__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1


สมหัศาจรรย์รน้ำ�ตาลโลก บั ญ โมเลกุลมหัศจรรย์ สารแห่งความสุข โอสถรสหวาน น้ำ�ตาลก็เป็นยา น้ำ�ตาล สารสุขภาพ น้ำ�ตาลในตำ�นานมนุษยชาติ มหัศจรรย์แห่งพืชรสหวาน นานาพืชรสหวาน ของขวัญจากหมู่เกาะทะเลใต้ ต้นตระกูลอ้อยแห่งชมพูทวีป ยุคแรกรุ่งของ “ทองคำ�ขาว” คำ�ว่า Sugar มาจากไหน ของขวัญของชนชั้นสูง สงครามกับความร่ำ�รวย น้ำ�ตาลในพื้นบ้านอุษาคเนย์ อ้อย-น้ำ�ตาล กับแดนสยาม

5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35


SUGAR The Fantastic Story

น้ำ�ตาล น้ำ�อ้อย กับวิถีชาวบ้าน แม่น้ำ� ความมั่งคั่ง และเงินพระคลัง น้ำ�ตาลกับเศรษฐกิจสยาม ยุค “หลงจู๊” โลกเปิดนวัตกรรม มีรุ่งเรืองก็มีเสื่อม ยุคฟื้นฟูกิจการน้ำ�ตาล การกลับมาเป็นเจ้าตลาด กฎหมายน้ำ�ตาล ยุคส่งออกรุ่งเรือง และ “ตลาดมืด” ยุคสมัย 70:30 ระบบแบ่งปันรายได้ น้ำ�ตาลไทย อ้อยไทย ในวิกฤตต้มยำ�กุ้ง เอทานอลและชีวมวล ความหวังของโลกยุคใหม่ เปิดเสรีอาเซียน ยุคทองของน้ำ�ตาลไทย ยุคขาดแคลนแรงงานและโมเดิร์นฟาร์มมิ่ง น้ำ�ตาลวันพรุ่งนี้ (กราฟิก เส้นทางอ้อยโบราณและน้ำ�ตาลโลก) (กราฟิก ประวัติศาสตร์อ้อยและน้ำ�ตาลโลก)

37 39 41 43 45 47 49 51 53 55 57 58 61 63 65


4

SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

โมเลกุล มหัศจรรย์ มนุษย์รู้มานานแล้วว่าร่างกายคนเรา ต้องการของหวาน โดยบรรพบุรุษของเรารู้ว่า ผลไม้รสหวานในป่านัน้ บำ�บัดความกระหาย ได้เป็นอย่างดี ในโลกของนักวิทยาศาสตร์ จินตนาการของเขาได้ไขความลับ ของโมเลกุลรสหวานที่ผ่านลงไปใน ร่างกายคนเรา รับรู้ว่าสำ�หรับสิ่งมีชีวิต “น้ำ�ตาล” ที่ซ่อนตัวอยู่ในพืชมีหน้าที่ ให้พลังงานแก่เซลล์เล็กๆ ในร่างกาย และให้สารตั้งต้นสำ�หรับการสังเคราะห์ ชีวโมเลกุลต่างๆ ในเซลล์ ความลับอันดับถัดมา นักวิทยาศาสตร์ พบว่า มากกว่าการสร้างพลังงาน อนุพันธ์ของ น้ำ�ตาลบางชนิดที่อยู่บนผนังเซลล์จะทำ�หน้าที่ เกี่ยวกับการติดต่อสื่อสารจดจำ�ระหว่างเซลล์ ของสิง่ มีชวี ติ ชัน้ สูงทัว่ ๆ ไปด้วย เป็นสิง่ ทีล่ กึ ลับ น่าสนใจ เมื่อเราบริโภคน้ำ�ตาลโมเลกุลคู่เข้าไป เอนไซม์บริเวณลำ�ไส้จะทำ�การย่อยให้ได้น�้ำ ตาล โมเลกุลเดี่ยวก่อน แล้วจึงถูกนำ�เข้าสู่เซลล์เยื่อ บุผนังลำ�ไส้เข้าสู่กระแสเลือดแล้วจึงถูกส่งไปที่ ตับ และส่งเข้าสู่ร่างกายส่วนต่างๆ น้ำ�ตาลโมเลกุลคู่ที่เราบริโภคอยู่เสมอ

คือ น้ำ�ตาลซูโครส ซึ่งเป็นน้ำ�ตาลที่ได้จากพืช เช่น อ้อย มะพร้าว ตาล หญ้า หัวผักกาด และ ผลไม้ตา่ งๆ โดยกระบวนการจะเปลีย่ นน้�ำ ตาล ซูโครสให้เป็น น้ำ�ตาลกลูโคส และฟรุกโตส ซึง่ เป็นสารทีด่ ดู ซึมง่ายและให้พลังงานทีส่ �ำ คัญ ที่สุดสำ�หรับสิ่งมีชีวิตแทบทุกชนิด เนื้อเยื่อและเซลล์บางชนิดใช้พลังงานที่ ได้จากน้�ำ ตาลกลูโคสเท่านัน้ เซลล์เหล่านีไ้ ด้แก่ เซลล์สมอง, เซลล์เม็ดเลือดแดง, เซลล์ของ เนื้อเยื่อบางส่วนของไต และเชื้ออสุจิ เป็นต้น ในกระบวนการเปลี่ยนน้ำ�ตาลกลูโคส เป็นสารสำ�คัญที่เซลล์ต้องใช้ในการสังเคราะห์ สารชีวโมเลกุล, ใช้ในการป้องกันการแตกของ เม็ดเลือดแดง และใช้ในการทำ�ลายเชื้อโรคโดย เม็ดเลือดขาวด้วย นี่เป็นเพียงส่วนเสี้ยวอันมหัศจรรย์ของ น้ำ�ตาลที่มนุษย์รู้จัก และทำ�ให้คนทั้งโลกถาม หาน้ำ�ตาลเพื่อการบริโภคมานับพันปี

5


6

SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

สารแห่งความสุข ขณะที่โลกยุคใหม่และสังคมบริโภคกำ�ลังวิตกเกี่ยวกับความอ้วน และโรคภัยมากมายอันเกิดจากบริโภคน้ำ�ตาล แต่ในทางตรงข้าม ความรู้ ใหม่ๆ ก็เกิดขึ้นเสมอ มีงานวิจัยศึกษาการรับประทานน้ำ�ตาลต่อการทำ�งานของสมอง ส่งผลให้เกิดความสุข อย่างเช่น เมื่อรับประทานน้ำ�ตาล ทำ�ให้เพิ่มระดับ “ซีโรโทนิน” สารสื่อประสาท ซึ่งถูกสร้างขึ้นที่สมอง เมื่อระดับซีโรโทนิน สูงคนจะรู้สึกมีความสุข ในทำ�นองเดียวกัน ผูท้ มี่ ภี าวะขาดซีโรโทนิน ส่วนหนึง่ อาจป่วยกลาย เป็นโรคซึมเศร้าจนต้องบำ�บัดรักษา นี่กระมัง ที่ทำ�ให้น้ำ�ตาลกลายเป็นสิ่งที่คนนับพันล้านคนต้องการ จนสร้างวงจรธุรกิจอันยิ่งใหญ่ขึ้นในโลก และเขียนประวัติศาสตร์ แห่งความหวานไว้หลายแสนหน้า

7


8

SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

โอสถรสหวาน แม้คำ�ภาษิตโบราณจะกล่าวไว้ว่า “หวานเป็นลม ขมเป็นยา” แต่อ้อยหวานที่เรารู้จักกันโดยเฉพาะสายพันธุ์อ้อยขมหรืออ้อยแดง ก็ได้สร้างตำ�นานของตนเองอย่างมีค่าด้วยการเป็นพืชสมุนไพร ส่ ง เสริ ม สุ ข ภาพที่ รู้ จั ก กั น มานานในการแพทย์ แ ผนโบราณ และ นักวิทยาศาสตร์ก็ได้สังเคราะห์สารมีประโยชน์จากทุกส่วนของอ้อย ออกมาได้มากมาย เช่น น้ำ�อ้อย ลำ�ต้น และข้อ รสหวานๆ ขมๆ (ลำ�ต้นแห้งสับต้มกับ น้ำ�จะได้รสยาขม) ชุ่ม เย็น แก้ร้อน บำ�รุงหัวใจ แก้อาการร้อนรุ่มกลุ้มใจ บำ�รุงกระเพาะอาหาร ขับปัสสาวะ นิ่ว ขับเสมหะ แก้ไข้ แก้ไอ คอแห้ง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก และเมาค้าง เปลือกต้น แก้เด็กเป็นตานขโมย ขาดอาหาร เถ้าของเปลือกอ้อย ใช้รักษาแผลกดทับ และแผลใต้ผิวหนังเรื้อรัง ผิวของต้นอ้อยทำ�ยาและ เครื่องสำ�อางได้ ชานอ้อย เถ้าชานอ้อยแก้หนังศีรษะเป็นแผลเรื้อรัง แผลฝีบวม อักเสบ

9


10 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาล ก็เป็นยา น้ำ�ตาลทรายแดง มีคุณสมบัติร้อน รสหวาน มีสรรพคุณบำ�รุงพลัง แก้ปวด ทำ�ให้เลือดไหลเวียนสะดวก สตรีในระหว่างมีประจำ�เดือนถูก ความเย็น มีอาการปวดประจำ�เดือน ปวดเอวหรือท้องน้อย หรือประจำ�เดือน เป็นลิ่ม ให้ดื่มน้ำ�ผสมน้ำ�ตาลทรายแดงอุ่นๆ สักแก้ว จะทำ�ให้สบายขึ้น และ ที่สำ�คัญ น้ำ�ตาลมีแคลเซียมและเหล็กสูง น้�ำ ตาลทรายขาวและน้�ำ ตาลทรายกรวด มีสรรพคุณดับร้อน ถอนพิษ แก้อักเสบ อาการเจ็บคอ ปากเป็นแผล ไอมีเสมหะเหลือง นอกจากนี้ น้ำ�เชื่อม (จากน้ำ�ตาลทรายขาว) ยังใช้รักษาบาดแผล เน่าเปื่อยได้ ทั้งนี้ เพราะน้ำ�เชื่อมสามารถเปลี่ยนสภาพกรดและด่างบริเวณ ปากแผลได้ ทำ�ให้เซลล์ผิวหนังถูกกระตุ้น การไหลเวียนของโลหิตจะดีขึ้น และยังเป็นอาหารที่ถูกนำ�ไปหล่อเลี้ยงผิวหนังบริเวณนั้นด้วย ทำ�ให้เชื้อโรค ไม่สามารถเจริญเติบโตได้ บาดแผลก็จะหายเร็วขึ้น

