MAA

લેખક : શાહબાઈ દમણવાળા

2020

[1]

પ્રસ્તાવના Your Mother is the only person in the world who doesn't have time to pray for herself, because she is always busy praying for you!!! આજની પેઢીના યુવાનો સંબધ ં ે આ એક ટંકી વાતા​ા તમારી સમક્ષ રજુ કરં છં, આશા રાખું છં કે ખાસ કરીને આજનાં યુવાન વાંચકો આ બાબત લક્ષ દોરશે. આજકાલનાં યુવાનોને પરદે શ ગમન નો વાયરો લાગ્યો છે . જરા સંતાનો યુવાન બને એટલે પરદે શ જવા માટે ઉત્સુક થઇ ઉઠે છે , એ વવચાયા​ા વગર કે તેમના જવા પછી તેમના માતા વપતાનુ ં શુ ં થશે, જેઓએ તેમનાં ઉછે ર માટે દરે ક જાતની મુસીબતોને વહોરી લઇ, તેમને ભણાવી ગણાવીને લાયક બનાવ્યા કે જેથી તેઓ સમાજમાં પોતાનુ ં એક ઊંચુ ં સ્થાન બનાવી શકે!! અને તેજ યુવાનો માતા વપતાની દરકાર કયા​ા વગર પોતાના શોખ/સ્વાથાની ખાતર તેઓને પડતા મેલીને પરદે શ પ્રયાણ કરી જાય છે !! તેઓ તે સમયે તે વવચારવાનુ ં પણ વવસરી જાય છે કે મા બાપને આ વયે પૈસા કરતાં તેઓના સાથની વધારે ને

[2]

વધારે જરરરયાત હોય છે ... સંતાનો એ સમજતા થઇ જાય કે તે વખતે માતવપતા વહાલ, હુફ ં કે બે મીઠા શબ્દો માટેની તેમની તરફથી અપેક્ષા રાખતા હોય છે તો તેનાથી રડું બીજુ ં શુ ં હોય શકે!! "મા" મા એટલે ક્ષમા... મા શબ્દોમાં મીઠાશ છે એવા કોઈ શબ્દોમાં નથી! મા એટલે પ્રેમનો સાગર, મા એટલે વાત્સ્લયની મવતિ. બાળક પડી જાય તો તેના મોઢેથી "ઓ મા" સરી પડે. મા નો મરહમા અપરં પાર છે . મા એટલે જેમનાં હાથ સ્પશા માત્રથી દુવનયાનાં દરે ક દુખો સુખમાં પલટાઈ જાય. મા નુ ં સ્વરપ ઈશ્વરનુ ં સ્વરપ હોય છે . કવવ બોટાદ કર લખે છે મીઠા મધુને મીઠા મેહલ ુ ા રે લોલ એથી મીઠી છે મોરી માત રે જનની જોડ સખી નરહ જડેરે લોલ. ડોક્ટર વસલ્વર પટેલ ક્હે કે અગર પૈસાથી બધું મળતું હોય તો હુ ં મારી જજિંદગીની સંપણા સંપવત આપી દે વા તૈયાર છં જો મને મારી જનેતા મળે . આવી માતાની આજનાં સંતાનો કેવી દશા કરે છે તે બાબત આ ટંકી વાતા​ા/નવલલકા આપની સમક્ષ પ્રસ્તુત કરું છં. આશા છે કે આપને ચોક્કસ ગમશે. ૨૦૨૦ શાહબાઈ દમણવાળા

[3]

સુકેત,ુ નમણી નાજુક બાળકી પોતાની માતાનાં ખોળામાં રમી રહી હતી, રશમી પોતાની બાળકીને વાત્સલ્ય નજરે વનહાળી રહી હતી અને મંદ મંદ હાસ્ય વેરતી મીઠા સરે હાલરડાં માણતી સુકેત ુ વનિંદ્રારદન થતાં તેણીને પારણામાં પ્રેમપવાક પોઢાડી ને પોતે ઘરકામમાં પરોવાઈ ગઈ. મધ્યમ વગાનાં રવવએ રશમી સાથે ઘરસંસાર માંડયો અને પરરણામ સ્વરુપે તેમને ત્યાં એક સુદર ં બાળકીનુ ં આગમન થયુ,ં જેને સુકેત ુ નામ આપવામાં આવ્યુ.ં સુકેત ુ ધીરે ધીરે બાળવયથી રકશોરવયમાં આવી. અભ્યાસમાં દરે ક વવષયમાં વનપણા રહી અને ૯૦ટકા માકા સાથે ઉત્તીણા થઇ. હોશયારી અને આવડતના કારણે સુકેત ુ આગળ અને આગળ વધતી ગઈ. પછી કંઈ કેવાપણું હોય? જોતજોતામાં ગ્રેજ્યુએટ થઇ ગઈ. ઉમર વધતાંની સાથે સુકેત ુ નુ ં મોહક, મમા​ાળં સ્સ્મત સાથે સોંદયા સોળે કળાએ ખીલી ઉઠયુ.ં અને તે હવે માત વપતાને લચિંતાગ્રસ્ત કરી મકતુ.ં ુ ી જીંદગીમાં પ્રવેશ કયો, તે બાબત તેણીએ સયમ નામનાં યુવકે સુકેતન માત વપતાને જાણ કરી. રશમી, રવીએ સયમનો તાગ કઢાવ્યો અને તેને લગતી દરે ક જાણકારી મેળવી. બધી જગ્યાએથી સયમ ની તરફેણમાં જ જાણવા મળયુ.ં

[4]

માંડવો બંધાયો, શરણાઈઓ ગુજી ં ઉઠી. સુકેત ુ માતવપતાની રજા સાથે ઘેર થી વવદાય લઇ સયમ સાથે સાસરે રવાના થઇ. સયમ ના ઘરે તેમનુ ં હષો ઉલ્લાસ અને આશીવાદ સરહત સ્વાગત થયુ.ં સયમનાં માતા વપતા, સુરલભ અને મનસુખલાલ ખુબ જ માયાળ સ્વભાવનાં હતા. તથા સુકેત ુ પર એક પુત્રીની જેમ વહાલ કરતાં અને તેણી સાથે પ્રેમપવાકનો વ્યવહાર રાખતા. સુકેત ુ પણ તેમની ચાકરીમાં કોઈ પણ પ્રકારની ઊણપ આવવા દે તી નહીં. જીંદગીના રદવસો આનંદથી પસાર થવા લાગ્યા. એક સવારે સયમને ઓફીસ જતાં પહેલે સુકેત ુ એ ઓરફસેથી જરા વહેલાં આવવા માટે ભલામણ કરતાં કહ્ુ,ં "આજે તમો ઘેર જરા વહેલાં આવશો?" "કેમ આજે શું કામ છે ?" "શું તમે બી, કામ હોય તો જ અવાય, અમસ્​્ું ન અવાય?"

