2/2022 Surowce i Maszyny Budowlane

Page 1

2/22 (814)

kieruneksurowce.pl

Kwartalnik

58.14.12.0 ISSN 1734-7998

TEMAT NUMERU

I

BRANŻA GÓRNICZA PO NOWEMU

GOTOWI NA ZMIANY? I złoża strategiczne – nowe rozwiązania prawne I zarządzanie zmianą w procesie eksploatacji kopalni I działania preventive maintenance

CZYM SĄ METALE ZIEM RZADKICH?

> 22

ZARZĄDZANIE ZMIANĄ

> 38

OPŁACALNOŚĆ REGENERACJI TAŚM

> 52


SHELL DLA BRANŻY WYDOBYCIA I PRZETWÓRSTWA SUROWCÓW

SHELL RIMULA

SHELL TELLUS

OLEJE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH SILNIKÓW DIESLA

WYSOKOWYDAJNE OLEJE HYDRAULICZNE

SHELL OMALA

SHELL GADUS

INNOWACYJNE OLEJE PRZEKŁADNIOWE

SMARY DO STANDARDOWYCH I SPECJALISTYCZNYCH ZASTOSOWAŃ

Znakomita ochrona i parametry eksploatacyjne jednostek napędowych

Wydłużenie czasu pracy maszyn nawet w najcięższych warunkach

Płynna i wydajna praca układów hydraulicznych

Lepsza ochrona przez zużyciem, wydłużenie żywotności i poprawa efektywności układu

Dowiedz się jak możemy Ci pomóc na www.shell.pl/olejesmary Skontaktuj się z nami: Radoslaw.Gwardecki@shell.com; tel.: +48 606 670 043


SPIS TREŚCI

T E M AT N U M E R U : B R A N Ż A G Ó R N I C Z A P O N O W E M U Z ŻYCIA BRANŻY 8 I Rozwój i kłopoty. Niemiecki przemysł wapienniczy i gipsowy Aleksandra Fedorska

MASZYNY I URZĄDZENIA 52 I Opłacalność regeneracji taśm i ich diagnostyki w świetle gospodarki obiegu zamkniętego oraz pełnego i efektywnego wykorzystania zasobów Ryszard Błażej, Leszek Jurdziak, Agata Kirjanów-Błażej, Tomasz Kozłowski, Mirosław Bajda, Dominika Olchówka, Aleksandra Rzeszowska 60 I Nie wyrzucaj, wykorzystaj! Castolin 63 I Hard from Edge to Edge Tomasz Fedoryszyn, Marek Sobieraj 66 I Wywrotka kopalniana SCANIA 8x4 z zabudową KH-KIPPER KH-KIPPER 68 I Zrównoważone rozwiązania transportowe w górnictwie Błażej Bąder PRAWO 70 I Odprowadzanie ścieków a produkcja kruszyw Mariusz Dyka 78 I Prawo prawem, życie życiem… Mariusz Grunt FELIETON 82 I Dobre siedzisko to podstawa! Nowe krzesła w firmie Maciej Stachowski SZMINKA NA WYROBISKU 84 I W odpowiednim miejscu, w odpowiednim czasie Rozmowa z Justyną Kuryną z Colas Kruszywa

Fot.: 123rf

26

EUROPEJSKIE PRAKTYKI W ZAKRESIE WYKORZYSTANIA PLANOWANIA PRZESTRZENNEGO JAKO NARZĘDZIE OCHRONY ZŁÓŻ KOPALIN T E M AT N U M E R U : B R A N Ż A G Ó R N I C Z A P O N O W E M U Fot.: 123rf

T E M AT N U M E R U : BRANŻA GÓRNICZA PO NOWEMU 26 I Europejskie praktyki w zakresie wykorzystania planowania przestrzennego jako narzędzie ochrony złóż kopalin Alicja Kot-Niewiadomska 34 I Nowe rozwiązania prawne dotyczące złóż strategicznych Anita Palukiewicz, Tomasz Pietrzyk 38 I Zarządzanie zmianą w procesie eksploatacji kopalni Sławomir Moszniński 40 I Działania preventive maintenance poprawiające efektywność parku maszynowego w Trzuskawica S.A. Krystian Milewski, Karol Czerwiński 44 I Bezpieczeństwo energetyczne w kontekście wojny w Ukrainie. Znaczenie dla branży surowcowej Wojciech Naworyta 50 I Więcej biznesu, mniej wysiłku Rozmowa z Michałem Szkudlarkiem, dyrektorem zarządzającym Schüttflix Polska

44 BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W KONTEKŚCIE WOJNY W UKRAINIE. ZNACZENIE DLA BRANŻY SUROWCOWEJ PRAWO

70

Fot.: 123rf

ANALIZY 10 I Jak wytworzyć granulat do pochłaniania substancji ropopochodnych z pyłu zeolitowego? Ewelina Pabiś-Mazgaj, Tomasz Gawenda 18 I Oczyszczanie magnetyczne piasków pochodzenia magmowego na przykładzie kopalni współpracującej z Górażdże Kruszywa Agata Stempkowska, Tomasz Gawenda, Mateusz Zieliński 22 I Czym są metale ziem rzadkich? Piotr Krzemiński

ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW A PRODUKCJA KRUSZYW Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 3


OD REDAKCJI

Wydawca: BMP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k.

Przemysław Płonka redaktor naczelny tel. 32 415 97 74 wew. 28 e-mail: przemyslaw.plonka@e-bmp.pl

Dostosować się do „ciekawych” czasów

B

ranża wydobywcza w Polsce, w tym również górnictwo odkrywkowe, zmienia się w zaskakującym tempie. Zmiany spowodowane są czynnikami, które nieustannie wpływają na prowadzenie działalności gospodarczej. Są to m.in. zmiany geopolityczne na świecie, zmiany w prawie górniczym oraz dynamiczne zmiany w krajowej gospodarce” – wymienia Sławomir Moszniński (art. na str. 38). Podkreśla, że na jedne z nich mamy wpływ i możemy się przygotować (tu polecam równocześnie materiał o działaniach preventive maintenance poprawiających efektywność parku maszynowego w Trzuskawica S.A. czy artykuły o nowoczesnych rozwiązaniach m.in. w zakresie transportu). Inne niestety wywracają dotychczasowe status quo do góry nogami. Do tych z pewnością należą zmiany, a właściwie już „szaleństwo” na rynku energii. „Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, kto cię stracił… Zarówno Kochanowski, jak i Mickiewicz mieli na myśli zdrowie – i mieli rację. Osobiście użyłbym jednak dziś tych słów w kontekście bezpieczeństwa energetycznego. Wszystko bowiem wskazuje na to, że właśnie je utraciliśmy” – ostrzega Wojciech Naworyta.

T

o „nowe”, do którego ma przystosować się branża, to także wymogi prawne, mocno wpływające na jej działalność. Tu istotna jest m.in. kwestia złóż strategicznych i związanego z tym planowania przestrzennego. Podane w artykule Alicji Kot-Niewiadomskiej działania w tym zakresie z kilku europejskich krajów – jako narzędzia ochrony złóż kopalin – w większości zostały oficjalnie wskazane przez Komisję Europejską jako dobre praktyki w zakresie

4 Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022

integracji polityki surowcowej i planowania przestrzennego. „Podkreślić należy jednak, że przedmiotem ochrony w tych państwach są złoża o znanych zasobach i określonej wartości gospodarczej. Nie jest natomiast rozważana ochrona obszarów perspektywicznych czy też prognostycznych”. To z pewnością obszar do dyskusji w kontekście przyszłości branży m.in. kruszyw.

A

nita Palukiewicz i Tomasz Pietrzyk z SSW Pragmatic Solutions także poruszają tematykę złóż strategicznych. Przypominają, że już w październiku ubiegłego roku na stronach Rządowego Centrum Legislacji zamieszczono projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (UD 280). Projekt w dalszym ciągu jest procedowany i budzi spore emocje, przede wszystkim w środowisku samorządowym.

O

byś żył w ciekawych czasach” – głosi znane chińskie przysłowie. To właściwie przekleństwo, które niestety chyba wszystkich dziś dotyczy. Obyśmy więc dożyli spokojniejszych, „nudniejszych” miesięcy, równocześnie – mimo że większość z nas zmian nie znosi – przystosowując się (na ile to możliwe) do nowych trendów, które – jak wskazuje cytowany już S. Moszniński – wchodzą dosyć odważnie także w branżę wydobywczą. A „bez zmiany i dostosowania do nowości zostaniemy w tyle (…). Im szybciej to zrobimy, tym mniejszy koszt przyjdzie nam zapłacić”.

ul. Morcinka 35 47-400 Racibórz tel./fax 32 415 97 74 tel. 32 415 29 21 32 415 97 93 e-mail: surowce@e-bmp.pl http://www.kieruneksurowce.pl

BMP to firma od ponad 25 lat integrująca środowiska branżowe, proponująca nowe formy budowania porozumienia, integrator i moderator kontaktów biznesowych, wymiany wiedzy i doświadczeń. To organizator branżowych spotkań i wydarzeń – znanych i cenionych ogólnopolskich konferencji branżowych, wydawca profesjonalnych magazynów i portali.

Rada programowa: Mariusz Dyka, Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska w Starostwie Powiatowym w Gliwicach, Geolog Powiatowy dr hab. inż. Tomasz Gawenda, prof. AGH, Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie dr inż. Paweł Kawalec, Holcim (Schweiz) AG, Zementwerk Siggenthal, www.ptkawalec.com prof. dr hab. inż. Wiesław Kozioł, Sieć Badawcza ŁUKASIEWICZ, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Piotr Krzemiński, niezależny ekspert, autor bloga egornik.pl dr inż. Łukasz Machniak, Polski Związek Producentów Kruszyw, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie dr hab. inż. Wojciech Naworyta prof. AGH, Katedra Inżynierii Górniczej i Bezpieczeństwa Pracy, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie dr hab. Zdzisław Naziemiec, Sieć Badawcza ŁUKASIEWICZ, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Paweł Podsiadło, niezależny ekspert, www.leanmining.pl Danuta Rajczakowska, niezależna ekspertka, Strzeblowskie Kopalnie Surowców Mineralnych Hubert Schwarz, kancelaria prawna Amadeus Andrzej Skoneczny, niezależny ekspert

Prezes zarządu BMP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. Adam Grzeszczuk Redaktor naczelny: Przemysław Płonka, przemyslaw.plonka@e-bmp.pl Redakcja techniczna: Marcelina Gąsior Reklama: Marta Mika, Jolanta Mikołajec-Piela, Monika Majewska, Magdalena Widrińska, Krzysztof Sielski Kolportaż: Justyna Bujko, justyna.bujko@e-bmp.pl

Wykorzystywanie materiałów i publikowanie reklam opracowanych przez wydawcę wyłącznie za zgodą redakcji. Redakcja zastrzega sobie prawo do opracowywania nadesłanych tekstów oraz dokonywania ich skrótów, możliwości zmiany tytułów, wyróżnień i podkreśleń w tekstach. Artykułów niezamówionych redakcja nie zwraca. Redakcja nie odpowiada za treść reklam. Niniejsze wydanie jest wersją pierwotną czasopisma Druk: FISCHER Poligrafia Fot. na okładce: 123rf


W OBIEKTYWIE

POKAZ W WOLI MORAWICKIEJ 12-14 września 2022 r. w Cedzynie k. Kielc odbył się Kongres Górnictwa Skalnego, który przebiegał pod hasłem „Górnictwo skalne XXI wieku – jego mocne i słabe strony, możliwości rozwoju i zagrożenia”. Jednym z punktów programu był pokaz maszyn firmy Caterpillar w zakładzie górniczym Wola Morawicka Fot. HITart Marcin Żołna

Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 5


Z P O R TA LU K I E R U N E K S U R O W C E . P L

Fot. BMP

ROZMAITOŚCI

105 mld zł

Tyle wynieść ma rewitalizacja XIX-wiecznego tunelu kolejowego – umowę w tym zakresie podpisały Polskie Linie Kolejowe S.A. z konsorcjum PORR S.A. i PORR GmbH & Co. KGaA. Tunel kolejowy znajduje się na LK 274 na odcinku Wrocław-Jelenia Góra. Pełen zakres prac objętych umową wykonawca zrealizuje do 2024 roku.

KONGRES GÓRNICTWA SKALNEGO 2022 12-14 września 2022 r. w Cedzynie k. Kielc odbył się Kongres Górnictwa Skalnego, który przebiegał pod hasłem „Górnictwo skalne XXI wieku – jego mocne i słabe strony, możliwości rozwoju i zagrożenia”. „Jestem przekonana, że pokazy robót strzałowych i urządzenia do mechanicznego wytwarzania i ładowania materiałów wybuchowych w zakładzie górniczym Kowala oraz pokaz maszyn firmy Caterpillar w zakładzie górniczym Wola Morawicka, a także wygłoszone referaty oraz ożywione dyskusje na ich kanwie, były dla Państwa inspiracją do wymiany myśli, doświadczeń, a co najważniejsze – ułatwią prowadzenie działalności w branży odkrywkowego górnictwa surowców skalnych” – napisała na stronie SiTG Kielce Marzena Bakalarz-Doropowicz, w imieniu organizatorów (Głównej Komisji Górnictwa Skalnego przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa oraz Oddziału Kielce tego Stowarzyszenia). Organizatorzy podkreślają, że w części referatowej wydarzenia największe zainteresowanie wzbudziła tematyka ocen oddziaływania na środowisko, co jest odzwierciedleniem problemów z tym związanych na etapie podejmowania działalności górniczej. „Jak każda konferencja, tak również nasz Kongres był także platformą do zacieśniania więzi koleżeńskich, do czego przyczyniły się występy artystyczne Jacka Kawalca wraz z Zespołem w koncercie Muzyczne Twarze Jacka Kawalca oraz Kapeli podwórkowej Scyzory” – można przeczytać na stronie SiTG.