11


12 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาล สารสุขภาพ เป็นสารอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรต ประกอบด้วย อะตอมของธาตุคาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน คุณค่าทางโภชนาการของน้ำ�ตาลทรายขาว ต่อ 100 กรัม • พลังงาน 387 กิโลแคลอรี คุณค่าทางโภชนาการของน้ำ�ตาลทรายแดง ต่อ 100 กรัม • พลังงาน 380 กิโลแคลอรี น้ำ�ตาลมีอยู่ 3 ชนิดใหญ่ๆ คือ ชนิดที่หนึ่ง โมโนแซ็กคาไรด์ (Monosaccharide) เป็นน้ำ�ตาล ที่เป็นโมเลกุลเดี่ยว ได้แก่ กลูโคส (Glucose) ฟรุกโตส (Fructose), กาแล็กโตส (Galactose) ชนิดที่สอง ไดแซ็กคาไรด์ (Disaccharide) เกิดจากการจับคู่กันของน้ำ�ตาลโมเลกุลเดี่ยว ได้แก่ ซูโครส (Sucrose) มัลโตส (Maltose) แล็กโตส (Lactose) ชนิดที่สาม โพลีแซ็กคาไรด์ (Polysaccharide) เกิดจากน้�ำ ตาลโมเลกุลเดีย่ วต่อกันหลายๆ โมเลกุลเป็นสายยาว ได้แก่ แป้ง (Starch), เซลลูโลส (Cellulose) และ ไกลโคเจน (Glycogen) เป็นต้น

13


14 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาลในตำ�นานมนุษยชาติ มนุษย์น่าจะรู้จักน้ำ�ตาลในยุคแรกสมัยที่ยังหาของป่าล่าสัตว์เมื่อหลายพันปีก่อน พวกเขาเข้าป่าล่า สิ่งมีชีวิต แสวงหาอาหารจากพืชป่า อาจพบว่า ผลไม้รสหวานให้ความสดชื่น หรือในรังผึ้งมีของเหลวเหนียว ข้นหวานจัดและกินได้เป็นของหวานล้ำ�ค่า น้ำ�ผึ้งจึงเป็นน้ำ�ตาลยุคแรกๆ ที่มนุษย์รู้จัก ในป่าร้อนชื้นมีผึ้งอาศัยอยู่จำ�นวนมาก เมื่อมนุษย์สังเกตก็ได้พบว่า น้ำ�ผึ้งนั้นได้มาจากการดูดกิน น้ำ�หวานในเกสรดอกไม้ของผึ้ง ต่อมาน้ำ�ผึ้งกลายเป็นสินค้าจากป่าที่แพร่หลายไปทั่วโลก เพราะเป็นที่ต้องการ ของกลุ่มชนที่อยู่ห่างไกล น้ำ�ผึ้งเป็นสารรสหวานที่นำ�ไปใช้ปรุงอาหาร ปรุงขนม ปรุงยา ในยุคแรกๆ ที่มนุษย์รู้จักและถามหา น้ำ�ผึ้งมีค่าประหนึ่งทองที่สามารถนำ�ไปแลกเปลี่ยนเป็นสินค้าใหม่ๆ แปลกๆ ที่ไม่มีในป่า

15


16 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

มหัศจรรย์แห่งพืชรสหวาน ในยุคกว่า 5,000 ปีมาแล้ว มนุษย์ไปตั้งหลักแหล่งอยู่ทั่วโลก แต่ละ ชนเผ่าต่างมีพชื พันธุข์ องตนเองตามสภาพดิน ภูมอิ ากาศ และภูมศิ าสตร์ และรูว้ า่ พืชบางชนิดสามารถให้สารรสหวานที่มีคุณค่าได้ แต่ก็ยังไม่พบความยิ่งใหญ่ของ มันมากนัก หากกลายเป็นต้นทางของวัฒนธรรมในเวลาต่อมา พืชหลายชนิดสะสมและผลิตน้ำ�ตาลขึ้นในตัวเอง เช่น ผลไม้ที่มีรสหวาน นอกจากการเด็ดกินแล้ว ผลไม้เหล่านั้นถูกนำ�มาเป็นส่วนประกอบของอาหาร ชนิดต่างๆ อีกทัง้ สรรหากรรมวิธถี นอมอาหารไว้ใช้ยามต้องการ เช่น การตากแห้ง แช่อิ่ม หรือนำ�ไปกวนเป็นแยมผลไม้ นอกจากผลไม้แล้วมีพืชอีกจำ�นวนไม่น้อยที่สามารถสะสมน้ำ�ตาลไว้ใน ส่วนต่างๆ ได้มากจนสามารถนำ�มาแปรสภาพให้กลายเป็นน้ำ�ตาลเข้มข้นได้ เช่น พืชตระกูล ปาล์ม อินทผลัม ในเขตแอฟริกาเหนือและทะเลทรายอาหรับ มะพร้าว ต้นตาล ที่ให้นำ้�ตาลผ่านช่อดอกและผล เป็นพืชเติบโตเฉพาะถิ่น มีมากในพื้นที่ แถบริมทะเลและหมู่เกาะ ขณะเดียวกับกลุ่มชนเผ่าในอเมริกาใต้ที่อยู่ในพื้นที่ต่ำ�กว่า 1,500 เมตร จากระดับน้ำ�ทะเล ก็จะรู้จักน้ำ�ตาลจากพืชตระกูลหญ้า เช่น กก และพืชพื้นบ้าน ที่เรียกว่า “อ้อย” นี่เองที่กลายเป็นราชันย์แห่งพืชให้น้ำ�ตาลที่ยิ่งใหญ่ของโลก ในอีกไม่กี่ศตวรรษต่อมา

17


18 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

นานาพืชรสหวาน การเติบโตของต้นอ้อยในช่วงแตกกอสมบูรณ์ เข้าสู่ระยะย่างปล้องเป็นช่วงที่อ้อยงามที่สุด แต่ ก็เป็นช่วงเวลาอ่อนไหวในการดูแล อ้อยจะสมบูรณ์หรือแคระแกร็นก็อยู่ที่ การดูแลช่วงนี้ ชาวไร่ที่เชี่ยวชาญจะรู้วิธีทำ�ให้ อ้อยแตกกอสวยงามแข็งแรงเหมือนการเลี้ยงลูก ที่รู้นิสัยใจคอกัน อ้อยต้องการความชืน้ ทีส่ มดุลในดิน ได้รบั แดดและปุ๋ยเหมาะสม ถ้าอ้อยได้น้ำ�สม่ำ�เสมอ ตั้งแต่แตกต้นอ่อนช่วง 3-4 เดือนแรก เมื่อเข้าสู่ ระยะย่างปล้องอ้อยจะสูงชะลูดขึน้ ปล้องไวจนนึก ไม่ถึง เพิ่มทั้งความยาวและขนาดลำ� ชาวไร่ทรี่ จู้ กั การให้น�้ำ และควบคุมวัชพืชจะ ได้เปรียบกว่าคนอืน่ แค่เห็นการแตกกอของอ้อย ก็สามารถประเมินผลผลิตต่อไร่ได้แล้วว่าฤดูการ ผลิตนั้นจะออกมาอย่างไร การเติบโตของต้นอ้อยเป็นไปตามปัจจัย ของธาตุทั้งสี่ คือ ดิน น้ำ� ลม ไฟ ถ้าดิน แดด น้ำ� ปุ๋ย เพียงพอ อ้อยก็จะโตไวไปตามปกติ ของวงจรชีวิต แต่เมื่อเสียสมดุลขึ้นมาอ้อย อาจไม่หวานเพราะสะสมอาหารได้น้อย ลำ�ต้น เล็กแกร็นไม่มนี �้ำ หนัก หรือปล้องสัน้ เพราะขาดน้�ำ เป็นต้น ระยะที่อ้อยแตกหน่ออ่อนจนย่างปล้อง นี่เองที่ชาวไร่ลุ้นกันให้ฟ้าฝนตกต้องตามฤดูกาล

มีแดดลมพอดีไม่มากไม่นอ้ ยเกินไป เพราะความ เป็นหนุม่ สาวของอ้อยจะสมบูรณ์แข็งแรงทนทาน ต่อโรคที่สุดก็ในวัยเจริญพันธุ์นี้ จากนัน้ จะหยุดการเติบโตเริม่ สะสมน้�ำ ตาล เข้าสู่วัยผู้ใหญ่ในระยะแก่และสุกเมื่อครบอายุ 1 ปีพอดี เมือ่ ความหวานกระจายไปทัว่ ลำ�นัน่ แหละ วันที่ชาวไร่รอคอยก็มาถึงพร้อมกับฤดูเก็บเกี่ยว อ้อย ปีที่เทวดาฟ้าฝนเป็นใจผลผลิตอ้อยต่อไร่ จะสูง ยิ่งถ้าปริมาณน้ำ�ฝนและแดดพอดีกัน ความหวานของน้ำ�ตาลยิ่งมาก ความมหัศจรรย์ของต้นอ้อยทีห่ ลายคนไม่รู้ ก็คือ ยิ่งลำ�ต้นสูง รากก็ยิ่งยาว เคยมีการทดลองที่ประเทศออสเตรเลีย พบว่า อ้อยลำ�ต้นสูง 2.50 เมตร มีรากหยั่งลึกลง ไปในดินได้ถึง 2.50 เมตร นี่คือลักษณะพิเศษของระบบรากอ้อยที่ เป็นพืชตระกูลเดียวกับหญ้า สามารถงอกยาว ออกไปหาอาหารได้ไกลมาก แค่มีความชื้นในดินอยู่เพียงนิดเดียวอ้อย ก็มีชีวิตอยู่รอดได้ และระบบรากยังมีส่วนช่วย ปกป้องให้ดินชุ่มชื้นได้ยาวนาน นั่นคือธรรมชาติอันแข็งแกร่งของพืช ในตระกูลหญ้า