[5]

"અચ્છા બાબા આવી જઈશ" કહેતાં સયમ ઓફીસ જવા રવાનો થયો. સાંજ પડી, સુકેત ુ બારીએ સયમની રાહ જોતી ઉભી હતી. બરોબર પાંચના ટકોરે સયમ હાજર થઇ ગયો, આવતાંજ ઉત્સુકતાથી સુકેત ુનો હાથ પોતાના હાથમાં લઇ પછ્ુ,ં "બોલો મેમસાબ શું કામ હતુ?" ં "પણ આટલી ઉતાવળ શું છે , જરા હાથ મોઢું ધોઈ ફ્રેશ થાઓ પછી કહુ ં છં ને!" સયમ ફ્રેશ થઇ હોલમાં આવીને બેઠો, ત્યાં સુકેત ુ આવી અને સયમનાં કાનમાં કહ્ુ,ં "તમે બાપ બનવાના છો" ુ ે બન્ને હાથો થી ઊંચકીને ગોળ સાંભળતા જ સયમ હષાઘેલો થઇ સુકેતન ગોળ ફેરવી. અને પોતાની મા ને સાદ દીધો. "મા મા જલ્દીથી અરહયાં આવ" આમ અચાનક સયમને શું થયું હશે એવી લચિંતા સાથે બા બાપુજી બન્ને હાંફળાફાંફળા થતાં દોડી આવ્યા અને આવતાં જ પછ્ુ,ં

[6]

"શું થયું બેટા?" તેઓને ગભરાયેલા જોઈ સયમે તેઓ ને સાંત્વન આપતા જણાવ્યુ,ં "ખુશીના સમાચાર છે , બા બાપુજી તમો દાદાબાપા દાદીમા બનવાનાં છો." સાંભળીને તેઓના હૃદયમાં આનંદની એક લહેર દોડી ગઈ. અને પછી તો આનંદ અને ઉલ્લાસ સરહત સમય પસાર થવા લાગ્યો. અંતે એક રદવસ "સયમ ઉઠો મને બહુ જ વેદના થાય છે , લાગે છે પ્રસુવત વેદના જ છે " કહેતાં સુકેત ુ એ સયમને ઊંઘમાંથી જાગ્રત કયા​ા. સયમ દોડતો જઈને મા ને ઉઠાડી આવ્યો. સુકેત ુની પીડા વધતી જતી હતી. તેણીને તાબડતોડ હોસ્સ્પટલ ભેગી કરવી પડી. પ્રસુવતગ્રહ બહાર મા દીકરો આતુરતાથી રાહ જોઈ રહયા હતા. લગભગ બે કલાકનાં લાંબા સમય બાદ તેમને ખુશી સમાચાર આપતાં જાણ કરવામાં આવી કે સુકેત ુ એ એક સુદ ં ર પુત્રને જન્મ આપેલ છે . સાંભળીને સયમ જુમી ઉઠયો, આવીને મા ના પગે લાગ્યો. વાતાવરણ આનંદ વવભોરનુ ં સ્થળ બની રહ્ુ.ં

[7]

દાદાએ પોતાના નામ પરથી તેન ુ ં નામ મંથન સચવ્યું જે દરે કને ખુબ જ ગમયુ.ં દરે કનો લાડકવાયો મંથન રદવસે રદવસે મોટો થતો હતો. રશમી અને રવીને પણ આ બાબત જાણ કરવામાં આવી હતી અને તેઓ પણ મંથનને રમાડવા આવી ચડયા. ઘરનુ ં વાતાવરણ ખુબ જ આનંદમય બની રહ્ુ.ં થોડા સમય બાદ રશમી અને રવી જવા માટે ઉભા થતાં સુકેત ુ ગદગરદત થઇ ઉઠી અને તેમને રહી જવા વવનંતી કરવા લાગી પણ તેઓ ન માન્યા. મંથન જોતજોતામાં ચારે ક વષાનો થઇ ગયો, દરે કનો લાડકવાયો હોવાથી તેને જરા પણ ઓછં આવવા ન દે તા. પરરણામે તે લચડીયલ અને જજદ્દી સ્વભાવનો થઇ ગયેલ. પાંચ વષાનો થતાં તેને વનશાળે મુક્યો. ભણવામાં હોવશયાર પણ સાથે આળસુ બની ગયો. રકશોર વયનો થતાં તેણે મા બાપની મયા​ાદા રાખવાનુ ં છોડી દીધુ.ં એક રદવસે સયમ ઓરફસમાં કામ કરી રહયો હતો ત્યાં તેને Saw Millની મશીન રીપેર કરવા માટે બોલાવવામાં આવ્યો. ત્યાં મશીન રરપેર કરતાં તેનો જમણો હાથ મશીનમાં આવી ગયો. કારખાનામાં દોડાદોડી મચી ગઈ. એમબ્યુલન્સ દ્વારા સયમને હોસ્સ્પટલ ભેગો કરવામાં આવ્યો. જ્યાં તેનો

[8]