Źródło: www.porr.pl

Fot. BMP

Magazyn „Surowce i Maszyny Budowlane” pełnił rolę Patrona Medialnego wydarzenia. Więcej o Kongresie – na www.sitgkielce.pl

Jak najbardziej powinniśmy promować pracę w górnictwie. Czytając ostatnie artykuły na temat spadku zainteresowania studentów wydziałem górnictwa, trochę się zasmuciłam, musimy więc podejmować kroki, aby zwiększyć zainteresowanie młodzieży naszą branżą, a w szczególności kobiet. Justyna Kuryna, kierownik Działu Sprzedaży i Logistyki w Colas Kruszywa Wywiad na str. 84

6 Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022

PLENEROWA WYSTAWA „HISTORIE SPISANE W SKAŁACH” Wystawę „Historie spisane w skałach” można ponownie zobaczyć „na żywo”, tym razem w Warszawie na ogrodzeniu Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego w Alejach Ujazdowskich 4. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających do 23 października 2022 r. Głównym tematem plenerowej wystawy fotograficznej przygotowanej z okazji 100-lecia Górnośląskiego Oddziału Państwowego Instytutu Geologicznego-PIB są atrakcje geologiczne regionu śląskiego. Piękno i unikatowość prezentowanych formacji geologicznych najlepiej oddaje motto wystawy: „Fenomenalny, zapierający dech w piersiach wygląd wielu obiektów trudno przypisać tylko ludzkiej wyobraźni i ludzkim zdolnościom. Mistrzostwo w tej dziedzinie niejednokrotnie należy się twórcy obdarzonemu największym talentem i wielkiemu architektowi w jednej osobie, jakim de facto jest natura. Niezaprzeczalne piękno przyrody zaskakuje nas praktycznie na każdym kroku. Miejsca znane i nieznane, zapomniane kamieniołomy, wapienniki, kopalnie, odsłonięcia i odkrywki – to właśnie w nich spisane są warstwami skał pasjonujące historie. Musimy tylko nauczyć się je odczytywać”. Źródło: www.pgi.gov.pl

CIEKAWOSTKA

GDDKiA - największy beneficjent Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020 Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jest największym beneficjentem Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020. GDDKiA w ramach POIiŚ zawarła już 77 umów na dofinansowanie inwestycji drogowych ze środków unijnych. Trwa ich wdrażanie i rozliczanie. Siedem kolejnych wniosków o dofinansowanie jest w trakcie rozpatrywania. Źródło: GDDKiA


Z P O R TA LU K I E R U N E K S U R O W C E . P L

ECOPLAN LAFARGE Lafarge w Polsce uruchamia kolejne inwestycje wspierające gospodarkę obiegu zamkniętego – w kopalni w Radkowicach oraz w cementowni Kujawy.

SEMINARIUM CEMEX POLSKA: DROGA DO NEUTRALNOŚCI KLIMATYCZNEJ Ponad 150 osób uczestniczyło w seminarium zorganizowanym przez CEMEX Polska wspólnie ze Stowarzyszeniem Producentów Cementu. W trakcie spotkania dyskutowano o zrównoważonym budownictwie i najważniejszych zagadnieniach z perspektywy branży budowlanej. W gronie prelegentów znaleźli się przedstawiciele świata nauki i biznesu, architekci oraz organizacje branżowe. Wydarzenie wpisuje się w globalną strategię CEMEX „Future in Action”, której celem jest redukcja emisji CO2 w zakładach firmy. CEMEX Polska organizuje cyklicznie konferencje i seminaria dla klientów, poświęcone aktualnym wyzwaniom branży budowlanej. Tematem przewodnim tegorocznego wydarzenia, które odbyło się w warszawskim hotelu InterContinental, było „zielone budownictwo”. Obecni podczas konferencji klienci firmy wysłuchali wystąpień ekspertów. Wśród prelegentów był m.in. profesor Jerzy Buzek, poseł do Parlamentu Europejskiego, który podczas wystąpienia video podkreślił rolę sektora budowlanego w europejskiej drodze do neutralności klimatycznej. Profesor Jan Deja, reprezentujący krakowską Akademię Górniczo-Hutniczą oraz Stowarzyszenie Producentów Cementu, mówił z kolei o tym, jak rozwija się technologia produkcji cementu i betonu w kierunku neutralności klimatycznej. To, jak ważna jest rola branży budowlanej w ograniczeniu emisji CO2, podkreślała prezeska SARP Agnieszka Kalinowska-Sołtys. Piotr Górak, menadżer Doradztwa Technicznego CEMEX Polska, przybliżył uczestnikom seminarium działania CEMEX na rzecz neutralności klimatycznej, prowadzone w ramach globalnej strategii „Future in Action”. Goście wydarzenia poznali także szczegóły kolejnej już edycji konkursu pt. „Kreuj zieloną przyszłość z CEMEX”, w ramach którego CEMEX Polska poszukuje nowych, ekologicznych rozwiązań dla branży cementowej, betonowej i kruszywowej. O tej inicjatywie, skierowanej do środowiska akademickiego, opowiedział profesor Andrzej Garbacz z Politechniki Warszawskiej, członek Kapituły konkursu. Goście wydarzenia wysłuchali także wystąpień ekspertów reprezentujących Stowarzyszenie Architektów Polskich oraz Europejskie Stowarzyszenie Przemysłu Cementowego CEMBUREAU. O rolach, jakie odgrywają w zrównoważonym budownictwie inwestorzy, architekci i projektanci mówili przedstawiciele firmy KROE oraz pracowni architektonicznej 3XA. Ostatnim akcentem seminarium była debata, której uczestnicy starali się odpowiedzieć na pytanie, czy zielone budownictwo jest modą czy koniecznością. Źródło i fot.: materiały prasowe

Lafarge inwestuje w nową instalację do płukania kruszyw, które dotychczas stanowiły odpad i zalegały na zwałowisku Kopalni Dolomitu w Radkowicach. Po wypłukaniu go powstaną jakościowe grysy płukane oraz piasek dolomitowy płukany, które mogą być wykorzystane w budownictwie drogowym oraz mieszkaniowym, gdyż spełniają wszystkie normy dot. kruszyw. Mogą być również używane do nawierzchni asfaltowych, podbudowy dróg i robót ziemnych. Obecnie projekt w Radkowicach jest w końcowej fazie realizacji. Instalacja ma przetwarzać ok. 500 tys. Mg materiału rocznie, z czego zostanie odzyskanych ok. 70 proc. Szacowany wolumen rocznej produkcji wyniesie zatem 350 tys. ton Mg produktu końcowego. – Dzięki nowej instalacji będziemy w stanie ograniczyć ilość materiału zdeponowanego na zwałowiskach, zmniejszymy ich objętość, przywracając docelowo zbliżony do pierwotnego krajobraz tego terenu. Dodatkowo projekt ten w pełni oddaje jeden z naszych celów określany jako „budujemy więcej, zużywając mniej”, gdyż wykorzystujemy mniej nieodnawialnych zasobów naturalnych – mówi Bartosz Postrożny, dyrektor Kopalni Dolomitu Radkowice. Drugie życie odpadów przemysłowych dzięki projektowi na Kujawach Cementownia Kujawy od lat zagospodarowuje odpady z innych gałęzi przemysłu, jak np. popioły z węgla kamiennego. Dziś idzie o krok dalej, uruchamiając instalację pozwalającą wykorzystać popiół z węgla brunatnego, który normalnie zalegałby na zwałowiskach wokół elektrowni. – Zastosowanie takich materiałów pozwala skutecznie ograniczyć wykorzystanie zasobów naturalnych kamienia wapiennego oraz zmniejszyć emisje CO2. Popioły z węgla to materiał zdekarbonizowany, czyli taki, w którym nie zachodzi już emisja dwutlenku węgla. Dzięki temu możliwe jest produkowanie cementów o niskiej emisji, które wspierają zrównoważone budownictwo w Polsce. W Cementowni Kujawy produkujemy już takie cementy pod marką ECOPlanet – mówi Marek Michalski, dyrektor Cementowni Kujawy. Wprowadzenie ww. surowca na produkcję wiąże się z budową nowego układu transportowego oraz rozładunkowego wagonów kolejowych, silosów magazynowych oraz urządzeń do pakowania i dozowania popiołów. Zastosowanie tego materiału przełoży się na redukcję CO2 w procesie produkcji na blisko 48 tys. ton w ujęciu rocznym. ECOPlan – kompleksowa transformacja Lafarge w Polsce Oba projekty są krokiem w realizacji długofalowej strategii zielonej transformacji Lafarge w Polsce, która skoncentrowana jest na dekarbonizacji procesów produkcji cementu, kruszyw i betonu, jak również produkcji niskoemisyjnych materiałów budowlanych w oparciu o model gospodarki obiegu zamkniętego. W ten sposób do 2030 roku firma chce zredukować swoje całkowite emisje o 55 proc. w stosunku do roku 1990. Źródło: materiały prasowe Lafarge

Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 7


Z ŻYCIA BRANŻY

ROZWÓJ I KŁOPOTY. NIEMIECKI PRZEMYSŁ WAPIENNICZY I GIPSOWY NIEMIECKĄ GOSPODARKĘ CECHUJE DOŚĆ SPECYFICZNA ORGANIZACJA I DŁUGOLETNIA TRADYCJA ZRZESZEŃ I ZWIĄZKÓW BRANŻOWYCH. W DZISIEJSZYCH OKOLICZNOŚCIACH POLITYCZNO-EKONOMICZNYCH PROWADZĄ ONE BARDZO SKUTECZNY LOBBING W RAMACH STRUKTUR POLITYKI LANDOWEJ, FEDERALNEJ, A NAWET EUROPEJSKIEJ. PRZEMYSŁ WAPIENNICZO-GIPSOWY ZRZESZA FEDERALNY ZWIĄZEK PRZEMYSŁU GIPSOWEGO (BUNDESVERBAND DER GIPSINDUSTRIE E.V.), KTÓRY REPREZENTUJE INTERESY PRZEDSIĘBIORSTW WYDOBYWAJĄCYCH WAPNO I PRODUKUJĄCYCH GIPS. ZWIĄZEK ZOSTAŁ ZAŁOŻONY W 1899 ROKU JAKO NIEMIECKIE STOWARZYSZENIE GIPSU, A DUŻE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA, BĘDĄCE JEGO CZŁONKAMI, ZATRUDNIAJĄ DZIŚ OK. 7 000 PRACOWNIKÓW.

Bundesverband der Gipsindustrie e.V. jest szczególnie aktywny w Berlinie, gdzie organizowane są regularne spotkania z posłami niemieckiego Bundestagu. Dobrym przykładem skutecznej pracy związku było kwietniowe spotkanie dla parlamentarzystów. Przy tej okazji związek przedstawił cztery ważne cele swojego rozwoju. Pierwszym z nich ma być aktywna rola branży przy budowie nowych i tanich budynków mieszkalnych. Jest to o tyle ważne, że nowa niemiecka koalicja rządowa zdecydowała o budowie 400 000 nowych mieszkań rocznie, z których 100 000 ma być zaoferowane na bardzo korzystnych finansowo warunkach i dostępnych dla osób z niskimi zarobkami. Z budownictwem związany był także drugi postulat lobbystów, który nawiązywał do strasznej powodzi z jesieni 2021 roku, gdy rzeka Ahr porwała ze sobą całe miasteczka i wsie w regionie Eifel. Federalny Związek Przemysłu Gipsowego zaznaczył, że chce aktywnie wspierać odbudowę tego regionu jako dostawca najlepszych materiałów budowlanych. Trzecim ważnym tematem spotkania

8 Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022

Aleksandra Fedorska Korespondentka polskich i niemieckich portali branżowych. Jej specjalizacją jest polityka energetyczna Niemiec, Danii, Szwecji, Austrii, Szwajcarii oraz krajów Beneluksu. Śledzi przebieg kampanii wyborczych we wszystkich wymienionych krajach pod względem polityki energetycznej

z posłami niemieckiego parlamentu były kwestie zasług branży dla ochrony klimatu. Przedstawiciele związku podkreślili, że ich produkty mają znacznie korzystniejszy bilans śladu węglowego w porównaniu z innymi materiałami budowlanymi. Na koniec akcentowano znaczenie materiałów wytwarzanych przez te branże dla rozbudowy OZE. W fundamencie każdej turbiny wiatrowej na całym świecie znajdują się bowiem głównie produkty branży wapienniczo-gipsowej, zaznaczali przedstawiciele związku. Ważny element Produkcja wapna i gipsu jest w Niemczech ważną gałęzią przemysłu, budownictwa, a także eksportu. Udział Niemiec w produkcji wapna i gipsu w Europie to niespełna 30%. Zakres zastosowań wytwarzanych przez tę branżę produktów wapiennych i gipsowych jest szeroki i wielowektorowy. W przemyśle stalowym wykorzystuje się wapno głównie do usuwania węgla, krzemu, fosforu i manganu przy produkcji


Z ŻYCIA BRANŻY

stali surowej. Ponadto wapno i gips są surowcem w budownictwie, będąc składnikiem materiałów budowlanych. Nie bez znaczenia jest też stosowanie wapna w procesie ekologicznego oczyszczania spalin. Logistyka związana z wydobyciem wapna to głównie transport kolejowy. Długoletnie tradycje przemysłowego wydobycia wapienia w Niemczech, sięgające XIX wieku, skutkują obecnie dobrą infrastrukturą transportu kolejowego, która łączy najważniejsze zakłady tej branży w środkowych Niemczech. W gronie niemieckich producentów dominującą rolę odgrywa Rheinkalk GmbH, należący obecnie do belgijsko-francuskiej spółki Lhoist. Firma ta jest także

Największym wyzwaniem dla przemysłu wapienniczego i gipsowego w Niemczech jest adaptacja działań biznesowych do norm i ustaw związanych z ochroną środowiska i klimatu

aktywna na polskim rynku, będąc między innymi właścicielem zakładów Opolwap oraz Heidelberg Cement Group. Zakład wapienniczy grupy Rheinkalk w niemieckim Flandersbach, położony w samym sercu Nadrenii-Północnej Westfalii, to największy zakład wapienniczy w Europie. We Flandersbach wydobywanych i wypalanych jest rocznie około 7,5 mln ton wapna. Piece w zakładzie w Flandersbach zasilane są węglem, gazem i paliwami zastępczymi. Rheinkalk GmbH odpowiada za około 40% produkcji wapna w Niemczech. Druga najważniejsza firma to Fels-Werke GmbH, która wywodzi się z konglomeratu przemysłowego Salzgitter AG. Zakłady Fels-Werke w 2017 roku zostały sprzedane Cement Roadstone Holding (CRH) z siedzibą w Dublinie. CRH jest jednym z czołowych producentów materiałów budowlanych na świecie

– holding zatrudnia blisko 77 000 pracowników. W 2021 roku CRH wygenerował obrót rzędu 31,0 mld USD, jest również wiodącym producentem wapna i kamienia wapiennego w Wielkiej Brytanii, Polsce i Irlandii. Obie duże firmy ze swoimi międzynarodowymi strukturami korzystają nie tylko z niemieckich zasobów wapnia, ale także z wydobycia za granicą. W ostatnich latach, gdy koszty transportu i wydatki związane z ochroną klimatu wzrosły, dostawy z odległych o setki kilometrów zakładów są coraz mniej opłacalne i prowadzą do spadku opłacalności produkcji. Na niemieckich rynkach lokalnych zyskują natomiast małe zakłady, które koncentrują się na wydobyciu i przerabianiu surowca na miejscu. Nie bez problemów Największym wyzwaniem dla tej gałęzi przemysłu w Niemczech jest adaptacja działań biznesowych do norm i ustaw związanych z ochroną środowiska i klimatu. Branża wapiennicza ma w tym kraju coraz większe problemy z uzyskaniem koniecznych dla rozwoju pozwoleń. Spółka Rheinkalk była ostatnio nawet zmuszona do zawieszenia części swojej działalności w kamieniołomie Sporke. Na początku br. wstrzymano tam prace, bo administracja powiatu Olpe zatwierdziła rozszerzenie o zaledwie 7,4 ha zamiast o 20 ha, o co wnioskowała spółka. Z racji coraz większych trudności z uzyskaniem koniecznych pozwoleń Federalny Związek Przemysłu Gipsowego wzmożył swoje działania w tym wymiarze. Podstawą starań związku stała się współpraca z Uniwersytetem w Bayreuth. Równolegle ze współpracą finansową z branżą gipsową uczelnia przeprowadza projekt naukowy, który ma na celu badania odnośnie wpływu wydobycia wapienia na lokalną i regionalną różnorodność biologiczną. Badania odbywają się w południowym Harzu, północno-wschodniej Hesji, Dolnej Frankonii i wschodniej Wirtembergii, gdzie wydobycie doprowadziło do zakłóceń w przyrodzie. Projektem badawczym z ramienia uczelni kieruje prof. dr Anke Jentsch. Naukowcy chcą znaleźć odpowiedź na pytanie, jakie warunki są konieczne, aby po długoletniej eksploatacji miejsc wydobycia flora i fauna mogłyby zostać najlepiej odtworzone.

Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 9


ANALIZY

Jak wytworzyć granulat do pochłaniania substancji ropopochodnych

Z PYŁU ZEOLITOWEGO? mgr inż. Ewelina Pabiś-Mazgaj

Łukasiewicz – Instytut Ceramiki i Materiałów Budowlanych w Krakowie

dr hab. inż. Tomasz Gawenda, prof. AGH

Katedra Inżynierii Środowiska, Wydział Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami, AGH w Krakowie

Czy ogromny postęp technologiczny i rozwój w zakresie nowoczesnych metod granulacji przyniósł uniwersalny przepis na scalenie pyłu zeolitowego?

K

luczowym etapem w pracach nad wytworzeniem granulatu z materiału pylistego jest wybór odpowiedniej metody granulacji, podyktowany właściwościami fizykochemicznymi surowca oraz dobór optymalnych parametrów procesowych. Obecnie dysponujemy wieloma technikami i urządzeniami do granulacji, co wynika z różnorodności materiałów poddawanych aglomeracji. Warto wyjaśnić, że granulacja to pojęcie o bardzo ogólnym znaczeniu, które obejmuje różne procesy fizykochemiczne i fizykomechaniczne polegające na formowaniu aglomeratu (granul), o określonym kształcie, wymiarach, strukturze oraz właściwościach fizykochemicznych z materiałów drobnoziarnistych [1-4]. Z definicji granulacja to również aglomeracja, peletyzacja, grudkowanie czy kompakcja, dlatego pojęcia te stosowane są zamiennie, aczkolwiek wymienione procesy różnią się m.in. mechanizmem tworzenia aglomeratu (granul) [1-2]. Mimo braku jednoznacznego podziału technik granulacji, najczęściej metody granulacji dzielimy na: bezciśnieniowe i ciśnieniowe.

Granulacja bezciśnieniowa i ciśnieniowa Granulacja bezciśnieniowa przebiega bez lub z zastosowaniem dodatku, tzw. lepiszcza (spoiwa) i/lub cieczy wiążącej (najczęściej woda), które ułatwiają proces łączenia się drobnych cząstek materiału w większe aglomeraty. W przypadku braku zastosowanego czynnika wiążącego mechanizm aglomeracji opiera się na samoczynnym łączeniu się drobnych cząstek na skutek intensywnego

10 Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022

mieszania poprzez działanie sił zewnętrznych oraz wewnętrznych – wiążących, które oddziałują przy odpowiednio bliskim kontakcie poszczególnych cząstek materiału. W przypadku zastosowania lepiszcza i/lub cieczy wiążącej proces aglomeracji opiera się na oddziaływaniu sił napięcia powierzchniowego cieczy i sił kapilarnych. Proces aglomeracji bezciśnieniowej przeprowadzany jest w takich urządzeniach, jak: granulator bębnowy, granulator talerzowy, granulator stożkowy, granulator łopatkowy i fluidyzacyjny [2]. Granulacja ciśnieniowa obejmuje takie techniki, jak: wytłaczanie, prasowanie, tabletkowanie, brykietowanie oraz peletyzowanie, w których czynnikiem powodującym scalanie materiału drobnoziarnistego jest wysokie ciśnienie. Powoduje ono zbliżenie ziaren do siebie oraz ich plastyczne odkształcenie. W procesach aglomeracji ciśnieniowej, podobnie jak w bezciśnieniowej, często stosowane jest spoiwo i/lub ciecz wiążąca. Specyficzną techniką aglomeracji ciśnieniowej jest scalanie dwustopniowe (dry agglomeration), polegające na scalaniu materiału sypkiego w wysokociśnieniowej prasie walcowej, a następnie rozdrabnianiu w odpowiednim urządzeniu kruszącym w celu uzyskania materiału o określonej frakcji ziarnowej. Aglomeracja dwustopniowa przeprowadzana jest w zintegrowanych zespołach scalająco-kruszących. Metoda ta sprawdza się w technologiach, w których nie jest istotny kształt, a jedynie zwarta lita struktura lub większy wymiar ziaren oraz wyższa gęstość niż w formie wyjściowej [4-8].


ANALIZY

Wyzwanie: scalenie zeolitów Mimo dostępności tak wielu technik granulacji nadal scalanie niektórych materiałów drobnoziarnistych jest dużym wyzwaniem. Mowa tu o pylistych materiałach mikroporowatych, do których należą zeolity [9-10]. Dzięki swojej unikalnej budowie strukturalnej, opierającej się na występowaniu w przestrzennym szkielecie kanałów i komór o ściśle określonych wymiarach molekularnych, mają one silne właściwości sorpcyjne i jonowymienne, które mogą być wykorzystywane w wielu gałęziach przemysłu [11]. Niestety, ze względu na swoją pylistą postać ich zastosowanie jest ograniczone, dlatego formowanie wysokodyspersyjnych mikroporowatych proszków w większe aglomeraty stanowi istotną kwestię w przemyśle. Zapotrzebowanie na takie materiały jest duże, w szczególności, że większość obecnie tak popularnych zeolitów syntetycznych powstaje w formie proszków [9-10]. Z kolei dotychczas opracowane metody syntezy zeolitów w formie aglomeratów gotowych do aplikacji przemysłowej mają zastosowanie jedynie na skalę laboratoryjną, a ich przemysłowe wdrożenie jest nieopłacalne. Również wiele opatentowanych metod aglomeracji pyłu zeolitowego nie ma zastosowania przemysłowego i/lub nie są one wystraczająco efektywne. Dziwi fakt, że w dobie tak dużego postępu technologicznego wciąż najczęściej wykorzystywaną metodą aglomeracji pyłu zeolitowego jest granulacja przez obtaczanie (przy użyciu jednego z urządzeń: granulator talerzowy, granulator bębnowy) z zastosowaniem gliny (głównie minerały ilaste, takie jak montmorillonit i kaolinit w ilości od 10 do 25%) jako lepiszcza [9-10]. Metoda ta była podstawą do opracowania wielu amerykańskich patentów z lat 60. [10]. Użycie gliny jako spoiwa nie zapewnia odpowiedniej odporności mechanicznej granul, dlatego w dalszym etapie aglomeracji konieczna jest wysokotemperaturowa (500-700°C) obróbka, tzw. proces kalcynacji [9]. Główną wadą omówionej wyżej metody jest wysoce energochłonny proces kalcynacji, któremu towarzyszy emisja substancji szkodliwych do atmosfery. Ponadto nie wszystkie zeolity są stabilne termicznie – przykład to wytwarzany na skalę przemysłową zeolit syntetyczny Na-P1 [12]. W związku z powyższym należy poszukiwać innych lepiszczy niż glina, które zapewnią scaloną formę zeolitu bez konieczności przeprowadzenia procesu kalcynacji [13-14]. W pracy przedstawiono wyniki badań eksperymentalnych polegających na wytworzeniu granulatu z pyłu zeolitowego metodą dwustopniowej aglomeracji ciśnieniowej pod kątem zastosowania jako sorbent substancji ropopochodnych. Określono podstawowe właściwości fizykochemiczne wytworzonych sorbentów i odniesiono je do wymagań stawianych sorbentom substancji ropopochodnych stosowanym przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej w Polsce wg Dz.U. z 2010 r. Nr 85, poz. 553 [15].

FOT. 1 Pył zeolitowy – surowiec do procesu granulacji

Badania eksperymentalne Materiałem do badań był pył zeolitowy (fot. 1) uzyskany podczas przeróbki mioceńskiego tufu wulkanicznego z zakarpackiego, ukraińskiego złoża Sokyrnytsya. Dokładna charakterystyka mineralogiczno-petrograficzna pyłu została przedstawiona w pracy [16]. Materiał poddano procesowi dwustopniowej aglomeracji ciśnieniowej (dry granulation). Aglomeracja przebiegała etapowo: 1 etap – scalenie odpowiednio przygotowanej nadawy w wysokociśnieniowej prasie walcowej HPGR, 2 etap – sezonowanie (warunki sezonowania dobrano odpowiednio do zastosowanego lepiszcza), 3 etap – rozdrabnianie kawałkowej formy materiału, tzw. wyprasek (fot. 2) w kruszarce walcowej, 4 etap – klasyfikacja ziarnowa w celu uzyskania produktu o określonej wielkości. Proces aglomeracji prowadzono w układzie zamkniętym z zawrotem, przy stałych parametrach pracy urządzeń. Na rysunku 1 schematycznie przedstawiono przeprowadzony proces aglomeracji pyłu zeolitowego.

FOT. 2 Wypraski z pyłu zeolitowego wytworzone w prasie HPGR

Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 11


ANALIZY

RYS. 1 Schemat procesu granulacji pyłu zeolitowego

RYS. 1 Schemat procesu granulacji pyłu zeolitowego W badaniach sprawdzono skuteczność trzech W badaniach sprawdzono skuteczność trzech różnych lepiszczy (A, B i C), których Aglomerat Skład nadawy różnych lepiszczy (A, B i C), których nazwy zostały nazwy zostały zakodowane ze względu na procedury patentowe. Wzeprzypadku lepiszczypatentowe. AiB zakodowane względu na procedury A-1 1% lepiszcza A + woda W przypadku lepiszczy A i B testowano również testowano również wpływ ich zwiększającej się zawartości na właściwości uzyskanych A-2 2% lepiszcza A +woda wpływ ich zwiększającej się zawartości na właściaglomeratów poprzezA-3 dodatek w 3%ilości: 1, 2, 3% masy pyłu. Wcześniejsze badania [17] wości uzyskanych aglomeratów poprzez dodatek lepiszcza A +woda w ilości: 1, 2, 3%pyłu masy zeolitowego pyłu. Wcześniejsze badania wykazały, że optymalna wilgotność1%nadawy w procesie aglomeracji musi być[17] B-1 lepiszcza B +woda wykazały, że optymalna wilgotność nadawy w proFOT. 3 granicach 19%. Skład nadaw do procesu aglomeracji przedstawiono w tabeli 1. zachowana w B-2 2% lepiszcza B +woda cesie aglomeracji pyłu zeolitowego musi być zaUzyskane produkty aglomeracjiprocesu pyłu W efekcie aglomeracji uzyskano 7 różnych aglomeratów zeolitowych w trzech klasach chowana w granicach 19%. Skład nadaw do procesu B-3 3% lepiszcza B +woda zeolitowego przedstawiono tabeli 1. W efekcie prow trzech klasach ziarnowych: 2-4 mm,C 1-2 mm, 0,5-1 mm. Wytworzoneaglomeracji aglomeraty zostały wprzebadane pod 6% lepiszcza C +woda ziarnowych: cesu aglomeracji uzyskano 7 różnych aglomeratów 0,5-1 mm, kątem zastosowania jako sorbenty substancji ropopochodnych określenie takich zeolitowych wpoprzez trzech klasach ziarnowych: 2-4 mm, 1-2 mm, 2-4 mm 1-2 mm, 0,5-1 mm (fot. 3-4). Wytworzone aglomeparametrów jakościowych jak: zdolność pochłaniania substancji ropopochodnych metodą raty zostały przebadane pod kątem zastosowania Westinghouse’a i wody, gęstość nasypowa wg PN jako ENsorbenty 1097-3 [18] oraz odporność substancji ropopochodnych poprzez określenie takich parametrów jakościowych, jak: mechaniczna. Odporność mechaniczną oznaczono metodą zrzutu grawitacyjnego poprzez zdolność pochłaniania substancji ropopochodnych trzykrotny zrzut próbki granulatu o masie około 50 g izwody wysokości 1 m na płytę stalową. metodą Westinghouse’a, gęstość nasypowa Wytrzymałość na zrzut grawitacyjny określa iloraz masy granulatu pooraz odsianiu sicie o wg PN EN 1097-3 [18] odpornośćna mechaniczna. Odporność mechaniczną oznaczono metodą zrzutu wielkości oczka odpowiadającej połowie dolnego wymiaru granulatu do masy próbki przed grawitacyjnego poprzez trzykrotny zrzut próbki testem zrzutu. granulatu o masie około 50 g z wysokości 1 m na TAB. 1 Skład nadaw do procesu granulacji

płytę stalową. Wytrzymałość na zrzut grawitacyjny określa iloraz masy granulatu po odsianiu na sicie do procesu granulacji o wielkości oczka odpowiadającej połowie dolnego wymiaru granulatu do masy próbki przed testem Skład nadawy zrzutu.

12

TAB. 1 Skład nadaw Aglomerat A-1 1% lepiszcza A + woda A-2 2% lepiszcza A +woda A-3 3% lepiszcza A +woda Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 1% lepiszcza B +woda B-1


Koparka EC 300E Hybrid

proste rozwiązanie, duże możliwości

unikatowy napęd hydrauliczno-hybrydowy Volvo

bezpieczeństwo i komfort użytkowania

efektywność wykorzystania paliwa większa nawet o 17%

emisja CO2 mniejsza nawet o 15%

łatwe podłączanie osprzętu

prosta w obsłudze, niezawodna i trwała

www.volvoce.pl



ANALIZY

FOT. 4 Wyprodukowany aglomerat zeolitowy – widok poglądowy (po lewej), zbliżenie na powierzchnię ziarna aglomeratu (po prawej). Mikroskop stereoskopowy

Wyniki badań i ich omówienie W tabeli 2 przedstawiono wyniki badania gęstości nasypowej, zdolności pochłaniania oleju napędowego i wody dla wytworzonych aglomeratów. Gęstość nasypowa granulatów jest zbliżona i mieści się w zakresie od 700 do 780 g/dm3. Zdolność pochłaniania wody i oleju zmienia się w zależności od frakcji aglomeratu i we wszystkich przypadkach jest największa dla aglomeratu najdrobniejszego (o uziarnieniu 0,5-1 mm). Dodatkowo, wszystkie granulaty frakcji 0,5-1 mm spełniają wymagania w zakresie minimalnej zdolności pochłaniania oleju napędowego dla sorbentów stosowanych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce wg Dz.U. z 2010 r. Nr 85, poz. 553 [15], która wynosi 50% masy sorbentu. Najlepsze właściwości sorpcyjne wykazał aglomerat C frakcji 0,5-1 mm (zdolność pochłaniania oleju 69% wag. i chłonność wody 82% wag.). Badając wpływ zawartości lepiszcza A i lepiszcza B na właściwości wytworzonych aglomeratów zaobserwowano, że wzrost zawartości lepiszcza A w nadawie poprawia chłonność aglomeratów. Nie stwierdzono takiej zależności w przypadku lepiszcza B. Zaobserwowano, że aglomeraty z lepiszczem A i C

po badaniu chłonności oleju napędowego zachowują swoją zwięzłą strukturę (fot. 5), co czyni je materiałem łatwym do zebrania w warunkach eksploatacji. Ponadto badanie chłonności wody wykazało, że aglomeraty z lepiszczem B przy kontakcie z wodą ulegają częściowemu rozpuszczaniu, co jest zjawiskiem niekorzystnym, ograniczającym jego zastosowanie jedynie do suchych warunków atmosferycznych, co z praktycznego punktu widzenia nie ma swojego uzasadnienia. Z kolei aglomerat C wykazał się właściwościami hydrofobowymi, co zwiększa możliwości jego zastosowania do wycieków oleju z powierzchni wód. W tabeli 3 przedstawiono wyniki odporności na zrzut grawitacyjny. Zgodnie z danymi literaturowymi [20-21] wytrzymałość na zrzut o wartości co najmniej 90% charakteryzuje aglomeraty dobrej jakości z uwagi na transport i przechowywanie, bez względu na kształt i rozmiar. Z przeprowadzonych badań wynika, że jedynie aglomeraty C i A-2 posiadają odporność na zrzut grawitacyjny co najmniej 90% dla wszystkich wytworzonych klas ziarnowych (tj. 2-4, 1-2, 0,5-1 mm). Natomiast w przypadku aglomeratów z lepiszczem A wymaganie jest spełnione co najmniej w 1 klasie

Aglomerat

Zdolność pochłaniania wg Westinghouse’a Gęstość nasypowa [g/dm3] Wody [% wag.]

Oleju napędowego wg PN-EN 590 [% wag.]

Frakcja aglomeratu [mm]

Frakcja aglomeratu [mm]

Frakcja aglomeratu [mm]

2-4

1-2

0,5-1

2-4

1-2

0,5-1

2-4

1-2

0,5-1

A-1

780

780

720

36

74

79

28

37

56

A-2

780

770

710

34

66

81

27

36

65

A-3

780

750

730

46

62

78

30

37

67

B-1

760

760

750

44

57

78

28

33

58

B-2

760

720

710

32

58

74

28

35

61

B-3

710

750

740

26

57

67

27

32

58

C

720

700

700

32

61

82

27

35

69

TAB. 2 Wyniki badań gęstości nasypowej i zdolności pochłaniania wody i oleju metodą Westinghouse’a

Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022 15


ANALIZY

FOT. 5 Aglomerat A-3 w trzech klasach ziarnowych po badaniu chłonności oleju napędowego (zdjęcie po lewej). Aglomerat A-3 o uziarnieniu 1-2 mm po badaniu chłonności oleju (zdjęcie po prawej)

ziarnowej (frakcja 2-4 mm). Najmniejszą odporność mechaniczną wykazał aglomerat B-1 – odporność niższa o około 20% w stosunku do wymaganej wartości. Analizując podstawowe właściwości wytworzonych aglomeratów pod kątem zastosowania jako sorbent substancji ropopochodnych, najlepsze właściwości wykazał aglomerat C frakcji 0,5-1 mm.

bentów substancji ropopochodnych. Przedstawiony proces dwustopniowej aglomeracji ciśnieniowej pyłu zeolitowego ma swoje wady i wymaga dopracowania, ale jest punktem wyjścia do dalszych eksperymentów i stanowi atrakcyjną alternatywę dla powszechnie znanych metod.

Literatura ***

[1] [2]

Odpowiadając na pytanie postawione w tytule, można stwierdzić, że mimo dużego postępu technologicznego i rozwoju w zakresie nowoczesnych metod granulacji, nadal brak uniwersalnego przepisu na scalenie pyłu zeolitowego. Stosowane na skalę przemysłową metody może i pozwalają na uzyskanie produktu o odpowiednich parametrach jakościowych, ale generują duże koszty, nie są obojętne dla środowiska i nie pozwalają na pełne wykorzystanie potencjału unikalnego surowca, jakim jest zeolit. Przeprowadzone badania eksperymentalne wykazały, że istnieje alternatywa dla wysokoenergetycznego procesu kalcynacji, który jest powszechnie stosowany przy wytwarzaniu większości krajowych sor-

[3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

TAB. 3 Wyniki odporności na zrzut grawitacyjny

Odporność na zrzut grawitacyjny Aglomerat

Frakcja aglomeratu [mm]

[15] [16]

2-4

1-2

0,5-1

A-1

90

88

85

A-2

94

91

90

A-3

93

90

88

B-1

74

72

70

B-2

75

74

70

B-3

80

78

76

C

98

96

95

16 Surowce i Maszyny Budowlane 2/2022

[14]

[17] [18] [19] [20] [21]

Heim A. Granulacja – proces wciąż ważny, CHEMIK. 2012; 66 (5); 356-359. Gluba T. Granulacja bębnowa surowców Drobnoziarnistych o różnych składach ziarnowych, Zeszyty Naukowe.2012: 1116, Politechnika Łódzka. Litster J; Ennis B. The Science and Engineering of Granulation Processes.2004; 15. Pharm H, Gyeonggi H. Granulation techniques and technologiest. 2015; 5 (1); 55-6. Esnault V, Michrafy A, Heitzmann D, Michrafy M, Oulahna D. Processing fine powders by roll press. Powder Technology. 2012; 270; 484-489. Bembenek M. Badania i perspektywy nowych obszarów stosowania pra walcowych. Przemysł Chemiczny. 2017; 96 (9): 1845-1847. Bembenek M, Wdaniec P. Wpływ rodzaju kruszarki oraz parametrów jej pracy na suchą granulację proszków, Przemysł Chemiczny. 2019; 98 (2); 310-313. Gara P. Badania procesu dwustopniowej granulacji drobnoziarnistych odpadów, Przemysł Chemiczny. 2015; 94 (9), 1509-1511. Król M, Mikuła A. Synthesis of the zeolite granulate for potential sorption application, Microporous and Mesoporous Materials. 2017; 243; 201-205. Król M, Knapik A. Wstępne badania nad zastosowaniem nowe typu granulatu zeolitowego do sorpcji tlenków azotu, Sorbenty Mineralne. 2017. Auerbach S.M, Carrado K.A, Dutta P.K; Handbook of Zeolite Science and Technology Copyright Year 2003 ISBN 9780824740207 Published July 31, 2003 by CRC Press 1204 Pages. Franus W. Characterization of X-type zeolite prepared from coal fly ash. Polish Journal of Environmental Studies. 2012; 21 (2); 337-343. Atkins M, Glasser F. P, Jack J. J. Zeolite P in cements: Its potential for immobilizing toxic and radioactive waste species. Waste Management.1995; 15 (2); 127-135. Tharnzil L. Immobilization of 137Cs on cement-zeolite composites. Waste Treatment and Immobilization Technologies Involving Inorganic Sorbents. Final report IAEA-TECDOC-947,1997; 153-160. Dz. U. z 2010 r. Nr 85, poz. 553. Pabiś-Mazgaj E, Gawenda T, Pichniarczyk P, Stempkowska A. Mineral Composition and Structural Characterization of the Clinoptilolite Powders Obtained from Zeolite-Rich Tuffs. Minerals. 2021; 11(10):1030. Pabiś-Mazgaj E, Gawenda T. Ciśnieniowa aglomeracja pyłu zeolitowego w prasie walcowej wysokociśnieniowej. Surowce i Maszyny Budowlane. 2021; 1:68-73. 1097-3 Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw -Oznaczanie gęstości nasypowej i jamistości. https://www.orlen.pl/content/dam/internet/orlen/pl/pl/dla-biznesu/ produkty/paliwa/olej-napedowy/Olej_napedowy_handlowy.pdf Burris L.E, Juenger M.C.G. Effect of calcination on the reactivity of natural clinoptilolite zeolites used as supplementary cementitious materials, Construction and Building Materials. 2020; 258; 1-12. Drzymała Z, Hryniewicz M. A new approach to brown coal binder-less briquetting. Proceedings of the 12th International Coal Preparation Congress. Kraków 2014; 377-383.