MAK 8-9/19

Мултимедиялни часопис за младих число 8-9 / авґуст-септембер 2019 / цена: 100 динари Фото: Кристина Медєши

ЗМИСТ У ФОКУСУ 03 Редакция Рутенпресу и Мак-у: Як прешло лєто 06 Ц. Надь: Студенстски куцик

МАК-ОВ КОЛАЖ 08 О. Русковски: Резултати Конкурсу РЦ 09 М. Мали: Цо понука КУМ 10 О. Русковски: Еґзит 2019 12 Л. Вереш: Интервю Желько Данґубич

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У 14 Квитки мудросци

ТАК И НЇЯК ИНШАК

СТУДЕНТСКИ КУЦИК Нєшкайша система студираня оможлївює вельо того – доступнсоц информацийох, добру комуникацию зоз професорами, алє и рижни нови и иноватни змисти за ученє и виглєдованє. Сучасносц и технолоґия тиж доприноша, а найважнєйше же даваю податки и обвисценя на єдним месце. Тото цо заєднїцке шицким, и на шицких факултетох то же треба робиц и учиц, а кажди факултет ма свойо „чежши” и „лєгчейши” предмети, важне одгаднуц одвитуюци стил и способ ученя, а система дава и можлївосц покладаня ґрадива през вецей файти преверйованя знаня.

НАШ ДРАГОЦИНИ КАМЕНЬ МЕДЗИ ФЕСТИВАЛАМИ

15 А. Римар Симунович

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ 16 Й. Живкович: Волонтерски камп

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 18 А. медєши: Информацийни технолоґиї

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 20 Я. Хома: Ноцни турнир

Початком юлия, як то уж и вецейрочна традиция, отримани EXIT фестивал у Новим Садзе на велїчезней Петроварадинскей твердинї. Фестивал тирвал од 4. по 7. юлий, а як сообщели орґанизаторе – за пар днї го нащивело вкупно коло 200 тисячи людзох зоз вецей як 90 державох швета.

УПОЗНАЙ СЕБЕ ВЕЛЬО ВЕЦЕЙ ОД СПОРТСКЕЙ РОЗВАГИ

22 Сиґмундов тест

АЛТ ШОУ У МАК-У 24 Л. Костелник: Розгварка А. Сивч

КИНОТЕКА 26 К. Малацко: „Чернобиль”

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 27 М. Хома: Проза 28 К. Медєши: фото з Волонтерского кампу

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 8-9 авґуст-септембер 2019 Директор: др Борис Варґа

2

■

МАК 8-9/2019

Oдвичательна редакторка: Рената Джуджар Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Медзинародни волонтерски камп у Руским Керестуре” Авторка фотоґрафиї: Кристина Медєши

Спорт, медзи иншим фодбал, на тих просторох при жительох Руского Керестура заступени єден полни вик. Локални Фодбалски клуб „Русин” основани 1923. року, а сами початки того конару спорта були и скорей урядового снованя клуба. Любов ґу фодбалу, а тиж и шлєбодни лєтни час хтори бул нєпополнєни, принєсла идею снованя турниру у фодбалу, хтори би бул лєтна розвага бавячом, и патрачом зоз Керестура и ширше.

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Рената Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

6

10

20

У ФОКУСУ

Редакция Рутенпресу и МАК-у

Прешло лєто

МЛАДИ И ЛЄТО 2019 ЗА НАМИ У рускей Ґимназиї 10-еро школяре У першим кругу хтори тирвал 8. и 9. юлия до руского оддзелєня Ґимназиї були розпоредзени 9-еро школяре, од хторих 7-еро зоз Керестура, єдна школярка зоз Вербасу и єдна зоз Дюрдьова хтора и перша на лїстини розпоредзених школярох. До сербского оддзелєня Ґимназиї були розпоредзени 19-еро школяре, а на напрям туристични технїчар 20-еро школяре. После другого уписного кругу, до Ґимназиї на сербским язику уписана ище єдна школярка, та их вкупно будзе 20-еро, док до Ґимназиї на руским язику уписана тиж ище єдна школярка, та од септембра до рускей Ґимназиї руша вкупно 10-еро школяре. Число школярох на напряму туристичного технїчара ше нє пременєло. З оглядом же шицки три оддзелєня у керестурскей Штреднєй школи и ґимназиї предвидзени за по 30 школярох, мож обчековац ище новоуписаних школярох, понеже у шицких єст шлєбодни места.

„Червена ружа” На тогорочним 58. Фестивалу рускей култури „Червена ружа” хтори отримани 28. юния у Велькей сали Дома култури, кошарку червених ружох достала Валентина Салаґ зоз Дюрдьова за интерпретацию композициї „Шерцо з каменя” авторох Мирослава Сивча и Славка Романа Ронду. Награду за найлєпшу авторску композицию, „Драга далєка”, достала Кристина Афич, док награду жирия за цалосни наступ достал Мирослав Малацко з композицию „На концу конца” автора Мирослава Папа. Попри спомнутих побиднїкох, на тогорочней Ружи змагали ше и Даниєла Горняк зоз Сримскей Митровици з композицию „Рано” авторох Даниєли Горняк, Душанки Костич и Мирослава Папа. Арсениє Вуйович зоз Беоґраду наступел з композицию „Ошмих и погляд” авторох Драґана Новаковича и Мирослава Папа, а потим Дзивоцка шпивацка ґрупа зоз Дюрдьова хтору творя Мария Барна, Ивана Цап, Лидия Вереш, Тамара Чордаш, Лидия Кухар, Ана Радишич и Тамара Салаґ, а чий наступ провадзели Василиє Кочиш и Александар Човс на ґитарох и Михайло Олуїч на кахону, наступели зоз познату руску писню автора Якима Сивча „Модерна любов”(,,Вше ше людзе любовали”). Тамара Салаґ и Лидия Кухар зоз Дюрдьова наступели зоз шпиванку „Волам це” авторох Александра Човса и Мирослава Папа, а коцурска рок ґрупа „Демиґод”, чийо члени Петар Иван, Зденко Фаркаш, Атила Силвестер Конц, Стефан Надьлукач, шпивачка бенду Танита Ходак, як и провадзаци вокали Дарина Михняк и Катарина Кулич, наступела зоз свою авторску композицию „Польо чарних ружох”. МАК 8-9/2019

■

3

У ФОКУСУ

„З нами у слами” Перши дзень дводньовей манифестациї „Коцурска жатва”, 12. юлия закончени зоз активносцами котри пририхтали млади. Того року було кус иншак як прешли роки, млади поволали екипи за участвованє у квизу „З нами у слами” котри бул у кафичу „Оаза 2”. Орґанизаторки – Мелания Мали и Емилия Чизмар пририхтали змаганє у знаню о рускей традицийней и поп култури. Екипи котри ше змагали одвитовали на питаня зоз обласци литератури, музики, обичайох… Змагали ше екипи зоз Коцура, Руского Керестура и Нового Саду, а шицко прешло у барз добрей атмосфери. По законченим квизу млади предлужели друженє на журки, а старши мали нагоду уживац у забавним вечару на Площи опрез Руского дому дзе грал оркестер „Жатви” вєдно з оркестром „Карпатох” з Вербасу.

,,Дюрдьов отвореного шерца” Всоботу, 27. юлия, у центру Дюрдьова на спортским полиґону отримана 5. Манифестация ,,Дюрдьов отвореного шерца”. Того року наступели бенд „100’s i prijatelji”, ди-джей MtHaza, а главна гвизда на тогорочней манифестациї бул Желько Бебек зоз своїм бендом. Програму провадзели коло три тисячи нащивителє. Як уж и традиция, Здруженє „Зєдинєни фарби звука”, коло музичней програми, занїма ше и зоз промоцию туризма и польопривреди, та так и того року на спортским полиґону бул поставени штанд зоз дюрдьовскима ґереґами и продуктами з ґереґи ґаздовства Шовлянски.

Волонтере зоз Голандиї були у Коцуре и Вербаше Млади волонтере уж даскельо роки приходза до Сербиї у орґанизациї Реформаторскей церкви зоз голандского городу Миделхарнису у сотруднїцтве зоз Канцеларию за помоц Восточней Европи. У Сербиї пребували дзекуюци добрей координациї зоз Євангелску церкву зоз Коцура. З тей нагоди робели на обєкту Здруженя за помоц ментално нєдостаточно розвитим особом ,,Хижка“ у Вербаше.

4

■

МАК 8-9/2019

У ФОКУСУ

„Водицов камп 2019” „Водицов камп 2019 тирвал од 8. по 11. авґуст, на нїм участвовали коло 80-еро младих зоз 12 местох, а лидере Кампу були Тереза Будински и Иван Чизмар През штири днї, учашнїки Водицового кампу мали нагоду упознац историю Водици, та роздумовац на тему „Святи Дух и плоди и дари св. Духа и Мария” котру обробел, прилагодзел и виложел о. Михайло Малацко. Попри духовней часци, учашнїки розправяли и о еколоґиї, опасносци и зависносци од интернету и о проєкту „Нула гладу”, по котрим би по 2030. рок у швеце вецей нє було гладних, а котри порушали орґанизациї Зєдинєних нацийох за поживу и польопривреду (ФАО). Попри тим то була нагода и за друженє и упознаванє нових товаришох, а як дознаваме єдно зоз интересантрнєйших збуваньох було тематске друженє – Кавбойски вечар.