પંજો ખરાબ રીતે કચડાયો હોવાથી તાત્કાલલક ઓપરે શન દ્વારા કાપવા ુ ે ફોન કરી બોલાવવામાં આવી. પવતની હાલત જોતાં પડયો. સુકેતન એકદમ ભાંગી પડી અને રડવા લાગી. ત્યાં ઉભા સવે એ તેણીને રદલાસો આપ્યો પણ કોઈ કાળે તેણીનુ ં રુદન બંધ થતું નહોતુ.ં ત્યાં ઉભેલા સવેની આંખો આંસઓથી છલકાઈ ઉઠી. સુકેત ુ રાત રદવસ જોયા વગર સયમની સેવા કરવા લાગી. હોસ્સ્પટલ અને દવા વગેરેનો ખચા ગમે તેમ કરીને પરો પાડતી. મનસુખભાઈ પોતાની બચાવેલ પુજી ં સયમ પાછળ ખચા કરી નાખી. અને આ પ્રમાણે અથાગ પરરશ્રમના પરરણામે સયમ સાજો તો થયો પરં ત ુ ફરીથી પહેલે જેમ કામ કરવા અશક્ત હતો. મંથનનો અભ્યાસ પરો થયો. વપતાની સ્થવત જોઈ દુ​ુઃખ તો બહુ જ થયું પરં ત ુ પોતે કંઈ કરી શકે તેમ નથી, એમ મન વાળયુ.ં લાડકા મંથનની ડીમાન્ડ રદવસે રદવસે વધતી ચાલી. મા બાપ તરફથી તેની માંગણીઓ પુરી ન થવાથી તે નારાજ થઈને બેસી રહેતો. કામકાજની શોધ કરવાને બદલે અરહિં તહીં રખડવા લાગ્યો. ઘરની નબળી આવથિક સ્થવત ને કારણે ઘરનાં સવે સભ્યો સતત લચિંવતત રહેવા લાગ્યા. એક રદવસે સુકેત ુએ પોતાના પુત્રને બોલાવીને કહ્ુ,ં

[9]

”બેટા તને તો ખબર છે કે તારા વપતા કોઈ કામ કરી શકે તેવી સ્થવતમાં નથી, તું કોઈ કામકાજ કરે તો આપણે બન્ને મળીને ઘર ખચા વગેરે પહોંચી વળવાનો પ્રયાસ કરી શકીએ.” પુત્રનાં ગળે આ વાત ન ઉતરી, ”મારાથી કામ નહીં થાય” કહેતાં ચાલતી પકડી. સુકેત ુ ટ્ુશન દ્વારા ઘર ખચાને પહોંચી વળવાની કોવશષ કરતી રહી. મનસુખલાલ રીટાયડા થઇ ગયા હોવાથી કોઈ પણ રીતે આવથિક સહાય આપવા અશક્ત હતા. ુ ા પડોશમાં એક ગીતા નામની અનાથ છોકરી કાકા કાકીને સુકેતન આશરે રહેતી હતી પણ સંજોગવશાંત કાકા કાકી જાત્રાએ જતાં રસ્તામાં અકસ્માતે તેઓનો ભોગ લીધો, જેથી ગીતા એકદમ એકલી વનરાધાર હાલતમાં રહેતી હતી. અવારનવાર સુકેત ુને ઘેર આવતી જતી હતી અને તેણી સાથે હળીભળી ગઈ હતી અને મદદગાર પણ બનતી. ગીતા મંથનને પહેલી દ્રષ્ટટએ જ મનોમન ચાહવા લાગી હતી. પણ તે બાબત કદીયે ઉલ્લેખ કરે લ ન્હોતો, જો કે સુકેત ુને આ વાતની જાણ હતી પણ તેણીએ પણ મૌન સેવ્યુ.ં

[10]

એક વાર મંથન સવારે ઘરથી દુર એક બગીચા તરફ જવા નીકળયો. તેની નજર દુર એક બેન્ચ પર બેઠી એક સુદર ં યુવતી પર પડી. થોડીકવાર કંઇક વવચાર કરી તેણીની નજીક જઈને પછ્ુ,ં "મેં આઈ સીટ રહયર."? પેલી યુવતીએ હા ભણતા તે તેણીનાં બાજુમાં બેસી ગયો. તેણી સાથે વાતો કરવાનુ ં મન થયુ.ં પણ શરઆત કેમ કરીને કરવી તે માટે મનોમન શબ્દો ગોઠવવા લાગ્યો અને છે વટે રહિંમત કરીને પછી નાખયુ,ં "આપણું શુભ નામ જાણી શકું કે?" "મારા નામથી તમને શું કામ છે "? પેલીએ સામે સવાલ કરતાં પછ્ું મંથન ને થયું કે કદાચ તેનાથી આમ એકદમથી નામ પછવાની ઉતાવળ થઇ ગઈ.

"Sorry, કદાચ તમને નરહ ગમયું હોય." થોડીવારની શાંવત પછી પેલી એ જ શરઆત કરતાં પછ્ુ,ં "તમે અરહયાં કોઈને મળવા આવ્યા છો?"

[11]

"નરહ, હુ ં તો માત્ર લટાર મારવા આવ્યો હતો" જવાબ આપતાં મંથને તેણી સામે જોયુ.ં અને પછી વાતોનો દોર ચાલ્યો. યુવતીએ પોતાનુ ં નામ સીમા જણાવતાં મંથને પણ હસ્ત્ધુન કરતાં પોતાની ઓળખાણ આપી... અને પછી તો દરરોજ મળવાનો કાયાક્રમ શર થયો. પરરણામે બન્ને પ્રીતની ગાંઠે બંધાયા. અને એક બીજાના પરરવાર સંબધ ં ી દરે ક મારહતીઓ મેળવી. સીમા એક બહુ જ શ્રીમંત અને આબરદાર ખાનદાનની એક ની એક લાડકવાયી દીકરી હતી. પ્રણયનો દોર ચાલતો રહયો, હવે તો એક બીજાને જોયા વગર ચાલતું નહીં. સમય પસાર થતો રહયો, મંથન ૨૪નો અને સીમા ૨૨ની થઇ. બન્નેનાં મા બાપ પણ બચ્ચાઓ માટે કોઈ યોગ્ય પાત્ર શોધવાની ુ મોકો જોઈ એક વાર મંથનને આ વવષે વાત તૈયારી આરં ભી. સુકેતએ કરવા માટે બોલાવ્યો,

[12]

