indd 13

3/4/2561 BE 7:21 PM


14 เอกา กุรณียาวัน

1945-49 การก่อ กบฏอันแสนยาวนานของกลุ่ม มุ สลิ มหั ว รุ น แรงใน ทศวรรษ 1950 การขึ้นสู่จุดสูงสุดและความหายนะเปื้อนเลือดของ พรรคคอมมิวนิสต์ ไล่มาจนถึงยุคต้นของเผด็จการซูฮาร์โต ทว่าฉากท้อง เรื่องนั้นไม่ใช่ระดับชาติหรือระดับท้องถิ่น แต่เป็นฉากเมืองเล็กๆ ไร้ชื่อ ติดกับมหาสมุทรอินเดีย ทีซ่ งึ่ ไม่มอี ะไรถูกบันทึกไว้ มายาแพร่กระจาย มี ทัง้ ต�ำนานโบราณและต�ำนานทีถ่ กู สร้างขึน้ ใหม่ และประวัตศิ าสตร์แบบ บอกเล่าปากเปล่าช่างดูน่าสับสน ครั้งหนึ่งเอกาเคยบอกผมว่า ความงามคือบาดแผล นั้นมีที่มา จากนวนิยายสามเล่มก่อนหน้าที่เขาน�ำมารวมกันด้วยความยากล�ำบาก จนกลายเป็นหนังสือเล่มหนาหนึ่งเล่ม ซึ่งอาจคิดตามได้วา่ ไม่ว่าจะโดย ตัง้ ใจหรือไม่กต็ าม หนังสือเล่มนีเ้ กิดมาจากค�ำวิจารณ์ของเขาทีม่ ตี อ่ งาน สัจนิยมสังคมนิยมของปราโมทยา และอาจถึงขั้นเป็นการท้าทายงาน มหากาพย์บูรุซึ่งถูกแปลออกเป็นหลายภาษาของปราโมทยาด้วยซ�้ำ จากนั้น ในปี 2014 Lelaki Harimau ซึ่งแปลอย่างลักลั่นว่า Man Tiger (สมิงส�ำแดง) ก็ปรากฏโฉม ใน ความงามคือบาดแผล นั้นฉาก ท้องเรื่องเป็นเมืองไร้ชื่อใกล้กับมหาสมุทรอินเดียที่มีสภาพแวดล้อม แบบชนบท ส่วนนิยายเล่มใหม่มีการวางโครงเรื่องอย่างประณีตและสั้น กระชับ เรือ่ งราวเกือบทัง้ หมดเน้นไปทีโ่ ศกนาฏกรรมของสองครอบครัวซึ่ง ถูกทรมานและเชื่อมโยงกันผ่านสองชั่วอายุคน วีรบุรุษของเรื่อง มาร์ฆีโอ เป็นคนหนุ่มครึ่งเมืองครึ่งบ้านนอกที่ถูกเสือขาวเพศเมียสิงร่าง โดยได้รับ สืบทอดวิญญาณเสือนี้มาจากปู่ผู้เป็นที่รักของเขาอีกต่อหนึ่ง อันที่จริง