19


20 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ชาวโปลินีเชียน เป็นคนกลุ่มแรกที่รู้จักใช้ ประโยชน์ของอ้อย เพราะรู้ว่า อ้อย เป็นพืชที่ ให้ความหวาน มีน้ำ�ตาลจำ�นวนมาก มากว่า 10,000 ปีมาแล้ว


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ของขวัญจากหมู่เกาะทะเลใต้ ในบันทึกของนักสำ�รวจและนักโบราณคดีพบว่า “อ้อย” พืชเศรษฐกิจของโลก ในยุคแรกๆ นั้น เริ่มต้นมาจากปาปัวนิวกินี เกาะเล็กๆ ใกล้เส้นศูนย์สูตร มีภูมิอากาศร้อนชื้นและเป็นเขตป่าฝน ชาวโปลินเี ชียน หรือทีเ่ รียกกันว่า ชาวเล หรือชาวเกาะ เป็นคนกลุม่ แรกทีร่ จู้ กั ใช้ประโยชน์ของอ้อย เพราะรู้ว่าอ้อยเป็นพืชที่ให้ความหวาน มีน้ำ�ตาลจำ�นวนมาก มากว่า 8,000-10,000 ปีมาแล้ว จากหลุมขุดค้นทางโบราณคดีพบว่า ชาวโปลินีเชียนรู้จักการปลูกอ้อยและนำ�ส่วนต่างๆ ของอ้อย มาใช้ในชีวติ ประจำ�วัน และยังเป็นวัตถุดบิ ในการปรุงอาหาร การปลูกอ้อยจึงมักปลูกไว้ใกล้แหล่งพักอาศัย ชาวโปลินีเชียนเป็นนักเดินทาง บางกลุ่มเร่ร่อนด้วยเรือแคนูไปตามเกาะต่างๆ และนำ�พืชพันธุ์ เหล่านี้ติดตัวไปด้วย ซึ่งทำ�ให้อีกหลายพันปีต่อมา น้ำ�อ้อยและน้ำ�ตาลอ้อยเป็นที่รู้จักแพร่หลายไปตาม เกาะต่างๆ ไปยังหมู่เกาะในอินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ และเลยไปไกลถึง เกาะโซโลมอน ฟิจิ ซามัว ฮาวาย และเกาะคุก เกาะทะเลใต้ รวมถึงหมู่เกาะอินดีสตะวันออก และอินเดีย ยุคนั้นชาวโปลินีเชียน จึงไม่ได้เป็นเพียงเจ้าแห่งท้องทะเล แต่ยังเป็นราชันย์แห่งอ้อยและน้ำ�ตาล แห่งหมู่เกาะทะเลใต้

21


22 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ต้นตระกูลอ้อย แห่งชมพูทวีป บันทึกอีกบทหนึ่งในประวัติศาสตร์ของโลกว่า เมื่อหลายพันปีก่อน พระเจ้าอเล็ก ซานเดอร์มหาราช ได้ยกทัพจากยุโรปข้ามมาถึงชมพูทวีปหรืออินเดียในปัจจุบัน และได้ พบกับความหวานที่แตกต่างจากน้ำ�ผึ้งในอาหารและขนมของชาวเอเชีย นี่อาจเป็นต้นทางของการซื้อขายน้ำ�ตาลจากพืชจากฝั่งเอเชียใต้ ขยายมาถึงเอเชีย กลาง จนถึงประเทศต่างๆ รอบทะเลอาหรับ น้ำ�ตาลเริ่มมีคุณค่ามากขึ้นในกระแสการค้าขายของโลก เมื่อมนุษย์ได้ค้นพบว่า พืชที่ให้ผลผลิตน้ำ�ตาลที่สามารถแปรรูปได้อย่างมากมายคือ อ้อย เป็นพืชตระกูลหญ้าที่มี ความพิเศษคือ สามารถขึ้นได้ในภูมิอากาศที่แห้งแล้งได้ นักพฤกษศาสตร์ให้ความเห็นว่า อ้อยไม่จำ�เป็นต้องมาจากแหล่งเดียวกัน อาจเติบโตได้ในหลายถิ่น นอกจากสายพันธุ์จาก ทางฝั่งเส้นศูนย์สูตรและจีนแล้ว สายพันธุ์อินเดียเหนือก็เป็นอีกสายพันธุ์หนึ่งที่ชนพื้นเมือง ใช้ทำ�น้ำ�ตาลในยุคแรกๆ การค้นพบอ้อยและน้ำ�ตาลในอินเดียจึงอาจเป็นต้นกำ�เนิดของตำ�นาน “ทองคำ�ขาว แห่งเอเชีย” โดยผ่านเส้นทางค้าขายจากเอเชียถึงยุโรป จากอินเดียถึงเปอร์เซีย-อาหรับ และจากจีนถึงยุโรปบนเส้นทางการค้าที่เรียกว่า “เส้นทางสายไหม”

23


24 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ยุคแรกรุ่งของ “ทองคำ�ขาว” การผลิตน้�ำ ตาลจากอ้อยในยุคแรกๆ นัน้ เริม่ ต้นด้วยกระบวนการ และเทคโนโลยีง่ายๆ แบบพื้นบ้าน อาศัยแรงงานในการผลิตจาก แรงงานทาสหรือคนงานที่จ้างไว้ในไร่ โดยนำ�อ้อยมาหีบหรือรีดเอา น้ำ�อ้อยออกมาให้มากที่สุด แล้วนำ�ไปตากแดดให้แห้งเพื่อให้เหลือ แต่ผลึกน้ำ�ตาล หีบอ้อยนี้ แต่เดิมเป็นวิธีการของชาวอินเดียพื้นบ้านที่ใช้ ผลิตเป็น “น้ำ�ตาลเกอร์” วิธีการนี้แพร่หลายอยู่ในแถบแคว้น ปัญจาบ เบงกอล และลุ่มแม่น้ำ�คงคา ต่อมาชาวอาหรับนำ�ไปพัฒนา และสร้างระบบผลิตที่ซับซ้อนขึ้นเพื่อค้าขาย ในช่วงเวลาเดียวกัน ในประวัติศาสตร์มีบันทึกไว้ว่า กว่า 200 ปีก่อนคริสตกาล ชาวจีนรู้จักการปลูกอ้อยแล้วในดินแดนฝั่ง ตะวันตก ไล่ลงมายังชายฝัง่ อ่าวตังเกีย๋ และทะเลจีนใต้ แม้จะเป็นเพียง คนกลุ่มเล็กๆ ไม่มากนักแต่สามารถส่งออกไปค้าขายได้ จนทางราช สำ�นักได้ส่งคนไปศึกษาวิธีการผลิตน้ำ�ตาลจากแคว้นมคธของอินเดีย เพื่อพัฒนาการผลิตที่ดีขึ้น จากการเพาะปลูกแบบพื้นบ้านของจีน ผสมผสานวิทยาการ แห่งดินแดนชมพูทวีป แพร่กระจายสู่ดินแดนเปอร์เซียและอาหรับ และไปในที่ต่างๆ น้ำ�ตาล หรือ “ทองคำ�ขาว” ที่พ่อค้าวาณิชรู้จัก ได้แพร่กระจายไปพร้อมกับสินค้ามีค่าอย่าง ผ้าไหม เครื่องเทศ เกลือ และอัญมณี ไปสู่เส้นทางการค้าอื่นๆ ไปอีกหลายพันปี

25


26 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

s u g a r


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

คำ�ว่า Sugar มาจากไหน การค้นหาแหล่งกำ�เนิดจากรากภาษานั้น นักประวัติศาสตร์และนักภาษาศาสตร์เชื่อว่า คำ�ว่า Sugar ในภาษาอังกฤษ นั้นน่าจะมาจากรากภาษาสันสกฤตที่ใช้กันในอินเดียมาเนิ่นนาน นักประวัติศาสตร์เชื่อว่า ชนชาติอินเดียในสมัยราชวงศ์คุปตะ รู้จักการนำ�น้ำ�อ้อยมาเคี่ยว จนเป็นเกล็ด เพื่อให้สะดวกต่อการเก็บรักษาและขนส่งไปขาย โดยเรียกว่า Sakkar โดยมีรากมา จากภาษากรีกว่า Sakharon มีความหมายว่า “เกล็ด” หรือ “เมล็ด” เป็นการบ่งบอกลักษณะของ น้ำ�ตาลที่กลายเป็นเกล็ดเมื่อผ่านการแปรรูป นอกจากแนวคิดนั้น ก็มีนักวิชาการอีกกลุ่มเชื่อว่า คำ�ว่า Sukkar น่าจะมาจากเปอร์เซีย โดยอนุมานจากคำ�ออกเสียงที่ใกล้เคียงและบันทึกประวัติศาสตร์ของเปอร์เซียเมื่อกว่า 500 ปี ก่อนคริสตกาล ที่เผยว่า ความลับอันน่ามหัศจรรย์ของน้ำ�ตาลนี้ออกสู่โลกภายนอกโดยพ่อค้า ชาวอาหรับ โดยกล่าวไว้ว่า โลกอาหรับรุ่งเรืองในการค้าขายน้ำ�ตาล ว่ากันว่าในดินแดนแอฟริกา เหนือ ยุโรปใต้แถวสเปน และรอบๆ ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เป็นที่แรกๆ ที่เริ่มปลูกอ้อย เพื่อทำ�น้ำ�ตาลเพราะมีภูมิอากาศเหมาะสม เช่นเดียวกับการปลูกองุ่น ซึ่งเป็นผลไม้ที่ให้น้ำ�ตาล เข้มข้นเช่นกัน ไม่วา่ คำ�ว่า S U G A R จะมาจากรากใด ตัวอักษร 5 ตัวนี้ ได้สร้างเรือ่ งราวและประวัตศิ าสตร์ ที่ยิ่งใหญ่เกินกว่าที่จะหาคำ�นับแสนคำ�มาบรรยายได้