„Heart Rock Fest” На Городским стадиону у Вербаше всоботу, 10. авґуста, отримани други по шоре Heart Rock Fest. Популарни рок бенди наступели пред коло двома тисячами Вербащанох, алє и нащивительох зоз велїх околних местох. Публика мала нагоду уживац у добрим звуку наших познатих ґрупох. Фестивал почал зоз писнями ґрупи „Майдан”, а после нїх наступели домашнї „Ничим изазван” на чию инициятиву и порушани „Heart Rock Fest” прешлого року. Шлїдуюци на бину вишли члени ґрупи „Велики презир”, а за нїма Деян Цукич и „Спори ритам бенд”. Нащивителє уживали и у писньох ґрупи „Неверне бебе”, а фестивал закончени з наступом ґрупи „С.А.Р.С.”

Heart Rock Fest и того року, як и прешлого, бул гуманитарного характеру. Шицки котри купели карту за концерт уключели ше до гуманитарней акциї збераня средствох за Наташу Ґайдош з Коцура, за протезу котра єй нєобходна.

МАК 8-9/2019

■

5

У ФОКУСУ

Цецилия Надь

Совити, искуства, ученє

СТУДЕНТСКИ КУЦИК Нєшкайша система студираня оможлївює вельо того – доступнсоц информацийох, добру комуникацию зоз професорами, алє и рижни нови и иноватни змисти за ученє и виглєдованє. Сучасносц и технолоґия тиж доприноша, а найважнєйше же даваю податки и обвисценя на єдним месце. Тото цо заєднїцке шицким, и на шицких факултетох то же треба робиц и учиц, а кажди факултет ма свойо „чежши” и „лєгчейши” предмети, важне одгаднуц одвитуюци стил и способ ученя, а система дава и можлївосц покладаня ґрадива през вецей файти преверйованя знаня. Нашо студенти ше часто стретаю зоз велїма виволанями, а єдно зоз нїх то буц бруцош. Бруцош то студент на першим року факултета, або висшей школи. Алексей Кухар зоз Дюрдьова студент на Польопривредним факултету, на напряму Овоцарство и винїцарство, прешлого року бул бруцош, а гвари же то специфичне чувство.

– Шицко нове, иншака система и велька пременка. Роби ше у вельких ґрупох на хтори

6

■

МАК 8-9/2019

сом нє бул звикнути. Вшелїяк, упознаванє зоз колеґами и професорами нє представя проблем, бо кажде себе винайдзе дружтво хторе му одвитує – толкує Алексей. Скорейша система образованя ше розликує од нєшкайшей дзекеди предмети були вецей семестрални и у цалосци ше покладали прейґ испитох. Нєшка вельо помагаю и колоквиюми прейґ хторих ше поклада испити, алє даєдни факултети затримали праксу покладаня цалого предмету на испиту. На медицинским факултету, на напряму Медицинска регабилитация, перши рок студийох закончує студентка Антония Тиркайла зоз Руского Керестура хтора гвари же нє мала вельо колоквиюми, лєм зоз даскельо предметох.

– Углавном ше предмет поклада у цалосци, фахово предмети, односно, мнє найважнєйши, як цо то кинезиолоґия и здравствене допатранє покладаю ше зоз трох часцох, робиме тест, практичне и усмене одвитованє. У єдним испитним року шицки три часци ше муши положиц же би ше положело цали предмет и уписало оцену, толкує Антония.

На Польопривредним факултету преверйованє знаня завиши од предмета до предмета. Даґдзе постоя колоквиюми, а даґдзе єст тести.

– Єст даєдни предмети дзе у семестру мож положиц шицки тести хтори професор да и на таки способ положиц испит. Поени зоз преподаваньох и вежбох нє нательо вплївую на оцену. Вшелїяк, найважнєйше приходзиц на вежби, бо кед ше нє ходзи поряднє на вежби, професоре нє даю условиє студентом же би вишли на испит – гвари Алексей. Оливера Пап зоз Дюрдьова, студентка Високей дїловней школи струковних студийох, на напряму Тарґовина и медзинародне дїлованє, закончує перши рок студийох и гвари же ше зоз векшини предметох испити поклада прейґ колоквиюмох.

– Маме и таких професорох же кед зме активни през цали рок и кед маме максимално поени зоз обидвох колоквиюмох, нє виходзиме на испит, алє доставаме семинарску роботу и так покладаме испит. При нас, присуство на преподаваньох и вежбох наисце важне и значне – припознава Оливера.

У ФОКУСУ

ВЯЗА ПРОФЕСОР – СТУДЕНТ – СТУДЕНТСКА СЛУЖБА Дїйство технолоґиї и доступносци информацийох, иновативносци и виглєдованя „зоз екрану” часто пребудзи дзеку при младей особи. Єден зоз водзацих факултетох у Новим Садзе хтори понука виучованє информацйних технолоґийох и нови форми комуникациї, то вшелїяк Факултет технїчних наукох. Понеже то и презентує и едукує свойо студенти, нє чудує же и його система и вяза студента зоз факултетом подзвигнута на сучасни уровень.

– Професоре хасную сучасни способ комуникациї – веб сайти, репозиториюми, и вше шицко завиши од предмета, алє и од професора. Вони углавним повязани зоз нами, студентами, прейґ „форумох” за наставу дзе ше и находза материяли зоз хторих ше учи. Там нам доступни и рижни информациї и обвисценя. Шицки хтори уписую даєден напрям на ФТН-у доставаю направени налоґи, тє. свой профил зоз шицкима информациями хтори вязани за їх студиранє. Тот сучасни приступ комуникациї барз вельо помага и олєгчує вязу студент – студентска служба. Понеже нє шицки зоз Сербиї и

Нового Саду, дзе ше и находзи ФТН, и нє можу за кратки час присц и ришиц свойо студентски потреби, як цо то овера семестра, приява-одява испитох, уплата школаринох и друге – заключує Борис Раґаї, студент другого року Рахункарства и автоматики.

КОСТИРАНЄ И ЗМЕСЦЕНЄ Студентски живот познати и по змесценю у студентских домох. Часто ше там упозна нових и цикавих цимерох, а тото познанство прераста до товариштва за цали живот. У Новим Садзе постоя осем студентски доми. За змесценє у дому барз важни витворени успих на факултету. Йован Живкович зоз Руского Керестура, уписує штварти рок на Академиї уметносцох у Новим Садзе, на драмским департману, Аудио визуелни модул, напрям Знїманє и дизайн звука и хаснователь є домского змесценя.

– Змесценє ми ше барз пачи прето же сом у Ц дому, лєбо Никола Тесла хтори найлєпше опремени. Кажда хижа ма свой тоалет, електричну ринґлу, мали фрижидер и жимни шпайз, а мам лєм єдного цимера. Каждого року ше розписує

конкурс за змесценє у доме и одредзени процент достава змесценє. То значи же цо ше вецей людзе приявя з єдного факултету, вецей и упадню. Цо лєпши просек, лєпши дом. А цо ше друженьох у домох дотика, у тих „горших” як цо Влахович и Баїч, константно єст друженя и журки, док у моїм, дзе углавном студенти зоз добрим просеком и хтори нєпреривно уча, вше мирне и цихе, и з часу на час ше лєм стретнєме на конку и поздравкаме себе – гвари Живкович. Йован тиж хаснує и студентску мензу, алє гвари же є зоз єдзеньом у мензи нє барз задовольни.

– У мензи ше лєм даскельо єдла „круца” на мению и после одредзеного часу допиє єдно те исте єсц. Тиж так, нєт вельо швижей желєняви. Найбаржей ми завадза же я пошвидко после полудзенку, або вечери огланїм, та часто себе дацо додатно правим, або купуєм. Цена полудзенку у мензи 72 динари, 59 динари вечера, а 32 динари фриштик, з тим же минимум котри ше муши уплациц то 10 порциї, наприклад, 10 вечери – закончує Йован.