���������_Final_27 Feb.indd 14

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 15

ในหลายท้องที่ของอินโดนีเซียจะมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับเสือสมิงเพศผู้ที่คอย ปกป้องครอบครัวหรือหมูบ่ า้ นทีม่ คี ณ ุ ธรรมอยู่ เอกาได้ยมื ต�ำนานนีม้ าปัด ฝุน่ แล้วเปลีย่ นให้เสือของเขาเป็นเพศเมียและอาศัยอยูใ่ นร่างของมาร์ฆโี อ โดยมีเพียงบางครั้งเท่านั้นที่เขาจะสามารถควบคุมมันได้ ในที่นี้ผมจะ ไม่บรรยายเนือ้ หาของ สมิงส�ำแดง และจะปล่อยให้ผอู้ า่ นได้มอี ภิสทิ ธิใ์ น ความระทึกใจด้วยตัวเอง ทั้งนี้ ผมจะขอตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับลักษณะส�ำคัญบางประการ ที่ค่อยๆ พัฒนาขึ้นในงานของเอกาซึ่งท�ำให้เขาไม่เหมือนกับนักเขียน นวนิยายคนไหนในอินโดนีเซียเลย ประการแรก คือ ความงามพิสทุ ธิข์ อง ร้อยแก้วและความหลากหลายของค�ำศัพท์ที่เขาเลือกใช้ ซึ่งรวมถึงการ บัญญัติศัพท์ใหม่ร่วมสมัยและการใช้ค�ำที่ไม่เป็นที่นิยมแต่ยังมีปรากฏ อยูบ่ า้ งในหมูบ่ า้ นห่างไกล ทว่าเลือนหายไปจากพจนานุกรมแบบเอาเมือง เป็นศูนย์กลางเป็นทีเ่ รียบร้อย ประการทีส่ อง ได้แก่ น�ำ้ เสียงกระจัดกระจาย ของผูเ้ ล่าเรือ่ ง ซึง่ แทบไม่มบี ทบาทในการพูดและเมือ่ พูดก็จะพูดเพียงไม่ กี่ประโยค ตัวผู้เล่าแทบจะเป็นบุคคลนิรนามที่ผู้อ่านไม่รู้อะไรเกี่ยวกับ เขาหรือเธอเลย ไม่ว่าจะเป็นอายุ เพศสภาพ อาชีพหรือต�ำแหน่งแห่งที่ เป็นเช่นนักเล่าเรื่องปากเปล่าจากในอดีตเท่านั้น ประการที่สาม คือ พัฒนาการในการใช้เรือ่ งเหนือธรรมชาติ ใน ความงามคือบาดแผล เรื่อง เหนือจริงนั้นกระจัดกระจายอยู่ทั่ว เฉกเช่นในละครหุ่นกระบอกตาม ขนบที่ยังเป็นที่นิยม ซึ่งเล่ามหากาพย์มหาภารตะและรามายณะใน แบบฉบับท้องถิ่น ละครแบบนี้จะมีสรวงสวรรค์ของเทพและเทพี นักรบ

���������_Final_27 Feb.indd 15

3/4/2561 BE 7:21 PM


16 เอกา กุรณียาวัน

จากชนชั้นปกครอง ปีศาจ กษัตริย์ ยักษ์ ตัวตลก ผีสาง เจ้าหญิง ฯลฯ ที่ ล้วนแต่มลี กั ษณะทางประติมาณวิทยาทีแ่ น่ชดั (Iconographically Fixed) ตัวอย่างเช่น เจ้าหญิงและราชินีจะต้องสวยถึงขั้นเกินจริงเสมอ ในขณะ ที่ตัวตลกหญิงนั้นมักจะทุพพลภาพ ไม่มีหญิงธรรมดาสามัญที่เลอเลิศ ในนวนิยายสองเรื่องแรกของเอกา ผู้หญิงในเรื่องถ้าไม่เป็นคนที่ “สวย เหลือเชื่อ” ก็จะอัปลักษณ์น่าเกลียดน่ากลัวไปเลย แต่ใน สมิงส�ำแดง มี เพียงสิ่งเหนือธรรมชาติเพียงหนึ่งเดียวและมีพื้นที่ให้กับผู้หญิงธรรมดา ซึ่งพัฒนาคุณลักษณะนิสัยไปตามท้องเรื่อง พัฒนาการประการที่สี่ คือ การเรียงล�ำดับเวลาหรือเหตุการณ์ ใน สมิงส�ำแดง ทุกบทถูกแบ่งไว้เป็น อย่างประณีตตามเหตุการณ์ในแต่ละช่วงเวลา ทั้งที่ไม่ใช่การมองย้อน เหตุการณ์ แต่เหตุการณ์ในหน้าแรกๆ ก็เกือบจะสอดคล้องพอดีกับบท ท้ายเรื่อง ในขณะที่ ความงามคือบาดแผล เต็มไปด้วยการเปลี่ยนช่วง เวลาซึง่ ดูก�ำกวมและน่าสับสนโดยไม่จ�ำเป็น ประการสุดท้ายได้แก่ เซ็กส์ นวนิยายเล่มแรกๆ ของเอกาเต็มไปด้วยฉากเซ็กส์ แต่ฉากเหล่านั้นถูก ลดทอนให้ไร้มิติด้วยลักษณะที่เหนือจริงมากเกินไปแบบละครหุ่นเชิด ใน สมิงส�ำแดง เซ็กส์ในเรื่องมักจะโหดร้ายและหลอกลวง และโครงเรื่อง อันแสนโศกก็ผูกติดอยู่กับเงื่อนไขนี้ การที่เอกาตัดสินใจเลือกเสือขาว เพศเมียและใส่คุณสมบัตินี้ลงในร่างของมนุษย์เพศชายเพียงล�ำพังถือ เป็นความสร้างสรรค์ท่ีปล่อยให้ผู้อ่านตีความได้หลากหลายและมีมิติ มากกว่าการเล่าเรือ่ งตามแบบของขนบเก่า ข้อคิดเห็นต่องานของเอกานี้ มุง่ หมายเพือ่ เน้นย�ำ้ ความโดดเด่นเป็นตัวของตัวเองในหลายๆ แง่ของเขา ซึ่งเป็นการผสมผสานกันระหว่างความใหม่และความเก่าอย่างแยบยล

