Το ζήτημα για το θεό

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΟ

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει θέσει στον εαυτό του το ερώτημα για την ύπαρξη του Θεού. Το ερώτημα αυτό σχετίζεται με τα άλλα δύο σημαντικά ερωτήματα για τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει (Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά). Μέρος αυτής της επιθυμίας για αναζήτηση και γνώση είναι και το ερώτημα για την ύπαρξη του Θεού. Ανήσυχη, ω Θεέ, είναι η ψυχή μου μέχρι να αναπαυθεί σε σένα που με έπλασες (Ιερός Αυγουστίνος).

Στον άνθρωπο υπάρχουν έμφυτες τάσεις, ορμές και ανάγκες μόνο εφόσον υπάρχουν και οι αντίστοιχες πραγματικότητες που τις ικανοποιούν. Επομένως, εφόσον υπάρχει η έμφυτη τάση αναζήτησης του Θεού (θρησκευτικότητα) υπάρχει και η πραγματικότητα που την ικανοποιεί (Θεός). Αυτό τόνισε στους Αθηναίους και ο Απόστολος Παύλος στην ομιλία του στον Άρειο Πάγο.

Όσο όμως και αν επιθυμούμε τη γνώση του Θεού (θεογνωσία), αυτή δε μπορεί να είναι πλήρης αλλά μερική. Υπάρχουν πράγματα για το Θεό που ποτέ δε θα μάθουμε. Άπειρον το θείο και ακατάληπτον, και τούτο μόνον αυτού καταληπτόν, η απειρία και ακαταληψία (Ιω. Δαμασκηνός)

Για να μπορέσει ο άνθρωπος να αναζητήσει το Θεό θα πρέπει να ξεπεράσει τον εγωισμό του και να καθαρίσει την ψυχή του από τα πάθη (αδυναμίες). Τότε πραγματοποιείται η συνάντηση με το Θεό μέσω της γνήσιας θρησκευτικότητας, της προσευχής και της λατρείας. Ο άνθρωπος επιδιώκει μια σχέση αγάπης με το Θεό που θα τον οδηγήσει στη συνάντηση μαζί Του και στον τελικό σκοπό της που είναι η Βασιλεία του Θεού.

Οι περισσότεροι άνθρωποι πίστευαν ή πιστεύουν σε κάποιον Θεό. Υπάρχουν και πολλοί που δεν πιστεύουν, που αδιαφορούν ή που αμφισβητούν την ύπαρξη του Θεού. Και φυσικά υπάρχουν και αυτοί που αμφιβάλλουν. Στο πέρασμα των αιώνων έχουν εμφανιστεί πολλές και διαφορετικές αντιλήψεις για το Θεό.

Ο Θεός είναι μια ανώτερη δύναμη, το ύψιστο ον : αυτός ο Θεός εμφανίζεται απομακρυσμένος από τον κόσμο και τον άνθρωπο. Είναι απλά μια δύναμη που εξουσιάζει τα πάντα χωρίς να εμπλέκεται σε αυτά.

Ο δυνατός και φοβερός Θεός : είναι ένας Θεός που προκαλεί τον τρόμο. Οι άνθρωποι δε νιώθουν αγάπη γι' αυτόν αλλά φόβο. Προσπαθούν λοιπόν να τον έχουν με το μέρος τους και τον λατρεύουν από υποχρέωση.

Ο τιμωρός Θεός : και εδώ η σχέση των ανθρώπων με το Θεό τους κατευθύνεται από το φόβο. Ο Θεός αυτός θυμώνει με τους ανθρώπους, είναι εκδικητικός και μοχθηρός. Χαίρεται να τιμωρεί τους ενόχους.

Ο σύμμαχος και συμπαραστάτης των ανθρώπων : Τον Θεό αυτό τον θυμόμαστε μόνο όταν αντιμετωπίζουμε δυσκολίες. Τον επικαλούμαστε για να μας βοηθήσει χωρίς στην ουσία να έχουμε κάποια σχέση αγάπης μαζί του.

Ο Θεός της εξουσίας και της τάξης : είναι αυτός που προστατεύει και δίνει κύρος σε καθεστώτα απολυταρχικά και δικτατορικά. Από τη στιγμή που αυτά έχουν τη συμπαράσταση του Θεού, οι άνθρωποι δε μπορούν να τα αμφισβητήσουν. Εδώ η θρησκεία γίνεται μέσο άσκησης πολιτικής προπαγάνδας.

Ο Θεός που αμείβει και ανταποδίδει : Όσοι πιστεύουν σε αυτόν και συμμετέχουν σε τελετές λατρείας ή του προσφέρουν ανταλλάγματα για την εύνοιά του (τάματα), έχουν την προστασία του. Εδώ υπάρχει μια εμπορική σχέση που δε στηρίζεται στην αγάπη.

Ο τελετάρχης Θεός : Είναι ο Θεός που σχετίζεται με διάφορες σημαντικές στιγμές της ανθρώπινης ζωής, και οι άνθρωποι τον θυμούνται μόνο σε αυτές (γέννηση-βάφτιση-γάμος-κηδεία). Και αυτή η σχέση με το Θεό είναι τυπική και άνευ ουσίας.

Ο Θεός των πανθεϊστών : γι' αυτούς όλος ο κόσμος ταυτίζεται με το Θεό. Ο Θεός των αγνωστικιστών : έτσι ονομάζονται όσοι πιστεύουν ότι δε μπορεί να δοθεί απάντηση στο ερώτημα για την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του Θεού (δε γνωρίζω, δε μπορώ να απαντήσω).

Δε μπορούμε να περιμένουμε απαντήσεις για την ύπαρξη του Θεού από την επιστήμη. Το ζήτημα για το Θεό μπορεί να απαντηθεί σε επίπεδο προσωπικό. Δεν είναι μια αφηρημένη αναζήτηση, αλλά το χτίσιμο μιας σχέσης που στηρίζεται στις εμπειρίες του ανθρώπου. Πρώτα ζει μέσα του ο άνθρωπος αυτή την επικοινωνία με το Θεό, νιώθει αγάπη και βεβαιότητα για την ύπαρξή του, και μετά μπορεί να μιλήσει για την εμπειρία του και να την περιγράψει.

Σε τελική ανάλυση η πίστη δεν είναι τίποτε άλλο από τη βεβαιότητα για την ύπαρξη του Θεού. Πιστεύω σε κάτι όχι από ανάγκη, ή γιατί έτσι πρέπει ή αυτό μου έχουν μάθει. Πιστεύω γιατί είμαι σίγουρος ότι αυτό που νιώθω, αυτό που βιώνω, είναι και το αληθινό.