27


28 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ของขวัญของชนชั้นสูง อิทธิพลของชาวอาหรับแผ่ขยายไปในทวีปแอฟริกาเหนือ ยุโรปใต้ ลึกไปจนถึงตุรกี ทำ�ให้ดินแดนแถบนี้รู้จักเทคนิควิธีการผลิตน้ำ�ตาลจากอ้อย ทั้งยังสร้างสรรค์สู่วัฒนธรรม การบริโภคมากมายหลายอย่าง ทำ�ให้ในศตวรรษที่ 16 ตลาดค้าขายสินค้ารอบๆ ทะเล เมดิเตอร์เรเนียน โดยเฉพาะเมืองเวนิสในอิตาลี ได้กลายเป็นศูนย์กลางการค้าที่รุ่งเรือง มากของยุโรปทางใต้ จากนั้นศูนย์กลางจึงย้ายไปอยู่ที่โปรตุเกสอีกกว่าร้อยปี ศตวรรษที่ 18 น้ำ�ตาลแพร่กระจายจากประเทศกลุ่มอาหรับ เปอร์เซีย สู่ทวีป ยุโรป สู่อังกฤษ และประเทศต่างๆ ที่มั่งคั่ง มีกองเรือจำ�นวนมากและเป็นเจ้าอาณานิคม ทั่วโลก วัฒนธรรมของยุโรปเปลี่ยนแปลงไปมากจากวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้น เครื่องเทศและ น้ำ�ตาล ได้กลายเป็นสินค้าสำ�คัญที่ชาวยุโรปต้องการ โดยเฉพาะน้ำ�ตาลได้กลายเป็น สิ่งที่มีค่าและราคาแพงหลังแพร่หลายในหมู่ชนชั้นสูงและขุนนาง การบริโภคน้ำ�ตาลในชีวิตประจำ�วันของชาวยุโรปคึกคักมากขึ้นในศตวรรษที่ 17 ประเทศแถบเมดิเตอร์เรเนียนใน สเปน อิตาลี โปรตุเกส สร้างสรรค์อาหารและขนมที่ แสนอร่อยที่มีน้ำ�ตาลเป็นส่วนประกอบออกมาอย่างมากมาย การปฏิวัติวงการอาหาร เครื่องดื่ม และขนม ทำ�ให้เกิดร้านกาแฟร้านแรกขึ้น กลางกรุงลอนดอน โดยพ่อค้าชาวตุรกีเป็นเจ้าของกิจการ วัฒนธรรมกาแฟเกิดขึน้ พร้อมๆ กับการดื่มชาจากอินเดียและศรีลังกา การผลิตช็อกโกแลต และขนมหวานอื่นๆ ในศตวรรษต่อมา การบริโภคน้ำ�ตาลเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล เจ้าอาณานิคม อย่าง อังกฤษ ฝรัง่ เศส สเปน ดัตช์หรือเนเธอร์แลนด์ ได้น�ำ อ้อยไปปลูกยังดินแดนอาณานิคม ในทวีปอเมริกาและอเมริกาใต้ ไปสู่หมู่เกาะอินดีสตะวันตก ในช่วงศตวรรษที่ 18 น้ำ�ตาล จึงกลายเป็นกระแสเศรษฐกิจโลกอย่างเต็มตัว ต่อมาความเจริญรุ่งเรืองของการปลูกอ้อยในอเมริกาใต้ทำ�ให้บราซิลกลายเป็น เจ้าตลาดอ้อย น้ำ�ตาล และเอทานอล ในโลกปัจจุบัน

29


30 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

สงครามกับความร่ำ�รวย เมื่อความต้องการน้ำ�ตาลสูงขึ้นกลายเป็นสินค้าที่มีค่าเสมือนทองคำ� การแย่งชิง พื้นที่และการกวาดต้อนแรงงานไปปลูกอ้อยเพื่อการผลิตก็เพิ่มยิ่งขึ้น ประเทศทาง ยุโรปได้แผ่อิทธิพลสร้างสงครามเพื่อแย่งชิงพื้นที่เป็นอาณานิคม เพื่อทำ�การเกษตร ปลูกยาสูบ ปลูกฝ้าย เครือ่ งเทศ กาแฟ รวมถึงอ้อยเพือ่ ผลิตน้�ำ ตาล ชนพืน้ เมืองโดยเฉพาะ ชาวแอฟริกันถูกกวาดต้อนนำ�ไปค้าเป็นทาสเพื่อใช้แรงงานอย่างกดขี่ ในราวศตวรรษที่ 19 เกิดการลุกฮือของแรงงานทาสในโลกตะวันตก เป็นชนวน ให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของประเทศเจ้าอาณานิคม มีการออกกฎหมาย เลิกทาสในประเทศต่างๆ ส่งผลต่อโครงสร้างแรงงานและเศรษฐกิจไปทั่วโลก นำ�ไปสู่ การล่มสลายของการค้าขายน้ำ�ตาลในอเมริกาใต้ในยุคนั้น สภาวะเศรษฐกิจโลกตกต่ำ�จากสงคราม สินค้าต่างๆ รวมถึงน้ำ�ตาลขาดแคลน อย่างมาก จึงทำ�ให้การค้าขายเปลี่ยนโฉมหน้าอย่างรวดเร็ว พ่อค้าน้ำ�ตาลยุคใหม่ จึงเปลี่ยนด้านมาสู่โลกตะวันออกในฝั่งเอเชียตะวันออก เฉียงใต้และจีน

31


32 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

จากหนังสือ สหวิทยาการ ของอ้อยและน้ำ�ตาล รวมบทความทางวิชาการเนื่องในโอกาส ครบรอบ 43 ปี กลุ่มบริษัทน้ำ�ตาลมิตรผล จำ�กัด


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาลในพื้นบ้านอุษาคเนย์ คัมภีร์พระเวทของอินเดียเขียนไว้ว่า อ้อยเป็นอาหารทิพย์ในแดนสวรรค์และ ภายหลังจึงแพร่ลงสู่โลกมนุษย์ ในกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ในอุษาคเนย์ทั้งชนเผ่าตระกูลไทย ไทลื้อ ไทใหญ่ ลาว ญวน เขมร พม่า และชาวเขาบนที่สูง ล้วนมีตำ�นานพื้นบ้านมากมายเกี่ยวกับอ้อยและน้ำ�ตาล แสดงให้เห็นถึงความผูกพันอย่างแนบแน่นในฐานะที่เป็นพืชประจำ�บ้าน ทั้งยังมีบทบาท ในประเพณีท่ีผสมผสานกับความเชื่อแบบพราหมณ์หรืออินเดียโบราณ ที่ส่วนใหญ่ต้องมี ของหวานที่ทำ�จากน้ำ�ตาลร่วมด้วย อีกทั้งพิธีกรรมที่เกี่ยวกับชีวิตแบบพื้นบ้านทั้งงานขึ้นบ้านใหม่ ขึ้นเสาเอก หรือ การแต่งงานแยกเรือนของหนุ่มสาว กล้วยและอ้อยจะเป็นองค์ประกอบสำ�คัญของพิธี แสดงขอบเขตของสวรรค์ชั้นฟ้าเป็นการจำ�ลองที่อยู่ของ นางฟ้า เทพยดา มีความหมาย เกีย่ วโยงไปถึงทวยเทพแห่งความรัก โดยอ้อยจะแสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ และความหวาน แสดงถึงปัญญา

33


34 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

จากหนังสือ สหวิทยาการ ของอ้อยและน้ำ�ตาล รวมบทความทางวิชาการเนื่องในโอกาส ครบรอบ 43 ปี กลุ่มบริษัทน้ำ�ตาลมิตรผล จำ�กัด


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

อ้อย-น้ำ�ตาล กับแดนสยาม ดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และสุวรรณภูมินั้นมีความโดดเด่นทางภูมิศาสตร์ เพราะนอกจาก จะมีความอุดมสมบูรณ์แล้วยังติดทะเล สามารถเชื่อมต่อกับดินแดนอารยธรรมโบราณอย่างจีนและอินเดีย อีกทั้งยังเป็นเส้นทางเดินเรือของพ่อค้านักเดินเรือที่มาจากทั่วโลก ทั้งยุโรป อเมริกา และเอเชียด้วยกัน จึงไม่แปลกทีช่ อื่ เมืองในสยาม ประเทศเล็กๆ ทีอ่ ยูป่ ลายสุดติดทะเลอย่าง สุโขทัย อยุธยา ลพบุรี ราชบุรี นครปฐม ไปจนถึงบางกอก จะมีชอื่ อยูใ่ นบันทึกประวัตศิ าสตร์การเดินเรือค้าขายของชาวต่างชาติ และน้�ำ ตาล เป็นหนึ่งในสินค้าที่พ่อค้าทางเรือเหล่านี้ต้องการ นั่นหมายความว่า น้ำ�ตาลมีบทบาทอย่างสูงต่อสยามประเทศ และผูกพันกับชีวิตดั้งเดิม วัฒนธรรม ประเพณี ของปู่ย่าตายายของเราอย่างแยกไม่ออก ในประเทศไทยนักวิชาการได้อรรถาธิบายไว้น่าสนใจว่า คนไทยน่าจะรู้จักน้ำ�ตาลจากมะพร้าวหรือ ตาลโตนดมาก่อนที่จะรู้จักน้ำ�ตาลจากอ้อย น้ำ�ตาลที่ผลิตจากอ้อยหรือที่เรียกว่า “น้ำ�ตาลงบ” กลุ่มชนบางพื้นที่จะเรียกว่า “น้ำ�อ้อย” ซึ่งหมาย ถึงน้ำ�ตาลที่ทำ�จากอ้อย ปัจจุบันยังเป็นสินค้าพื้นบ้านที่ชาวบ้านผลิตกันเองด้วยเทคนิคพื้นบ้าน ขายกันใน ตลาดท้องถิน่ สามารถหาซือ้ ได้ในตลาดตามหัวบ้านหัวเมือง ทีย่ งั คงนำ�ไปเป็นส่วนประกอบสำ�คัญของอาหาร และขนมพื้นบ้าน หลักฐานทางประวัติศาสตร์พบว่า ชาวบ้านและชาววังในสมัยสุโขทัย (พ.ศ. 1920) รู้จักการทำ�น้ำ�ตาล จากอ้อยจากชาวจีนทีน่ �ำ ความรูม้ าเผยแพร่ หลักฐานทางเอกสารหลายชิน้ ยืนยันว่า ในสมัยอยุธยา ประเทศไทย มีการส่งน้�ำ ตาลทรายแดงออกไปขายยังต่างประเทศในฐานะสินค้าผูกขาดของรัฐ โดยขายผ่านสำ�เภาจีนไปยัง ประเทศญี่ปุ่นจำ�นวนมาก น้ำ�ตาลเฟื่องฟูมากในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช จากฝรั่งต่างชาติที่เข้ามาติดต่อค้าขายและ เข้ามารับราชการ จึงมีการรับและแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมการทำ�อาหารและขนมหวานแบบฝรั่งเข้ามา ในสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวจีนได้นำ�วิธีการ ผลิตน้ำ�ตาลทรายแบบเกล็ดมาให้คนไทยในบางกอกได้รู้จักเป็นครั้งแรก และถือเป็นยุคเริ่มแห่ง “ทองคำ�ขาว ของสยาม”