МАК 8-9/2019

■

7

МАК-ОВ КОЛАЖ

Оля Русковски

Роботне цело за младих Националного совиту рускей националней меншини

ПРИНЄШЕНА ОДЛУКА О РОЗПОДЗЕЛЬОВАНЮ СРЕДСТВОХ ПО КОНКУРСУ Початком юлия Роботне цело за младих Националного совиту рускей националней меншини, у Коцуре отримало другу порядну схадзку на котрей у фокусу було приношенє Одлуки о розподзельованю средствох по Конкурсу за проєкти младих. На схадзки предшедовал предсидатель Роботного цела Иван Канюх, а и того року по Конкурсу розподзелєни 300 000 динари цо исти винос як и прешлорочни. Пожнєнє при приношеню тей Одлуки настало прето же буджети националних совитох нє дефиновани пре нови законски предписаня, та источашнє исновало обаванє и страх чи годно шицко витвориц. По писанє того тексту буджет ище вше нє бул принєшени, а Национални совит Руснацох осторожно розполага зоз средствами котри затераз на уровню прешлорочних. На схадзку були поволани и представнїки шицких здруженьох котри послали прияву на Конкурс. Попри

8

■

МАК 8-9/2019

членох Роботного цела, присутни були и секретар Совиту Таня Арва-Планчак, член Националного совиту и представнїк Здруженя младих КУМ Стеван Самочета, предсидателька Туристичного здруженя „Руски Керестур” Любица Няради и предсидателька Здруженя младих „Pact Ruthenorum” Ясна Медєши. Здруженє младих „Pact Ruthenorum” зоз Руского Керестура вкупно достало 65 000 динари за два проєкти – 5 000 за „Дньовку 2019” и 50 000 динари за „Младежски дом”, а за треци проєкт котри бул финансовани прешлого року „Руска по журки” нє опредзелєни средства. Туристичне здруженє „Руски Керестур” за уж реализовани проєкт „Днї и ноци музея 2019” достанє 30 000 динари, а за проєкт ,,За красши Руски Керестур – волонтерски камп” 50 000 динари.

КУД „Жатва” Коцур за проєкт „Тамбуранє – квиз” достанє 15 000 динари, а за „Вишиванє квиткох” 10 000 динари. Коцурскому здруженю младих КУМ за проєкт „Стретнуце младих Руснацох – Акция 2019” опредзелєни средства у виносу 50 000 динари. Младим Руснацом у Новим Садзе спред Руского културного центру буду додзелєни 40 000 динари за „Маткованє Lvl up”, КУД ,,Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова будзе реализовац проєкт ,,Литературни вечар за младих” з потримовку од 20 000 динари, а КПД ,,Дюра Киш” Шид проєкт ,,Дзень за младих” з 20 000 динарми. Шицки приявени проєкти були у обласци култури, єдини проєкт ,,За красши Руски Керестур – волонтерски камп” у обласци образованя.

MAK-OВ КОЛАЖ

Мелания Мали

КУМ – Коцурске здруженє младих

60

ГИБАЙЦЕ ШЕ ДРУЖИЦ НЄШКАЙШИ ЧАСИ ШИЦКИМ ҐЕНЕРАЦИЙОМ, А ПОГОТОВ МЛАДИМ, ПОНУКАЮ ВЕЛЬО ТОГО. РОЗЛИЧНИ ЗМИСТИ У ШИЦКИХ ОБЛАСЦОХ ИНТЕРЕСОВАНЯ, АЛЄ ВШЕ МАЛО. МЛАДИ ПОЛНИ ЕНЕРҐИЇ И ЕНТУЗИЯЗМУ, ТА ПРЕТО ГЛЄДАЮ НОВИ ВОЗБУДЗЕНЯ У НОВИХ ИНТЕРЕСОВАНЬОХ. У КОЦУРСКИМ ЗДРУЖЕНЮ МЛАДИХ МЛАДИ ШЕ НАМАГАЮ ПРЕЗ ЦАЛИ РОК АНИМИРОВАЦ ДЗЕЦИ И СВОЇХ ПАРНЯКОХ ЖЕ БИ ШЕ ДРУЖЕЛИ, ЕДУКОВАЛИ И БУДОВАЛИ НОВИ ПАМЯТКИ. Коцурске здруженє младих (КУМ) иснує од 2011. року. Од теди по нєшка, число членох ше меняло. Нєшка здруженє ма коло 50 членох, а сотрудзує з велїма орґанизациями и локалну самоуправу. Потримовку вше мали од Месней заєднїци Коцур, Општини Вербас и дзепоєдних

здруженьох з Коцура. През час меняли ше и секциї у тей орґанизациї. Хвильково, активни секциї подобовей и креативней природи. КУМ познате и по своїм вельким проєкту хтори ше каждого року отримує у Коцуре – „Акция”. Млади зоз наших местох и зоз иножемства приходза до Коцура на даскельо днї. Орґанизаторе ше намагаю каждого року доложиц нови змисти, та тот проєкт з рока на рок вше успишнєйши. Того року „Акция” отримана у трох часцох. Перша часц вєдно зоз манифестацию „Коцурска жатва” тирвала три днї. Млади за тот час мали

нагоду пообиходзиц атрактивни коцурски места, пойсц на базен до Вербасу, присуствовац манифестациї и, найважнєйше, дружиц ше. Було коло 50 младих зоз наших местох, а було и госцох зоз иножемства. После „Жатви” було стретнуце з младима зоз Дортмунду зоз Нємецкей, дзе окремна повага пошвецена мултикултуралносци медзи младима. Члени того здруженя поволую шицких младих же би ше приключели Коцурцом у КУМ-у и на тот способ же бизме вєдно помагали єдни другим, дружели ше, створели заєднїцки памятки и охабели тирваци шлїд нашей роботи. МАК 8-9/2019

■

9

МАК-ОВ КОЛАЖ

Оля Русковски

Отримани 19. EXIT фестивал у Новим Садзе

НАШ ДРАГОЦИНИ КАМЕНЬ МЕДЗИ ФЕСТИВАЛАМИ Початком юлия, як то уж и вецейрочна традиция, отримани EXIT фестивал у Новим Садзе на велїчезней Петроварадинскей твердинї. Фестивал тирвал од 4. по 7. юлий, а як сообщели орґанизаторе – за пар днї го нащивело вкупно коло 200 тисячи людзох зоз вецей як 90 державох швета. Першей ноци фестивалу през капури на Петроварадинскей твердинї прешло 56 тисячи людзох. Отверанє було, як и вше, святочне и спектакуларне, провадзене зоз огньометом и прекраснима фарбами, искрами, зарями котри ше розлївали по нєбе. Нащивителє ше розошали на 40 фестивалски бини и зони дзе уживали у музичних наступох познатих виводзачох по 8 годзин шлїдуюцого рана, кед и закончени остатнї наступ. Же би публика могла уживац на шицких бинох заслужна була длугока лїстина хедлайнерох, а перши три вечари на Main Stage-у були праве числени рокере и кажди з нїх указал же и рок може пополнїц найзначнєйшу бину найвекшого фестивалу у тей часци Европи,

10

■

МАК 8-9/2019

повязац рижни ґенерациї и музични смаки. Програму на главней бини найбаржей означел историйни концерт єдного з найвекших шветових бендох The Cure. Анї диждж котри падал под час наступу нє завадзал маси людзох же би уживала у найвекших гитох. Капки як кед би лєм звекшали тоту маґию котра була провадзена зоз хорским шпиваньом, а подкрадли ше ту и слизи нєстримани пре габи емоцийох котри порушали шицких присутних. На Main-у наступел и одлични и популарни Tom Walker. Гоч би можебуц дахто гварел же звучи мегко и поп, на сцени звучел моцно. Помедзи писнї, котри публику охабяли скоро без словох, уметнїк спозорйовал шицких на траґедию дроґи, толкуюци же єдну свою писню, свой найвекши гит „Leave the light on“, написал за приятеля у кризи, а єдну писню и за свою любов. Рокенрол ше врацел на вельки дзвери и з америцким бендом Greta Van Fleet. Зоз своїм енерґичним наступом оправдали статус ґрупи о

котрей ше вельо бешедує предходних рокох, а полни Main з нїма скакал, танцовал и шпивал зоз шерца. Америцки состав The Chainsmokers зоз своїм наступом указали прецо су єдни з найпопуларнєйших гвиздох. Їх знїмки на YouTube-у зазначую и вецей як 10 милиярди препатрунки, а шицки гити на наступу публика провадзела зоз горским шпивом. На Main Stage-у направели журку за паметанє. Того року mts Dance арена була у найспектакуларнєйшим виданю потераз. На колосалней продукциї було старе винчанске писмо, а на бини наступели найвекши гвизди шветовей електронскей сцени. Заєднїцки наступ Carla Coxa и Maceo Plexa дзвигли енерґию на максимум, а тандем Соломуна и Tale of Us лєм потвердзели експлозию енерґиї при публики хтора уживала у каждим такту музики. Шицким познате же EXIT нє лєм музични фестивал, а того року то потвердзели Йоко Оно и Новак Дьокович хтори за публику порихтали видео порученя, а на

МАК-ОВ КОЛАЖ

отвераню фестивалу були и дружтвени активисти зоз сиверноамерицкого племена Standing Rock чийо члени на перших борбених смугох за очуванє живота на Жеми. Остатнього дня фестивалу, внєдзелю пополадню, Нови Сад и Петроварадин залапела велька нєпогода. Диждж упарто плющал, витор ламал конари, повалял древа, а знїщени були и велї бини. Заш лєм, з напруженьом велького числа людзох, простор бул пошорени и EXIT отворел свойо капури зоз малим пожнєньом. Єдна з тих котра одушевела публику тей жимней EXIT-овскей ноци була Tarjа на Fusion Stage-у. Бувша вокалистка ґрупи Nightwish зоз своїм гласом дарк-метал преткала зоз симфонийнима елементами и з таку мелодию при публики виволала габи емоцийох. Вона по своїм образованю оперска шпивачка и з таким наступом, гласом и шпиваньом була наисце цошка окремне. Найглєданша техно гвизда нєшка Amelie Lens, а праве вона мала чесц заврец цали EXIT и mts Dance арену. Єй виход на сцену провадзели моцни овациї публики. Свой наступ закончела зоз писню „Firestarter“, на чесц покойного шпивача ґрупи The Prodigy, Keitha Flinta. Тото виволало общу еуфорию при публики, помишали ше емоциї. Бул то єден з найкрасших и найемотивнєйших завераньох EXIT фестивалу.

Пред спектакуларним наступом шветово познатих Dimitri Vegas & Like Mike, популарни америцки мотивацийни бешеднїк Генри Амар за публику порихтал даскельо слова. Визначел як важне отримац менталне здравє и поручел публики же кажде уж у себе ма тото цо глєда и нєт потреби же би хасновал наркотики. Велька национална кампаня ,,Останьме чисти“ була интензивно промована на EXIT фестивалу и апеловала на шицких нащивительох же би вибрали чисти, здрави живот, без наркотикох. Зоз словами ,,Знаш одкадз приходзи твоя роба?“ положени акцент на проблем хаснованя дроґи на фестивалох и, вообще, у дружтву. Порушани озбильни питаня о походзеню дроґи, дотхнути велї теми, а опасносц од нїх нє ґурана под тепих, алє ше о нєй бешедовало, и наздаваме, роздумовало. Зоз EXIT фестивалу рушела и нова гуманитарна акция ,,Вибудуйме оводи вєдно“ котру порушали Фондация Новак Дьокович и EXIT фондация, а потримали ю Радио телевизия Сербиї и наш успишни кошаркаш Никола Йокич.

Покраїнскей влади, EXIT орґанизациї и OPENS-а.

EXIT и того року на OPENS State of Exit зони дал можлївосц рижним орґанизацийом же би представели свойо програми, та так у тей часци нащивителє могли одбавиц даяки квиз, направиц фризуру, нашминкац ше у духу EXIT-а, алє и научиц дацо о особних, правних, дружтвених шлєбодох, промовованих през бависко, розгварку лєбо танєц, участвовац у рижних роботньох, та аж и през телескоп патриц на гвизди. По законченим тогорочним фестивалу, до своїх торбичкох зме спаковали прах, блїскотки (шльокици), полароид фотоґрафиї, даскельо беджи, пирка, и после штирох дньох – штирох виходох и заходох слунка, змахли зме фестивалу остатнїраз за тот рок. З вистатим крочайом, алє полни емоцийох и нєзабудлївих памяткох, на Петроварадинскей капури зме гласно скричали – EXIT, видзиме ше нарок!

Представена и кампаня ,,Врац природи. Придруж ше и посадз древо“ як акция садзеня 10 000 древкох на даскелїх локацийох у Войводини на єшень котру орґанизує Делеґация Европскей униї у Сербиї з потримовку МАК 8-9/2019

■

11

МАК-ОВ КОЛАЖ

Лидия Вереш

Интервю зoз Жельком Данґубичом зоз Нового Саду

М О Т А Р А П А О Т О Ф З Е Ц Е В Ш М И Л А Ц ПО Же мож зарабяц и прейґ интернету, каждодньово нам потвердзую велї YouTube „гвизди“, „блоґерe“, „влоґерe“, „инфлуенсерe“. Желько Данґубич з Нового Саду нам представи дакус иншаки способ заробку котри му на початку бул лєм гоби, а тераз ше розвил до правей роботи. Представ нам ше? Жeлько Дангубич: Мено и презвиско ми Желько Данґубич, мам 32 роки. По походзеню сом зоз Дюрдьова, алє уж длугши час жиєм у Новим Садзе. З чим ше занїмаш? ЖД: Робим рекламни фотоґрафиї и дорабям (ретушуєм) фотоґрафиї за других фотоґрафох. Так же робим два роботи источашнє. Кельо роки то уж робиш? ЖД: Седем роки жиєм лєм од того. Скорей того сом робел як дизайнер у друкарнї цо

12

■

МАК 8-9/2019

було лєм пририхтованє за тоту роботу. Як ши почал зоз роботу? ЖД: Мой оцец ше занїмал зоз фотоґрафию, дизайном и мальованьом, та сом од малючка бул уключени до шицкого того. Пресудни момент бул кед сом одлучел зохабиц роботу у друкарнї и започац власни бизнис. На початку сом ретушовл фотоґрафиї за других фотоґрафох и помали сом зберал пенєж и опрему же бим ше и сам могол упущиц до водох фотоґрафиї. Буквално сом глєдал фотоґрафох по цалим швеце, посилал им мейли зоз прикладнїками моєй роботи. Послал сом коло 100 мейли на розлични адреси, а достал сом лєм 3 одвити и лєм єден фотоґраф почал сотрудзовац зо мну. После того почали препорученя, алє и я поставал вше лєпши. На початку сом фотоґрафиї предавал на рижних сайтох – iStock, Shutterstock, Dreamstime... За

єдну фотоґафию сом доставал коло 30 центи, так же нє бул битни квалитет, алє квантитет. Опиш нам свою роботу? ЖД: Цо ше дотика ретушованя, клиєнт ми пошлє фотоґрафиї и упутства як жада же би випатрали и цо треба доробиц на фотоґрафийох. Сотрудзуєм з розличнима фотоґрафами – даєдни фотоґрафую лєм єдзенє, лєбо лєм ентериєр, а други заш робя за познати готели, шветово марки автох, облєчива, обуї... Цо ше дотика фотоґрафованя, перше здумам цо будзем фотоґрафовац, потим глєдам одвитуюци амбиєнт, анґажуєм модели и на концу тоти фотоґрафиї предавам прейґ єдней аґенциї зоз Нємецкей. Путовал ши даґдзе пре роботу? Кед гей, дзе? ЖД: Фотоґрафованє у студию вецей нєпопуларне, так же кажде фотоґрафованє на другей локациї. Каждого

MAK-OВ КОЛАЖ року пре роботу путуєм до иножемства. Бул сом у Французкей, Нємецкей, скоро у цалей централней Европи, та и у Зєдинєних Арабских Емиратох. Дзе шицко твойо фотоґрафиї мож найсц? ЖД: Мойо фотоґрафиї хасную фирми котрим лєгчейше и туньше плациц лиценцу за єдну фотоґрафию як орґнизовац фотоґрафованє пре єдну фотоґрафию котру буду хасновац на сайту, лєбо у реклами. Мойо фотоґрафиї мож найсц од фейсбуку та по вельки билборди. Часто ше случує же на путованьох по иножемстве видзим плоди моєй роботи на аеродромох, у каталоґох, часописох, авзлоґох. Мой брат пред даскельома роками бул у Дохи (Катар) и док чекал у амбуланти, вжал їх новини и препознал два особи на єдней од фотоґрафийох. Були то нашо шестра и брат. Тиж так, мойо фотоґрафиї можеце найсц на ФБ профилу Dangubic Images, инстаґраму

@zeljkodan и на Westend61Zeljko Dangubic. Маш наймилшу фотоґрафию? ЖД: Гевта котру лєм цо нє направим. Скорей каждого фотоґрафованя пририхтованя тирваю даскельо тижнї. Од вибору и анґажованя моделох по здумованє идейох. У тим ми найвецей помага моя супруга Наташа котра роби вєдно зо мну. Вєдно пишеме тези, рисуєме скици, у глави здумуєме сцени. Шицко тото кулминира на самим фотоґрафованю котре тирва даскельо годзини. Як ше фотоґрафиї найду на сайту аґенциї, почина здумованє идейох за нове фотоґрафованє. Маш даяку анеґдоту зоз фотоґрафованя? ЖД: Пред даскельо роками сом путовал до Паризу пре семинар и нє мали зме вельо шлєбодного часу за озбильнєйши фотоґрафованя, та сом контактовал єдну дзивку прейґ фейсбуку и так зме ше шицко и догварели.

