MАК 6-7/2018

дих опис за мла с а ч ари и н л я и д ена: 100 дин ц / Мултиме 8 1 0 2 й и юний-юл число 6-7 / лина Бабич Фото: Нико

8

У ФОКУСУ Кажде нове искуство драгоцине Андреа Рац з Руского Керестура закончела основни студиї на Технолоґийним факултету у Новим Садзе, на напряму Контрола квалитету у поживовей индустриї. Єй виучованє, виглєдованє и усовершованє ше нє закончело ту. Андреа ше одлучела за шлїдуюци крочай, а то була фахова пракса у Белґиї, под час мастер студийох.

10

МАК-ОВ КОЛАЖ Други вибор дараз лєпши як перши Нє лєгко на петнац роки вибрац занїманє, одлучиц же цо бизме сцели робиц „док вирошнєме”, алє кед знаме же ше сцеме уписац и на факултет, вец ґимназия прави вибор. Так зробел Марко Буила з Коцура, хтори ше пред двома роками уписал до руского оддзелєня у керестурскей Ґимназиї „Петро Кузмяк”. Марко успишни школяр, алє є и виолиниста, фолклораш и шпивач.

18

///ЗМИСТ

У ФОКУСУ 03 ////////////// С. Виславски: Жвератко, жвератко...

04 // Н. Шарич и Й. Ноґавица: Розгварка М. Малацко 06 ///////////И. Чордаш: Наукова конференция 2018 08 ///////////////////////// Ц. Надь: Розгварка А. Рац МАК-ОВ КОЛАЖ 10 //////////////////////// С. Иван: Интервю М. Буила 12 /////////// М. Зазуляк Гарди: Розгварка М. Бодваи УПЕЧАТКИ 14 ////////////////////////// И. Киш: Планета у малим ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ 15 //////////////////////////////// Д. Павлович: Проза РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС 16 ////////////////////////////////////////// Е. Чизмар ТАК И НЇЯК ИНШАК 17 ////////////// А. Римар Симунович: ДА нє вше НАЙ ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 18 ////////////////////////////// Т. Будински: Танґрам СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 20 /////////////////// А. Орос: „Русинова” 95-рочнїца УПОЗНАЙ СЕБЕ 22 ///////////////////////////////////// В. Винаї: Квиз АЛТ ШОУ У МАК-У 24 ////////// „АЛТ шоу” екипа: Франтовлїви гороскоп ДИРЕКТ ДО ФАЦИ 26 ///////////////////////// Б. Ройко: Фетбой вс. Слим ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 27 /////////////////////////////////// К. Сопка: Проза

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Седем табли схопносци Танґрам, цо у буквалним прекладу зоз китайского значи „седем табли схопносци”, попри ориґамийох, досц цикава забава хтора повязана зоз креативносцу, уметносцу, розвиваньом мриї и знаходлївосцу. МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 6-7 юний-юлий 2018 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

2

■

МАК 6-7/2018

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад

На насловним боку: През велїчезносц, витор и фарбово ниянси CIP – Каталогизација у публикацији Авторка фотоґрафиї: Библиотека Матице српске, Нови Сад Николина Бабич 008+32(=161.2) (497.113) Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Соня Виславски ЖВЕРАТКО, ЖВЕРАТКО

ХТОРА ФИРМА НАЙЛЄПША? По законченей штреднєй школи, або факултету, сцели ми, або нє, починаю бриґи одроснутого чловека. Шицки бизме любели робиц тото за цо зме ше и школовали, прецо зме випивали тельо кафи и ноцами нє спали, за пенєж з котрим зме годни виплациц квартель, рахунки, одпутовац на лєтованє, можебуц дацо и пришпоровац... Любели бизме робиц у колеґиялней фирми, розвивац ше, а нє же бизме пре ,,надрнданих” шефох церпели прицисок и нарушовали свойо менталне здравє. Прето, кед глєдаме роботу, кажда информация котра нам голєм дакус помогнє у нашей одлуки, добре придзе. Яка атмосфера на роботи, одношенє ґу занятим, яка плаца, цо ше понука занятим, чи постоя можлївосци за напредованє... то лєм даєдни од питаньох котри нас интересую кед слово о одредзеней фирми. У нєшкайшим чаше, интернет то главне жридло информацийох о роботи и фирмох, алє ище лєпше кед праве ту информациї дознаме з першей руки од людзох котри там робели, або су тераз заняти. Прето зме дакус ,,преґуґлали“ по

интернету, та зме пренашли єдно з новших жридлох, сайт на котрим можеце пренайсц праве информациї о фирмох, яки условия роботи, хтори добри, а хтори подли ствари, яку плацу маю заняти... а шицки тоти информациї походза директно од занятих. То сайт ,,Жвератко фирми” („Огледало фирме”), а тот проєкт почал з роботу у децембру 2015. року. „Одлична фирма за початнїкох”, „Порядна плаца, орґанизовани превоз на роботу”, „Баржей патьце на права роботнїкох, менєй на себе”... То лєм даєдни од вецей як тисяч коментарох поставених на сайт ,,Жвератко фирми”. Окрем того, ту можеце найсц и информациї о тим чи роботнїки фер плацени, чи плаца сцигує начас, чи су поряднє приявени, чи плацени драгово трошки и друге. Як дознаваме од представнїкох сайта, циль же би ше указало на реални стан роботи у фирмох у цалим реґиону. Же би особи котри глєдаю роботу здобули увид до того чи им условия роботи одвитую, або нє, алє тиж так и же би заняти на таки способ олєгчали душу и написали тото цо их прициска и цо наисце думаю о своєй фирми, директорови, роботней атмосфери – без страху од

одказу. То и знак фирмом же би цошка конкретно и пременєли у своєй роботи, гоч то, нажаль, у Сербиї барз помали идзе. Медзитим, як нам представнїки сайта гуторя, ,,Жвератко фирми” своїм хасновательом понука и систему за обезпечованє роботи, цо значи же прейґ нього можеце конкуровац на одредзене роботне место, a oкрем того, сайт понука и аґента за обезпечованє роботи котри спрам ваших схопносцох, интересованьох, роботного искуства, глєда за вас роботу, т. є. препоручує вас одредзеним фирмом, а ваш єдини задаток то же бисце направели свой профил, односно CV. Кед вас шицко тото дакус зацикавело, шицки информациї можеце пренайсц на сайту www.ogledalofirme.com. Треба повесц же ше нє плаци нїч кед ше глєда роботу, алє кед ше сце видзиц коментари о фирмох, плаци ше 180 динари за три мешаци.

Фото: Златко Русковски МАК 6-7/2018

■

3

У ФОКУСУ

Николина Шарич и Йована Ноґавица ИНТЕРВЮ ЗОЗ ПЕРШИМ РЕЦИТАТОРОМ СЕРБИЇ МИРОСЛАВОМ МАЛАЦКОМ З КЕРЕСТУРА

ИЩЕ ВЕЛЇ СНИ СЦЕ ДОШНЇЦ Зоз писню „Псалoм смутней нєвести” Хорхеа Рогаса, хтору на руски язик преложела Гелена Медєши, Мирослав од можлївих 50 бодох освоєл 49. Верел до себе и чежел за успихом на прави способ. По наших информацийох, вон и перши Руснак котри зазначел таки успих. Верел ши себе же ши победзел и як ши ше чувствовал кед це преволали?

4

ГОЧ ПРЕШЛИХ РОКОХ МИРОСЛАВ МАЛАЦКО З РУСКОГО КЕРЕСТУРА ОСВОЄЛ ДАЄДНИ ЗНАЧНИ МЕСТА НА УРОВНЮ ЦАЛЕЙ СЕРБИЇ, ТУ НЄ БУЛ КОНЄЦ ЙОГО УСПИХОМ У РЕЦИТОВАНЮ. ТОГО РОКУ У МАЮ, МИРОСЛАВ ПОШОЛ КРОЧАЙ ДАЛЄЙ И НА 50. СМОТРИ РЕЦИТАТОРОХ СЕРБИЇ „ПОЕТО НАРОДУ МОЙОГО” У ВАЛЄВЕ, ПРЕГЛАШЕНИ Є ЗА ТОГОРОЧНОГО АБСОЛУТНОГО ПОБИДНЇКА У РЕЦИТОВАНЮ У СТАРШИМ ВОЗРОСТУ.

■

МАК 6-7/2018

Мирослав Малацко: Нє верел сом. Понеже ище єден рецитатор мал исте число бодох, скоро сом бул прешвечени же вон победзи, медзитим уж теди сом бул презадовольни и зоз другим местом. До преобраценя пришло кед пречитали мойо мено и кед гварели же сом перши у цалей Сербиї. Перше цо сом теди обачел то слизи моєй потримовки, и мнє, а вец сом помали почал прилапйовац же сом наисце найлєпши. Яку награду достава перши рецитатор Сербиї? ММ: Од вецей спонзорох сом достал кнїжки, стрибернїк, награду за абсолутного побиднїка, позлацену бронзову

и малу стриберну плакету. Вшелїяк же ши горди на тото же ши перши у держави, а кельо ци значи тото же ши победзел праве зоз писню хтору ши рецитовал по руски, на мацеринским язику? ММ: Нормално же ми то барз вельо значи и цешим ше у тим, а то успих нє лєм за мнє, алє и за цалу нашу заєднїцу. Вшелїяк же чежше рецитовац на меншинским язику, кед це жири нє розуми, та ше мушиме намагац же би слухаче почувствовали писню, же бизме зоз емоцию, експресию, добру дикцию прешвечели жири. Понеже ши досцигнул сам верх, нє можеш ше вецей змагац. Цо тераз далєй плануєш? ММ: Вшелїяк же и надалєй будзем рецитовац на даяких наших програмох, алє плануєм преношиц знанє на младших, так як цо то скорей други пренєсли на мнє. Хтори ши ище значнєйши успихи посцигнул за тоти 17 роки кельо рецитуєш? ММ: Завжал сом треце и осме

/////

У ФОКУСУ

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

место у Сербиї у штреднїм возросту, як и два раз пияте место у старшим возросту. Кеди ши почал рецитовац и яки писнї найволїш рецитовац? ММ: Почал сом рецитовац у першей класи Основней школи, а до Дому култури сом як рецитатор вошол у трецей класи. Кед ми понукали писнї вше сом вибрал даяку трецу, прето же сом нїґда нє могол рецитовац писню котру сом и

сам нє почувствовал. Важне ми же бим писню дожил и же бим ю цо лєпше пренєсол на слухачох. Чи ци даєдна писня окреме мила од шицких хтори ши потераз рецитовал? ММ: Видвоєл бим писню Михайла Ковача „Сказка о лєсорубови”, котру сом досц мали рецитовал. Гоч то смутна писня, на мнє охабела барз вельки упечаток, а тиж так и

тогорочна писня. Чи ци и далєй сон же биш ше уписал на ґлуму на Академиї уметносцох? ММ: Гей, то ми сон ище од шестей класи Основней школи. Сни ше ми помали витворюю, як цо то праве тот успих о котрим бешедуєме, медзитим, єст ту ище вельо сни котри треба дошнїц...

МАК 6-7/2018

■

5

У ФОКУСУ

Ивана Чордаш ШТВАРТА НАУКОВА КОНФЕРЕНЦИЯ ЗА СТУДЕНТОХ, МЛАДИХ

ОДВОЛАНЄ МЕНШЕ, КВАЛИТЕТ ВЕКШИ На Филозофским факултету у Новим Садзе 26. мая отримана Штварта наукова конференция за студентох, младих науковцох и фаховцох, на хторей були представени роботи з антрополоґиї, историї, линґвистики и литератури. Орґанизаторе Конференциї Виглєдовацки круг и Оддзелєнє за русинистику Филозофского факултету.

6

На тогорочней Конференциї представени и Зборнїк роботох зоз Трецей науковей конференциї, хтора отримана у маю 2016. року, а у хторим обявени 10 роботи зоз вецей обласцох. Видали го орґанизаторе и Завод за ■

МАК 6-7/2018

НАУКОВЦОХ И ФАХОВЦОХ

културу войводянских Руснацох, а у мено Заводу го представела його директорка Анамария Ранкович, а потим и єден з рецензентох того Зборнїка, професор др Янко Рамач. Як шеф Оддзелєня за русинистику, Рамач и привитал присутних, як и ма Саша Сабадош и ма Александер Мудри. Свойо роботи на рижни теми вязани за Руснацох викладали Дюрдїца Ґордич, Саша Сабадош, Андрей Орос, Марина Шлемендер, Лидия Костелник, Тамара Салаґ, Дарко Заґорац, ма Ана Римар Симунович и Марина Сакач. Викладаня тирвали по 15 минути, а после каждого викладаня була дискусия.

– Други раз сом на тей Конференциї, а того року сом викладала свою тезу о дипломскей роботи хтору сом наволала Самоесенциялизация рускей култури як механїзем дружтвено-политичного леґитимитету. Интересантне ми же вообще єст таке збуванє, прето же ми ше пачи идея о

тим же можеме презентовац свойо роботи без огляду на сфери наших интересованьох, односно же би ше нє заверало на руску Катедру и на язик, алє же бизме преширели и на други дружтвени науки, гуманистику и историю. Мило ми же можем участвовац и же можем допринєсц на даяки способ, нє лєм себе, индивидуално, же можем обявиц роботу, алє же и людзе можу пречитац дацо нове и иншаке, о чим можебуц потераз нє роздумовали – гварела Марина Сакач и додала же єй було интересантне чуц других младих людзох, хтори робя и творя дацо нове.

У ФОКУСУ

Орґанизаторе гваря же нарок планую обявиц Зборнїк и зоз тогорочней Конференциї, а же идуца будзе отримана о два роки.

– Одволанє кус менше як на прешлей Конференциї, алє вшелїяк же квалитативно нє опадла, аж думам же є у даєдних сеґментох и моцнєйша. Маме наисце даєдни роботи хтори ше занїмаю зоз фундаменталнима аспектами рускей стварносци, так же думам же зме вельо того поробели, и наисце сом задовольни зоз шицким – визначел Саша Сабадош, хтори и презентовал свою роботу Югославянство у новинох „Заря”/„Руска заря” (1934-1940).

Андрей Орос представел роботу Улога „Руских новинох” у националним препородзе

Руснацох, Марина Шлемендер Еквиваленти анґлийским префиксом у „Алиси у жеми чудох” Луиса Керола на руским язику, Лидия Костелник, Тамара Салаґ, Дарко Заґорац, Андрей Орос и Александер Мудри Службове хаснованє руского язика и писма у Войводини, Ана Римар Симунович Препознаванє поетики Михайла Ковача у додатку „Вибрани писнї” у „Руским слове” 1984. року, а тема Дюрдїци Ґордич була Миґрациї у двацетим вику у литературним контексту на прикладох Жироша и Црнянского.

– Першираз сом участвовала на тей Конференциї. У своєй роботи сом дошла до заключеня же миґрациї барз важна тема за Руснацох, за кажду меншину, а за Руснацох поготов, прето же нє маю свою жем. Прето думам же тема интересантна и же є важна, а думам же є важна и пре отримованє традициї, язика и култури як окремного народа у миґрациї – потолковала

Дюрдїца и визначела же таки студентски конференциї барз значни бо, кед ше жада войсц до академского кругу муши ше мац таки роботи, а даґдзе ше муши научиц и як ше их пише. Отримованє Конференциї потримало и Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох.

Фото: Вероника Вуячич МАК 6-7/2018

■

7

Цецилия Надь

У ФОКУСУ

КАЖДЕ НОВЕ ИСКУСТВО ДРАГОЦИНЕ

АНДРЕА РАЦ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА ЗАКОНЧЕЛА ОСНОВНИ СТУДИЇ НА ТЕХНОЛОҐИЙНИМ ФАКУЛТЕТУ У НОВИМ САДЗЕ, НА НАПРЯМУ КОНТРОЛА КВАЛИТЕТУ У ПОЖИВОВЕЙ ИНДУСТРИЇ. ЄЙ ВИУЧОВАНЄ, ВИГЛЄДОВАНЄ И УСОВЕРШОВАНЄ ШЕ НЄ ЗАКОНЧЕЛО ТУ. АНДРЕА ШЕ ОДЛУЧЕЛА ЗА ШЛЇДУЮЦИ КРОЧАЙ, А ТО БУЛА ФАХОВА ПРАКСА У БЕЛҐИЇ, ПОД ЧАС МАСТЕР СТУДИЙОХ. ЦО Ю ЗАЦИКАВЕЛО И ПРИЦАГЛО ДО ИНОЖЕМСТВА, ЯКИ ЄЙ ОБЧЕКОВАНЯ И ЯКА ПРЕДНОСЦ ФАХОВЕЙ ПРАКСИ ЗВОНКА НАШЕЙ ЖЕМИ, АНДРЕА НАМ ОДГАДЛА У ШЛЇДУЮЦИХ

8

ШОРОХ.

■

МАК 6-7/2018

РОЗГВАРКА ЗОЗ ИНЖИНЄРОМ ТЕХНОЛОҐИЇ АНДРЕУ РАЦ З КЕРЕСТУРА О ФАХОВЕЙ ПРАКСИ У БЕЛҐИЇ

Здобуц роботне искуство у индустриї и применїц знанє здобуте под час школованя лєм єдни зоз причинох прецо ше Андреа одлучела упущиц пойсц опробовац до иножемства. За тоту файту пракси можу ше приявиц студенти хтори закончую основни студиї, або су мастер студенти. Вона ше уписала на мастер студиї чечуцого школского року.

– На пракси сом у Антверпену, а город коло 50 км оддалєни од Бриселу. Уж длугши час сом ше сцела опробовац у даякей програми черанки студентох и жаданє ми було пойсц до иножемства. Нє мала сом конкретно циль до хторей держави би сом любела пойсц, алє знала сом же бим за початок любела остац у Европи. Пракса у Белґиї ше ми найбаржей попачела прето же фирма „Аґфа” ма наисце квалитетну програму за

студентох. Студенти уключени до виглєдовацких проєктох и зочую ше зоз проблемами хтори ше каждодньово явяю у индустриї, здобуваю искуство у виглєдовацкей и самостойней роботи. У фирми єст коло 30 студентох зоз рижних универзитетох зоз Европи и Канади хтори на пракси – толкує Андреа. УСЛОВИЯ КОНКУРОВАНЯ Пракса тирва од шейсц до 12 мешаци, а Андреа почала з праксу у септембру 2017. року и остава по септембер того року.