35


36 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

จากหนังสือ สหวิทยาการ ของอ้อยและน้ำ�ตาล รวมบทความทางวิชาการเนื่องในโอกาส ครบรอบ 43 ปี กลุ่มบริษัทน้ำ�ตาลมิตรผล จำ�กัด


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาล น้ำ�อ้อย กับวิถีชาวบ้าน ในแง่ศิลปวัฒนธรรม น้ำ�ตาลมีบทบาทอย่างมากในงานสถาปัตยกรรม ประติมากรรม มาตัง้ แต่สมัยทวารวดี สุโขทัย อูท่ อง อยุธยา จนมาถึงรัตนโกสินทร์ ในการก่อสร้างโบสถ์วิหารอันงดงามชั้นครูของไทยตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัยที่ต้อง ใช้ในการก่อและฉาบปูนขาว หรือทำ�ลายปูนปั้น น้ำ�ตาลจะเป็นส่วนผสมสำ�คัญ ที่ช่างจะนำ�มาเคี่ยวเป็นส่วนประกอบของปูนเพื่อให้เกิดความเหนียวยึดเกาะ ขึ้นรูปทรงได้ง่าย และทำ�ให้แข็งแกร่งและทนทานมากยิ่งขึ้น ปัจจุบันช่างปูน ปั้นยังเป็นที่เลื่องลืออยู่ในหมู่ช่างเพชรบุรีในฐานะช่างยอดฝีมือผู้ยังรักษา ภูมิปัญญาวิชาโบราณนี้ไว้ ทั้งยังมีเคล็ดวิชาและเทคนิคล้ำ�เลิศในการสร้างสรรค์ ทำ�ลายปูนปั้น นอกจากโบสถ์ วิหารอันงดงามแล้ว น้�ำ ตาลยังมีบทบาทสำ�คัญในการสร้าง บ้านหรือคฤหาสน์ของเจ้าขุนมูลนายและคหบดีจนสวยงามคงทนสามารถผ่าน ยุคสมัยยืนยงมาจนถึงทุกวันนี้ นอกจากนั้นแล้ว ในบ้านเราอ้อยและน้ำ�ตาลได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของกวี พื้นบ้าน ที่ถูกถ่ายทอดออกเป็นบทกวีและบทเพลงทั้งลูกกรุง ลูกทุ่ง สะท้อนถึง สภาพสังคม อุดมคติ วัฒนธรรม ความรัก ความหวัง และวิถีชีวิตของผู้คน แรงบันดาลใจจากความหวานก่อให้เกิดจินตนาการจนสามารถสร้างสรรค์ เป็นผลงานชิ้นแล้วชิ้นเล่ามาจนถึงทุกวันนี้

37


38 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

จากหนังสือ สหวิทยาการ ของอ้อยและน้ำ�ตาล รวมบทความทางวิชาการเนื่องในโอกาส ครบรอบ 43 ปี กลุ่มบริษัทน้ำ�ตาลมิตรผล จำ�กัด


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

แม่น้ำ� ความมั่งคั่ง และเงินพระคลัง แต่ไหนแต่ไร แม่น้ำ�นับเป็นหัวใจหลักในการทำ� เกษตรกรรม การดำ�รงชีวิตและการสัญจรของผู้คน รวมไป ถึงการขนส่งสินค้าภาคการเกษตรต่างๆ ยิ่งการค้าเติบโต มากขึ้นเท่าไรแม่น้ำ�ยิ่งมีความสำ�คัญมากขึ้น เรือสินค้าของ ต่างชาติล่องเจ้าพระยาจากปากอ่าวไทยมารับสินค้าถึง ลพบุรีและอยุธยา ต้นสมัยรัตนโกสินทร์ มีการขุดเชือ่ มต่อคลองลัดต่างๆ ตามทิศทางเพื่อออกสู่แม่น้ำ� ทั้งเจ้าพระยา ท่าจีน ป่าสัก กลายเป็นสายน้ำ�ที่เชื่อมโยงกันไปทั้งประเทศ สร้างให้พื้นที่ อุดมสมบูรณ์ไปด้วยเกษตรกรรมหลากหลายไปตามวิถีชีวิต ของท้องถิ่น ตลอด 2 ฝั่งของแม่น้ำ�ท่าจีนและคูคลองย่อยจาก สุพรรณบุรี นครปฐม ไปถึงราชบุรี เป็นหนึ่งในสายน้ำ� เศรษฐกิจ กลายเป็นแผ่นดินทองของอ้อยและน้�ำ ตาลทีเ่ ต็ม ไปด้วยไร่ออ้ ย โรงหีบอ้อย และโรงผลิตน้�ำ ตาล และกระจาย ไปสู่แม่กลองและบางปะกง ทำ�ให้ทั่วทั้งตะวันตกและตะวัน ออกเต็มไปด้วยไร่ออ้ ย และชาวจีนแต้จวิ๋ และฮกเกีย้ นเข้ามา ทำ�งานมากมาย ธุรกิจการปลูกอ้อยและผลิตน้ำ�ตาลเฟื่องฟูทางแถบ ตะวันตกของสยาม มีการนำ�พันธุอ์ อ้ ยใหม่ๆ จากทางอินเดีย เข้ามาปลูกพร้อมกับการขนส่งทางเรือผ่านคูคลองย่อยที่ สะดวกสบาย ว่ากันว่าการส่งออกน้ำ�ตาลอ้อยรุ่งเรืองมากในสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จนทำ�ให้มีเงิน พระคลังคงเหลือมากมาย ประกอบกับในสมัยพระบาท สมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทำ�การค้าขายกับชาวจีนและ ชาวต่างชาติจนสร้างรายได้ให้ประเทศอย่างมากมาย จน สามารถสร้างสิ่งก่อสร้าง วัด วัง ที่สวยงามเป็นสัญลักษณ์ ของกรุงรัตนโกสินทร์สืบมา

39


40 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

จากหนังสือ สหวิทยาการ ของอ้อยและน้ำ�ตาล รวมบทความทางวิชาการเนื่องในโอกาส ครบรอบ 43 ปี กลุ่มบริษัทน้ำ�ตาลมิตรผล จำ�กัด


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

41

น้ำ�ตาลกับเศรษฐกิจสยาม ยุค “หลงจู๊” การเติบโตของไร่อ้อยและโรงหีบอ้อยเจริญรุ่งเรืองขึ้นตามความต้องการน้ำ�ตาลใน ตลาด ทำ�ให้โครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจขยับตัวจนเกิดชนชั้นใหม่ในภูมิภาคที่ปลูกอ้อยคือ “หลงจู๊” พ่อค้าชาวจีนที่เป็นคนกลางรับสินค้าทั้งข้าวและน้ำ�ตาลมาขายทางเรือยังเมืองบางกอก และส่งออกต่างประเทศ ในยุคนัน้ คนไทยยังเป็นเกษตรกรไม่มปี ระสบการณ์และเทคโนโลยีในการผลิตทีด่ ี พระบาทสมเด็จ พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราโชบายให้คนจีนซึ่งมีประสบการณ์ในการผลิตและค้าขายน้ำ�ตาล ทรายเข้ามาดำ�เนินธุรกิจต่างๆ โดยให้ขุนนางและเจ้าเมืองเป็นผู้ควบคุมดูแลและเก็บภาษีการค้า แต่แล้วขุนนางและข้าราชการที่มีหน้าที่ในการควบคุมการเก็บภาษีบางคนได้พัฒนาตัวเองขึ้น เป็นพ่อค้า เจ้าของไร่ มีโรงหีบอ้อย โรงสี หรือร่วมทุนกับหลงจู๊ชาวจีน กลายเป็นคหบดีผู้มั่งคั่ง และ กลายเป็นผู้ทรงอิทธิพล นักวิชาการเชื่อว่า ระบบผูกขาดของกลุ่มทุนขุนนางนี้เป็นเหตุให้การค้าขายน้ำ�ตาลและเศรษฐกิจ โดยรวมในยุคต่อมาตกต่ำ�เพราะไม่เปิดโอกาสในการแข่งขันให้เอกชน อีกทั้งขั้นตอนการเก็บภาษี ก็ซ้ำ�ซ้อน เช่น มีการเก็บภาษีน้ำ�อ้อย ภาษีฟืนโรงน้ำ�ตาล ภาษีหม้อเคี่ยวตาล และภาษีน้ำ�ตาล สำ�เร็จรูป ทำ�ให้มีต้นทุนการผลิตสูงและไม่คุ้มค่าที่เอกชนจะเข้ามาลงทุน ประกอบกับเป็นยุคของการล่าอาณานิคม ฝรั่งต่างชาติกดดันให้ภูมิภาคนี้ รวมถึงสยามประเทศเปิดการค้าขายแบบเสรีมากขึน้ ความเข้มแข็งของเศรษฐกิจและเงิน คงคลังทีม่ อี ยูจ่ งึ ทำ�ให้ประเทศไทยสามารถรับมือกระแสโลก และสนธิสญ ั ญาเบาว์รงิ ในสมัยถัดมา กลายเป็นจุดเปลี่ยนของประเทศจนถึงปัจจุบัน


