Page 1

12. Coverstory

tekst Malini Witlox illustratie Bas van der Schot

Strategisch plan; spagaat

tussen kwaliteit en kwantiteit

Tilburg University zit in een lastig parket. Haar ambitie is het verhogen van de kwaliteit van onderwijs en onderzoek, maar daartegenover staan bezuinigingen en de werkelijkheid van alledag. De universiteit kan het zich eenvoudig weg niet permitteren om al te kieskeurig te zijn. In het concept strategisch plan 20142017, dat half oktober openbaar werd, is daarom vooral veel aandacht voor de financiering van toekomstig onderwijs en onderzoek. Een analyse.

I

s het een spagaat of een kip-ei-kwestie? Het maakt eigenlijk niet uit hoe je het noemt, Tilburg University verkeert in een lastige positie. Aan de ene kant wil TiU meer kwaliteit. Excellente onderzoekers, studenten die goed en gemotiveerd zijn. Het liefst selecteert de universiteit haar studenten aan de poort. Weg met de zesjescultuur. En promovendi die met hakken over de sloot gaan? Liever ook niet. Kwaliteit gaat boven kwantiteit, dat is de wens. Maar aan de andere kant heeft Tilburg te maken met de realiteit van alledag. De universiteit kan het zich financieel niet veroorloven om al te kieskeurig te zijn, want de universiteit ontvangt geld van de overheid per student en per afgeronde promotie. Maar de instroom van eerstejaars studenten daalt al twee jaar op rij. En als alleen promovendi met een tien de eindstreep mogen passeren, dan gaat de universiteit op termijn bankroet. Het studentenaantal (eerstejaars) daalde van circa 2.200 in 2010/2011 naar circa 1.800 in dit collegejaar. Enerzijds wordt dat veroorzaakt door demografische factoren, anderzijds is er kritiek op de kwaliteit van onderwijs en faciliteiten. De universiteit scoort relatief slecht bij de Nationale Studenten Enquête (NSE). Vroeger kozen middelbare scholieren uit Brabant en Zeeland bijna automatisch voor Tilburg, maar inmiddels heeft de universiteit concurrentie van - met name - de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen.

Tij keren Dat tij moet gekeerd worden. Doel is groei van het marktaandeel (instroom) eerstejaars van 4,7 procent in 2013 naar minimaal vijf procent in 2016. Dit lijkt te verwaarlozen, maar financieel levert het ruim 2 miljoen euro op. Ook op onderzoeksgebied zoekt de universiteit naar manieren om de inkomsten te vergroten. Zo wil TiU meer Europese subsidies binnenhalen. Het bedrag moet stijgen van 4,5 miljoen euro (2010-2012) naar 6,7 miljoen euro. Om dat te bereiken moet iedere faculteit (behalve theologie) jaarlijks minstens twee aanvragen voor een Starting Grant of Advanced Grant (ERC) indienen. Daarnaast wil de universiteit tussen 2014 en 2017 met vijftig projecten van Horizon 2020 meedoen, het nieuwe Europese financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie. TiU wil daarvoor vooral inzetten op vier grote thema’s die aansluiten bij het Horizon 2020-programma: Health, care and aging; Labor, social security and entrepreneurship; Social cohesion and security in a connected society en Sustainability. Ook

Univers 24 oktober 2013

zou in Tilburg zelf meer verdiend moeten worden aan onderzoek. Hoogleraren moeten voortaan meer promovendi naar de eindstreep begeleiden: gemiddeld 0,9 per jaar tegenover 0,7 nu. Net als bij de studenteninstroom lijkt het verschil te verwaarlozen, maar het per afgeronde promotie om 90.000 euro. Ook hier duikt de kwaliteitsspagaat weer op, want promovendi zullen niet allemaal met een tien de eindstreep kunnen halen, ondanks dat het strategisch plan ook voorziet in de verhoging van kwaliteit onderwijs.

Beter onderwijs Zo lijkt het onderwijs lijkt nog teveel op dat uit de vorige eeuw. Er komen daarom minstens drie pilotprojecten per jaar op het gebied van onderwijsvernieuwing. TiU denkt dan onder meer aan weblectures, digitaal toetsen, online peer review en MOOCs. Succesvolle projecten worden breed uitgerold. Er zullen bovendien meer docenten worden aangesteld en hun kwaliteit moet omhoog. Daarvoor worden de BKO-eisen (Basiskwalificatie Onderwijs) fors aangescherpt. In 2011 had 4,5 procent van de docenten aan de universiteit dit bewijs van didactische bekwaamheid op zak, maar in 2017 moet dit 66 procent zijn.

Meer aandacht voor wetenschap Inhoudelijk gaat het onderwijs ook veranderen. Er komt veel meer aandacht voor onderzoek en het opleiden van studenten voor de wetenschap. TiU kiest voor een nieuw onderwijsconcept, a Learning Society, waarin studenten voortaan bij hun studie vanaf de eerste dag te maken krijgen met onderzoek. Als het studentenaantal door al deze maatregelen inderdaad weer stijgt, loopt het spaarbankboekje vanzelf vol. De kosten gaan echter voor de baten uit. Er is veel geld nodig om het onderwijssysteem te verbeteren, maar de universiteit kampt met forse financiële tekorten. Volgend jaar moeten alle faculteiten weer een sluitende begroting hebben, maar geld op de spaarrekening is er niet. Het geld om te investeren in onderwijs en onderzoek zal ergens anders vandaan moeten komen.

Organisatie complex en versnipperd “We maken voor deze uitbreiding en professionalisering geld vrij door middelen anders te bestemmen binnen onze begroting”, schrijft het CvB. Daarvoor wil Tilburg University bezuinigen op ondersteunende diensten zoals het International Office, HRM, ICT en het Alumni Office. Deze diensten worden samengevoegd om de efficiëntie te vergroten. “Kiezen voor slanker, slagvaardi-


Coverstory .13

ger en flexibeler”, schrijft het bestuur van TiU. “Onze organisatie is nu weinig doorzichtig, complex en versnipperd”, menen ze. En de bestuurders hebben een punt, het kan efficiënter. Grofweg een decennium geleden is op de universiteit gekozen voor decentralisatie en ondersteunende diensten worden nog steeds deels centraal aangeboden (bijvoorbeeld Student Services), maar daarnaast heeft nu iedere faculteit een eigen HR-afdeling en een eigen IT-helpdesk. Dat leek destijds een goed plan, maar in de praktijk komt het er op neer dat het wiel vaak opnieuw wordt uitgevonden.

Trajecten gestagneerd Het CvB schrijft: “De afgelopen jaren is op verschillende momenten naar met name de ondersteunende organisatie gekeken. Alle trajecten waren erop gericht om de dienstverlening efficiënter, transparanter, slagvaardiger en met een vergroting van de kwaliteit in te richten. Vastgesteld moet worden dat adviezen slechts deels zijn overgenomen en geïmplementeerd. Ook zijn trajecten gestagneerd of stopgezet.” Schotten tussen de diensten onderling en tussen de diensten en faculteiten zijn volgens de bestuurders dus blijven bestaan. Reden genoeg om de decentralisering terug te draaien. Diensten zoals het International Office, HRM, ICT, onderwijsondersteuning (zoals studentenbalie, roostering, tentamenplanning, surveillance) en het Alumni Office worden samengevoegd. Hoeveel dit financieel oplevert en welke banen er door de reorganisatie verdwijnen is niet bekend. “Deze nieuwe, slagvaardige organisatie zal in 2014 verder worden uitgetekend en in 2015 vorm moeten krijgen”, aldus het CvB.

Conclusie De eerste versie van het conceptplan werd in juni naar de Universiteitsraad gestuurd, het betreft nu een tweede versie. De kritiek van de fracties uit het voorjaar is deels meegenomen. Zo probeert het CvB een betere definitie van social innovation te geven en zijn de plannen concreter geworden. Op logica en samenhang scoort het plan ruim voldoende. Als de kwaliteit van onderwijs en onderzoek verbeteren, zullen meer en betere studenten en betere onderzoekers naar Tilburg willen komen. Op lange termijn wordt de bankrekening dan vanzelf gespekt. Wat nog open staat is de vraag hoe de universiteit haar doelen precies wil waarmaken? Neem bijvoorbeeld het plan om meer Europees geld binnen te halen. Dat is niet geheel nieuw, net zoals de onderzoeksthema’s dat ook niet zijn. TiU heeft al onderzoekers die zich bezighouden met gezondheid, arbeidsmarkt en duurzaamheid en tot op heden levert dat financieel weinig op. Zo kreeg de universiteit tot nu toe in zes jaar tijd slechts twee keer onderzoekssubsidie overgemaakt vanuit de de European Research Council (ERC). Terwijl er tot op heden honderden beurzen zijn vergeven volgens de ERC. De concurrentie voor deze subsidies is dan ook moordend. Bovendien heeft Tilburg volgens insiders niet altijd de beste netwerkpartners. Hoe TiU haar doelstelling wil waarmaken, is vooralsnog te weinig duidelijk. Hetzelfde geldt voor de bezuinigingen bij de diensten. Onderwijs en onderzoek zijn de kernpunten van een universiteit, dus het is niet vreemd daarin te willen investeren en in ondersteuning te snijden. Maar er kan ook een moment aanbreken dat je zoveel wegbezuinigt dat de dienstverlening aan studenten of medewerkers in gevaar komt. Waar dat omslagpunt ligt – en

hoeveel er überhaupt bespaard kan worden- wordt in dit conceptplan niet benoemd. Bovendien staat er in het conceptplan vooral wat de universiteit wel gaat doen. Bij een scherper profiel hoort ook beantwoording van de vraag wat de universiteit niet gaat doen, zei het CvB in het verleden. Verdwijnen er ook studies of zwakke onderzoeksdisciplines? Daar staat niets duidelijks over op papier, behalve over het decentraliseren van de diensten. Een strategische visie schetst de hoofdlijn van A naar B. Gedetailleerde operationele plannen (zijweggetjes) komen daar in een latere fase bij. In dit conceptplan staat punt B helder beschreven, de hoofdweg er naar toe is echter deels onzichtbaar. In december moet de laatste versie van het plan naar de Uraad voor instemming. Daarbij liggen nog wel wat vragen open.

De Universiteitsraad praat in de week van 20 oktober over het plan. Volg het laatste nieuws op UniversOnline.

Univers 24 oktober 2013

Strategisch plan; spagaat tussen kwaliteit en kwantiteit  

Univers Magazine, 24 oktober 2013. www.universonline.nl Uitgeverij: Tilburg University. Auteur: Malini Witlox

Strategisch plan; spagaat tussen kwaliteit en kwantiteit  

Univers Magazine, 24 oktober 2013. www.universonline.nl Uitgeverij: Tilburg University. Auteur: Malini Witlox

Advertisement