Медзитим, кед зме сцигли на догварену локацию, указало ше же дзивка нє зна анґлийски язик и же цали час хасновала Google Translate, а я нє знам французки. Но, то нє було нїяке препреченє же бизме направели одлични фотоґрафиї. Тиж так, шицко тото ше случовало после бомбашского нападу у Паризу. Цали город бул полни зоз полицию и випатрал як под обшеднуцом. Яки ци плани за будучносц? ЖД: Уж зме коло два роки реґистровани як фирма Dangubic Images и вшелїяк же ми циль ище напредовац. Остатнї час сом почал робиц и видео знїмки без звука, та ми план усовершиц и тото як и фотоґрафию. Видео знїмки без звука то у ствари фотоґрафиї зоз рухом котри ше можу хасновац як часци видео рекламох. Єден од цильох ми и же бим дошол до рекламних аґенцийох. Теди бим могол робиц реклами за вельки шветово марки.

МАК 8-9/2019

■

13

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У

Ещи це нє питам, уж ми це даваю

Сват нє сват, з коча долу И коза сита, и капуста цала

Давай, а понукай

14

■

МАК 8-9/2019

Велькей чесци велька шопа треба

TAК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар Симунович, мастер професор руского язика и литератури

НЄ ВИРАЖЕЛИ НАЗДАВАНЄ, АЛЄ ШЕ НАЗДАВАЮ Людзе часто думаю же кед дакус закомпликую свойо виреченє и похасную вецей слова, тото виреченє будзе лєпше и мудрейше звучац. Медзитим, нє вше так. Так, напр. часто мож чуц шлїдуюце: Виражели задовольство Виражели наздаванє Нє будземе у могучносци Пришли зме до заключку Ту лєм даскельо приклади калкох сербских виразох, а калк означує вираз хтори ше директно, слово по слово, преклада з єдного на други язик, а у язику на хтори ше преклада, тото нє вше звучи добре, односно найчастейше же у тим язику єст одвитуюци еквиваленти за тоти вирази, алє под моцним уплївом, у нашим случаю под уплївом сербского язика, забува ше на одвитуюци вирази у руским язику. Кед язики медзи собу у контакту, на таки способ часто наставаю нови слова и вирази, алє кед у язику на хтори ше так преклада єст одвитуюци еквивалент, вец го треба хасновац, бо барз часто вирази хтори ше директно преклада зоз сербского язика, у руским язику нє звуча природно. Правилно бизме требали повесц так: Гварели же су задовольни або задовольни су же... Наздаваю ше же... Нє годни зме (слово могучносц анї нє зоз руского язика, по руски ше гвари можлївосц) Заключели зме (заключок тиж так нє слово зоз руского язика, по руски ше гвари заключенє) ● Кед уж спомнуте слово могучносц (а треба повесц можлївосц), часто мож чуц же людзе хасную и слово омогущиц место оможлївиц, як и могуще, а по руски теба повесц можлїве. ● Цо ше дотика писаня, часто мож видзиц шлїдуюце: ДЛУКШИ КРАДШИ ЛЄБШИ СЛАТШИ

ДЛУГШИ (прето же гвариме длуГи) а треба так:

КРАТШИ (прето же дацо краТке) ЛЄПШИ СЛАДШИ (бо дацо слаДке)

МАК 8-9/2019

■

15

Йован Живкович

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

Волонтерски камп 2019 през попатрунок лидера

ВЕЦЕЙРОЧНА ТРАДИЦИЯ ВОЛОНТЕРИЗМА У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ Пред даскельо роками зацикавело ме водзенє волонтерского кампу, бо сом ище нїґда таке дацо нє робел. З початку сом нє мал шмелосци приявиц ше як лидер прето же сом нє бул сиґурни чи сом схопни за таке дацо, бо сом замерковал же треба мац вельо самодовирия же би вас шицки волонтере озбильно похопели. То була причина чом сом ше анї нє приявйовал за камп лидера. Прешли даскельо роки през хтори сом участвовал у Волонтерских кампох у Керестуре, алє и у кампох у других местох. Того року ше ми Любица Нярадийова питала чи сцем буц камп лидер. Подумал сом: “Прецо бим нє?” Пояшнєла ми, нашвидко, цо ше того року ма поробиц и же штредком юния будзе орґанизовани тренинґ за камп лидерох. Пошвидко пришол испитни рок на факултету дзе сом мал чежки и значни испити праве под час того тренинґу. Волам до орагаизациї котра

16

■

МАК 8-9/2019

финансує волонтерски кампи у Сербиї и питам им ше цо най робим, гваря вони же то нїяки нє проблем и же ме пошлю на єден волонтерски камп дзе будзем даскельо днї волонтирац, алє и тренирац за камп лидера. На тим кампу ми орґанизаторе погуторели бависка за упознаванє людзох котри перших дньох волонтерского кампу барз значни же би ше розбило нєприємносц котра постої пре нєпознатих людзох. Тиж так, контактовал сом Деяна Будинскового котри бул камп лидер 2018. року. Вон ми дал барз хасновити совити за упознаванє волонтерох и як их мотивовац най робя, а два совити цо ми найбаржей значели то же волонтере вше муша дацо робиц, бо иншак буду спац и вец нє буду мац даяки окремни здогадованя. Други совит котри ми дал то же най им нє гуторим лєм цо най робя, алє и най им и потолкуєм чом тото робя, бо так вец маю причину, циль ґу котрому иду. Перши дзень кампу бул 22. юлия кед волонтере сциговали

до Керестура, и ту ше такой зявели перши проблеми... Єден волонтер зоз Турскей ми писал на мейл адресу же познєйше злєцує до Сербиї, та чи бим му могол найсц на интернету яки єст превоз по Керестур. Так сом мушел глєдац превоз городских автобусох по Беоґрадзе, зоз чим мам барз мало искуства, потим найсц автобус отамаль до Кули, а вец орґанизовац превоз зоз Кули до Керестура. Нажаль, на наших сайтох вше питанє кельо точни информациї, та ше ту зна закомпликовац ситуация. На щесце, шицко прешло як ше спада и тот наш волонтер зоз Турскей сцигол до валалу. Вовторок 23. юлия шмирґлали зме и фарбели конструкцию за трибини, а пополадню ишли до Водици дзе волонтере слухали о тим як вона настала. Шлїдуюци дзень, 24. юлия докончовали зме фарбенє конструкциї за трибини, а пополадню було плановане нащивиц музей. Ту ше уж даєдни волонтере почали поносовац же як им горуцо и же нє звикли робиц по такей

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ горучави. Место до музею, пошли зме ше на базен купац, же бизме ше дакус ошвижели. Шлїдуюуци задаток нам бул пошориц терен за одбойку, розгарнуц писок и офарбиц древка на базену зоз вапном котри зме започали штварток 25. юлия. У медзичаше, дознали зме же маме офарбиц фосни за трибини, та зме ше вец подзелєли до двох ґрупох же бизме були ефикаснєйши. Пополаднє волонтером було шлєбодне, бо вистали. Пияток, 26. юлия пошли зме до найстаршей хижи у Керестуре и дакус ю пошорели, а потим зме шицки вєдно пошли на фракталну арт терапию.Ту зме заджмурели очи и цалу минуту рисовали линиї по паперу котри зме потим фарбели. Як гварела координаторка тей роботнї, кажда фарба и линия означую яки зме особи. Соботу рано зме предлужели зоз арт терапию и потим обишли музей у Замку, а пополадню зме одказали роботу цо була випланована. Можеце задумац як ше волонтере розчаровали же ше нїч нє роби! J Таман тот час вихасновали же би ше порихтали за

фото: Кристина Медєши

журку на базену цо була тот вечар. Шлїдуюци дзень було плановане пойсц на базен, алє зме и то одказали пре подлу хвилю. Волонтере ше нє бунєли, бо векшина була вистата од соботи вечара, так же ше шицки одпочивали и спали тот дзень. Пред вечаром сом нашвидко орґанизовал културни вечар дзе нам локални волонтере, т.є. волонтере з валалу пришли грац и шпивац традицийни руски шпиванки и танци. Пондзелок, 29. юлия предлужели зме роботу на базену дзе зме офарбели древа зоз вапном и прешли на Нове населєнє дзе зме шмирґлали и фарбели лавочки, а потим зме и там започали билїц древа зоз вапном. Як зме знали, так нам ше и удало! Пополадню нас конїкаре крашнє повожели по Керестуре на їх каруцох. Шлїдуюци дзень, вовторок, прешли зме на Яраш на фодбалски терен. Там зме ошмирґлали и офарбели ґоли, як и площу за бавенє. Пополадню нас парох поводзел по церкви и обяшнєл як настала, та вец волонтере ишли горе на турню.

Стреду, 31. юлия зме ше знова подзелєли до двох ґрупох, та єдна пошла на Нове населлєнє обилїц древа зоз вапном, а друга на Яраш ошмирґлац и офарбиц капурку. За награду же волотере були таки вредни, мали шлєбодне пополаднє, а ютредзень зме пошли на базен до Вербасу котри бул плановани за нєдзелю. Остатнього дня зме пошли до диску, дзе зме повиношели шмеце зоз просторийох цо Pact Ruthenorum достал на хаснованє, а потим зме правели капущанїки и пироги. Нормално, тот останї вечар нїхто нє спал и шицки зме ше вєдно дружели и вешелєли до пейц рано, док перши волонтере уж нє почали одходзиц. Тоти моменти вше найгорши, бо зме за тоти кратки два тижнї звикли єдни на других и вше ше чувствує якаш меланхолична цихосц, през котру присутни роздумую о моментох цо зме дожили на тим кампу. Голєм я, а вас читаче, кед же дацо зацикавело, придружце ше нам нарок.

МАК 8-9/2019

■

17

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОГИЇ

Aндреа Медєши

Нагли розвой информацийних технолоґийох у Сербиї

ЦЕРНЬОВИТА ДРАГА ПО УСПИХ Од початку 2019. року потераз у Сербиї найвецей реґистрованих поднїмательох було праве з обласци информацийних технолоґийох, конкретно, за рахункарске програмованє. Вшелїяк же ше тот индустрийни конар швидко розвива и же поглєдованє за нашима инженєрами и програмерами велька, та праве тото приведло до звекшаней квоти упису на технїчни факултети, до дзепоєдних школох уводзи ше програмованє, формує ше вельке число информатичних оддзелєньох у ґимназийох итд. Мейнстрим новини зоз тенденциознима, часто нєреалнима насловами прицагую увагу читачох окреме младих о розвою и успиху того индустрийного конара а найпознатша приватна академия зо з даскельо мешачним курсом обецує швидке находзенє роботи и

добру плацу од першого дня, голєм дупло векшу од тей хтора ше бере як просекова у Сербиї. Национални служби за занятосц понукаю рижни можлївосци преквалификациї, доквалификациї, углавним панує интересованє за спомнути информацийни технолоґиї, або евентално медицинского роботнїка же би ше цо скорей спаковало куфри и напущело державу. З другого боку, популарносц Марка Цукерберґа (Mark Zuckeberg), Стива Джобса (Steven Jobs), Бил Ґейтса (Bill Gates), Илона Маска (Elon Musk) и других ИТ фаховцох векша од дзепоєдних голивудских гвиздох, цо до пред коло 15 роками, зложице ше, нє бул случай. Вшелїяк же кажде голєм раз чул як дахто хвалї и воздзвигує тоту професию, як то добре буц програмер. Такой на початку зарабя ше вельки пенєж, лєтує ше на еґзотичних дестинацийох, авто, хижи купени без длуствох и кредитох, та так главни актере доставаю характеристики епских юнакох.

После таких и подобних бешедох хтори кружа уж пар роки, вшелїяк же нє постої особа хтора ше нє опита - прецо би я нє „постал” програмер кед то наисце так лєгко? або - кед можу шицки, можем и я. И так ми єден товариш бешедовал, хтори ше тиж самоинициятивно упущел до „водох” програмерства, як ше часто стрета зоз тинейджерами (алє тиж и зоз старшима) хтори, жадни швидкого, а лєгкого пенєжу, жадаю прейґ ноци постац програмере и добре зарабяц. Бешедуюци далєй зоз тима истима ентузиястами, и толкуюци им детальни план як постац програмер, хтори на перши упечаток анї нє звучи так страшно, велї себе уж задумали на лєтованю под палму зоз коктелом у руки, но нажаль, як гвари, после пар дньох „виучованя” того „занату”, єден по єден потенциялни кандидат одустанє. И, тото цо ше мнє видзи як найвекши проблем кед слово

18

■

МАК 8-9/2019

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОГИЇ конкретно о програмованю, то же у тей обласци, вецей як у гоч хторей другей, присутне константне ученє нових стварох. Лєм цо сце звладали тото цо сце учели, технолоґия ше пременї, унапредзи, або ше пременї сама методолоґия дотедишнєй роботи и, гайд ознова од початку. Аж и теди кед сце експерт, фаховец у даєдней обласци у дачим новим сце початнїк. Теди вам тот початнїк, „юниор” програмер може буц конкурентни, без огляду на вашо роки або искуство у одредзеней фирми. Ту ше на хвильку застановиме и запитаме ше - кельо тота швидка пременка технолоґиї хторей програмере виложени, уплївує и на обичного жителя тей планети Жеми, а хторого програмованє интересує тельо кельо и цена пиря у Будапешту. У таким швидким дружтве чловек ше находзи у константней нєизвесносци. Условия и „алати” за роботу зменюю ше швидше як цо

МАК 8-9/2019

■

19

поєдинцови просековей интелиґенциї потребне часу же би му тота робота прешла до звикнуца або рутини, а з тим и олєгчала окончованє тей истей роботи. Зявює ше и застараносц поєдинца же нє лапи „крочай зоз часом” односно збуванями хтори ше швидко зменюю, же будзе обколєшени зоз предметами хтори вецей нє маю нїяку практичну применку або су просто нє „у тренду”, а на концу зявює ше и синдром страху од препущованя „битних” информацийох або збуваньох хтори ше праве так и наволує „Fear of missing out” (страх од препущованя дачого або FOMO). Но, то уж друга тема. Врацме ше на програмованє. Окрем тей ґрупи людзох хтора на першим препреченю одустала, вшелїяк же исную и гевти други хтори витирвалши у своєй намири. Вони виучую обласц на хтору ше сцу унапрямиц, рижни

платформи, програмски язики, провадзацу опрему, боря ше зоз конкуренцию, а трапя их дзекеди и рижни други питаня, чи остац у держави, чи пойсц до иножемства. Кед виберу остац у держави, або буду задовольни з тим же маю роботу, и потрудза ше найсц часу за фамелию и гобиї, або буду крочай по крочай будовац кариєру и исц ґу витвореню ище векших цильох як поведзме будованє власного бизнису, хтори вшелїяк вимага ище векшу жертву и одреканя. Вшелїяк же подобни бриґи маю нє лєм програмере, бо тайна каждого успиху лєжи у витирвалосци и константним ученю. Медзитим, питаня хтори ше на концу сами надрилюю – келї наисце порихтани на таку жертву, и чи маме вибору?

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Янко Хома

Ноцни турнир у малим фодбалу – од самого початку по нєшка

ВЕЛЬО ВЕЦЕЙ ОД СПОРТСКЕЙ РОЗВАГИ За Руснацох мож повесц же то народ хтори ше люби дружиц, чи през музику и танєц, чи през спорт. Тема того тексту будзе спортска розвага и друженє зоз лабду през горуци лєтни днї. Спорт, медзи иншим фодбал, на тих просторох при жительох Руского Керестура заступени єден полни вик. Локални Фодбалски клуб „Русин” основани 1923. року, а сами початки того конару спорта були и скорей урядового снованя клуба. Любов ґу фодбалу, а тиж и шлєбодни лєтни час хтори бул нєпополнєни, принєсла идею снованя турниру у фодбалу хтори би бул лєтна розвага бавячом и патрачом зоз Керестура и ширше. Перши турнир у фодбалу орґанизовал Союз социялистичней младежи Руского Керестура, и отримани є 1970. року на спортским терену у Старей школи. Перших рокох условия за бависко були скромни и минимални – ошвиценє було слабе, зоз обичнима грушочками, а бавело ше на трозґи. Треба наглашиц вельки ентузиязем младих, и попри таких скромних условийох мали вельку дзеку за бависком и провадзеньом того турниру. Окрем велькей нащивеносци турниру, було тиж и вельке число екипох, даєдних рокох було и коло 30 екипи, а рекордне число було штредком 80-их рокох кед було точно 36 екипи. Ноцни турнири ше отримовало и у воєних часох 90-их рокох, правда, було менше число екипох. Остатнї два децениї, орґанизацию Ноцного