42 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

โลกเปิดนวัตกรรม หลังสนธิสัญญาเบาว์ริง การเข้ามามีอิทธิพลทางเศรษฐกิจของฝรั่งในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้สร้างข้อตกลงแกมบังคับให้เปิดค้าขาย แบบเสรี ทำ�ให้ไทยต้องเปิดรับข้อเสนอใหม่ๆ ไม่ผูกขาดเฉพาะกลุ่มทุนข้าราชการ และขุนนาง การเปิดประเทศแบบจำ�ยอมมีข้อดีทำ�ให้ไทยได้มีโอกาสเรียนรู้กระบวนการ ผลิตน้ำ�ตาลแบบใหม่ และระบบค้าขายแบบสากลที่ฝรั่งนำ�มาใช้ ซึ่งข้อตกลงการค้า นี้ส่งผลต่อมาถึงสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ช่วงเวลานั้นเกิดการปฏิวัติอุตสาหกรรมที่ประเทศอังกฤษและได้ส่งผล กระทบอย่างมากต่อกระบวนการผลิตอ้อยในเมืองไทย เหตุจากนายทุนใหม่จากประเทศ อังกฤษได้น�ำ เครือ่ งจักรไอน้�ำ เข้ามาใช้ทไี่ ร่ออ้ ยในลุม่ น้�ำ ท่าจีน ในนามของบริษทั Indo Chinese Company Limited ที่ตำ�บลดอนกระดี อำ�เภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม เครือ่ งจักรใหม่มกี �ำ ลังการผลิตสูงมากขณะทีไ่ ม่สามารถหาอ้อยป้อนโรงงาน ได้ ทำ�ให้เกิดความไม่สมดุลในกระบวนการผลิต และขาดทุนในที่สุด จึงปิดกิจการ ไปหลังจากเปิดขึ้นได้เพียง 5 ปี ในยุคสมัยนั้นมีขุนนาง ข้าราชการ คือ พระภาษีสมบัติบริบูรณ์ ได้เปิด โรงงาน ซึ่งมีเครื่องจักรแบบฝรั่ง มีเครื่องหีบอ้อยทำ�ด้วยเหล็กแทนแท่นหมุน แบบไม้เนื้อแข็ง ใช้พลังงานไอน้ำ�แทนแรงงานวัวควายหรือแรงคน ต่อมาได้ขาย กิจการให้ฝรั่งชาวอังกฤษ

43


44 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

มีรุ่งเรืองก็มีเสื่อม ในยุคแรกไทยส่งออกทั้งน้ำ�ตาลทรายขาว น้ำ�ตาล ทรายแดง น้ำ�ตาลกรวด น้ำ�ตาลโตนด และน้ำ�ตาลมะพร้าว ไปกับเรือของจีนและชาวตะวันตกเป็นหลัก แต่ในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตัวเลขการ ส่งออกน้ำ�ตาลลดลงอย่างมาก อุปสงค์ของน้ำ�ตาลเหลือแต่ เฉพาะการบริโภคในประเทศเท่านั้น การผลิตและการทำ�ไร่ อ้อยซบเซามาก ชาวไร่แถวนครชัยศรี นครปฐม กาญจนบุรี ราชบุรี ตัดสินใจเลิกกิจการไปหลายราย ในเวลานัน้ สถานการณ์โลกก้าวเข้าสูภ่ าวะสงครามโลก ครั้งที่ 1 เศรษฐกิจตกต่ำ�ถึงขีดสุด ประชากรโลกไม่มี กำ�ลังซื้อสินค้า ขณะที่กำ�ลังผลิตก็ลดลงจนเหลือเกือบ ศูนย์ ทำ�ให้ในสมัยถัดมาต้องนำ�เข้าน้ำ�ตาลทรายจาก ต่างประเทศ

45


46 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ยุคฟื้นฟูกิจการน้ำ�ตาล เศรษฐกิจไทยกลับมาฟืน้ ตัวหลังสงครามโลกครัง้ ที่ 2 หลังเปลีย่ นแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 อุตสาหกรรม อ้อยและน้ำ�ตาลเริ่มได้รับความสนใจอีกครั้ง เพราะมีการลดบทบาทการผูกขาดทางเศรษฐกิจและการเก็บภาษีของ ขุนนาง ข้าราชการ และทหารเก่า เป็นยุคที่เศรษฐกิจไทยปรับโครงสร้างไปพร้อมกับการเข้าสู่ประชาคมโลก น้ำ�ตาล กลับมามีบทบาทไล่หลังข้าวและป่าไม้ที่เคยเป็นพระเอกของเศรษฐกิจไทยในยุคเริ่มต้น ปี พ.ศ. 2482 อิทธิพลของสงครามโลกครั้งที่ 2 ก่อให้เกิดความวิตกกังวลเรื่องขาดแคลนสินค้าอุปโภค บริโภค ทำ�ให้รัฐบาลหารือกันอย่างหนักเพื่อส่งเสริมการลงทุนสร้างโรงงานน้ำ�ตาล มีการส่งข้าราชการไปดูงานที่ ประเทศชวา และฟิลิปปินส์เพื่อพัฒนาเทคนิคการผลิต ในช่วงเวลานั้นมีการนำ�ผู้ฝึกสอนชาวฟิลิปปินส์มาสอนการเคี่ยวน้ำ�ตาลที่อำ�เภอเกาะคา จังหวัดลำ�ปาง มีผู้เข้าฝึกเป็นคนไทย 20 คน และบางโรงงานว่าจ้างชาวต่างชาติ ทั้งจากในเอเชีย ได้แก่ ฟิลิปปินส์ อินเดีย จีน และชาวยุโรป เช่น ชาวฝรั่งเศส มาคุมเครื่องจักร และถ่ายทอดความรู้ ช่วงปี พ.ศ. 2493-2503 ในยุคของรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม รัฐบาลแก้ไขกฎหมาย มีการส่งเสริม การลงทุนให้เอกชนมีสว่ นร่วมในการลงทุนเปิดโรงงานน้�ำ ตาลให้เพียงพอต่อความต้องการในประเทศ ลดการนำ�เข้า น้ำ�ตาลลง สอดคล้องกับนโยบาย “ไทยทำ� ไทยใช้ ไทยเจริญ” ต่อมาคณะของ จอมพล ผิน ชุณหะวัณ ได้เข้ามาดำ�เนินงานตั้งบริษัท อุตสาหกรรมน้ำ�ตาลไทย จำ�กัด รับซื้ออ้อยจากชาวไร่ ตามนโยบายของรัฐบาลในยุคนั้น ทำ�ให้เศรษฐกิจไทยลืมตาอ้าปากได้ จนมาถึงสมัย จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เข้ายึดอำ�นาจการปกครองประเทศ งานบริหารโรงงานน้ำ�ตาลจึง เปลีย่ นมือไป มีการแทรกแซงราคาของรัฐเข้าไปรับซือ้ น้�ำ ตาลด้วยเงินสดและตัง้ กำ�แพงการนำ�เข้า สร้างช่องว่างราคา ระหว่างน้ำ�ตาลนอกกับน้ำ�ตาลไทย วงการน้ำ�ตาลไทยเริ่มพลิกฟื้นจนสามารถลืมตาอ้าปาก เดินหน้าพัฒนาเทคนิคการผลิต ปรับปรุงระบบ การผลิตและนวัตกรรมในการเพาะปลูกได้มากขึ้น

47


48 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

การกลับมาเป็น เจ้าตลาด รัฐบาล จอมพล ป. พิบลู สงคราม พยายาม สร้างให้อุตสาหกรรมน้ำ�ตาลของไทยแข็งแกร่ง ขึ้นด้วยการลดการนำ�เข้าและส่งเสริมให้เกิด การลงทุน ส่งผลให้มีเอกชนหลายรายตัดสินใจ เข้ามาทำ�ธุรกิจนี้ หนึ่งในนั้นคือ โรงงานน้ำ�ตาลที่ ราชบุรีของ ตระกูลว่องกุศลกิจ ในเวลานัน้ รัฐได้ตงั้ “บริษทั อุตสาหกรรม น้ำ�ตาลแห่งประเทศไทย” เป็นโรงงานกลาง ทำ�หน้าที่ผูกขาดน้ำ�ตาลที่ขายในประเทศ และส่งออก และตั้งหน่วยงานเพื่อแทรกแซง กระบวนการผลิตและราคาขาย เพื่อพยุงฐานะ ของอุตสาหกรรม เพียงไม่กี่ปียอดการส่งออก น้ำ�ตาลก็ฟื้นคืนอีกครั้ง แม้จะเกิดโรงงานน้ำ�ตาลขึ้นหลายแห่ง แต่ความไม่แน่นอนของราคาอ้อยและน้ำ�ตาลก็ ทำ�ให้สภาวะเศรษฐกิจไม่ดีนัก ช่วงปี พ.ศ. 2489 โรงงานน้ำ�ตาลของรัฐในภาคเหนือปิดตัวเองลง และโอนกิจการทั้งหมดให้กับองค์กรน้ำ�ตาลไทย สังกัดกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในปีถัดมา ธุรกิจ โรงงานน้�ำ ตาลรุง่ เรืองสูงสุดเมือ่ เกิดการขาดแคลน น้ำ�ตาลทั่วโลกในราว พ.ศ. 2515 จากนั้นเป็นต้นมา อุตสาหกรรมน้ำ�ตาล ไทยได้ก้าวเข้าสู่ยุคใหม่อย่างเต็มตัว เกิด กลุ่มธุรกิจใหม่ๆ มากมายที่มีบทบาทต่อการ ขับเคลือ่ นเศรษฐกิจของประเทศ และพร้อมเผชิญ กับการแข่งขันที่เต็มไปด้วยอุปสรรคขวากหนาม ในโลกสมัยใหม่อย่างเต็มที่

49


50 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

sugar tax


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

กฎหมายน้ำ�ตาล ปัจจัยทั้งภายในและภายนอกในระบบการค้าเสรีนั้นมีความซับซ้อน มีการเปลี่ยนจากการค้าขายกึ่งผูกขาด โดยรัฐและการเก็บภาษีซ้ำ�ซ้อน ไปสู่การค้าขายแบบเสรีโดยมีเอกชนขับเคลื่อนนั้น มีอุปสรรคขวากหนามค่อนข้าง มากในยุคแรกๆ หลังปี พ.ศ. 2503 ประเทศไทยมีโรงงานน้ำ�ตาลเกิดขึ้นอีกหลายสิบแห่ง มีเพียงพอต่อการบริโภค ภายในประเทศ น้ำ�ตาลที่นำ�เข้าจากต่างประเทศเหลือเพียงเพื่อผลิตน้ำ�อัดลม ต่อมาไม่นานสัญญาณแห่งปัญหาก็เริ่มชัดขึ้น เมื่อน้ำ�ตาลที่ผลิตในประเทศเริ่มล้นตลาดและราคาตกต่ำ� แม้จะมีการออกพระราชบัญญัติน้ำ�ตาล ปี พ.ศ. 2504 เพื่อบังคับให้มีการเก็บเงินจากผู้ผลิตแต่ละ รายเข้ากองทุนเพื่อนำ�เงินจากกองทุนไปช่วยเหลือผู้ส่งออก แต่กลับมีปัญหาอื่นตามมา กล่าวคือ รัฐไม่สามารถอุ้มผู้ส่งออกที่เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ได้ จึงเกิดภาวะล้นตลาดขึ้นอีกครั้ง อีกไม่กี่ปีถัดมา รัฐบาลจำ�ต้องยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับนี้ไป ช่วงปีแห่งปัญหา รัฐบาลโดยกระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงการคลัง กระทรวงพาณิชย์ ชาวไร่อ้อย โรงงานผลิต และผู้ส่งออกน้ำ�ตาล พยายามหาทางร่วมกันในการรักษาสมดุลอุปสงค์อุปทานในประเทศไม่ให้ เกิดการล้นตลาดหรือขาดแคลน แม้จะมีการตัง้ หน่วยงานขึน้ มารองรับหลายหน่วยงาน ความไม่มเี สถียรภาพดังกล่าว เกิดปัญหามากมาย จนกระทั่งมีการออกพระราชบัญญัติน้ำ�ตาล ในปี พ.ศ. 2511 อีกครั้ง