���������_Final_27 Feb.indd 16

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 17

ไม่ต้องสงสัยเลยว่านักเขียนคนโปรดของเขาทั้งสองคนคือโกโกลและ เมลวิลล์

กมลกา จิตตรุทธะ

���������_Final_27 Feb.indd 17

3/4/2561 BE 7:21 PM


สมิงสำ�แดง 31

หนึ่ง ย�ำ่ สนธยานัน้ ที่ มาร์ฆโี อฆ่าอันวาร์ ซาดัต คียาญี1ฌะฮ์โร ก�ำลังง่วนอย่าง รื่นรมย์อยู่กับบ่อปลาของเขา กลิ่นอายเค็มอวลตลบลอยล่องผ่านทาง มะพร้าว เสียงคลื่นคลุ้มคลั่ง และสายลมบางเบายั่วล้อดงสาหร่าย ต้น ทองหลาง และพุม่ ผกากรอง บ่อปลาอยูก่ ลางสวนโกโก้ บรรดาต้นโกโก้ถูก ปล่อยปละให้เหี่ยวเฉาจนผลแห้งกรอบไม่ต่างกับพริกขี้หนู ใบโกโก้ที่พอ จะเหลือประโยชน์อยู่บ้างกับพวกโรงงานเตมเป้2 ที่ดอดมาเก็บทุกค�่ำคืน ล�ำคลองทีเ่ ต็มไปด้วยปลาช่อนและปลาไหลเลือ้ ยเลาะทอดผ่านสวน หาก เป็นฤดูน�้ำหลากน�้ำจะเอ่อท่วมทะลักจนกลายเป็นบึง ไม่นานหลังจาก สวนล่มไม่เป็นท่า ผูค้ นเองก็ผลัดเปลีย่ นหมุนเวียนกันเข้ามา พวกเขาปัก หลักก�ำหนดเขตทีด่ นิ ก�ำจัดผักตบชวากับดงผักบุง้ และปลูกข้าวแถวริม บึงน�้ำเหล่านั้น คียาญีฌะฮ์โรเป็นหนึ่งในผู้คนเหล่านั้น เขาลงกล้าปักด�ำ ในฤดูเพาะปลูก แต่พบว่ามันกินเวลาในการจัดการอยูโ่ ข เขาผูซ้ งึ่ ไม่เคยรู้ แม้กระทั่งความหมายของกลุ่มดาวนายพรานก็เลยเปลี่ยนจากการปลูก ข้าวมาเป็นปลูกถัว่ ทีข่ นึ้ ง่ายกว่าและไม่จ�ำเป็นต้องใช้แรงในการดูแลมาก นัก ทว่าถั่วลิสงถึงสองกระสอบที่เก็บเกี่ยวได้ในฤดูเพาะปลูกก็ท�ำให้เขา 1 คียาญีเป็นค�ำเรียกผู้น�ำทางค�ำสอนและจิตวิญญาณในศาสนาอิสลามของชาวชวา 2 อาหารพื้นเมืองขึ้นชื่อของอินโดนีเซีย ท�ำจากถั่วเหลืองหมักที่สามารถปรุงเป็นอาหาร

ได้หลากหลายรูปแบบทั้งผัด ต้ม หรืออื่นๆ

���������_Final_27 Feb.indd 31

3/4/2561 BE 7:22 PM


32 เอกา กุรณียาวัน

ต้องคอยคิดหาวิธวี า่ จะกินให้หมดได้อย่างไร ท้ายทีส่ ดุ ทีด่ นิ ตรงนีก้ ก็ ลาย เป็นบ่อปลา เขาปล่อยปลาหมอเทศและปลานิลลงไป จากนัน้ การเฝ้ามอง ปากของพวกมันผลุบโผล่บนผิวน�้ำนิ่งสงบได้กลายเป็นความสุขในทุก เย็นย�่ำส�ำหรับเขา เขาก�ำลังโปรยร�ำข้าวที่ขอมาจากโรงสีคลุกกับใบมันส�ำปะหลัง และใบมะละกอให้แก่ปลาน้อยใหญ่ท่ีผลุบโผล่อยู่เหนือผิวน�้ำในตอนที่ ได้ยนิ เสียงมอเตอร์ไซค์ดงั ผ่านทิวต้นโกโก้มาแต่ไกล เขาจ�ำเสียงนัน้ ได้จน กระทั่งไม่จ�ำเป็นต้องเหลียวหันไปมอง คุ้นเคยกับเสียงของมันพอๆ กับ เสียงอาซาน3 จากสุเหร่าทีด่ งั มาวันละห้าครัง้ และเขายังได้ยนิ มันมากกว่า ห้าครั้งต่อวัน เพื่อนบ้านคนอื่นๆ ก็คุ้นเคยจนกลายเป็นเพื่อนเกลอกับ เสียงนัน้ ไปเสียแล้วเช่นกัน มันเป็นเสียงมอเตอร์ไซค์ฮอนด้า 70 สีแดงสด ของผูพ้ นั ซัดระฮ์ซงึ่ มีหน้าทีค่ อยพาเจ้าของมันไปทุกแห่งหน ตัง้ แต่ไปสุเหร่า ไปส่งเมียที่ตลาด และบางครั้งบางคราก็แค่ขับวนไปรอบๆ ก�ำแพงบ้าน ของเพือ่ นบ้าน ไปจนถึงวนรอบเมืองในทุกบ่ายเมือ่ ผูพ้ นั ซัดระฮ์ไม่มอี ะไร จะท�ำ ถึงแม้ตอนนี้ผู้พันซัดระฮ์จะอายุเกินแปดสิบปีแต่ร่ างกายก็ยัง สมบูรณ์แข็งแรง และแม้จะเกษียณอายุราชการทหารมาหลายปีดดี กั แต่ เขาก็ยังไปยืนแถวในพิธีวันชาติร่วมกับสหายทหารผ่านศึกเป็นประจำ� 3 อาซานเป็นการขับโศลกในศาสนาอิสลามเพื่อแจ้งเตือนและเป็นการเชิญชวนให้มุสลิม

ประกอบกิจละหมาด มุอัซซิน (บิหลั่น) ท�ำการอาซานจากสุเหร่าหรือมัสยิดวันละห้าครั้ง ตามเวลาละหมาด

���������_Final_27 Feb.indd 32

3/4/2561 BE 7:22 PM


สมิงสำ�แดง 33

ทุกปี รัฐบาลท้องถิ่นในสมัยก่อนได้มอบที่ดินผืนเล็กๆ ในสุสานวีรชน ตอบแทนให้แก่การอุทศิ ตนเสียสละเพือ่ ชาติของเขา แต่เขากลับบ่นว่านัน่ เหมือนเป็นการบอกให้เขาไปตายเสียไวๆ มากกว่า ผู้พันซัดระฮ์เลี้ยว มอเตอร์ไซค์มาหยุดจอดตรงคันบ่อ ดับเครื่องยนต์และเช็ดปากที่ซ่อน อยู่ใต้หนวดดำ�ขลับ อันเป็นอากัปกิริยาประจำ�ตัวซึ่งหากไม่ได้ทำ�แบบ นั้นก็เหมือนกับไม่ใช่ตวั เขา คียาญีฌะฮ์โรไม่ได้หนั ไปมองจนกระทัง่ ผูพ้ นั ซัดระฮ์มายืนอยู่ข้างตัว พวกเขาคุยกันถึงเรื่องพายุฝนที่ตกตลอดทั้งคืน ยังโชคดีทม่ี นั ไม่เทลงมาตอนทีบ่ ริษทั สมุนไพรมาฉายหนังทีส่ นามฟุตบอล แม้วา่ พายุนน้ั จะทำ�ให้เจ้าของบ่อปลาต้องหัวใจสลายไปแทบทุกคน พายุฝนแบบเดียวกันนีเ้ คยเกิดขึน้ เมือ่ หลายเดือนก่อน ฝนห่าใหญ่ โหมกระหน�่ำต่อเนื่องไม่หยุดหย่อนตลอดหนึ่งสัปดาห์ ราวกับท่อน�้ำดับ เพลิงบนผิวดินพุ่งทะลักออกมาพร้อมๆ กัน ในล�ำคลองซึ่งปกติมักจะ เต็มไปด้วยโคลนตมมากกว่าน�้ำนั้นมีกระแสน�้ำเอ่อล้นสูงถึงหนึ่งวา ฝูง ห่านถูกนำ�้ ชะลากลอยฟ่องไปจนถึงปากแม่นำ�้ และบ่อปลาทีอ่ ยูส่ องฟาก ล�ำคลองก็หายวับไป ถ้าโชคดีอยู่บ้างปลาเหล่านั้นก็แค่สลับสับบ่อกัน เพราะบางทีลกู ๆ ของเพือ่ นบ้านอาจจะยังพอได้กนิ ทว่าปลาส่วนใหญ่ได้ มลายหายวับไปแทบสิ้น เมื่อระดับน�้ำค่อยๆ ลดลง พวกเขาก็พบเพียง หอยทากกับซากต้นกล้วยที่ลอยมาจากต้นน�้ำ คียาญีฌะฮ์โรหันมามอง ผู้พันซัดระฮ์และพูดว่า เขาได้เตรียมแหส�ำหรับคลุมบ่อปลาไว้แล้วเพื่อ ป้องกันน�ำ้ ท่วมครัง้ หน้าไม่ว่าน�้ำจะมาสูงแค่ไหนก็ตาม ตอนนั้นเองที่ชายแก่คนหนึ่งปั่นจักรยานหลบหลีกกิ่งก้านโกโก้

���������_Final_27 Feb.indd 33

3/4/2561 BE 7:22 PM


34 เอกา กุรณียาวัน

ตะโกนเรียกคียาญีฌะฮ์โร มะ โซมา ครูสอนอ่านอัลกุรอาน4 ให้เด็กๆ ที่ สุเหร่า กระโดดลงจากจักรยานได้ทันก่อนจะชนคันบ่อ สองมือยังจับคัน บังคับไว้แน่น จักรยานยกล้อหน้าขึน้ ราวกับม้าถูกดึงบังเหียน เขาเหนื่อยหอบ บอกคนทัง้ สองว่า มาร์ฆโี อได้ฆา่ อันวาร์ ซาดัต และอยากให้คยี าญีฌะฮ์โร รีบไปนำ�ละหมาดสวดศพ เพราะนัน่ เป็นหน้าทีอ่ ย่างหนึง่ ของคียาญีฌะฮ์โร ไปแล้วในตลอดหลายปีหลังมานี้ “โอ้ พระเจ้า” ผู้พันซัดระฮ์รำ�พัน พวกเขามองหน้ากันครู่หนึ่ง อย่างงุนงง ราวกับว่านีเ่ ป็นมุกตลกทีพ่ วกตนไม่เข้าใจ “เมือ่ เทีย่ งนีเ้ อง ฉัน เห็นมันถืออาวุธทีห่ ลงมาจากสงคราม ดาบซามูไรขึน้ สนิม ไอ้เด็กสารเลว มันคงไม่ได้แอบเอาคืนไปหลังจากที่ฉันยึดไอ้ของเฮงซวยพรรค์นั้นมา หรอกนะ” “ไม่ใช่เลย” มะ โซมาพูดขึ้น “ไอ้เด็กนั่นมันขย�้ำเส้นเลือดที่คอหอย ของเขาจนขาดเหวอะต่างหาก” ไม่มีใครเคยได้ยินว่าจะมีการสังหารกันด้วยวิธีการดึกดำ�บรรพ์ เช่นนี้มาก่อน เท่าที่พวกเขาจำ�ได้ มีการฆ่ากันตายสิบสองครั้งในช่วงสิบ ปีทผ่ี า่ นมาของเมืองนี้ ทัง้ หมดเป็นการฆ่ากันด้วยมีดพร้าหรือดาบ ไม่มปี ืน 4 อัลกุรอานเป็นคัมภีร์หลักของศาสนาอิสลาม ชาวมุสลิมเชื่อกันว่าเนื้อความของ

อัลกุรอานเป็นพระวจนะโดยตรงของอัลลอฮ์ที่ประทานผ่านทางเทวทูตเกเบรียลมาสู่ นบีมูฮัมหมัด โดยกินระยะเวลาถ่ายทอดวจนะนี้ทั้งสิ้น 23 ปี ส�ำหรับมุสลิมที่เคร่งครัด แล้วอัลกุรอานเป็นทั้งสิ่งชี้ทาง สิ่งยืนยันในสถานะศาสดาของนบีมูฮัมหมัด และความ จริงทั้งมวลของอิสลาม

���������_Final_27 Feb.indd 34

3/4/2561 BE 7:22 PM


สมิงสำ�แดง 35

ไม่มีกริช ยิ่งไม่ต้องพูดถึงเขี้ยวกราม อาจจะมีหลายร้อยกรณีที่ผู้คนกัด กัน โดยเฉพาะยิง่ ถ้าผูห้ ญิงทะเลาะกัน แต่ไม่เคยมีสกั ครัง้ ทีจ่ ะจบลงด้วย ความตายจากวิธีการเช่นนั้น ข่าวนี้ยิ่งน่าประหลาดใจขึ้นอีกเนื่องเพราะ ทั้งคนลงมือและเหยื่อต่างเป็นคนที่พวกเขารู้จักมักคุ้นเป็นอย่างดี ทั้ง เด็กหนุม่ มาร์ฆโี อและเฒ่าอันวาร์ ซาดัต เป็นคูก่ รณีทพ่ี วกเขาคาดไม่ถงึ ว่า จะมาพัวพันกับเรื่องราวอันน่าสลดใจเช่นนี้ แม้ว่ามาร์ฆีโอจะมุ่งมาด ปรารถนาคิดจะสังหารใครบางคนมากขนาดไหน หรือแม้เฒ่าอันวาร์ ซาดัตจะเป็นคนน่ารังเกียจมากเพียงใดก็ตาม เวลาผ่านไปครู่หนึ่งกับการที่พวกเขาสติหลุดลอยครุ่นคิดถึงกลิ่น คาวคลุง้ ของเลือดทีท่ ะลักจากล�ำคอราวกับท่อประปารัว่ และเด็กหนุม่ เดิน โซเซตืน่ ตระหนก ตะลึงงันต่อความบุม่ บ่ามของตัวเอง ปากและเขีย้ วฟัน ยังเต็มไปด้วยสีแดงสดไม่ตา่ งจากปากยืน่ ของหมาในทีเ่ พิง่ ลาจากอาหาร เช้าของมัน มโนภาพนีพ้ ลิ กึ พิลนั่ จนเกินกว่าจะเชือ่ ได้ กระทัง่ คียาญีฌะฮ์ โรผู้เคร่งในศาสนายังลืมกล่าว อินนาลิลลาฮ์ 5 ส่วนผู้พันซัดระฮ์ก็ได้แต่ พึมพ�ำไม่ได้ศพั ท์ ลืมกระทัง่ เช็ดปากทีอ่ า้ ค้างอยู่ มะ โซมาขีเ้ กียจทีจ่ ะยืน รอคนทัง้ สอง เขายกจักรยานหันกลับ ส่งสัญญาณบอกให้รบี ตามไป นัน่ เอง จึงท�ำให้พวกเขากลับมาเคลือ่ นไหว ร้อนรนตืน่ ตระหนกอย่างหนักราวกับ ว่าการฆาตกรรมยังไม่ได้เกิด และพวกเขาก�ำลังจะไปหาทางยับยั้งมัน 5 “อินนาลิลลาฮ์ วะอินนาอิลัยรอญิอูน” เป็นข้อความจากอัลกุรอาน แปลความได้ว่า