20

■

МАК 8-9/2019

турниру водзи Спортске дружтво „Русин” на чолє зоз фодбалским клубом. Остатнїх рокох Турнир добре нащивени, финални днї Турниру провадза вецей як 500 патраче. Мож повесц же кед придзе лєтни час и час Турниру, сама Стара школа на даяки способ ожиє, и постанє епицентер спортских случованьох у валалє. НОЦНИ ТУРНИР ТРАДИЦИЙНО ОТРИМАНИ И ТОГО РОКУ Тогорочни Ноцни турнир у малим фодбалу отримани у периодзе од 24. юния по 14. юлий, а змаганя були отримани у штирох катеґорийох – младши пионире, пионире, сениоре и ветеранє. Цо ше дотика наградного фонду, у сениорскей конкуренциї бул богати – побиднїк достал 100 000 динари, другопласовани 30 000 динари, а трецепласовани 20 000 динари. Награди у других катеґорийох були символични. У пионирскей конкуренциї були приявени 6 екипи, а найлєпши фодбал при младших пионирох указала екипа ФК „Русин”, док при старших пионирох перше место завжала екипа зоз Крущичу. У ветеранскей конкуренциї були приявени 5 екипи, а найвекшу схопносц указала комбинована екипа Леонида зоз Степановичева и Змаєва.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Цо ше дотика сениорскей конкуренциї, ту було найвекше число приявених екипох, як и каждого року. Гоч саме рекламованє турниру було на високим урованю, мож замерковац же 9 екипи мало. Сениоре и з тей нагоди указали найвецей, як цо ше и обчековало од нїх. Гоч векшина екипох указала одличну схопносц, заш лєм треба визначиц екипу „Петролукс” зоз Вербасу хтора прешвечлїво однєсла побиду на тим турниру. Треба наглашиц же векшина бавячох тей екипи, у ствари, професийни бавяче зоз футсал екипи „Летећи Холанђани” хтора ше змага у Першей лиґи Войводини. Друге место завжала екипа зоз Кули „Амбиєнт ҐС”, док треце и штварте место завжали домашнї екипи зоз Руского Керестура. Кажди вечар змаганє провадзело солидне число патрачох, а була орґанизована и томбола хтору ше доставало зоз купену уходнїцу. На самим концу треба повесц же Ноцни турнир у фодбалу постал єдна часц жительох Руского Керестура, поготово тим цо им спорт при шерцу. Остава надїя же така єдна красна ствар хтора ше отримує уж скоро полни пейц децениї останє и будуцим ґенерацийом и же ше предлужи пестовац спорт, друженє и позитивна енерґия. До идуцого Ноцного турниру у фодбалу – СПОРТСКИ ПОЗДРАВ!

МАК 8-9/2019

■

21

Пририхтала Редакция МАК-у

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Систематизуйце знанє о себе на основи Сиґмундового тесту

ПСИХОЛОҐИЙНИ ТЕСТ СИҐМУНДА ФРОЙДА СИҐМУНД ФРОЙД БУЛ АВСТРИЙСКИ ЛЇКАР И ПСИХИЯТЕР, А СНОВАТЕЛЬ ПСИХОАНАЛИЗИ. ПЕРШИ И ГЛАВНИ ПРЕДСТАВНЇК ПСИХОАНАЛИЗИ КОТРИ ЗАСТУПАЛ ТЕОРИЮ ЖЕ ЧЛОВЕК НЄСВИДОМЕ ЄСТВО, БЕЗ МОЖЛЇВОСЦИ ШЛЄБОДНОГО ОДЛУЧОВАНЯ КОТРИ НЄ МОЖЕ ПРИНОШИЦ РАЦИОНАЛНИ ОДЛУКИ, ТА АНЇ ВЛАДАЦ САМ ЗОЗ СОБУ. ТАКИ ТВЕРДЗЕНЯ У ТЕДИШНЇМ ЧАШЕ ЦАЛКОМ ОДСТУПАЛИ ОД ТРАДИЦИЙНИХ ПОХОПЙОВАНЬОХ ЧЛОВЕКА. Ниа, ту даскельо питаня на котри по Сиґмундовим тесту найважнєйше одвитовац щиро без роздумованя, найдлужей 30 секунди. Одвитуйце тото цо наисце перше подумаце, цалком у шоре же бисце мали и даєдни одвити исти. Важне же бисце и нє прескаковали питаня, алє почитуйце розпорядок. Нє закукуйце до резултатох, бо нєт погришни одвити. Одвити записуйце. Най ше пачи.

ПИТАНЯ 1. Припатраце ше на морйо, заврице очи, яке вашо перше чувство?

2. Ходзице по лєше и патрице под ноги, цо чувствуєце?

3. Припатраце ше на чайки котри лєца, цо чувствуєце?

4. Припатраце ше на конї котри шлєбодно пашу, яке вашо перше чувство?

5. Находзице ше у пустинї, видзице мур на котрим єст мали преход, а споза котрого ше находзи права оаза. Цобудзеце робиц у такей ситуациї?

6. Ознова ше находзице у пустинї, алє сце вистати од длугокей драги. Опрез вас судзина зоз воду, цо зробице?

7. Страцени сце у лєше, уж ше и змеркло. Опрез вас видзице хижу зоз запалєним шветлом, цо зробице?

8. Находзице ше у велькей молги, як ше будзеце справовац, цо будзеце робиц?

22

■

МАК 8-9/2019

УПОЗНАЙ СЕБЕ

ОДВИТИ 1. Вашо одношенє ґу животу, емоцийом и вашо чувства.

2. Тот одвит описує як ше чувствуєце у вашей фамелиї.

3. Вашо одношенє ґу женом.

4. Вашо одошенєнє ґу хлопом.

5. Ту ваша животна стратеґия и циль, та и способ на котри ришуєце власни бриґи.

6. Ниа, ваша интима и вибор партнера.

7. Ваша порихтаносц/нєпорихтаносц за малженство.

8. Вашо одношенє и похопйованє шмерци.

МАК 8-9/2019

■

23

„Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци)

АЛТ ШОУ У МАК-У

Розгварка зоз Aлексейом Сивчом

МЛАДИ И А МБИЦИЙНИ ШПИВ АЧ

АЛЕКСЕЙ СИВЧ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА, ПОЗНАТИ ВИВОДЗАЧ НА ШИЦКИХ РУСКИХ ФЕСТИВАЛОХ, БУВША „ГВИЗДА ҐРАНДУ” И АВТОР НОВЕЙ ПИСНЇ ПО СЕРБСКИ „МОЯ ТИ”

24

■

МАК 8-9/2019

Познати виводзач свою музичну кариєру започал ище на седем роки кед ше заинтересовал за гранє на гармоники, а перше ступанє на бину пред публику було на „Червеним пупчу”. Познєйше ше уписал до Школи основного музичного образованя у Руским Керестуре дзе му помагал його оцец, добре познати руски уметнїк, Мирон Сивч. По законченю основней школи Алексей ше уписал и до Mузичней школи ,,Исидор Баїч” у Новим Садзе. Попри школованя у Новим Садзе, поряднє участвовал на найвекшим руским фестивалу ,,Червена ружа” у Руским Керестуре. Змаганє ,,За найкрасши глас” на спомнутим фестивалу му принєсло чобольов. Тиж, його перша написана композиция у забавним духу достала другу награду. Идуцого 2010. року фахови жири му ознова додзелєл другу награду за написану композицию писнї „Кому най повем”, дует хтори виведол зоз шестру Николаю Сивч. За „Ружову заградку”

компоновал писнї у народним духу, а удало му ше написац першираз и аранжман на двацец єден рок. Алексей по законченю штреднєй школи, предлужел у музичним напряме и уписал ше на Академию уметносцох у Новим Садзе. ПЕРШИ БЕНД „ПИЦИКАТО” Пред скоро седем роками, брат и шестра Сивчово вєдно зоз Кристияном Нярадийом зоз Руского Керестура оформели „Пицикато бенд”. Кристиян Няради грал на клавиятури, Алексей му помагал у граню, а тиж и шпивал вєдно зоз Николаю. Як гвари, так почали правиц журки у Омладинским доме у Руским Керестуре, а познєйше було поволанки и за свадзби. Зоз преширйованьом бенду удало им ше пойсц до Польскей и там представиц руски писнї. На место Николаї, пришла и Мирослава Даждиу, а познєйше и Саня Дивлякович. На Академиї уметносцох у Новим Садзе

АЛТ ШОУ У МАК-У

упознал товаришох зоз хторима оформел нови бенд под назву „Синестезия” и углавним наступали у Сриме, одкаль му и були товарише. Пре вельке интересованє хлапци мали вше вецей понукнуца наступац у Новим Садзе. По Алексейових словох, дакус ше обавали з оглядом же познали озбильну новосадску „бину” музикантох. После одредзеного часу Алексей достал поволанку шпивац у бенду ,,Жовти амрели”. Дзечнє прилапел тото понукнуце и ту шпива и нєшка. АВТОРСКА ПИСНЯ „МОЯ ТИ” – Цо ше дотика инспирациї, вше була присутна. Скорей кед сом писал композиї и аранжмани вше сом мал дакого хто ми писал тексти, а тераз за тоту писню текст написал я. Жадал сом написац дацо, а вельки уплїв на шицко тото мала любов. Мал сом єден период стаґнациї цо ше творчосци дотика кед сом вошол до „Жовтих амрелох”. Дакус сом

ше улєнївел, алє пошвидко ше шицко врацело на свойо место зоз швидким животом, швидким роздумованьом и погришнима животнима одлуками, та так вибудована и моя перша авторска писня по сербски „Моя ти”. Текст и музику я написал, а аранжман сом зоз колеґом одробел – толкує Алексей. Перша промоция писнї була у Беоґрадзе початком мая на фестивалу „Майске лєто” на телевизиї „Дуґа” дзе Алексей достал два награди – єдну з боку публики, а другу з боку фахового жирия за найлєпшу поп писню. МУЗИЧНА ЕМИСИЯ „ГВИЗДИ ҐРАНДУ” Пред седем роками, Алексей ришел же ше прияви до емисиї „Гвизди Ґранда”. Перше приявйованє му нє прешло успишно, алє о рок достал информацию же ше отримує авдиция за спомнуту емисию праве у Новим Садзе тот дзень.