"બેટા મંથન, મારા માથે ઘરની જવાબદારી વધી જવાથી ઘરનાં કામકાજ બરાબર સંભાળી શકવા અશક્ત છં." "તો હુ ં શું કરંુ , કોઈ ઘરકામ કરવા વાળી નોકરાણી રાખી લ્યો." મંથને જવાબ આપતાં કહ્ુ.ં "ના બેટા એવું નથી, હુ ં તો એવું વવચારં છં કે હવે ઘરમાં જલ્દીથી વહુ આવે કે જેથી ઘરની દરે ક જવાબદારીઓ તેણીને સોપી દઉં અને હા બેટા, તને ગીતા કેવી લાગે છે .?" "મા, હમણાં એટલી ઉતાવળ શેની છે ?" કહેતાં તેણે ત્યાંથી ચાલતી પકડી. વાત અધુરી રહી ગઈ. આ વાતા​ાલાપ ગીતાએ સાંભળતા તેણી ખુશીથી જુમી ઉઠી, હષા અને આનંદ સાથે ત્યાંથી સરકી ગઈ. થોડા રદવસના વમલાપ પછી એક રદવસે મંથને સીમાને પછ્ુ,ં ”આપણે આમ ને આમ ક્યાં સુધી મળતા રહેશ,ું આપણે લગ્નબંધનમાં બંધાય જઈને હમેશ માટે સાથે ન રહી શકયે?” ”મારા માતવપતા તરફથી કદાચ આ બાબત સમંવત ન મળે , પણ હુ ં મારી બનતી દરે ક કોવશષ કરીશ” સીમાએ જવાબ આપતાં કહ્ુ.ં

[13]

સીમાએ મંથન વવષેની વાત તેણીનાં માતવપતા સમક્ષ મકી. પણ તેઓને આ વાત પસંદ ન પડી. ખાસ કરીને મંથનની મધ્યમવગાની ફેવમલી અને પાછો તેની પાસે કોઈ કામકાજ ન હોવાથી તેઓ આ લગ્નનો વવરોધ કરવા લાગ્યા. પણ એકની એક લાડલી દીકરીની જીદ સામે તેઓએ નમત ું જોખયુ.ં અંતે બન્ને પરરવારોની સમંવતથી લગ્નની તૈયારી શર થઇ. સુકેત ુ અને સયમનો હષા સમાતો ન હતો. સુકેત ુ હોંશે હોંશે વહુ માટે કપડા વગેરેની તૈયારીમાં પરોવાય ગઈ. તેણી ભરત ગુથણમાં પ્રવીણ હોવાથી વહુ માટે સાડી ખરીદી આવી અને તેમાં સરસ રીતે ભરતકામ કરવામાં ધ્યાન દે વા લાગી. તેણીને આ પ્રમાણે કામ કરતાં જોઈ ગીતા, જે હમણાં જ ઘરમાં દાખલ થઇ હતી, પછ્ુ,ં ”અરે વાહ, આટલી સરસ સાડી કોના માટે તૈયાર થઇ રહી છે ?” ુ ે થયું કે જો તેણીને ખબર પડશે તો કદાચ તે નારાજ થઇ જશે, સુકેતન એટલે કે કહેવ ું કે ન કહેવ,ું વવચારી રહી હતી. પણ છે વટે તેમ વવચારીને કે આખરે તેણીને જાણ તો થઇ જ જવાની તો કહી દે વામાં વાંધો નથી, તેણીએ મંથનના લગ્ન વવશે કહી દીધુ.ં સાંભળતા જ રદગ્મઢ થઇ ગઈ અને ત્યાંથી તરતજ ઘેર જઈ પલંગ પર પછડાઈ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડી. એક પક્ષી પ્રેમ કદી પાંગરતો નથી અને હવે કંઈ થઇ શકે તેમ ન

[14]

હોવાથી પોતાના મનને મનાવી લીધુ.ં પછી જાણે કંઈ થયું ન હોય તેમ સુકેત ુ ને દરે ક કામમાં મદદ કરવા લાગી. લગ્નની તારીખ નજીક આવવા લાગી. સુકેત ુ પેલી સાડી પાછળ રાત રદવસ તનતોડ મહેનત મહેનત કરતી રહી, ખાવા પીવાનુ ં પણ ભાન રાખયા વગર જલ્દીથી સાડીનુ ં કામ પરંુ કરવામાં ઓતપ્રોત થઇ ગઈ કેમકે લગ્નને હવે ફક્ત બે જ રદવસ બાકી રહ્યા હતા. છે વટે ભરત કામ પરંુ થતાં તેને સરસ રીતે પેક કરી અને મંથન મારફતે સીમાને ઘેર મોકલી આપી. મંથન સીમાને ઘરે પેલી સાડીનુ ં બોક્સ દે વા ગયો, ત્યાં તેને સારો સત્કાર થયો. સાડીનો બોક્સ આપી થોડીવાર પછી તે પાછો ઘરે આવી ગયો. આખરે તે રદવસ પણ આવી ગયો, દરે કના હોંશ અને ઉલ્લાસ તો જાણે ક્યાંય સમાતા ન્હોતા. કન્યા પધરાવોના અવાજ સાથે સીમાને લઈને તેણીની સહેલી આવી. સીમા દુલ્હનનાં વેશમાં ઘણી જ સુદર ં લાગતી હતી. પરં ત,ુ "આ શુ?ં " સુકેત ુના મોઢેથી શબ્દો સરી પડયા. "મારી મોકલેલ સાડી કેમ ન પહેરી?"

[15]

"માજી, આવી સાડી હુ ં ન પહેરંુ , મારે તો અમને છાજે એવી સાડી પહેરવાની હોય, આ બે કોડીની સાડી હુ ં કદીયે ન પહેરંુ ."

ુ ુ ં હદય ભાંગી પડયુ.ં ગીતા સુકેત ુની સાથે જ હતી. તે આ સુકેતન અપમાન સહી ન શકી અને ઉગ્ર અવાજે સીમાને કહ્ુ,ં "આ સાડીની રકમત ભલે ઓછી રહી પણ તેમાં મા ના આશીવાદ, ભાવના, હોંશ અને પ્રેમ છે , તેની તમોને કોઈ કદર નથી?" સીમાનો વળતો જવાબ સાંભળીને ગીતા તેમજ સુકેત ુનુ ં હૈય ું ભાંગી પડયુ.ં .. "આવી સાડી તો અમારા ઘરે કામ કરતી બહેન પણ ન પહેરે." આ પ્રમાણેની કટુવાણી સાંભળી સુકેત ુનુ ં મગજ ચકરાવે ચડયુ,ં આંખોથી અશ્રુઓના પર ઉમટયા. રવી અને રશ્મી આ દ્રશ્ય જોઇને પોતાની પુત્રીનુ ં અપમાન સહન ન થતાં મંડપથી ઉઠીને ચાલી ગયા. સુરલભ અને મનસુખલાલ પણ બહુ જ નાખુશ થઈને સીમાને કંઇક કહેવા જતાં હતા ુ ઈશારો કરીને તેમને અટકાવ્યા. પરં ત ુ સુકેતએ

[16]

સુકેત ુ અને સયમની આવથિકસ્થવત નબળી હોવાથી મઝ ં ાતા હતા. મોટા ઘરની છોકરી ઘરમાં આવી છે , ખચા​ા વધી ગયા છે . સયમ કોઈ કામ કરી શકે તેમ નહોતો, મંથનને કશું કામ કરવાનુ ં સઝત ું નહોતુ.ં સીમાને બધી નવી વસ્ત ુઓ જોઈતી હતી, તેણીને ઘરમાં ગોઠત ું ન હત.ું એક રદવસ મોકો જોઈ તેણીએ મંથનને કહ્ું , "આ ઘરની દરે ક જુન ુ ં રાચરચીલું કાઢી નવું વસાવીએ." મંથન તેણીનાં દરે ક વનણાય પર હા ભણતો હતો. તે પોતે તો કશું કામ નહોતો કરતો તેથી તેણે પોતાના દાદા પાસે પૈસાની માગણી કરી. "બેટા, મારી પાસે માત્ર મારી મરણમડી છે જે વ ૃદ્ધાવસ્થામાં મને સલામતી આપી શકે એટલી જ. દાદાએ તેને જણાવતાં કહ્ુ.ં " મંથને લચડાઈ જતાં જવાબ આપ્યો, "પછી ની વાત પછી, હમણા મને પૈસાની સખત જરરત છે , તમારી પાસે જે કંઈ છે તે મને આપી દયો." આખરે દાદાજીએ નમત ું જોખયું અને મંથન ની માંગણી પુરી કરી.

[17]

સીમાને વહુ જેવું કશું જ હત ું નરહ, ઉપરી અવધકારી જેવો વટ અને વ્યવહાર હતો. મંથન તેણીની દરે ક વાત સ્વીકારતો. તેને તો માત્ર સીમા જ દે ખાઈ રહી હતી. માતા સુકેત ુ કશી પણ ફરરયાદ વગર મગ ં ે મોઢે બધું જ સહન કરતી હતી. જતે દહાડે એક રદવસ સીમાએ મંથન ને કહ્ુ,ં "ચાલોને આપણે વવદે શ જઈએ." "નહીં મારી પાસે એટલી સગવડ નથી." મંથને જવાબ આપતાં કહયુ.ં પણ સીમાની જીદ આગળ મંથન નુ ં ચાલ્યું નહીં, કોઈ પણ કાળે તેણી માનતી નહોતી. છે વટે તેણીનાં કહેવા પ્રમાણે વવદે શ જવા માટે જોઈતી વ્યવસ્થા કરવા ભગીરથ પ્રયાસ કરવા લાગ્યો. અરહયાં ત્યાં દરે ક જગ્યાએથી નાણા ની જોગવાઈ માં લાગી ગયો અને તેમાં તેને સફળતા મળતા બન્ને વવદે શ જવાની તૈયારીમાં વ્યસ્થ થઇ ગયા. માતા વપતાને આ વાતની જાણ થતાં તેઓ રડી પડયા અને મંથનને સમજાવતાં કહયુ,ં "દીકરા તું શા માટે વવદે શ જવાનુ ં વવચારે છે , અરહયાં જ કોઈ કામ કાજ શોધી લે, તારા વપતા

[18]

કામકાજ કરવા અસમથા છે . અમારો તો તું જ એક આધાર છો, આપણે ગમે તેમ કરીને રહેશ,ું ત ું વવદે શ જવાનુ ં માંડીવાળ." પણ સીમાની હઠ સામે મંથનનુ ં કશું ચાલ્યું નરહ. અને એક રદવસ તેઓ વવદે શ જવા રવાના થયા. પુત્ર અને પુત્રવધુના જવાથી સુકેત ુને ક્યાંય ગોઠત ું નહોતુ.ં રદવસે રદવસે સુકેત ુ પુત્ર વવયોગમાં ઝૂરતી રહી. ગીતા અવારનવાર તેણી પાસે આવતી જતી હતી. સયમ કશું કરી શકે તેમ નહોતો, ફક્ત ુ ે રહમત રાખવા કહેતો, સુકેતન ”સુકેત ુ તું શા માટે વવલાપ કરે છે , તેઓની પણ જીંદગી છે જેમ જીવવા ચાહે જીવવા દે .” ત્યારે સુકેત ુ જવાબમાં કહેતી, ”મા બનીને જુઓ, માનુ ં હ્દય રાખીને જુઓ. હાવતમતાઈ જેવા એ માનુ ં હ્દય માંગ્યું અને મા એ આપ્યું પણ, અને એજ હ્દય લઈને જતો હતો, રસ્તામાં ઠોકર લાગતાં તે પડી ગયો તો એજ માના હ્દયમાંથી અવાજ આવ્યો, ”ખમમા મારા દીકરા.” આ છે મા, હુ ં મારા પુત્ર વગર જીવી

[19]

શસ્ક્ત નથી.” અને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડવા લાગી, સયમની આંખો પણ આંસુઓથી છલકાય ઉઠી. પાંચ વષાના વહાણા વીતી ગયા, પુત્ર વવયોગે સુકેત ુ શારીરરક રીતે નબળી પડતી જઈ રહી હતી. લાચાર સયમ તેણીની હાલત જોઈ ઉદાસ રહેતો, કંઈ કરી શકે તેવી સ્સ્થવતમાં નહોતો. બન્ને ગંભીર મુદ્રા ધારણ કરીને બેઠા હતા એવામાં ગીતા એ ઘરમાં પ્રવેશ કયો. ગીતાને જોતાં જ ફરીથી સુકેત ુ મન મુકીને રડી પડી. સુકેત ુને આ પ્રમાણેની હાલત જોઈ ગીતા વ્યાકુળતા સાથે કહ્ુ,ં "આન્ટી, તમે એક પત્ર તમારા પુત્રને લખી તમારી હાલત વવષે જણાવો, કદાચ મા ની મમતા સામે તે નમતું જોખે." આ વાત સુકેત ુ એ માન્ય રાખીને તરતજ પત્ર લખવા માટે તૈયાર થઇ ગઈ. "વ્હાલસોયા પુત્ર મંથન, પરદે શ ગયા પછી તે કદી પણ તારી મા ને યાદ કરી હોય એવું લાગત ું નથી. મારા સ્નેહમાં એવી તે કઈ ખોટ રહી ગઈ કે તે મને વવસારે પડી દીધી. લાડ પ્યારથી તને

[20]

મેં ઉછે યો, કેટકેટલી આશા મેં સેવલ ે પણ તું તો બેટા મને છે ક જ ભલી ગયો. બેટા હવે આ આંખો ક્યારે લબડાઈ જશે એની ખબર નથી, બેટા એક વાર આવી જા અને તારી આ મા ની ઈચ્છા પુરી કર. તને મળવા મારં મન વ્યાકુળ બની ગયું છે . અમારાથી કંઈ ભલ થઇ ગઈ હોયતો માફ કરીને મારા તરસી રહેલા નયન ને તારી ઝાંખી કરાવ. આવીશને બેટા, ત ું કહેશે તેમ હુ ં કરીશ. એજ લી. તારા આવવાની પ્રતીક્ષા કરતી તારી મા.” પત્ર પરો કરી ગીતાને આપતાં ટપાલ માં નાખવા કહ્ુ.ં ગીતા એ ઠેકાણું માંગ્યુ.ં સુકેત ુ એ મા્ું કુટયુ,ં "અરે મારી પાસે ઠેકાણું તો નથી, હવે?" લખેલ પત્ર એમનો એમ પડી રહયો. મા બાપ ઝૂરતા રહયા, દીકરા વહુ મોજ કરતાં રહયા. હવેના જમાનામાં ક્યાં છે એ શ્રવણ જેણે પોતાનાં માતવપતાને કાવડમાં બેસાડી યાત્રા કરાવી. ક્યાં છે એવા સંતાનો કે જે મા બાપ માટે મરી ફીટતા હતા.

[21]

યાદ આવે છે એ કથા જેમાં શંકર ભગવાને પોતાના બન્ને દીકરાને આખા જગતની પ્રદલક્ષણા કરવાનો આદે શ આપ્યો. કાવતિક્ય નામના પુત્રે તરતજ તેમના આદે શને માન આપતાં સફરે જવા ઉપડી ગયો. જયારે નાનો પુત્ર ગણેશ પોતાના માતવપતાને આસન પર બેસાડી તેઓના ફરતે પ્રદલક્ષણા કરી અને કહયું કે "મેં મારં કાયા પરંુ કયુ.ું " જે માતવપતાને ફરતે ફરવાથી આખા જગતની પ્રદલક્ષણાનુ ં ફળ મળે એવા મા બાપને તરછોડી આજનાં સંતાનો વવદે શ જતાં રહે છે . મા બાપ સંતાનો માટે ઝૂરે છે પણ તેઓને તેમની કશી કદર નથી. ગીતાએ સુકેત ુ અને સયમની દુદા શા જોઈ વવચાર કયો કે તેમની માટે શું કરી શકાય તેમ છે . તેણીએ મંથન જ્યાં રહેતો હતો ત્યાં જઈ તેના પડોસી મારફતે જાણવાનો પ્રયત્ન કયો અને તેમની પાસેથી મંથન નુ ં સરનામું મળયુ.ં સરનામું મળતાંની સાથે જ ગીતાએ પેલો પત્ર પોસ્ટ કયો. પત્ર મળતાં જ મંથનનુ ં હૃદય પીગળયુ.ં તેણે સીમાને વાત કરી અને તેણીને સમજાવીને India જવા માટે તૈયાર કરી. અને મા ને વળતો જવાબમાં આ બાબત લખી જણાવ્યુ.ં

[22]

ખબર મળતાં જ મા બાપનો હષા નો પાર નહોતો. ઘરને ઠીક ઠાક વ્યવસ્સ્થત કરવામાં લાગી ગયા. સંય જતાં મંથન અને સીમા આવી પહોંચ્યા. તેમનો હષા ઉલ્લાસથી સ્વાગત કરવામાં આવ્યો. દરે કના રદલમાં ખુશીની એક લહેર દોડી ગઈ. થોડા રદવસો પછી બધું થાળે પડી ગયુ.ં એક રદવસ સીમાની બહેનપણીઓ સીમાને મળવા આવી. સીમાએ સુકેત ુ અને સયમ ને પોતાના રમ માં ચાલી જવા માટે કહ્ું અને સાથે ુ ે ચાય નાસ્તાનો બંદોબસ્ત કરવા કહયુ.ં સુકેત ુ એ જલ્દીથી ચા સુકેતન નાસ્તાનો પ્રબંધ કયો અને તેને સારી રીતે ટ્રે માં ગોઠવી અને આવીને તેઓની સમક્ષ ટેબલ પર મુક્યા. સીમાની બહેનપણીએ પછ્ુ,ં "આ બેન કોણ છે ?" "એ તો કામવાળી બાઈ છે ." જવાબમાં સીમાએ જણાવ્યુ.ં સુકેત ુ એ આ શબ્દો સાંભળતા જ કે જાણે કોઈએ ઝેરી તીર છોડ્ું હોય તેવો તેણીને ભાસ થયો. આંખોમાંથી આંસુઓની ધારા વહેવા લાગી. ઝડપથી પોતાના રમ તરફ ચાલી ગઈ. રડતાં રડતાં સયમ ને આ વાત કરી. સાંભળીને સયમ ને ઘણું દુ​ુઃખ થયું પણ કંઈ કરી શકાયું નહીં.

[23]

બન્ને મૌન રહયા. મંથન ને આ વાતની જાણ થતાં તે પણ હતપ્રભ થઇ ગયો. તેને આ વાત ન ગમી. સીમાની બહેનપણીઓના જતાં જ મંથને સીમાને ઠપકો આપ્યો, "સીમા, તારે આવું નહોત ું બોલવુ." ં "તો હુ ં શું કર, મા એ કપડા એવા જ પહેયા​ા હતા" "મા નો સાડલો જુનો હતો પણ હતો તો સાફ સુથરો." "આવા તો કામવાળી જ પહેરેને" સીમાએ સામે જવાબ આપતાં કહયુ.ં અને બન્ને વચ્ચે ઉગ્રસ્વરપે બોલાચાલી થઇ, અવાજ સાંભળતા મા દોડી આવી અને મંથનને શાંત રહેવા કહયુ,ં "એમાં સીમાનો દોષ ન કહેવાય, મેં કપડા જ એવા પહેયા​ા હતા." મંથન શાંત થઇ ગયો. પણ સીમા સમસમી ગઈ. દરરોજ આ જ પ્રમાણેન ુ ં વાતાવરણ થતાં મંથન ઘર છોડી જતો રહયો. ુ ે ફરીથી મંથનની લચિંતા થવા લાગી અને સયમને મંથનની સુકેતન ભાળ કાઢવાની ભલામણ કરી. સયમ મંથનની શોધમાં સવારમાં જ નીકળી પડયો. મંથનને ઘણી વાર દરરયા રકનારે લટાર મારવાની

[24]

આદતની જાણ સયમને હતી અને તેન ુ ં અનુમાન સાચું પડયુ.ં મંથન ત્યાં દરરયા કાંઠે બેઠો હતો. સયમે તેની નજીક જઈ તેને ઉભો કરતાં કહ્ુ,ં "બેટા ત ું અરહિં આવીને બેઠો છો, તને ખબર છે કે ઘરમાં દરે ક તારા માટે કેટલા લચિંવતત છે , ચાલ ઘરે ચાલ." "ના પપ્પા, આ રોજની કટકટથી હુ ં સાચેજ કંટાળી ગયો છં." જવાબ આપતાં મંથને કહ્ુ.ં "ત ું ઘરે તો ચાલ, આપણે સાથે મળીને તેનો વનવેડો લાવીશુ.ં " ઘણી આનાકાની બાદ મંથન ઘરે જવા માની ગયો. અને તેનાં આવતાં ુ તેને પોતાની પાસે બેસાડયો અને તેના માથે વ્હાલથી હાથ જ સુકેતએ ફેરવતાં કહયુ,ં "જો બેટા ત ું સુખી રહે તે માટે અમોએ એક વનણાય લીધો છે , બેટા અમો જ્યાં તારા દાદા દાદી છે ત્યાં તેમની પાસે જતાં રહેશ,ું તું અમને ત્યાં મળવા આવતો રહેજે. આમ કરવાથી તમારંુ જીવન શાંતમય અને આંનદમય

[25]

પસાર થતું રહેશે અને ત ું અવારનવાર અમને મળવા આવતો રહેશે જેથી અમોને પણ સારંુ લાગશે." ુ ા આ વનણાયને અપનાવવામાં આવ્યુ.ં મંથન અને સીમા બન્ને સુકેતન એકલા રહેવા સમંત થયા અને સુકેત ુ અને સયમે વધ ૃ્ ૃ ાઆશ્રમ તરફ જવા પ્રયાણ કયુ.ું આ છે આજનાં સંતાનો.... "હુ ં માત્ર એટલું જ કહીશ કે હે યુવાનો તમો તમારા માતવપતાને ન સતાવો, તેમના આશીવાદ થકી તમો દુવનયાનાં કોઈ પણ ખણે હશો, કદી દુ​ુઃખી નરહ થાઓ." માત-વપતાની છત્રછાયામાં ઉદાર વલણથી તમારી ખુશીઓ વહેંચો, સ્નેહસરહત તેમનુ ં સન્માન જાળવો, તેમને સંતાનોની હફ ં ની વધુ ુ ન જરરત રહે છે . વડીલો અને તમારા લગ્ન જીવન વચ્ચેન ુ ં સંતલ જાળવો, તેમને અનુભવત કરાવો કે તેમનાં આશીવાદો તમારા જીવનની પહેલી અને મુખય જરરીઆત છે . તેઓનુ ં રદલ ખુશીથી છલકાઈ ઊઠે તેવા બે મીઠા બોલ બોલીને તેમના પ્રેમથી સભર બનો, તેથી ઉત્તમ બીજુ ં શું હોય શકે? તેમની સેવા કરી અને તેમને ખુશ કરીને તમે

[26]

તમારા લગ્નજીવનમાં પ્રેમ અને સંતોષ મેળવી શકશો. ઘડપણમાં એકલાપણું સહન કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે . ત્યારે તેમને પડખે રહો તેથી સમાજમાં તમારંુ માન વધશે એટલુજ ં નહીં પણ દરે ક સગાસંબધ ં ીઓ સાથે વનકટતા જાળવી શકશો.

મા​ાઁ ની પ્રાથાના એક નાનુશ ુ ગરીબ કુટુબ જગલમા ં રહેત ુ હત.ુ માબાપ અને એક બાળક. માતા વપતા બાળકને બહુ જ વહાલ કરતા હતા. બાળક તેઓને સૌથી વધારે વહાલું હતુ, બાળકનુ નામ શામ રાખયુ.ં શામના વપતા લાકડા કાપી નજીકના ગામમાં જઈ વહેંચી ને જે મળે તેનાથી પોતાનુ ં ગુજરાન ચલાવતા. રદવસે રદવસે શામ મોટો થતો ગયો, પાસેના ગામમા વનશાળે જવા લાગ્યો, ભણવામા ઘણોજ હોશીયાર હતો. શામની માતા ઘણીજ ભાવુક તેમજ આધ્યાજત્મક હતી, સવારે ઊઠી વનત્યાદી થી પરવારી

[27]