51


52 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ยุคส่งออกรุ่งเรือง และ “ตลาดมืด” แม้จะมีความพยายามเพียงใดแต่ไม่อาจแก้ปัญหาความไม่มีเสถียรภาพและราคาของ น้ำ�ตาลได้ ในราวปี พ.ศ. 2514 ในสมัยรัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร เป็นผู้นำ�ประเทศ การแก้ปัญหาให้กับธุรกิจน้ำ�ตาลกลับสร้างปัญหาให้กับราคาขายปลีกในประเทศ คนไทยต้อง บริโภคน้ำ�ตาลราคาแพงทั้งๆ ที่ผลิตได้เอง ถัดมาอีกเพียง 1 ปี แม้จะเกิดความแห้งแล้งขึ้นในประเทศ ส่งผลต่อการเพาะปลูก แต่โชคก็เข้าข้างประเทศไทยและผู้ประกอบการ เมื่อปริมาณน้ำ�ตาลในตลาดโลกลดลง ทำ�ให้ ราคาน้ำ�ตาลส่งออกพุ่งสูงขึ้น อุตสาหกรรมน้ำ�ตาลและการปลูกอ้อยขยายตัวขึ้นเพื่อเร่งการ ส่งออก แต่น้ำ�ตาลในประเทศกลับราคาแพงขึ้นตามไปด้วย ปริมาณการส่งออกเพิ่มขึ้นถึง 5 เท่าตัว หากช่วงเวลานั้นคนไทยขาดแคลนน้ำ�ตาลเพราะการส่งออกแบบไม่อั้น แม้รัฐจะพยายามเข้าควบคุมแต่ก็ไม่มีผล ผู้ส่งออกบางรายพยายามทุกวิถีทางที่จะ หาน้ำ�ตาลมาขายให้ได้มากที่สุด มีการนำ�เข้าน้ำ�ตาลจากประเทศเพื่อนบ้านมาเพื่อส่งออก อีกทอดหนึ่ง สถานการณ์นี้ทำ�ให้เกิดการค้าขายใน “ตลาดมืด” ช่วงเวลาก่อนปี พ.ศ. 2518 ถือเป็นขาขึน้ ของผูป้ ระกอบการเพราะความต้องการน้�ำ ตาล พุ่งขึ้นสูงจนก่อให้เกิดปัญหาความขาดแคลนขึ้นในประเทศ จึงต้องยกเลิกสัญญาการส่งออก ในทุกระดับ และเปิดการเจรจาค้าขายรอบใหม่ขึ้น แต่นั่นก็นำ�ไปสู่ความขัดแย้ง จนทำ�ให้เกิด การแยกตัวของกลุ่มผู้ประกอบการเป็นหลายกลุ่ม นำ�ไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ใน พ.ศ. 2519 อันเป็นรากฐานของการค้าขายและ โครงสร้างของธุรกิจน้ำ�ตาลจนถึงปัจจุบัน

53


54 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ยุคสมัย 70:30 ระบบแบ่งปันรายได้ สถานการณ์ของอุตสาหกรรมน้�ำ ตาลหลังปี พ.ศ. 2519 ทำ�ให้เกิดแนวคิดต่างๆ มากมาย ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างนโยบายของรัฐและความเป็นจริงของผูป้ ระกอบการ แนวคิดการ แบ่งปันผลประโยชน์ระหว่างชาวไร่อ้อยและโรงงานน้ำ�ตาลเพื่อแข่งขันกับตลาดโลกจึงเกิดขึ้น ทำ�ให้เกิดการพัฒนา สามารถเพิ่มคุณภาพสินค้า และลดต้นทุนการผลิตของผู้ประกอบการได้ แต่เดิมการรับซือ้ อ้อยหน้าโรงงานนัน้ มีราคาทีไ่ ม่แน่นอนอันเป็นผลจากการตัง้ ราคาจาก ตลาดโลก ชาวไร่อ้อยของไทยที่ส่วนใหญ่เป็นชาวไร่รายย่อยจึงปลูกพืชไร่แบบผสมผสานเพื่อ เลี่ยงความเสี่ยงจากความไม่แน่นอน ทำ�ให้ผู้ประกอบการโรงงานไม่สามารถควบคุมปริมาณ และคุณภาพของอ้อยที่ป้อนโรงงานได้ ขณะเดียวกับที่ตลาดโลกต้องการน้ำ�ตาลที่มีคุณภาพ และปริมาณที่มากขึ้นเรื่อยๆ แนวคิดเรื่องการแบ่งปันผลประโยชน์ของวงการน้ำ�ตาลไทยเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันใน สภายาวนานหลายปี ท่ามกลางปัญหามากมายเกิดการรวมตัวเป็นกลุม่ ก้อนองค์กรของเกษตรกร ไทยสาขาต่างๆ เพื่อต่อรองกับกลุ่มทุน ในที่สุดก็บรรลุเป้าหมายเบื้องต้นเมื่อมีการออกพระราชบัญญัติในปี พ.ศ. 2527 แต่หากการบังคับใช้กฎหมายนั้นยังมีปัญหาตามมาอีกหลายประการ แม้จะเกิดข้อตกลงระหว่างชาวไร่กับโรงงานโดยมีรัฐเป็นตัวกลางก็ตาม แต่ข้อตกลงนี้ก็ ทำ�ให้ทุกฝ่ายต้องปรับตัว กล่าวคือ ชาวไร่ต้องพัฒนาการผลิตเพื่อเพิ่มคุณภาพการเพาะปลูก อ้อยเพื่อส่งให้โรงงาน ส่วนโรงงานก็จะต้องรับซื้ออ้อยโดยให้ราคาตามคุณภาพของอ้อยโดย ไม่ผูกขาดราคา ตั้งราคาตามชอบใจ หรือฮั้วราคากับในกลุ่มโรงงานด้วยกัน โดยสูตรนี้ 70:30 เป็นธงแห่งความหวังร่วมกันว่า วงการน้ำ�ตาลไทยจะพัฒนาขึ้น ในเชิงคุณภาพและสามารถแก้ปัญหาแบบยั่งยืนได้ แต่กระนั้นก็ตาม การพัฒนาอุตสาหกรรมน้ำ�ตาลโดยภาพรวมนั้น ปัจจัยหลักขึ้นกับ เอกชนเจ้าของกิจการเป็นหลัก และการประสานประโยชน์และพัฒนาแนวคิดร่วมกันระหว่าง ผู้ผลิตและชาวไร่โดยตรง

กลุม่ น้�ำ ตาลมิตรผลก็อยูภ่ ายใต้กฎเกณฑ์ดงั กล่าว คือ ใส่ใจในคุณภาพชีวติ ของชาวไร่ ควบคู่ไปกับพัฒนาธุรกิจ เป็นพันธสัญญาขับเคลื่อนธุรกิจไปพร้อมกับเศรษฐกิจไทย

55


56 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาลไทยอ้อยไทย ในวิกฤตต้มยำ�กุ้ง 10 ปีหลังการออกพระราชบัญญัติน้ำ�ตาล อุตสาหกรรมน้ำ�ตาลได้เปลี่ยนแปลง ไปตามกระแสโลก โดยแปรเปลี่ยนไปตามปัจจัยทางเศรษฐกิจโลกและความต้องการของ ตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ ทำ�ให้ผู้ประกอบการอุตสาหกรรมน้ำ�ตาลมีพัฒนาการ การผลิตทีก่ า้ วหน้าจนสามารถเพิม่ คุณภาพและกำ�ลังการผลิตได้ อีกทัง้ ยังมีระบบขนส่งสินค้า ที่มีประสิทธิภาพรวดเร็วทำ�ให้ขนย้ายสินค้าต่อเที่ยวได้มากขึ้น หากในทางตรงข้าม ผลผลิตที่เพิ่มมากขึ้นทำ�ให้เกิดน้ำ�ตาลล้นตลาดเป็นระยะส่งผล ต่อราคาและการซื้อขายในตลาดล่วงหน้า การเกิดวิกฤตเศรษฐกิจในปี พ.ศ. 2540 ราคาน้ำ�ตาลในตลาดโลกตกต่ำ� เป็นผลให้ โรงงานน้�ำ ตาลและชาวไร่ออ้ ยประสบปัญหาสภาพคล่องทางการเงิน ธนาคารพาณิชย์ไม่ออก สินเชือ่ รัฐบาลไทยต้องเข้ามาช่วยเหลือแก้ไขปัญหาโดยให้กองทุนอ้อยและน้�ำ ตาลทรายกูย้ มื เงินจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรเป็นจำ�นวนเกือบ 2 หมื่นล้านบาท อีกทั้งเพื่อให้กองทุนอ้อยและน้ำ�ตาลทรายมีรายได้เพิ่มขึ้นสำ�หรับชำ�ระหนี้ รัฐบาล จึงต้องขึ้นราคาจำ�หน่ายน้ำ�ตาลทรายภายในประเทศโดยแยกภาษีมูลค่าเพิ่มออกจากราคา จำ�หน่าย มีมูลค่าถึงประมาณปีละ 1,200 ล้านบาท