– Таки нєпорихтани, купел сом себе фляшку води, нїкому сом нїч нє явел и чекал сом шор. Одшпивал сом якуш писню и прешол сом до першого кругу змаганя. Теди сом, наисце, достал супер искуство цо ше дотика шпиваня и обходзеня ґу самому себе. Научел сом як ше професийно треба порихтац за кажде наступанє же бим ше ошлєбодзел треми и нєсиґурносци. После першого круга, нажаль, нє прешол сом далєй, алє то нє було препреченє же бим предлужел шпивац. Праве теди сом найвецей и робел на себе, достал сом вельки порив ґу роботи, вельку инспирацию за писанє и творенє – закончує Алексей. Плани за далєй нє жадал шицки одгаднуц, окрем же будзе робиц на себе ище вецей.

МАК 8-9/2019

■

25

Кристина Малацко

КИНОТЕКА

ЦО ШЕ НАИСЦЕ СЛУЧЕЛО У ЧЕРНОБИЛЮ? Гоч велї з нас ище нє були анї живи кед ше случела, шицки знаю за найвекшу нуклеарну катастрофу – Чернобиль. Катастрофа хтора за собу охабела и хтора ище вше охабя велї жертви, случела ше 26. априла 1986. року кед єден од штирох реакторох експлодирал. Думало ше же реактор нє може експлодирац, та нїхто анї нє обчековал же ше то случи, а и о пошлїдкох радияциї ше барз мало знало. На щесце, такой по тим як ше случела катастрофа, даскелї барз упарти и шмели людзе ше анґажовали у ришованю питаня як ше то збуло и як мож затановиц або голєм зменшац неґативни ефекти радияциї. Серия Чернобиль хтору видала филмска телевизия ХБО бешедує праве о тей борби и шицких препреченьох хтори мушели буц превозидзени. Препреченя були велї людзе на чолє держави, як и КҐБ. Верим же шицки знаю описац тоту катастрофу поверхово и повесц

26

■

МАК 8-9/2019

даяки добре познати факти вязани за ню, алє тота минисерия у 5 епизодох пояшнї и найменши деталї хтори векшини нєпознати, нє пре нєзаинтересованосц людзох, алє прето же ше потераз о нїх анї нє бешедовало, а анї нє було можлївосци дойсц до нїх. Векшина подобох хторих тота серия провадзи то реални особи хтори були присутни кед ше катастрофа случела, лєм дзепоєдни видумани же би ше лєгчейше виприповедала приповедка. Наприклад, єдна од главних подобох у сериї нє постояла у стварносци – совєтска нуклеарна физичарка Улана Комюк видумана и вона представя велїх нуклеарних физичарох хтори були уключени до „чисценя” Чернобилю хторих було, наисце, вельо и нє було практичне их шицких положиц до сериї. Чом праве жена вибрана же би представяла вецей науковцох, а нє хлоп? У тедишнї час скоро та у цалим швеце гет вельо вецей було хлопох науковцох як жени. Медзитим, то нє була ситуация

и у СССР-у хтори по тим питаню бул вельо напреднєйши – у обласцох науки и медицини мали вельки процент женох. Затераз, серию барз позитивно прилапела и публика, и критичаре. Велї виявели же то можебуц и найлєпша серия у историї. Тоти цо видзели найвекшу нуклеарну катастрофу з першого плану гваря же серия барз добре представела шицко цо ше наисце случовало, алє же ублажела велї од тих случованьох (як нпр. пошлїдки радияциї на жертви катастрофи), цо мушело буц поробене же би публики нє було пребарз чежко патриц приповедку на екрану. После шицкого, єдно сиґурне – серия барз интересантна и едукативна, постава ґлумцох одлична, а цала серия тирва лєм 5 годзини. Думам же кажде може и треба же би одпатрел єдну од найлєпших серийох потераз – наисце вредзи.

Марина Хома

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

ВЛАСНИ ДУХ Шветло. Цмота. Слика. Трепет. Як кед шнїєш луцидни сон и припатраш ше на ньго. На себе у нїм. Палє и вона. Попатрела на свойо гарсци и крочела до сна. И так є уж там. Шедзи у авту завалєна, глава єй виши. Очи склєняни, таки превидни же ше аж нєбо опатра у нїх. Шедла ґу себе, пробуюци ше пребудзиц, медзитим, нє поспишело ше єй. Пробовала з натресаньом, плясканьом, надзераньом, алє нїч нє вредзело. По шиї ше єй злїва крев, пофришко ше стиднє. Глава єй розбита и хто зна цо ище. Кед ше прешвечела же є мертва и же ю нїч нє може пребудзиц, вишла зоз авта. Годзинами лєжала на гауби роздумуюци же чом праве вона, як то же є вонка зоз свойого цела и цо то тото цо ма робиц. Лєжала зоз розширенима руками и ногами, нєрухома як умарта. Як тота нука. Ужерала ше до нєба нєверяци. Муши исновац даяки виход, роздумовала, алє го нє було. Могла ше рушац лєм по гущави у хторей ше находзел на поли стрепани авто, а полиция го о пар годзини и так однєше и розчисци место нєщесца, як кед би ше анї нїч нє случело. А вона останє цалком сама и нїґдзе нє може пойсц. Преклято є вязана за тото место. «Духом, хтори ше заквача за людзох, вироятно лєгчейше, голєм су стално у дружтве», гварела наглас, пробуюци найсц скрити гумор у тей ситуациї. Кого, забога най преганя на тим пустим месце, кед ю анї полицає, анї швидка помоц, анї шведкове нєщесца нє видза, а єй цело одноша?! Нєєєє! Цалком є сама. «Чи то єдна з тих ситуацийох кед треба прекрижиц ноги, спаднуц до медитативного трансу и кед ше з нього зобудзим шицко ше враци до нормали. Нє?» «Нє, нє, нє!» Одгукує цихосц, а гробна жима ше єй уцагує до косцох. И далєй ю чувствує, гоч и без цела. Як да є ту уж днями. Упарто пробує висц зоз того места, алє ю якаш нєвидлїва сила спера же

би то зробела. Константно поставя исти питаня, а место цихо. Вше швидко гонєла авто. Окей, розумела – погришела, злєцела з драги, алє лєм пробовала чувствовац же є жива, нє роздумуюци же так умре. Нє грих ше чувствовац жива, нє? Цихосц знова исте одвитує. Роками є уж ту. Так длуго же аж забула прецо и цо ше ту случело. Сама є, як и потераз и нє пременєла випатрунок. Трава росла и сушела ше безчислено раз. Слунко виходзело и заходзело, инсекти бринєли, квеце квитло, шицко ше пошвидшало, спомалшело и повторело, а вец цалком престало. Лєгла до трави и ришела ю почувствовац з цалим своїм єством. Кажду травку хтора єй джобе скору док ю звладує з чежину свойого етеричного цела. Пожадала чуц звуки того места, вєдно з цихосцу нєпостояцих гласох и цверчаньом цверчкох у ноци, шущаньом и писню нєпознатих файтох птицох и тото шицко нараз. Жадала ше стопиц з местом, нєрухома у бруду свойого законченого живота, алє у нєдотхнутосци природи хтора ю окружовала. Конєчно, после длугого часу, могла почувствовац витор на твари и була порихтана врациц попатрунок на нєбо похопююци себе як часточку универзалного. Почувствовала цеплоту яку длуго нє чувствовала. И любов. Ґу дню и ноци и каждому наиходзацому дню и ноци. Радовала ше Слунку и гвиздом и людзом хтори з часу на час приходзели, а нє могли ю видзиц. Єй нє требало же би ю видзели, вона була ту и през того. Трава росла и сушела ше безчислено раз. Слунко виходзело и заходзело, инсекти бринєли, квеце квитло, шицко ше пошвидшало, спомалшело и повторело и пошвидшало, пошвидшало, пошвидшало... А вец ше пребудзел. Лєжал у посцелї з склєнянима очми, такима превиднима же ше аж нєбо опатрало у нїх. МАК 8-9/2019

■

27

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Кристина Медєши млада, перспективна и креативна дзивка, после законченей Штреднєй ґрафичней школи у Новим Садзе, од октобра предлужи школованє на напряму графичного дизайну IT Академиї. Ґу фотоґрафиї ю приблїжела шестра Ивана котра уж афирмована у тей обласци. Интересує ю графични дизайн, алє ма плани усовершиц и фотоґрафованє. На прешлорочней „Дньовки” освоєла другу награду на фото конкурсу на тему вода, а того року фотоґрафовала Медзинародни волонтерски камп у Руским Керестуре. Зоз Кампу єй остали найкрасши упечатки, та през обєктив преноши друженє младих, вредни волонтерски руки, весели и щири ошмихи, вистатосц, културне богатство валалу...