ુ લીધર, મારા પુજાપાઠમાં લીન થઈ જતી. છે લ્લે પાથાના કરતી કે "હેમર સુહાગની તેમજ મારા બાળકની તુ રક્ષા કરજે." ધીરધીરે શામ પાઠશાળામાં પ્રવીણતા મેળવીને પ્રગવતને આરે પહોંચ્યો. ત્રીજા વગામાં પ્રવેશ થતાંજ તે ખુશીનો માયો ઘરે આવીને પોતાના માતાવપતાને ભેટી પડયો અને માતાવપતાને પોતાના ઉતીણ થયાની વાત કહી. હષાથી મા​ાઁ દોડતી દોડતી પુજાખંડમા જઈને પ્રભુનો આભાર માનતા પ્રાથાના કરી, "હે મુરલીધર, તુ અનંત છે મારા શામને સવાદા આવીજ રીતે સફળતા મળતી રહે અને સાથે સાથે તેન ુ ં જીવન સવોતમ, સુગવં ધત બની રહે!!!" ત્યાં જ શામ એ મા ને કહ્ુ,ં "મા, વનશાળમાં મારા વશક્ષકની વષાગાંઠ છે અને દરે ક વવદ્યાથીઓ ભેટ લાવવાનાં છે , તો હુ ં શું લઇ જઈશ?" મા ને ક્ષણ ભર માટે તો શું જવાબ આપવો તે ન સુઝયુ. તેણી ત્યાંથી હમેંશ મુજબ પજા ખંડમાં આવી, બે હાથ જોડીને પ્રભુને પ્રાથાના કરવા લાગી,

[28]

"હે કૃટણકનૈયા મારી પાસે તો કાઈ નથી હુ મારા પુત્રને શુ આપુ,ં હે મુરલીધર, મને માગા બતાવ." એમ રડતી કકળતી વવનવતી રહી. બીજે રદવસે સવારે શામએ માતાની સમક્ષ ભેટની માંગણી કરી. મા​ાઁએ વહાલ કરતા કહયુ "જો બેટા જયાંથી તુ વનશાળે જાય છે ત્યા વચ્ચે એક વનર્જન માગા આવે છે ત્યાં એક તારો મોટો ભાઈ રહે છે જે તારા માટે ભેટ લઈને તારી રાહ જોતા હશે, અને જો ના હોય તો મોટેથી સાદ આપજે "મોટાભાઈ ઓ મોટાભાઈ" તારો અવાજ સાંભળીને મોટાભાઈ હાજર થઈ જશે" હોંશે હોંશે શામ વનશાળે જવાઉપડયો. માએ બતાવેલ રસ્તે ઉભો રહી સાદ દીધો, "મોટાભાઈ મોટાભાઈ તમે કયાં છો" પણ મોટાભાઈ દે ખાયા જ નહી શામ વનરાશ થઈ ગયો અને રડવાલાગ્યો. અહી શામની મા​ાઁ પભુને વવનવણી કરતી હતી "હે ભગવાન હે જગન્નાથ મારા પુત્રને વનરાશ ન કરજે"

[29]

ભુખી તરસી પ્રાથાના કરયે જતી "હેઈશ્વર મારી લાજ રાખજે" શામ સાદ પર સાદ આપતો રહયો, એટલામા દુર થી વાંસળીનો અવાજ સંભળાયો. શામને થયુ કે કદાચ આજ મારા મોટાભાઈ હશે. એકાએક મોટાભાઈ પાસે આવી ને શામને કહયુ "લે આ તારી ભેટ!!!" ભેટ હાથમા લેતા ફરીયાદ કરવા લાગ્યો "તમે ઘણા મોડા આવ્યા" કહેતા શામ ઝડપ થી વનશાળે પહોચ્યો.

ત્યાં મેજ પર જાતજાતની ભેટો પડી હતી. વશક્ષકે શામની ભેટ ખોલી ખોલતાની સાથેજ વશક્ષક તેમજ વવધાથીઓ હસી પડયા. કપડામા વીંટાળે લી એક નાનીસી મટુકી વાડકા સાથે હતી, જોઇને દરે કે શામની મજાક ઉડાવી. શામ નતમસ્તકે ઉભો રહી બધુ જોઈ રહયો હતો. વશક્ષકે શામને આમ ઉદાસ જોતાં પોતાની પાસે બોલાવીને મટુકીને ખોલવા માટે કહયુ. વશક્ષકે જોયુ તો મટુકી ખીરથી ભરે લ હતી. તેમણે એક વાડકામા થોડી ખીરનો સ્વાદ માણ્યો, ખીર ઘણી સ્વાદીટટ હતી. શામને ઉદે શીને કહયુ, "દરે કને થોડી થોડી આપ." શામ ખીર આપતો ગયો અને મટુકી ભરાતી ગઈ. કલાસના દરે કે દરે ક બાળકે ખીર ખાધી પણ મટુકી ખાલી ન થઈ. આખી વનશાળના બાળકોને

[30]

ખવડાવી પણ મટુકી ખાલી નજ થઈ. છે વટે વશક્ષકે બધાની સામે શામની ભેટ સૌથી ઉતમ ઘોવષત કરી. શામ ખુશ થતો ઘરે આવ્યો. મા​ાઁ એ પુત્રને

ખુશ જોઈ પુજાખંડમા જઈ ભગવાનનો

ુ થઈને ઢળી પડી. શામ અને તેના આભાર માની ઉઠવા જતા બેશધ વપતાએ તેણીને બેઠી કરી, શુધ્ધ્ધમાં આવ્યા પછી મા​ાઁએ વહાલ કરતા પછ્ુ,ં "બેટા તારા મોટાભાઈ કેવા દે ખાતા હતા.?" "મા​ાઁ, રં ગે શામળા મોઢા પર તેજ અને હાથમા વાસળી તેમજ માથા પર મોરપીંછની કલગી હતી" માતાની સમજમા બધુ આવી ગયુ.ં જે મટુકી ખાલી નહોતી થઈ તે શામના વપતા તેમજ માતા એ વપધા પછી મટુકી ખાલી થઈ ગઈ આવી હોય છે મા ની પ્રાથાના!!!!

--------------------------------------