57


58 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

เอทานอลและชีวมวล ความหวังของโลกยุคใหม่ สถานการณ์พลังงานของโลกใน 3 ทศวรรษหลัง ได้เปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน จาก การที่น้ำ�มันดิบของโลกมีราคาแปรปรวนและมีแนวโน้มที่จะเพิ่มราคาสูงขึ้นตลอดเวลา อีกทัง้ มีการคาดการณ์วา่ เชือ้ เพลิงจากฟอสซิลใต้ผนื โลกกำ�ลังลดลง และกระแสโลก กำ�ลังมุ่งไปในทิศทางของการอนุรักษ์ธรรมชาติ ลดปริมาณการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ และกู้วิกฤตโลกร้อนทำ�ให้มีการคิดค้นหาพลังงานทดแทนขึ้น “เอทานอล” ที่ผลิตได้จากอ้อยจึงเป็นอีกหนึ่งความหวังที่สำ�คัญยิ่ง ปัจจุบันประเทศบราซิลก้าวขึ้นสู่การเป็นผู้นำ�ในอุตสาหกรรมน้ำ�ตาลและ เอทานอลของโลก ด้วยในแต่ละปีผลผลิตอ้อยของบราซิลจะมีประมาณร้อยละ 45-55 นำ�มาผลิตเป็นเอทานอลป้อนตลาดพลังงาน โดยมีทุนต่างชาติอย่างญี่ปุ่นเข้าไปตั้ง โรงงานผลิตเอทานอลในบราซิลเพิ่มขึ้นจำ�นวนมาก นอกจากนี้ จากการศึกษาวิจัยอย่างจริงจังยังพบอีกว่า อ้อยยังสามารถสร้าง ผลิตภัณฑ์ดา้ นชีวเคมีตา่ งๆ ได้ ไม่วา่ จะเป็น ไม้เทียม กระดาษ ปุย๋ ชีวภาพ ฯลฯ อ้อยจึงเป็น พืชเศรษฐกิจที่สำ�คัญที่สามารถตอบโจทย์โลกยุคใหม่ได้อย่างตรงจุดจนอาจกลายเป็น เข็มทิศชี้อนาคตของโลกได้


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

59


60 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

เปิดเสรีอาเซียน ยุคทองของน้ำ�ตาลไทย อุตสาหกรรมอ้อยและน้ำ�ตาลของไทยมาถึงจุดเปลี่ยนสำ�คัญอีกครั้งหลังข้อตกลง เขตการค้าเสรีอาเซียนกำ�หนดให้กลุ่มประเทศสมาชิกลดเพดานภาษี เหลือร้อยละ 0 มีผล มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2553 ยกเว้นบางประเทศที่ยังไม่พร้อม จนในเดือนมกราคม พ.ศ. 2558 ประเทศในกลุ่มอาเซียนได้จับมือทำ�สัญญาเปิดเสรีการค้าในแทบทุกด้าน ข้อตกลงนี้ส่งผลดีต่ออุตสาหกรรมน้ำ�ตาลของไทยอย่างมาก เพราะมีกำ�ลังการผลิต สูงเพียงพอต่อการส่งออกขณะที่เพื่อนบ้านอย่าง สปป.ลาว กัมพูชา เมียนมา ยังต้องผลิต ป้อนในประเทศ และต้องนำ�เข้าในรูปแบบต่างๆ เช่นเดียวกับตลาดโลก ญี่ปุ่น อินเดีย ไต้หวัน อิรัก จีน ศรีลังกา และฮ่องกง ซึ่งราคา ค้าปลีกในประเทศสูงถึง 1-4 เท่าของประเทศไทย และอินโดนีเซียซึ่งคาดว่ายังมี ความต้องการนำ�เข้าน้ำ�ตาลทรายดิบ 3-5 ล้านตันต่อปี ในอนาคตอันใกล้ มีการพบว่า ตัวเลขประชากรที่มีความต้องการบริโภคน้ำ�ตาลในโลกจะเพิ่มขึ้น มากถึง 500 ล้านคน เพื่อรองรับความต้องการให้เพียงพอจึงจำ�เป็นต้องพัฒนาเทคโนโลยี การผลิตอย่างรวดเร็ว โดยมีการบริหารจัดการในทุกด้าน ทำ�ให้เกิดเกษตรกรรมแนวใหม่ ที่เรียกว่า “โมเดิร์นฟาร์มมิ่ง” (Modern Farming) ขึ้น

61


62 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

ยุคขาดแคลนแรงงาน และโมเดิร์นฟาร์มมิ่ง ช่วง 3 ทศวรรษที่ผ่านมา แม้จะมีการปลูกอ้อยเพิ่มขึ้นในบริเวณลุ่มน้ำ� และจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศ แต่กระนั้นก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ การเพิ่มผลผลิตต่อหน่วยพื้นที่ให้ได้ผลมากขึ้นจึงเป็นเรื่องจำ�เป็น เช่นเดียวกับแรงงานไร่อ้อยในประเทศที่แม้จะมีมากถึง 200,000 คน แต่การปรับขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ� 300 บาท ในปี พ.ศ. 2554 นั้นทำ�ให้ การเคลื่อนย้ายแรงงานจากภาคการเกษตรไปสู่โรงงานและภาคบริการต่างๆ ทำ�ให้ขาดแคลนคนทำ�งาน โดยเฉพาะแรงงานรุ่นใหม่และผู้ที่มีความชำ�นาญ แม้จะมีแรงงานต่างชาติเข้ามาช่วยแก้ปัญหาก็ตาม หากแรงงานเหล่านั้น ยังขาดทักษะในการทำ�งาน การบริหารจัดการโดยการศึกษาวิจัย และการนำ�เทคโนโลยีมาใช้ จึงเป็นทางออกที่สำ�คัญยิ่ง จึงจะเห็นได้ว่า ปัจจุบันวิทยาศาสตร์การเกษตร แบบก้าวหน้าได้เข้ามามีบทบาทในการพัฒนาพันธุ์อ้อยที่ให้น้ำ�ตาลมากขึ้น ทนต่อดินฟ้าอากาศ มีการปรับปรุงดิน พัฒนาปุย๋ ทีเ่ หมาะสม อีกทัง้ ยังมีการหา แหล่งน้ำ� การพยากรณ์ภูมิอากาศ และมีการนำ�นวัตกรรมและเทคโนโลยี ในการเก็บเกี่ยวและการขนส่งรูปแบบใหม่ๆ มาใช้ นอกจากนั้นแล้ว รัฐบาลและธนาคารยังได้เข้ามาสนับสนุนภาค การเกษตรมากขึน้ โดยปล่อยกูใ้ นอัตราดอกเบีย้ ต่�ำ และผ่อนระยาวถึง 6 ปี เพือ่ ส่งเสริมให้เกษตรกรมีเครื่องมือในการทำ�ไร่อย่างพอเพียง อีกทั้งเอกชนผู้เป็น เจ้าของกิจการยังมีบทบาทสำ�คัญในการให้ความรู้ในการบริหารจัดการและ ความชำ�นาญแก่ชาวไร่อย่างเต็มที่ เพื่อเสริมสร้างภาคเกษตรกรรมให้เข้มแข็ง อย่างยั่งยืนตลอดไป

63


64 SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก


SUGAR The Fantastic Story มหัศจรรย์น้ำ�ตาลโลก

น้ำ�ตาลวันพรุ่งนี้ สถานการณ์และแนวโน้มของอุตสาหกรรมน้ำ�ตาลทรายในระยะ 1-3 ปี ข้างหน้า หลังปี พ.ศ. 2559 นั้น สายงานวิจัยของสถาบันการเงินชี้ว่า ผลประกอบ การของอุตสาหกรรมน้ำ�ตาลของไทยจะปรับตัวดีขึ้นเป็นลำ�ดับ ทั้งนี้ เกิดจากความ ต้องการของตลาดโลกที่ยังคงขยายตัวต่อเนื่อง โดยเฉพาะอินเดียซึ่งเป็นประเทศ ผูบ้ ริโภคน้�ำ ตาลอันดับ 1 ของโลก และกลุม่ ประเทศอาเซียนทีม่ คี วามต้องการบริโภค เพิ่มขึ้นตามการพัฒนาเศรษฐกิจ อีกทั้งยังมีการคาดการณ์ว่า ความต้องการบริโภคน้ำ�ตาลของผู้ผลิตที่มี ต้นทุนสูงอย่าง จีน จะยังคงเพิ่มขึ้นประมาณ 2-3% ต่อปี ในขณะที่ผลผลิตน้ำ�ตาล ของแต่ละประเทศปรับลดลงจากสภาพอากาศแห้งแล้งในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา ส่งผลให้ราคาน้ำ�ตาลปรับตัวสูงขึ้น ฉะนั้นเชื่อว่า ทศวรรษหลังจากนี้ อุตสาหกรรมน้ำ�ตาลไทยจะเข้าสู่ยุคทอง อีกครั้ง แต่กระนั้นก็ตาม แม้โลกจะบริโภคมากขึ้นแต่ก็ยังมีอุปสรรคใหม่ๆ ที่รออยู่ สภาวะการเปลี่ยนแปลงของ เอลนีโญ่ และ ลานีญ่า กำ�ลังทำ�ให้โลก เปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ยากจะคาดเดา โลกอาจเกิดภัยแล้งอันยาวนาน น้ำ�ท่วม หรือฝนไม่ตกตามฤดูกาล ปัจจัยธรรมชาติที่ไม่อาจคาดเดาได้เหล่านี้ กำ�ลังเป็นโจทย์ข้อใหม่ของวงการเกษตรกรรมที่ไม่สามารถหยุดพัฒนาคิดค้น เอาชนะธรรมชาติให้ได้ แต่ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร “น้ำ�ตาล” ก็ยังเป็นโมเลกุลของสารแห่งความสุข ที่สร้างพลังงานชีวิตให้กับผู้คนมานับหมื่นปี เป็นพลังงานขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลก มาหลายศตวรรษ ถึงเวลานี้ “น้ำ�ตาล” กำ�ลังจะทำ�หน้าที่ใหม่ในการขับเคลื่อนโลก ยุคใหม่ด้วยพลังงานแห่งความหวัง

65


Profile for Mitr Phol

Sugar The Fantastic Story  

มหัศจรรย์น้ำตาลโลก

Sugar The Fantastic Story  

มหัศจรรย์น้ำตาลโลก

Profile for mitrphol
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded