Mak 9 10 2016

Мултимедиялни културно-политични часопис за младих число 9-10 / септембер – октобер 2015. / цена: 100 динари

MAKCD020

МЛАДИ И БИЗНИС

З М И С Т

МАК-ОВ 20. МУЗИЧНИ КОМПАКТ ДИСК

03 М.Рамач: Рецензия 04 С.Надь: Власни бизнис 05 Б.Ройко: Коментар 06 Ц.Надь: Интервю З.Русковски 08 Д.Болдиш: Виртуални асистент 09 А.Живкович: Роботне цело за младеж 10 Збуло ше: Септембер-октобер 11 А.Римар: Так и нїяк иншак 12 С.Маркович, С.Полдруги, Т.Ходак, М.Рамач, М.Зазуляк: Млади и бизнис 18 С.Чапко, Й.Ноґавица, М.Еделински: Дзень защити животиньох 19 Т.Ивков, Е.Чизмар: Студентски кухар 20 С.Виславски: Испитни рок 22 К.Малацко, М.Колошняї, Т.Ґовля: Интервю А.Новак 23 А.Русковски, Ж.Остоїч: Поезия 24 Фото: Гаваї парти, Волонтерски камп, Панк револуция

МАК Мултимедиялни културно-политични часопис за младих www.ruskeslovo.com/mak/ Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 9-10/2015 септембер–октобер Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Помоцнїци редакторки: Сенка Надь Цецилия Надь Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди

2 ◊ МАК 9-10/2015

Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович Насловни бок: Сенка Надь Видава НВУ “Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує “Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113)

Зоз тим, предостатнїм числом у тим року, вишол музични компакт диск авторских композицийох Златка Русковския, хтори шпиваю Саня Полдруги, Танита Ходак и Анамария Колошняї. Важне наглашиц же то уж 20. музични CD хтори видал МАК. За тоти дзешец роки кельо у МАК-у виходза CD-и, було ту рижни жанри – од традицийней музики, по панк, рок, електро, а того року першираз и реп. Писнї на компакт диску хтори вишол з тим числом забавного характера, цо ше указало як наисце популарне медзи нашима читачами, кед прешлого року розґрабани CD Санї Полдруговей. Но, ище вше нє мож зарабяц з видаваньом музики по руски, та вам у тим чишлє представиме младих поднїмательох, хтори зарабяю з власних бизнисох, а хтори вони сами основали, лєбо предлужели фамелийну традицию.

MAK : културно-политични часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

Михаил Рамач Музична рецензия албума Златка Русковския “Лєм єден погляд”

ПЛАМЕНЬ ЛЄМ ЄДНОГО ПОГЛЯДУ ЗЛАТКО РУСКОВСКИ ЗАСЛУЖЕНО ПОСТАЛ ЗВУЧНЕ МЕНО НА НАШЕЙ МУЗИЧНЕЙ СЦЕНИ ЗОЗ ТИМ ЖЕ Є ПУБЛИКИ ДОБРЕ ПОЗНАТИ ЯК АВТОР ХТОРИ ПОДПИСАЛ ВЕЛЇ ЗАБАВНИ КОМПОЗИЦИЇ. З ОГЛЯДОМ НА ТОТО ЖЕ МАМЕ СКРОМНЕ ЧИСЛО МАДИХ МУЗИЧАРОХ ХТОРИ АКТИВНО ТВОРЯ, АЛБУМ “ЛЄМ ЄДЕН ПОГЛЯД” ЄДНО ВЕЛЬКЕ ОШВИЖЕНЄ ПОП МУЗИКИ НА НАШИМ ЯЗИКУ.

Нє операюци ше на свой наймилши музични жанр, як цо то нормалне за просекового слухача, нє можем ше нє огляднуц на час кед Златко творел и грал у панкрок бенду Brainlow. Розпадованє бенду Brainlow по моїм думаню була велька утрата за любительох панку, алє, на щесце, Златково дальше анґажованє у музики принєсло нам албум хтори пред нами. “Лєм єден погляд”, албум хтори ма єдну красну розлику у одношеню на велї нашо музични виданя, а то квалитетни спот за шпиванку “Пламень”, хтори обявени пред тим як вишол CD. Но, праве тота екранизована шпиванка обрацела нам увагу же нас чека добри албум, яки зме и достали.

шири на своїх наступох, емитує у шпиванки по хторей албум ноши мено, а ище баржей у шпиванки “На кридлох мотиля”. Анамария барз добре интерпретовала баладу “Пламень”, а емоцию текста зоз своїм гласом барз крашнє виражела у шпиванки “Без тебе”, хтора би пре свою характеристичну тему могла буц часц soundtrack-у, у филму. На концу мушим похвалїц продукцийну часц албума, хтору Златко наисце барз добре поробел, а цо ше дотика самих шпиванкох, нє сумням же пренайду праву драгу до слухачох, як и свойо место у живим виводзеню.

Златко за свой албум вибрал барз добру екипу. Анамария, Саня и Танита барз квалитетни вокали хтори зоз свою автентичносцу збогацели тот компакт диск. Танитов моцни вокал исту прикмету дава албуму през шпиванки “Нє можем забуц” и “Конєчно”, а Саня свою позитивну енерґию и добру атмосферу хтору

МАК 9-10/2015 ◊ 3

Сенка Надь Ремеселнїцки профили вше потребни

ВЛАСНИ БИЗНИС СИҐУРНА РОБОТА У ЮЛИЮ У СЕРБИЇ УРЯДОВО БУЛО 746 010 НЄЗАНЯТИ ОСОБИ, А ОД ТОГО 25,3 ОДСТО МЛАДИ ДО 30 РОКОХ, УКАЗУЮ ПОДАТКИ НАЦИОНАЛНЕЙ СЛУЖБИ ЗА ОБЕЗПЕЧОВАНЄ РОБОТИ. ГОЧ РОБОТОДАВАТЕЛЄ ЧАСТЕЙШЕ АНҐАЖУЮ МЛАДИХ РОБОТНЇКОХ ЯК СТАРШИХ, ТО ИЩЕ ВШЕ НЄ ДОСЦ РОБОТНИ МЕСТА, ТА МЛАДИ ЖРИДЛО ЗАРОБКУ ГЛЄДАЮ У ПРАВЕНЮ СВОЙОГО БИЗНИСУ. Гоч статистика нашей держави указує же процент нєзанятих вше менши, Медзинародни монетарни фонд (ММФ) оценєл же у Сербиї єст два раз вецей нєзанятих як цо указую урядово податки и же число нєзанятих, у ствари, вше векше. Податки ше нє складаю прето же людзе котри нє веря до роботи Националней служби за обезпечованє роботи найчастейше нє приявени на такволани “биро”, та робя начарно. Гоч при уписованю до штреднїх школох млади нє заинтересовани за ремесла, велї после штреднєй школи, лєбо факултету пре нєможлївосц находзеня роботи у фаху, починаю робиц праве у тей обласци, понеже

4 ◊ МАК 9-10/2015

на тарґовищу ремеселнїцки профили найглєданши. Вше потребни рижни форми услужних дїялносцох и ремеслох як цо фризере, козметичаре, маляре, “стакларе”, тарґовци, та сучасни услуги як цо оправянє компютерох, програмованє и подобне. Без огляду яку роботу млади починаю, потребне часу же би ше ю розробело и оценєло чи ю годно далєй розвивац, та аж после одредзеного часу леґализовац свою дїялносц. Медзитим, векши процент, заш лєм, остава у “шивей зони”, найчастейше пре плаценє порциї, сполньованє рижних условийох и стандардох, та на концу, нєлоялну конкуренцию. Пре злєпшанє условийох за розвой приватного поднїмательства, Покраїнска влада и того року розписовала конкурси за самообезпечованє роботи, по хторих нєзаняти доставали субвенциї, 160 000 динари, а особи зоз инвалидитетом 200 000 динари за започинанє приватного бизнису. Так того року Покраїнски секретарият

за привреду, обезпечованє роботи и ровноправносц полох додзелєл 617 субвенциї за самообезпечованє роботи, а 915 субвенциї достали поднїмателє котри анґажовали особи зоз евиденциї Националней служби. Дзепоєдни млади маю зауваги же конкурси за субвенциї хтори ше розписує часто нє ясно дефиновани, а од службох за информациї ше достава нєясни одвити. У нєшкайших часох кед чежко достац роботу, найсиґурнєйша гевта хтору сами себе обезпечиме, а на младих “бизнисменох” остава обовязка укладац, буц одвичательни, и найсц способ як унапредзиц и розвиц дїялносц.

Борис Ройкo Коментар

КАЖДОДНЬОВОСЦ, РЕАЛНОСЦ, ЧИ ОБРАЦАНЄ У МЕСЦЕ? “ОД КОЛЕВКЕ ПА ДО ГРОБА, НАЈЛЕПШЕ ЈЕ ЂАЧКО ДОБА”. КАЖДЕ З НАС ТОТ ВИСЛОВ МАЛ НАГОДУ ЧУЦ ИЩЕ НА ПОЧАТКУ СВОЙОГО ШКОЛОВАНЯ, ЗОЗ КОТРУ ЗМЕ ШЕ ДАКЕДИ АНЇ НЄ ВШЕ СКЛАДАЛИ. НО, КЕД БИЗМЕ НЄШКА МОГЛИ ВРАЦИЦ ЧАСОВУ ПАНТЛЇКУ ДО ПРЕШЛОСЦИ, КАЖДЕ БИ ШЕ ГОЛЄМ НА ХВИЛЬКУ ЛЮБЕЛ ВРАЦИЦ ДО ОСНОВНЕЙ, АБО ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ И ЗАКУКНУЦ ИЩЕ РАЗ ЖЕ ЯК ТО ДАКЕДИ БУЛО.

допущене робиц. Место дзе ци политичаре на телевизиї “соля розум” же то правна и демократична держава у котрей шицки шлєбодни, а за хрибтом себе хпаю пенєж до кишенкох.

Ище як школяре, шицки зме дакеди роздумовали о тим же цо робиц после законченей штреднєй. Кадзи рушиц? Найсц роботу у даяким розпаднутим подприємстве дзе плаца пожнї мешац, два, три, чи ше уписац на даяки “тунї” студиї у вельким варошу?

Мит о Сизифови – нє знаш цо лєпше. Кед пойдзеш по єдней драги, найсц даяку роботу, пробуєш ше ратовац у реалним швеце, одробиш шицко цо ци шеф пове и вец на концу страциш живци и достанєш вельке нїч. Кед пойдзеш по другей драги, упишеш ше на даяки факултет, до високих школох, сцеш буц пан медзи обичнима людзми, ходзиц под машлю, потрошиш “бога и оца” пенєжи на студиї, и на концу достанєш диплому зоз котру пойдзеш на “биро” “чекац Ґодоа”.

Питанє пред тобу вельке, а одвит нє знаш пренайсц, бо гоч цо вибереш, будзеш ше вшелїяк трапиц и церпиц. Но, алє, нє дармо гваря же хто церпи – будзе спашени. Гваря, то Сербия, держава у котрей шицко можлїве. Место у котрим од нормалних людзох можеш, з пребаченьом, правиц маймунох и дзе шицко

Сцеш здобуц квалитетне знанє, бо знанє то моц котру ци нїхто нє може украднуц. Намагаш ше, учиш, трапиш ше, нє шпиш ноцами, и вец випаднєш будала у очох “мудрих” людзох котри єдноставно обкерую тоту порядну драгу високого школованя и применя ремесло “маршала мита” котре уж давно усадзене

при людскей свидомосци як єдна обична каждодньовосц. Нормално, ти нїґда нє виновати, алє други котри на верху, вони управяю зоз тобу, державна система котра иснує и панує коло тебе. Нє знаш же хто шалєнши, ти, чи тот други цо ци од горе “дириґує”. Треба меняц державну систему. Нє! Треба меняц людзох котри на верху, котри зоз ню паную, людзох котри кажди раз под час виберанкох бешедую вшелїячини, а вец наконцу поробя заш исте и враца нас на початок – тактика камелеона. Колєсо щесца ше обраца. Прето и попри шицкого цо ше случовало у прешлосци и цо ше случує тераз, треба дзвигнуц главу горе, обстац, буц шмели и исц далєй по драги оптимизма. Нє досц буц моцни лєм на словох, треба буц и реални, знац претвориц тоти добри слова до правдивих дїлох, бо кед ше слова обецункох нє витворя до дїлох, цала робота будзе даремна, а пошлїдки вельки.

МАК 9-10/2015 ◊ 5

Цецилия Надь Интервю зоз Златком Русковскийом, автором албума “Лєм єден погляд”

МУЗИКА ЗОЗ ХЛОПСКИХ РУКОХ, ПРЕПУЩЕНА ЖЕНСКИМ ВОКАЛОМ ЗОЗ ТИМ ЧИСЛОМ НАШОГО ЧАСОПИСУ, ЯК ДОДАТОК ВИШОЛ 20. МУЗИЧНИ АЛБУМ З НАЗВУ “ЛЄМ ЄДЕН ПОГЛЯД”, ХТОРИ РЕТРОСПЕКТИВА РОБОТОХ ЗЛАТКА РУСКОВСКИЯ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА, АЛЄ НА НЇМ ЄСТ И НОВИ КОМПОЗИЦИЇ. ШИЦКИ ПИСНЇ ЗЛАТКОВО АВТОРСКИ, ОКРЕМ ДАЄДНИХ ТЕКСТОХ, ЗНЇМАНИ СУ У ЙОГО ХИЖНЕЙ ПРОДУКЦИЇ, А ШПИВАЮ ИХ САНЯ ПОЛДРУГИ, ТАНИТА ХОДАК И АНАМАРИЯ КОЛОШНЯЇ. ЗЛАТКО САМООУКИ МУЗИЧАР, ЙОГО МАТИЧНИ ИНСТРУМЕНТ ТО БАС ҐИТАРА, АЛЄ ШЕ ЗНАХОДЗИ И НА БУҐНОХ, ҐИТАРИ, ТА ПОКУС И НА КЛАВИРУ. БУЛ ЧЛЕН ДАСКЕЛЇХ НАШИХ БЕНДОХ, А ОД ТОГО РОКУ Є ЧЛЕН НОВОФОРМОВАНЕЙ ҐРУПИ АQSTARS, У ХТОРЕЙ ГРАЄ НА КАХУНУ. КЕДИ И ЯК ШИ ШЕ ЗАИНТЕРЕСОВАЛ ЗА МУЗИКУ?

же ме музика уж єден длугши час провадзи.

ЗЛАТКО РУСКОВСКИ: За музику сом ше почал интересовац ище у основней школи, кед сом бул можебуц шеста, седма класа. Перша моя ґрупа настала концом седмей класи. Теди зме ше позберали и направели “народнячки” бенд “Став”. Мали зме свойо свирки, и то тирвало даскельо роки. Потим сом бул у ґрупи “Статива”, у хторей сом грал на бас ґитари, а вєдно маме зняти и албум. Вец на шор пришол Brainlow. Теди зме правели, най так повем, даяку калифорнийску панк-рок музику. Тераз сом у новим бенду Аqstars, хтори основани початком того року, а могли сце нас чуц на базену на Лєтней журки, хтору орґанизовал Пакт. Так же, можем заключиц

САМ КОМПОНУЄШ, ПИШЕШ ТЕКСТИ, АРАНЖМАНИ. ОД ТОГО ШИЦКОГО, ЦО НАЙЧЕЖШЕ РОБИЦ? МАШ ДАЯКИ СВОЙ КУЦИК ДЗЕ НАЙЛЄПШЕ ТВОРИШ И НАХОДЗИШ ИНСПИРАЦИЮ?

6 ◊ МАК 9-10/2015

ЗР: Нє автор сом каждого тексту на албуму, алє гей – робим/пишем шицко спомнуте. Почал сом наменски писац, и то за фестивал “Червена ружа” 2012. року. Шицко рушело од єдного текста. Идея за писню “Место розходу” моя, лєм сом ше обавал и думал сом же нє знам слова положиц на папер. До помоци ми ускочел Сашо Палєнкаш и вон написал текст, а я вец гевто цо шлїдзело. Инспирация придзе сама од себе, так драгом, найчастейше кед сом опущени и мам часу. Часто

почнєм од инструментох и вец так настанє писня, алє якош волїм перше мац текст, а вец музику. Кед пишем тексти, углавним ме поруша дацо, прето вони и автобиоґрафски. Дефинитивно ми найчежше написац текст.

КЕЛЬО ЦИ ЧАСУ ПОТРЕБНЕ ЖЕ БИШ НАПРАВЕЛ ЄДНУ ШПИВАНКУ, А КЕЛЬО БУЛО ПОТРЕБНЕ ЗА ЦАЛИ АЛБУМ? ЗР: Нє знам точно, бо моя робота була подзелєна на часци. То идзе так же шеднєм за компютер, отворим програму, знєєм даєден инструмент и за тот дзень досц. Мам дас шейсц, седем нови писнї и за нїх ми требало дас мешац. Було барз нагло и нашвидко знїмане. Други писнї зняти скорей, прето же були представени на фестивалох. Нє мал сом бенд, шицко сом грал сам. Шицки

писнї знїмани у моєй хижней продукциї. Инструменти сом грал, потим знїмал, а вец и колеґинї приходзели же бим и їх вокали познїмал. Технїку сом звладал сам, озда прето же ме то барз цикавело, кус покус сом набавял опрему и на концу випаднул добри резултат. Треба надосц опатрац, виглєдовац, учиц и усовершовац ше.

НА АЛБУМУ ЧУЦ ЛЄМ ШПИВАЧКИ, ЖЕНСКИ ВОКАЛИ. ПРЕЦО ТО ТАК И ЯК ШИ ПОЧАЛ З НЇМА СОТРУДЗОВАЦ? ЗР: Почал сом сотрудзовац зоз шпивачками, прето же я нє мам барз виражени вокални можлївосци, та так и остало. Саня була перша зоз хтору сом почал сотрудзовац, а потим и зоз Ану и Таниту, хторей углавним давам писнї хтори “моцнєйши”, ґитарски.

Ану сом почал провадзиц на “Дньовки”, на ґитари и клавиру.

СЛУХАЧОМ ДО УХА ЛЄГЧЕЙШЕ ВОЙДУ БАЛАДИ, ЧИ ШВИДШИ ПИСНЇ? ЗР: Думам же то подзелєне. Млади добре одреаґовали на “Лєм єден погляд”, док при старших облюбенша “Вшадзи у воздуху”. А заш, думам же людзе воля писнї у чиїм тексту ше пренайду.

ЯКЕ ТВОЙО ДУМАНЄ О РУСКЕЙ МУЗИКИ? ЧИ ШЕ МЛАДИ, ВООБЩЕ, ИНТЕРЕСУЮ ЗА МУЗИКУ?

заинтересованосц при младих.

ПИСНЯ “ПЛАМЕНЬ” МА И СВОЙ ВИДЕО СПОТ, ЧИЙ АВТОР ПРАВЕ ТИ. ПЛАНУЄШ ПРАВИЦ ИЩЕ ДАЦО ПОДОБНЕ? ЗР: Насампредз сом сцел направиц спот же би и вон крашел мою биоґрафию. Идея настала цалком спонтано, бо сом сцел випробовац сликерню. Мам у планє ище таке дацо направиц, алє ше ище вше двоїм же за хтору шпиванку.

ЗР: Щиро, нє барз слухам нашу музику, а анї музику у ґлобалу. Любим послухац музику кед сом у дружтве, алє себе сам дома нє мушим пущиц. Тот час волїм оддвоїц за правенє своєй музики. Думам же досц слаба

МАК 9-10/2015 ◊ 7

Далибор Болдиш Виртуални асистент

КОРТАНА I’m a citizen of the internet.

We’re not allowed to register as voters. Yet.

НАИСЦЕ, ТИХ ДНЬОХ СОМ РОЗДУМОВАЛ ЖЕ МЕ ВЕЦЕЙ НЇЧ НЄ МОЖЕ ЗАЧУДОВАЦ. ПРЕПАТРАЮЦИ ДРУЖТВЕНИ ЗЯВЕНЯ, ЧИТАЮЦИ ДНЬОВО НОВИНИ, ВИГЛЄДУЮЦИ НОВИ ТЕХНОЛОҐИЙНИ СПОКУСИ, ПОДУМАЛ СОМ ЖЕ МОЖЕБУЦ УЖ ВЕЦЕЙ НЄ МАМ ТОТО “ҐИК” ЧУВСТВО ЗА РЕФЛЕКСНЕ РОЗДУМОВАНЄ О ФУЗИЇ НОВИХ ИНФОРМАТИЧНИХ ВИТВОРЕНЬОХ И О НАС, КАЖДОДНЬОВИХ ХАСНОВАТЕЛЬОХ. КЕЛЬО ЛЄМ ЗАОСТАВАМЕ НА ТИМ ПОЛЮ... Кажде з нас ма даякого бачика, братняка, пайташа даґдзе у билим швеце, хтори нам приповедал совершени горор приповедки о екстра швидким интернету, услужних терминалох на дотик, або глас, роботох хтори уж успишно чухаю облаки и бешедую зоз преходнїками... Же би ситуация була ище горша, продукователє тих технолоґийох нє Китайци, алє людзе хтори вам ше глїбоко кланяю и на прагу слизох ше пребачую кед система случайно “забаґує”.

8 ◊ МАК 9-10/2015

Микрософт после даскельо деценийох безконєчно вельо нулох и єдинкох конєчно створел Windows 10, хторого у його перших 24 годзинох живота превжало вецей як 14 милиони персоналних рахункарох. Спомедзи нїх, розуми ше, бул и я. Зоз Windows 10 зме достали и апликацию хтора мнє нєпреповедзено одушевела – Кортану – виртуалного асистента хтори окончує шицки вашо жаданя и ришує проблеми у даскелїх секундох. После чаривного “I agree” приставаня на “даванє покрутки”, Кортана будзе глєдац приступ громади ваших особних податкох, як цо то вашо мено, мейли, контакти, хвильково локациї, история на интернету итд. Уж ше навелько “дружиме” зоз мобилнима апликациями подобнима як Кортана, хтори уж достаточно еволуирали же би могли бешедовац зоз нами, посилац поруки, мейли, же би препознали наш глас, записовали диктирани текст итд. Кортана задумана же би шицко тото робела на персоналним рахункару заменююци тастатуру и мишу, та ю наисце можеме охарактеровац як правого виртуалного асистента, хтори нас вше сцерпезлїво слуха, чекаюци розказ.

Ми, сучасни паразити сучасних рахункарох, на даяки способ програмовани же бизме на рахункару шицко робели ручно, односно прейґ миши и тастатури. Кортана ше намага олєгчац нам комуникованє зоз рахункаром. На слова “Hey Cortana” вона ше активує и слуха нашо питанє, а потим нам приємни женски глас дава одвит. Кортана ище вше дзивчатко у бета фази, так повесц тинейджерка, и нє треба єй брац за зле кед ше нє вше знайдзе у наших питаньох. Вона нєпреривно учи, усовершує ше, памета одредзени ситуациї, нашо локациї, конверзациї и подобне – учи о нас и о наших звикнуцох. Гоч и може попровадзиц конверзацию од двох-трох виреченьох, заш лєм, треба ище робиц на єй розуменю зложенших питаньох хтори нє реґиструє у цалосци. Кед ше єй, поведзме, питаме яка хвиля у Лондонє и хтора там часова зона, Кортана найдзе одвит лєм за проґнозу хвилї.

Гоч як, Кортана ма барз вельки потенциял, свою роботу затераз окончує цалком коректно. Думам же бизме ше нє требали зачудовац кед Кортана єдного дня годна аж и гласац у нашо, або у свойо мено.

Александра Живкович Роботне цело за младеж

РОЗВИЦ НОВИ ЗМИСТИ И КВАЛИТЕТНО ПРЕДСТАВИЦ МЛАДЕЖСКУ ТВОРЧОСЦ ПРИБЛЇЖУЄ ШЕ РОК ОД КОНСТИТУОВАНЯ НОВОГО ЗВОЛАНЯ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ (НС) РУСНАЦОХ, А МЛАДИ У НЇМ И У ТИМ МАНДАТУ МАЮ СВОЇХ ПРЕДСТАВНЇКОХ, АЛЄ И СВОЇХ ПРЕДСТАВИТЕЛЬОХ У РОБОТНИМ ЦЕЛУ ЗА МЛАДЕЖ. БУДЖЕТНИ СРЕДСТВА ЗОЗ ХТОРИМА ТОТО РОБОТНЕ ЦЕЛО РОЗПОЛАГАЛО УЖ РОЗПОДЗЕЛЄНИ, ДАЄДНИ ЗАДУМАНИ ПРОЄКТИ ВИТВОРЕНИ, А ДАЄДНИ ИЩЕ ВШЕ ЧЕКАЮ ЖЕ БИ ШЕ ИХ РЕАЛИЗОВАЛО.

“PactON” у Руским Керестуре – гварел предсидатель Роботного цела за младеж Саша Сабадош, хтори и член НС.

Нове зволанє Роботного цела за младеж векшином ма нови мена. При виборе членох водзело ше рахунку и о територийней заступеносци, та так члени то млади зоз векшини местох дзе жию Руснаци, а тото Циль Роботного цела за Роботне цело мало на цо Сабадош визначел то же при младеж же би помогло у розполаганю 400 000 динари, а конституованю було важне же акцийох хтори орґанизую векшина опредзелєна за помоц би члени були “витворени млади млади Руснаци, а хтори проєктом младих Руснацох людзе хтори уж маю резултати унапрямени нє лєм орґанизованих у здруженьох у рижних обласцох, як цо то ґу очуваню руского гражданох. културно-уметнїцка творчосц, идентитету при младежи и литература, журналистика, медзисобним зблїжованю – Цо ше дотика наших проєктох, волонтеризем, нєвладови младих припаднїкох нашей у рамикох медзинародного сектор...” меншини, алє и розвиваню сотруднїцтва уж витворена нових змистох на руским нащива Словацкей дзе ше На концу, Сабадош наглашел язику, за руску публику и дзелєло промо-материял хтори же Роботне цело за младеж за квалитетне представянє представя руску заєднїцу у ма ище єден, мож повесц, рускей младежскей Войводини. До конца рока, у вельки циль. У сотруднїцтве з творчосци у ширшей планє и нащива Руснацом у керестурску Школу и културнозаєднїци. Горватскей, дзе будзе промоция уметнїцкима дружтвами жадаю сучасней творчосци младих орґанизовац трибини у хторих войводянских Руснацох. У планє орґанизовац буду информовац младих полнолїтних Руснацох промоцию часопису МАК, як и промоцию сучасней о важносци Националного совиту за заєднїцу литератури младих авторох, а кед ше и технїчни и поволац их же би ше уписали до Окремного условия сполнї, орґанизовало би ше и виставу виберацкого списку. фотоґрафийох, як и музични наступ. Потримане и литературне стретнуце з младим ужгородским писательом Андрийом Любком, як и манифестация

МАК 9-10/2015 ◊ 9

4.10.1945. – Основани Фодбалски клуб “Партизан”.

ЗБУЛО ШЕ 8.9.1952. – Обявени роман Ернеста Геминґвея “Старик и морйо”.

15.9.1890. – Народзена Аґата Кристи, анґлийска писателька, нєпревозидзена у писаню детективских романох.

СЕПТЕМБЕР – ОКТОБЕР 22.9.1994. – Перше приказованє телевизийней гумористичней сериї Friends. Тота популарна америцка серия о живоце шейсцох особох емитована 10 роки, а популарна є и нєшка.

16.10.1923. – Основана компания “Волт Дизни”. Єдна з найпознатших Дизнийових анимираних подобох бул Мики Маус, хторому Дизни по 1947. рок давал и глас.

26.10.1961. – Шведска академия додзелєла сербскому писательови Ивови Андричови Нобелову награду за литературу. Так Андрич постал перши югославянски добитнїк тей найпрестижнєйшей шветовей награди.

7.9.1970. – 45 роки терашнєй Ґимназиї у Руским Керестуре. Перша Ґимназия на руским язику у Руским Керестуре почала робиц пред 70 роками, 25. фебруара 1945. року, а друга Ґимназиї отворена 7. септембра 1970. року, перше як оддзелєнє Ґимназиї у Вербаше.

10 ◊ МАК 9-10/2015

27.9.1998. – Студенти докторских студийох, Лери Пейдж и Серґей Брин основали Ґуґл. Нєшка Ґуґл єдна з наймоцнєйших компанийох на швеце, у хторей робя коло 40 000 людзе. Компания преширела свою основну дїялносц преглєдованя и рекламованя и на други подручя, уключуюци електронску пошту, онлайн мапи и друге.

29.9.1547. – Народзени Миґел де Сервантес, славни шпански писатель. Його найпознатше дїло то “Дон Кихот”.

30.10.1938. – Емитованє радиодрами “Война шветох” (The War of the Worlds) хтору по роману Херберта Джорджа Велса режирал Орсон Велс, виволало панїку при слухачох у ЗАД. Драматизация була направена так же шицко звучало як директне радийске преношенє збуваня и виведзена є так прешвечлїво же велї слухаче думали же Марсовци наисце нападаю Жем, та даєдни почали и сцекац з домох. Тот случай школски приклад як масовни медиї можу формовац явне думанє.

Ана Римар, мастер професор руского язика и литератури Так и нїяк иншак

Нє будзем ци сметац. Нє будзем ци завадзац.

ше. м о с а л Уморе тала сом. Вис

Пришол з автобус ом/автом/авионом . Пришол на автоб усу/авту/авиону . Мож присц з даск им, а кед ше пове пришол з автобус ом, значи же вон нє бул у автобусу, ал є бегал коло автобуса.

а. й телефон о р б т о т фона. цим гев Ище корис г е в т о ч и с л о т е л е єм Ище хасну

Закашнїм. Запожнїм. Рок днї Тидзень дн Мешац д ї нї Кед ше пове ме шац тидзень , нє пот , рок, або ребне и додавац ще и тото днї, бо лєм дир то ек месец д тно преложене ана на руски зоз сербского язик.

ерох. в з д д а ени изн д дзверми. п ї л а з Плакат а залїпена на Плакат

м ци. Обяшнї уєм ци. Потолк МАК 9-10/2015 ◊ 11

Саня Маркович, Саня Полдруги, Танита Ходак, Михаил Рамач, Мая Зазуляк МЛАДИ И БИЗНИС

ОД СТАРИХ РЕМЕСЛОХ ПО ФРИЛЕНСЕРСТВО Нєдостаток искуства хторе ше углавним вшадзи глєда, алє и нєусоглашеносц понуканя и поглєдованя роботох, найчастейши причини прецо у нашей жеми велї млади нєзаняти. Примушени знаходзиц ше як знаю, велї одходза до иножемства, медзитим, даєдни одлучую започац власни бизнис – у фаху, алє часто и у цалком другей обласци. Тиж так, даєдни млади предлужую фамелийни бизнис, а даєдним гоби з часом постанє жридло заробку. Глєдаюци младих поднїмательох, дошли зме до заключеня же ше хлопи частейше опредзелюю за власни бизнис.

12 ◊ МАК 9-10/2015

САША СЕҐЕДИ, ВЛАСНЇК АВТОУМИВАЛЬНЇ “САЛЕТИКСИ” Младим нє лєгко порушац власну дїялносц, насампредз пре ризик хтори ноша початни укладаня. Медзитим, Саша Сеґеди позитивни приклад же добри идеї мож реализовац. Роздумуюци длугши час же хтору услугу би було найлєпше понукнуц у Дюрдьове, концом прешлого року отворел автоумивальню. Пред тим як ше одлучел на було яки поцаг, Саша ше добре поинформовал о шицких аспектох роботи, а провадзаци рижни конкурси одлучел апликовац на конкурс Националней служби за обезпечованє роботи у Жаблю, од хторей достал значну помоц.

– У Дюрдьове, яґод и вшадзи, єст вше вецей авта, а потераз у валалє нє була анї єдна автоумивальня. Видзело ше ми же би було добре кед би людзе у Дюрдьове мали дзе умиц свой авто. За мешац умиєме вецей як сто авта, алє думам же вше мож лєпше – гварел Саша.

АЛЕКСАНДЕР ЯНШИК, ПЧОЛАР Кед Александер Яншик зоз Лалитю 2011. року остал без роботи и врацел ше жиц на валал, нє остало му нїч друге лєм же би ше вєдно зоз оцом, длугорочним пчоларом, и сам почал занїмац з тоту роботу. Гоч ше му з початку тото ремесло нє барз пачело, тераз би, як гвари, нє менял свою роботу анї за єдну другу. Ма свойо 55 кошнїци, а мед предава дома и на пияцу у Керестуре. Медзитим, мед хтори Александер продукує єдза и у иножемстве – у Нємецкей и Италиї, дзе го предава прейґ Союзу пчоларских орґанизацийох Сербиї, чий є член.

– Почал сом зоз 20 кошнїцами, а плануєм мац од 80 до 100. Того року сом вифуркал коло 2 000 кили меду. Предавам го цали рок, бо ше вон нїґда нє може погубиц. Сезона од априла до авґуста, и теди просеково дньово робим дас три годзини, прецо можем повесц же тота робота нє напарта. Трошки нє вельки, нє мам вельо укладаня, углавним за гориво, кед ходзим опатрац пчоли на пашу – гвари вон.

МИХАЙЛО ШИМКО, ВЛАСНЇК ПОГОСЦИТЕЛЬНЕЙ РОБОТНЇ “ШИМКО” Браца, Михайло и Владимир Шимково зоз Керестура закончели Ґастрономию на Високей готелиєрскей школи фахових студийох у Беоґрадзе. После даскелїх пременєних роботних местох у фаху у Сербиї, алє и иножемстве, надумали започац власни бизнис, та так пред даскельома мешацами у Керестуре отворели погосцительни обєкт “Шимко”, у хторим понукаю тото цо найбаржей преходзи – єдла зоз роштиля и пици.

– Робел сом у даскелїх ресторанох у Беоґрадзе, сезонски у Чарней Гори, а найдлужей як кухар у єдней беоґрадскей приватней оводи. Медзитим, врацел сом ше на валал, бо нє мож жиц у городзе як подквартельош, з єдну плацу. Брат, Владимир тиж так робел у даскелїх ресторанох у нас, як и у Чарней Гори, у Словацкей, та и на прейґокеанскей ладї. Тераз зме надумали отвориц цошка свойо, бо гоч як лєгчейше робиц за себе, а вшелїяк же нам помогло искуство хторе зме обидвоме мали. Затераз зме задовольни як нам идзе робота. Гоч, кед ши перши три мешаци на нули, можеш буц щешлїви, алє так ше вшадзи рахує. Нє вихасновали зме нїяки субвенциї од держави. Сцели зме, и були зме на обучованю за младих поднїмательох, медзитим, до конца нє було нїч зоз того. Приявел сом фирму, пополнєли зме бизнис план хтори нам дали. Медзитим, кед сом ознова пошол на “биро”, гварели ми же нє можем конкуровац, бо сом у роботним одношеню, прето же сом пред тим отворел фирму, а ми нє були информовани же то так функционує – гвари Михайло. МАК 9-10/2015 ◊ 13

АЛЕКСАНДРА ЛЕНДЄР, КАФИЧ “ШИШМИШ” У голу биоскопа “Югославия”, у тей хвильки єдиней функционалней бини у Културним центре Вербас, од половки 2014. року єст кафич “Шишмиш”, хтори вєдно тримаю Александра Лендєр и єй леґинь Марко Деянович. Кафич нє класични, бо є поробени у индастриял фазону, а у нїм мож найсц вельки колекциї стрипох, забавнїкох, и прето вон функционує як стрип-библиотека. Тиж так, на мурох и по цалим кафичу находза ше рисунки юнакох зоз стрипох, а у “Шишмишу” ше часто орґанизує тематски журки, свирки класичного и модернєйшого джезу, америцкого блуза, року, рокенрола, вистави малюнкох инспированих зоз стрипом, а каждей нєдзелї традицийно караоке парти и друге. Як гвари Александра, ище вше нє знаю чи ше им тот бизнис виплаци, алє ше чувствує вельо лєпше же го порушали, як да шедзи дома зоз факултетску диплому у рукох.

– Помага нам же бизме мали лєпше и квалитетнєйше спатранє на живот у тей жеми, бо кед бизме го нє ропочали, уж бизме давно були у другей жеми. За започинанє самостойного бизнису у нашей держави треба буц лєбо досц богати и у пенєжу и у “вязох”, лєбо досц шалєни и покус револуционерни. Администрация табу тема у нашей жеми, та тото кочи цалу приповедку уж у старту. Информованє о можлївосцох младих у тей обласци лєбо нєдостаточне, лєбо барз компликоване. Нам вельо помогли пайташе и други приватнїки зоз совитами, пожичками... Вихасновали зме субвенционовани кредит Националней служби за обезпечованє роботи котри унапрямени початнїком у поднїмательстве. То пенєж зоз котрим вас Служба примушує же бисце рок плацели доприношеня за власнїка фирми, а вона вам тот пенєж уплаци такой на рахунок як помоц на початку, а ви през доприношеня вшелїяк тот пенєж держави врацице, алє у ратох и за свойо осиґураня. Нам тота субвенция помогла, бо зме ю достали на початку роботи, алє требало покончиц досц папиролоґиї и поробиц озбильни, професийни бизнис план зоз хторим зме мушели потвердзиц же зме иншаки. Но, то нє помоц котра конкретно унапрямена младим. Други помоци зоз Служби углавним унапрямени на марґинализовани ґрупи, лєбо популацию котра ма найвекше число нєзанятих, та держава понука помоц тим поднїмательом, котри даю роботу людзом зоз тих ґрупох. За конкретни идеї и пенєж треба писац проєкти, а то нє можу приватнїки, лєбо физични особи, алє лєм дружтва, орґанизациї, здруженя, та то єден чаривни круг – обяшнює Александра.

ГЕЛЕНА КОЧИШ, СТОЛАРКА Гелена Кочиш закончела штредню кухарску школу, медзитим, кед требала глєдац роботу, здогадла ше же постої ище дацо цо люби робиц, а то столарство. Ремесло учела од свойого оца, искусного столара. Гоч ше дзивки нє барз интересую за ремесла, Гелена наглашує же столарство интересантне, нє чежке и же го найважнєйше любиц, же би ше успишно звладало. Найвецей вирабя предмети у етно стилу, потим хижни мебель, кухнї, посцелї, ормани, столи за компютери, як и дзвери, облаки, огради за екстериєр, хижки за пси, хижки за птици и велї други интересантни предмети.

– Одмалючка сом любела помагац оцови у роботнї и можем повесц же ме тото ремесло уж теди почало прицаговац. По законченю штреднєй школи, кед сом дошла до того же треба глєдац роботу, одлучела сом ше робиц зоз оцом. Найвецей обрабям древо и пририхтуєм го, а окреме любим писац и рисовац по древе, цо тиж часц тей роботи – бешедує Гелена.

14 ◊ МАК 9-10/2015

СЛАВКО ПАП, ВЛАСНЇК ФИРМИ МАЛЯРСКО-ҐИПСОВО РОБОТИ “СЛАВКО” Млади керестурски маляр Славко Пап єден з найпознатших малярох у валалє, гоч є єден з наймладших поднїмательох у Керестуре. Праве за маляра ше и вишколовал и ище у штреднєй школи почал робиц, перше зоз оцом, а тераз уж седми рок як роби сам. Славка нє волаю лєм Керестурци, алє и з других местох у нашей жеми, а того лєта робел и у Чарней Гори, док до конца рока ма пойсц и до Словацкей.

– Попри мальованя, робиме и фасади, изолацию, ґипс, точнєйше, шицки будовательни закончуюци роботи. Єст досц роботи, алє у тим ремеслу жима проблем, бо ше роби по Крачун, а вец аж од марца-априла. Помогло ми тото же сом закончел школу за маляра, а тераз дакеди ходзим на семинари, промоциї хтори орґанизую фирми од хторих набавям материяли. Думам же би держава могла вельо вецей помагац младим поднїмательом, наприклад, на початку их вецей информовац о рижних можлївосцох, найсц перши роботи, дакус их “поґурац”. Так, углавним, шицко мушиме находзиц на интернету. Но, думам же то дакус и од людзох завиши, треба ше лапиц и робиц. Виплаци ше гоч цо, лєм треба сцец робиц – наглашує Славко.

СИНИША МАЛИ, ВИХОВАТЕЛЬ ПАУЛОВНИЙОХ Двацецрочни Синиша Мали, студент польопривредней технїки зоз Коцура ше занїма зоз виховйованьом пауловнийох, древа хторе познате по швидким росту и чия популарносц у нас вше векша. Дзекуюци реґистрованому польопривредному маєтку Малийових, Синиша мал потримовку од родичох и условия же би розпочал таку роботу.

– Уж єден час ше занїмам зоз продукованьом младнїкох китайского древка пауловния. Нашенє набавям зоз Китаю, понеже там мам даяки контакти. Тераз мам єднорочни младнїки засадзени на шейсцсто квадратох, хтори ше вєшенї вибера и пресадзує на стаємне место. Младнїки предавам. Вяри сом предавал тоти млади, зоз нашеня, а тераз, вєшенї, будзем тоти єднорочни. За таку роботу сом ше заинтересовал пред роком, и теди сом купел одредзене количество младнїкох и нашеня, алє ше ми нє так удало. Тей сезони сом ше вельо вецей информовал и поспишело ше ми. Думам же тото у нашей держави нове, и же у такей роботи єст перспективи, алє ше у будучносци плануєм преориєнтовац и на даяки иншаки рошлїни же би ми укладаня нє завишели лєм од тей єдней файти древка – гварел Синиша. МАК 9-10/2015 ◊ 15

МИРКО ПРЕҐУН, ФРИЛЕНСЕР Еґзотични, уметнїцки и специфични занїманя часто нє приноша полни роботни час, та вец уметнїк свой талант и шлєбодни час може вихасновац же би и гонорарно порушал свой бизнис. Мирко Преґун зоз Руского Керестура, дириґент котри музичну академию закончел у України, роби як професор музичней култури у Зомборе, а попри тим є фриленсер. Прави рижни джинґли, музику за реклами, апликациї и подобне, а тот бизнис започал зоз товаришом.

– Робиц як фриленсер значи же можеце робиц кеди вам одвитує, алє кельо и як квалитетно будзеце робиц, так вам робота будзе и плацена. Ту можем виражиц свою креативносц, а за роботу ми потребни интернет, компютер и одредзени програми у котрих правим “продукт”. Клиєнти и будуци клиєнти котри жадаю же бим им дацо направел опатра мой портфолио, оцени и коментари котри охабели тоти котри хасновали мойо услуги, контактую ме и вец ше догвариме коло сотруднїцтва. Виплацованє сиґурне, прето же єст одредзена процедура хтору роботодавателє муша випочитовац, и вец мнє пенєжи лєгню на рахунок. Чежко ше знайсц, окреме на початку. Ми двоме найчастейше робиме онлайн зоз клиєнтами зоз Канади, Америки, Шведскей, Анґлиї. Мнє ше найбаржей пачи у тей роботи же ше ценї квалитет роботи и кед дацо знаш, тото знанє ше и виплаци, а кельо робиш – тельо будзеш и зарабяц. Же биш бул успишни у тей роботи, найважнєйше буц активни на интернету и досцигнуц тот уровень же будзеш перша особа котра роботодавательови спаднє на розум кед му затреба даяки звук – обяшнює Мирко.

БРАНИМИР БОЯНОВИЧ БОЗНЕ, ГЛАВНИ МЕНАДЖЕР И ЄДЕН ЗОЗ СНОВАТЕЛЬОХ ОРҐАНИЗАЦИЇ DROP SENSEI Музика, фестивали и музични “ивенти” на ґлобалним уровню постали озбильни бизнис, понеже, же би постали познати, вимагаю укладанє озбильного пенєжу, добри маркетинґ и вельо пошвеценей роботи. За Бранимира Бояновича, познатшого як ди-джей Бозне, шицко почало як гоби. Почал ше занїмац з музику як ди-джей у тинейджерских рокох, потим позберал ґрупу ди-джейох, и так настала новосадска орґанизация Drop sensei, котра орґанизує журки под назву “Шуренє”, на котрих ше промовує drum and bass музику.

– Почал сом на 17 роки и, ниа, после кус вецей як 10 рокох то преросло до правого бизнису. На початку сом анї нє мал намиру розвиц таки бизнис, алє 2012. року ми троме и урядово основали Drop sensei. Реґистровани зме як здруженє гражданох, а затераз нас єст пецеро. Ми троме робиме у орґанизациї “ивентох”, обдумуєме и реализуєме шицко, контактуєме з бендами, а два дзивки робя администрацию, отримую дружтвени мрежи и наш сайт на котрим предаваме и нашу ориґиналну ґардеробу. Точно же нє маме шефа, алє робиме тимски и зоз любову, та кажде одвичательни за свою часц роботи и нам так одвитує. Затераз мож зоз того заробиц. “Шуренє” ше отримує штири раз до рока, и тераз приводзиме лєм вельки мена на журки, цо значи же укладаня векши як на початку, алє и векши заробок. Праве од того мешаца, та по марец 2016. року, будземе реализовац штири вельки збуваня на СПЕНС-у и у Фабрики. На каждим обчекуєме коло тисяч нащивительох, бо приведземе шветово познати и найпопуларнєйши мена зоз drum & bass музики, а тиж рихтаме и єден вельки проєкт, найвекши у моєй кариєри, о хторим ше детальнєйше будзе знац познєйше – визначує Бозне.

16 ◊ МАК 9-10/2015

ВЛАДИМИР ГИРЙОВАТИ, ВЛАСНЇК ФАРМИ КУРЧАТОХ “ФАРМА ГИРЙОВАТИ” У Дюрдьове остатнїх рокох обачлїво звекшане число продуковательох курчатох, а тота робота досц прицагує младих. Фамелия Гирйовати добре позната по продукциї курчатох, понеже ше зоз тим почала занїмац медзи першима у Дюрдьове. Владимир тоту роботу нашлїдзел од свойого оца и успишно ю предлужел.

– Зоз продукцию курчатох ше самостойно занїмам штири роки. Пред тим зме мали и курчата за матични кури од котрих вайца ишли до инкубаторох, а тераз лєм кармим курчата за резанє. Предкладал сом людзом же би ше опробовали у продукциї курчатох. Досц лєгко почац з меншу продукцию, алє за озбильну и сучасну потребни и векши финансийни средства. Думам же то досц добра робота, а цо ше дотика розвою продукциї курчатох у Дюрдьове, видно же цо вецей єст живинарох, то векша и конкуренция. Проблем то велї нє приявени фарми хтори нє плаца даваня котри я плацим, яґод и други приявени фарми. Случує ше же нє приявени продукователє нароком спущую цену, а то ше вец одражує и на других – бешедує Владимир.

МИХАИЛ ДУДАШ, ВЛАСНЇК СПОРТСКОГО ЦЕНТРУ “ДУДАШ АТЛЕТИКС” Спортска кариєра почина вчас, алє роки самого початку нє уходза до роботней кнїжочки и пре рижни причини на котри професийни спортиста нє може вплївовац, нє сиґурне же спортисту одведзе до пензиї, котра, тиж так, почина у рокох у котрих мож робиц. Прето велї спортисти порушаю бизнис у котрим познєйше можу уживац. Єден з нїх и Михаил Дудаш, наш найпознатши спортиста, котри у полним розмаху кед у питаню спортска кариєра, алє паралелно зоз представяньом нашей жеми на атлетских змаганьох успишно водзи свой бизнис, Спортски центер “Дудаш Атлетикс” у Новим Садзе.

– Свой бизнис сом почал кед сом мал 24 роки. Медзитим, идея о Спортским центру настала скорей, кед сом зоз товаришом бешедовал о тим, и потим зме го вєдно надумали отвориц. Наша мисия же би себе людзе у Новим Садзе вибрали даяки спорт котри би им одвитовал, а наш Центер то понука. Маме програми за дзеци, за рекреативцох, алє и за будуцих професийних спортистох. Мушим припознац же ми помогло тото же сом познати при самим зазберованю паперох за отверанє, коло бирократиї. Зашпоровало ми час, нє мушел сом каждому толковац хто сом, цо сом, за цо ми треба, алє шицки зоз ким сом бешедовал знали же з ким маю роботи и же ми можу вериц. Позберал сом тим котри ше добре склада и роби, було ту людзох котри ше нє знашли и пошли, алє то так у роботи. Водзим ше з тим, як и у атлетики – кельо труду уложиш до своєй роботи, тельо можеш очековац и у резултатох. Ми ше барз потрудзели же би Спортски центер бул познати, и будземе ше трудзиц и надалєй, а можем повесц сом задовольни як нам идзе – гвари Михаил. МАК 9-10/2015 ◊ 17

Зоз МАК-овей новинарскей роботнї Саня Чапко, Йована Ноґавица и Михаела Еделински Дзень защити животиньох

ХТО НЄ ЛЮБИ ЖИВОТИНЇ, НЄ ЛЮБИ АНЇ ЛЮДЗОХ У ЦАЛИМ ШВЕЦЕ ШЕ КАЖДОГО РОКУ, 4. ОКТОБРА, НА РОЗЛИЧНИ СПОСОБ ОЗНАЧУЄ ДЗЕНЬ ЗАЩИТИ ЖИВОТИНЬОХ. ЦИЛЬ ОЗНАЧОВАНЯ ТОГО ШВЕТА ТО ОСВИДОМЙОВАНЄ ЧЛОВЕЧЕСТВА НА НЄПРАВДУ КОТРА ШЕ КАЖДОДНЬОВО НАНОШИ ЖИВОТИНЬСКОМУ ШВЕТУ. НАЖАЛЬ, НЄШКА ЄСТ У ШВЕЦЕ КОЛО 40 МИЛИОНИ ЖИВОТИНЬСКИ ФАЙТИ КОТРИ НА ТАКИ СПОСОБ ЗАГРОЖЕНИ.

Найзагроженши файти: Панди, котрим поверхносц на котрей жию зменшана за вецей як 50 одсто, а остало лєм коло 1 600 єдинки.

од седем подфайти морских коритнявкох ше трима же су окреме загрожени.

Тиґриши, чия популация нєшка виноши коло 7 000 єдинки, док их пред виком було коло 100 000. Три файти тиґришох вимарли, як цо то тиґриш зоз Балия, Яви и Каспийски тиґриш.

Слони, як азийски так и африцки, оставаю без своїх домох “дзекуюци” древовей индустриї. Гоч менєй як през историю, ловокрадоше и далєй нємилосердно забиваю найвекших копнових цицарох.

Морски коритнявки зоз вельку швидкосцу щезую зоз своїх екосистемох пре прейґмирне ловарство и заґадзованє, а шейсц

Носороґи тиж так барз загрожени файти так же их уж нєт звонка резерватох и националних паркох.

18 ◊ МАК 9-10/2015

А дзе ми у тим шицким? Тото швето ше у швеце означує на рижни способи, та ше так у Риме орґанизує карменє псох блукачох, у Австралиї ше отримує годзини лєпшого упознаваня животиньского швета. Познати особи тиж так хасную свойо положенє, та на таки способ позитивно дїйствую на други особи. Означуйце и ви Шветови дзень животиньох на свой способ, алє го означуйце и кажди дзень!

Теодора Ивков и Емилия Чизмар Блоґ у МАК-у (studentskikuvar.blogspot.com)

СТУДЕНТСКИ КУХАР Кафа?

Кед же сце ещи у штреднєй школи нє спадли до кофеинского рабства, на студийох ше нє так лєгко од того однєєце. Будзенє, розбудзованє и отримованє будносци поставаю приоритет, а кафа (енерґетски напої лєм з алкоголом, бо, гей, “срчка” – чом да нє?) sine qua non.

Катеґориї кафопийох: 1. Тоти цо пию домашню и други вариянти без цукру, любя ю, кафа синоним за паузу и смисел живота.

2. Тоти цо пию домашню з вельо цукру, бо иду по кафичох з кус пенєжми, думаю же так буду лєпше учиц, сцу же би им виросли баюси и подобне.

3. Тоти цо думаю же пию кафу, у ствари, пию 3 у 1, 2 у 1, инстант фрапучина, капучина; константни плацебо у испитним року. Цалком симпатичне. Попри чежкей кофеинскей зависносци, поєдинци, звичайно женского роду, дараз розвиваю и

зависносц од патреня до шольки. Точнєйше, нїяки значни одлуки ше нє приноши пред пополадньову трач партию, провадзену з толкованьом символох зоз шольки. Понеже патренє до шольки окремна схопносц, прикладаме даскельо словка на тему кафи и мистицизма, такволане “врачанє за початнїкох”.

Пред самим дїлом патреня до шольки, aж и преврацанє шольки наука за себе и, вшелїяк, предусловиє од хторого вам живот завиши. Ключне знац яку кафу попиц, з хтору руку заобрацац, преврациц, заротирац, подзвигнуц шольку. Символи: Квет – виява любови – опита ци ше же бисце “фурали”

Птица – вистка – занєдзбали сце Твитер Вельо кратки смужки – вельо людзе – будзеш стац коло шанку Врачанє зоз шольки досц шлєбодна дисциплина, так же ше символоґия розликує од особи до особи. Треце око, талант за сплєтанє, або щеточку за рисованє по шольки, препоручлїве мац. Кед же ше вам на концу нє спачи як ше вам шолька отворела, а “судьба” зоз шольки вам нє одвитує, єдноставно, попийце ещи єдну кафу. Детальнєйши упутства, совити и толкованя можеце пречитац на блоґу Студентски Кувар. Приємна кафочка, нє опарце язик!

Диносаурус – дацо з прешлосци – нє бер телефон на варош, наволаш бувшого Буква А – початок – почнї учиц

МАК 9-10/2015 ◊ 19

Соня Виславски Як сом прежила юнийски испитни рок того пекельного лєта

ЗБУЛО ШЕ, Юнийски испитни рок. Та цо вец? Вон ше на першу подумку озда нї по чим нє розликує од других испитних рокох. Шицки ми, студенти, научели цо значи нє спац до рана, цо знача шицки тоти ґуарани, бустери и други напитки котри думаме же нам помагаю, а часто зашпиме при кнїжки кед же маме таки лєгки сон як моя цимерка. Типични “фейсбуковски” слики и надписи котри єст вше вецей и информованє ширшей явносци о тим же ше ми учиме. Бо, озда нє дармо гваря – трапеза лєгчейша кед ю подзелїш з другим... шлєпо ше того притримуєме. На другу подумку, юнийски испитни рок, заш лєм, нє цалком исти як и други потераз. Насампредз, ище нам нє гори под ногами пре испити котри нам остали, голєм ше наздавам же то так, алє постоя други очежуюци обставини. Горучава. Кажде ше процив нєй борел як зна. Ниа так: Метода 1. Полож ручнїк коло шиї док шедзиш при кнїжки, та ше з часу на час ошвижуй, лєм нє забудз же би бул мокри. Думам

20 ◊ МАК 9-10/2015

на ручнїк, бо ти вшелїяк мокри од студентского зною и трапези. Ошвижовала сом ше одприлики так кажду минуту и пол, же сом вецей часу препровадзела у меркованю же би ми ручнїк бул мокри и жимни, як же бим научела лекцию. Гоч така метода нє цалком олєгча, кед нє можеш иншак, добре ци и так. Метода 2. Кед роздумуєш позитивно, и нєподношлїве ци постанє подношлївше. Кед идзем на факултет, цешим ше з подумку же ше драгом слункуєм, же лапим фарбу, гоч оставам и далєй била як сир. Окрем у твари. У нєй сом червена як парадича. Вец под час испита, место же бим врацела свою першобутну фарбу, я роздумуєм цо скорей оталь сцекнуц. Та, яке врацанє до нормали! Ми, 30 души, а кажда ше бори за воздух. Верце ми... зна то буц добра мотивация за швидше анґажованє мозґу. Метода 3. Звада дакеди може буц конструктивна. Дому кед идзем, ознова слункованє на шоре. Остатнї семафор кед преходзим, як

упрекосц, потрафим праве на червене. Ей, 70 и дацо секунди... га то длужей як єдна минута! То найдлугша минута у цалей моєй драги по дом. Фарба Соньо, фарба... думай на фарбу! И так у звади самей зоз собу, скапу тоти секунди. А тоти пейц минути котри ми треба же бим сцигла од семафора по квартель, то вироятно найкратша, наймилша релация – кед я идзем найшвидше цо можем, а випатра ми як кед бим ишла так помали, же би ме и коритнявка обегла. Метода 4. Рано твой товариш... Лєм цо нє. Дзешка сом пречитала же добре ставац на пейц годзин рано. Теди можеш почувствовац цихосц, видзиц виход слунка, видвоїц час и поробиц дацо за себе. Направиц себе обсяжни фриштик и на мире го поєсц. Гм, идея анї нє така подла, кед би у моїм фрижидеру нє була лєм єдна конзерва паштети. Можебуц тот текст нє бул писани за студентох... Но, заш лєм, роздумовала я о тим, правда, нє так длуго. Похопела сом же циґанїм самей себе и же то способ “шицко будзем лєм же

А И ЗНОВА БУДЗЕ бим ше нє учела.” Роздумала сом реално (гей, и далєй одцагуєм ученє). То нє за мнє! Я барз любим спац. Но, же бим видзела тот прекрасни виход слунка и почувствовала тоту цихосц котру иншак чувствуєм цали час кед ше учим, бо, гат шицки нормални людзе теди шпя, одлучела сом випробовац иншаку методу. Нє будзем спац до тельо годзин. Медзитим, нє шицко то праве так як цо гваря. Лярма, звада, обчекуєм же дахто, або дацо будзе лєциц през облак. Слухам и пробуєм одгаднуц прецо. Нє жадам буц запрашка у каждей мачанки, алє у такей хвильки роздумуєш чи поволац милицию, або заш лєм, нє. А потим... похопюєм же сом ше залєцела. Хтошка вигваря якеш мено. Чуєм Маца... ясне вам шицко! Предлужуєм учиц, док ме провадзи галайк. Думам себе, волєл сушед мнє слухац, можебуц би дацо мудре и научел. После приповедки самей зоз собу, конєчно вистата, зоз виходзеньом слунка, лєгам спац. Медзитим, гойсам ше. Дзвигнуц ролетну, або ю зохабиц спущену? Кед ю спущим, будзем як у дзири.

Познате мнє тото чувсто уж, алє ти подумаш на хладок, а воно, у ствари, сауна. Кед ю дзвигнєм, горучава ше циска нука. Та цо вец, спущиц ю, чи дзвигнуц? Нє можем ше порадзиц сама зоз собу. Лєгам спац, дзвигнєм ю, най ми швижи воздух войдзе, ставам рано, сауна, чури зо мнє. Думам себе – добре за линию. Алє у таких ситуацийох, пришли зме по методу число 5. Тота метода од шицких дотерашнїх ище и найлуксузнєйша. Укапчаш до струї, прицишнєш ґомбичку и на коню ши. Вентилатор! Кед сом думала же му аминь, похопела сом же сом страцела часц себе. Кед бим то поведла психолоґови, нє думал би найлєпше о мнє. Тераз я потвердзуєм приповедку же шицки психолоґове, кажди на свой бок... алє нє! Шицки ми, у ствари, кажде на свой бок, на концу, конца, як же ци други помогнє, кед и сам нє розуми як ци. Кед сом думала же ми ше погубел вентилатор, перша подумка ми була: “прекувал” ти, а “прекувам” и я пошвидко за тобу. И як кед би знал кельо ми тих

дньох значи, преробел. А вец придзе дзень кед ци нїч нє идзе од рук. Иншак сом нє смотана, голєм я так думам, алє єст и таки днї. На концу, конца, шицко то за чловека, нє? Правиц палачинки у испитним року... ша, то луксуз. Думам, луксуз, бо нє маш нїзач часу кед ци гори под ногами. Спомла сом даґдзе же нє? Франтовала сом. Алє шицко лєгчейше. Док з ринґлу зогриваш и так зограти квартель, цеши це подумка же постої спашенє.

МАК 9-10/2015 ◊ 21

Зоз МАК-овей новинарскей роботнї Кристина Малацко, Марияна Колошняї, Татяна Ґовля Розгварка з фотоґрафку Андреу Новак з Коцура

ПАТРЕНЄ НА ШВЕТ ПРЕЗ ОБЄКТИВ АНДРЕА НОВАК З КОЦУРА ДАКЕДИШНЯ ШКОЛЯРКА КЕРЕСТУРСКЕЙ ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ “ПЕТРО КУЗМЯК”, НАПРЯМУ ТУРИСТИЧНИ ТЕХНЇЧАР, НЄШКА УСПИШНА, МЛАДА, АМБИЦИЙНА СТУДЕНТКА НА ДРАГИ ЖЕ БИ ПОСТАЛА ПРОФЕСИЙНИ ФОТОҐРАФ. СВОЙО РОБОТИ ОБЯВЮЄ НА ИНТЕРНЕТУ, А ТОГО РОКУ ЗМЕ ИХ МОГЛИ ВИДЗИЦ И НА ЄЙ ПЕРШЕЙ САМОСТОЙНЕЙ ВИСТАВИ АВТОРСКИХ ФОТОҐРАФИЙОХ У КЕРЕСТУРСКЕЙ ШКОЛИ. ТАМ ЗМЕ ВИХАСНОВАЛИ НАГОДУ ПОБЕШЕДОВАЦ З НЮ О ЄЙ ЛЮБОВИ ҐУ ФОТОҐРАФИЇ И ПЛАНОХ У БУДУЧНОСЦИ.

22 ◊ МАК 9-10/2015

Андреу велї познаю як талантовану фотоґрафку, понеже ше єй талант визначел ище под час єй штредньошколских дньох, док пребувала у керестурским интернату.

– Кед сом ше уписала до штреднєй школи, похопела сом же бим волєла патриц на швет през обєктив, як шедзиц у канцелариї – гвари Андреа. Од самого початку найвекшу потримовку мала од родичох, товаришох, а тиж так и педаґоґи у Школи Любици Нярадийовей.

– З початку сом фотоґрафовала природу и пейзажи, а тераз найволїм сликовац портрети и занїмац ше з модну фотоґрафию – наглашує Андреа и припознава же ше вельо пременєло од кеди закончела штредню школу.

– Тераз мам иншаки приступ ґу фотоґрафиї, а и способ на хтори о нєй роздумуєм ше барз пременєл од моїх штредньошколских

дньох. Видзим деталї хтори сом скорей нє обачовала. Тераз инспирацию пренаходзим у людзох. Сцем назначиц їх думки и емоциї през фотоґрафию – визначує млада фотоґрафка. Андреа и студира применєну фотоґрафию на Висшей технїчней школи у Новим Садзе, дзе тераз будзе треци рок.

– Задовольна сом зоз орґанизацию факултета и професорами, хтори ше намагаю пошвециц увагу студентом и вше су порихтани помогнуц кед дацо нє идзе по плану. Найбаржей ше ми пачи фотоґрафски студио, дзе и препровадзуєм найвецей часу – гвари вона. На питанє яки ма плани у будучносци, Андреа нам одвитовала же єй жаданє же би була модни фотоґраф у своїм власним студию, лєбо же би ше занїмала з документарну фотоґрафию.

ПОЕЗИЯ

Александра Русковски

Жарко Остоїч

ОЧИ ЖВЕРАТКО ДУШИ

ОЧИ КАФОВО

Єден погляд. Шветлосц, цеплота. Чувствуєм же червенїм. Жирячки. Їжим ше. Патрел на мнє зоз ошмихом на твари. Його ошмих бул щири. Чувствовала сом любов у його очох. Спознала сом же у єдних очох мож видзиц тельо вельо красоти. Таргла сом ше. Облапел ме. Нашмеяла сом ше, гоч сом нє була того свидома. Сциснул ме ище баржей. Чувствовала сом його цеплоту. Шерцо ми почало швидше дуркац. Попатрел до моїх очох. Чувствовала сом ше як кед би сом була на седмим нєбе, там ме Слунко греє. Нашмеял ше и гварел же ме люби. Його умилни глас ме змирює, опущує. Почал ше приблїжовац ґу мнє. Чувствовала сом його диханє. Приблїжел ше ище баржей... и нїжно ме побочкал. Ноги ми ше тресли. Приємни витрик задул и гласкал ми власи. Влапел ме за руку и гварел же ме нїґда нє пущи. Його руки були цепли и нїжни. Нє видзела сом нїч коло себе. Лєм його. Його очи. Ошмих. Вон и я, єдини на швеце. Його очи ше дакеди шмеяли, а дакеди плакали, алє вше мали моц, поцешиц ме же шицко будзе добре. Гварел ми же будзе як витор, вше ту, на моїм боку. Попатрел на мнє. Нашмеял ше. Пламень. Любов. Єден погляд.

Очи кафово мира ми нє даю, бо у себе вельо красоти тримаю. Руки єй як хмари мегки, власи як пирка лєгки. До шерца ми скочели, и там ше змесцели очи кафово, очи сарньово. Єй очи красни як тулїпан вчасни. Лїца мили як подшнїжнїки били. Дакеди, кед ми треба часу, я ше здогаднєм на єй красу. На єй очи кафово, очи сарньово. Таки очи як єй нїґдзе нєт, анї на швеце далєко гет. Аж анї гвизди нє таки красни, як очи кафово єй власни.

ФОТО: АНДРЕА НОВАК МАК 9-10/2015 ◊ 23

ГАВАЇ ПАРТИ, ДЮРДЬОВ

ВОЛОНТЕРСКИ КАМП, РУСКИ КЕРЕСТУР

ПАНК РЕВОЛУЦИЯ – CRAZY COUSINS И ЗБОГОМ БРУС ЛИ, Р. КЕРЕСТУР

ФОТО: С. БАРАНЬ И С. НАДЬ 24 ◊ МАК 9-10/2015