“พวกเราเป็นกรรมสิทธิ์ของอัลลอฮ์ และพวกเราต้องกลับคืนสู่พระองค์” มุสลิมมักกล่าว ข้อความนี้เมื่อประสบเคราะห์หรือโศกนาฏกรรมในชีวิต โดยเฉพาะในปัจจุบันนี้ มักใช้ กล่าวเมื่อทราบข่าวการเสียชีวิตของผู้ที่สนิทชิดเชื้อหรือเคารพ

���������_Final_27 Feb.indd 35

3/4/2561 BE 7:22 PM


36 เอกา กุรณียาวัน

เป็นความจริงทีว่ า่ ผูพ้ นั ซัดระฮ์เห็นเด็กหนุม่ เดินถือดาบซามูไรไปยัง ป้อมยามอาสาสมัครเมือ่ ตอนบ่าย ขณะทีย่ งั นุง่ โสร่งกลับจากกิจละหมาด ทีส่ เุ หร่า ตอนนีท้ กุ คนพากันพูดถึงดาบซามูไรเล่มนัน้ ในฐานะสิง่ พิสจู น์ว่า เด็กหนุ่มมุ่งมาดจะก่อเหตุสังหารอยู่แล้ว ป้อมยามอาสาสมัครตั้งอยู่ กลางหมู่บ้าน ตรงข้ามโรงงานท�ำอิฐซึ่งปิดกิจการไปแล้วจนกลายเป็น พืน้ ทีข่ องป่ารกเรือ้ และญิน6 ที่ยังเยาว์ เด็กหนุม่ ถือดาบซามูไร ลากไปตาม ทางเดิน ทิ้งรอยขูดขีดไว้บนพื้นดิน อีกบางเวลาเขานั่งอยู่ที่ม้านั่งยาว เหวี่ยงดาบฟาดเกราะไม้ไผ่ซงึ่ ครัง้ หนึง่ เคยใช้เคาะส่งสัญญาณ หลายคน เห็นสิ่งนี้ แต่ก็ไม่มีใครสนใจเป็นพิเศษ ดาบซามูไรเล่มนั้นบิ่นและสนิม เขรอะ ไม่สามารถใช้แม้กระทั่งจะเชือดคอไก่โดยไม่ท�ำให้มันเจ็บปวดได้ ด้วยซ�้ำไป หลังสิ้นสุดสงครามมาหลายทศวรรษ ดาบซามูไรจำ�นวนมากที่ ทหารญี่ปุ่นทิ้งไว้ได้กลายเป็นของตกแต่งบ้านหรือไม่ก็เป็นเครื่องราง ของขลังของชาวบ้าน เท่าที่ผ้พู ันซัดระฮ์จำ�ได้ ดาบส่วนใหญ่จะถูกปล่อย ปละละเลยจนสึกกร่อนเพราะไอเค็มในอากาศ มาร์ฆีโออาจจะได้มันมา จากกองขยะหรือจากมุมใดมุมหนึ่งในโรงอิฐ ผู้พันซัดระฮ์เห็นมันและไม่ อาจมองข้ามความจริงทีว่ า่ ถึงจะผุกร่อนเพียงใดแต่สง่ิ นัน้ ก็ยงั คงเป็นดาบ 6 “ญิน” โดยดั้งเดิมแล้วมีความหมายว่า “ซ่อนเร้น” หรือ “มิอาจมองเห็น” ในศาสนา

อิสลามเชื่อว่าอัลลอฮ์ได้สร้างเทวทูตจากแสงและสร้างญินจากเปลวไฟบริสุทธิ์ ญินจะ เหมือนวิญญาณหรือภูตผีปีศาจที่ซ่อนเร้นจากการมองเห็นของมนุษย์และสามารถ เปลี่ยนรูปลักษณ์ได้หลากหลายตามต้องการ ในบริบทของอินโดนีเซีย ความเชื่อเรื่อง ญินได้ผสมผสานเข้ากับความเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติอื่นๆ ที่ด�ำรงอยู่ในท้องถิ่น กระทั่ง ยังคงมีอิทธิพลอยู่ในหลายชุมชนจนกระทั่งถึงปัจจุบัน

���������_Final_27 Feb.indd 36

3/4/2561 BE 7:22 PM


สมิงสำ�แดง 37

ซามูไรอยู่ดี และแม้ว่าเขาเองจะมิได้สงสัยว่าเด็กหนุ่มตั้งใจจะปลิดชีวิต อันวาร์ ซาดัตอย่างโหดเหี้ยมเช่นนั้น ไม่มีสัญญาณใดเตือนว่าทั้งคู่มี ปัญหาระหว่างกัน อย่างน้อยนั่นเป็นสิ่งที่ผู้คนโดยส่วนใหญ่ในละแวก บ้านของพวกเขารับรู้ เขาขอยึดดาบซามูไรเล่มนั้นไว้ด้วยเหตุผลหลักเพราะกังวลว่า มาร์ฆโี อจะไปเมาสาโทและก่อความวุน่ วายเกินความจำ�เป็นเสียมากกว่า เด็กหนุ่มๆ มักชอบดื่มเหล้าจนเมามายและไม่เคยคำ�นึงถึงปัญหาที่จะ ตามมาในภายหลัง แม้เขาไม่อาจฆ่าใครได้ด้วยดาบบิ่นเล่มนั้น แต่ด้วย ความเมา เขาอาจจะใช้ตีสุนัขของเพื่อนบ้าน แล้วเพื่อนบ้านก็จะตอบโต้ ด้วยการขว้างหินใส่ แล้วในที่สุดก็ปะทุอารมณ์ใส่กัน ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อ คืนวานตอนทีบ่ ริษทั สมุนไพรมาฉายหนังทีส่ นามฟุตบอล ผูค้ นมารวมตัว กัน จึงเป็นสถานการณ์สุ่มเสี่ยงที่มารร้ายแห่งการรบราฆ่าฟันซึ่งซ่อนตัว อยู่ในพวกเด็กหนุ่มจะถูกปลดปล่อยออกมา การทะเลาะวิวาทอาจจะ ยืดเยื้อมาถึงวันรุ่งขึ้นและบ่อยครั้งยังต่อเนื่องมาอีกหลายวันหลังจาก นัน้ ผูพ้ นั ซัดระฮ์จงึ มีเหตุผลเพียงพอทีจ่ ะกังวลต่อดาบซามูไรเปลือยฝักซึ่ง มีคนถือเร่ไปตามถนน แม้วา่ ดาบนัน้ จะดูไม่เป็นอันตรายสักเท่าใดนักก็ตาม “ทำ�ไมล่ะครับ” มาร์ฆีโอถาม ไม่ต้องการที่จะให้ยึดของเล่นชิ้นนี้ ของเขา “ดูสิ มันก็แค่เศษเหล็กที่ใช้ทำ�อะไรไม่ได้แล้ว” “ถึงยังไงนายก็ยังสามารถใช้มันฆ่าคนได้หากนายอยากจะทำ�” ผู้พันซัดระฮ์พูด

���������_Final_27 Feb.indd 37

3/4/2561 BE 7:22 PM

สมิงสำแดง  

“สมิงสำแดง” เอกา กุรณียาวัน : เขียน เพ็ญศรี พานิช : แปล เบเนดิคท์ แอนเดอร์สัน : คำนำ ISBN : 978-616-8053-0...

สมิงสำแดง  

“สมิงสำแดง” เอกา กุรณียาวัน : เขียน เพ็ญศรี พานิช : แปล เบเนดิคท์ แอนเดอร์สัน : คำนำ ISBN : 978-616-8053-0...

Advertisement