– Условия за приявйованє подрозумюю же особа муши буц або студент закончуюцого року на основних студийох, або мастер студент технолоґиї, инжинєрства и природних наукох. Нєобходне мац добри оцени и резултати у цеку студийох. Тиж так, барз важне

У ФОКУСУ

ПРЕДНОСЦИ ПРАКСИ У ИНОЖЕМСТВЕ

знанє анґлийского язика, прето же то язик на хторим ше комуникує у фирми. На факултету сом дознала за тоту праксу – гвари Андреа. Вона припознава же кед ше огляднє на осем мешаци хтори за ню, шицко цо обчековала и задумовала ше нє лєм витворело, алє и превозишло шицки єй обчекованя.

– Док сом ше рихтала за одход на праксу, приповедала сом зоз студентами хтори там уж були. Мойо нєсцерпенє росло, прето же ми пренєсли наисце красни упечатки и дожица. Ту бул и страх од нового и нєпознатого. Медзитим, знала сом же нє будзем сама, здобула сом упечаток же людзе любезни и комуникативни – приповеда Рацова.

Предносци єст надосц, попри усовершованя язика, упознава ше други култури и обичаї. Нєзависносц и осамостойованє тиж предносц, а зоз Белґиї лєгко одпутовац и до других европских жемох, так же Андреа мала нагоду путовац и упознавац околїско коло себе. Друженє и нови познанства єдно нове и вельке благо у тей приповедки.

– На пракси єст коло 30 студентох, так же ше вше єст зоз ким дружиц. Фирма „Аґфа” у хторей робим то друкарска индустрия, на департману дзе ше прави и тестира инк джет (ink jet development department) тинти, а моя улога тестирац тинти на инк джет главох за друкованє. Мойо днї на роботи випатраю так же их найчастейше препровадзуєм у лабораториї, робим рижни експерименти зоз инк джет главами за друкованє. Можем повесц же колеґове отворени, любезни и помагаме єдни другим. Тото цо ми ше наисце барз пачи то одношенє надредзених ґу студентом. Надредзени доступни студентом, прилапюю нови идеї и сотрудзую, влада тимска атмосфера. Зоз таку

файту пракси здобува ше искуство у виглєдовацкей роботи у индустриї, а медзи иншим, здобува ше и искуство у комуникациї и одношеню ґу колеґом, явних наступох и презентацийох – гвари Андреа. Вона визначує же ю тота пракса одшмелєла и дала нови идеї. Планує закончиц мастер студиї на Технолоґийним факултету у Новим Садзе и предлужиц зоз дальшим усовершованьом.

– Мойо искуство прекрасне и вшелїяк препоручуєм студентом же би ше опробовали у такей файти усовершованя, кед маю нагоди. Кажде нове искуство драгоцине – заключує Андреа.

МАК 6-7/2018

■

9

Сенка Иван

МАК-ОВ КОЛАЖ

ИНТЕРВЮ З МАРКОМ БУИЛОМ З КОЦУРА, ШКОЛЯРОМ КЕРЕСТУРСКЕЙ ҐИМНАЗИЇ

ДРУГИ ВИБОР ДАРАЗ ЛЄПШИ ЯК ПЕРШИ Нє лєгко на петнац роки вибрац занїманє, одлучиц же цо бизме сцели робиц „док вирошнєме”, алє кед знаме же ше сцеме уписац и на факултет, вец ґимназия прави вибор. Так зробел Марко Буила з Коцура, хтори ше пред двома роками уписал до руского оддзелєня у керестурскей Ґимназиї „Петро Кузмяк”. Марко успишни школяр, алє є и виолиниста, фолклораш и шпивач.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// Прецо ши ше уписал праве

Жиєш у интернату уж два

до Ґимназиї у Керестуре?

роки. Яки твойо упечатки?

Марко Буила: После

МБ: Нєт нас вельо, так же нє

Основней школи сом ше сцел

стално даяка гура, маме мир за

уписац до Ґимназиї, алє у

ученє и за забаву. Зоз кухарами

Новим Садзе, и то ми бул перши

ше аж дакеди и радзиме же цо

вибор, а Ґимназия у Керестуре

най нам уваря, цо наисце супер

ми була на другим месце.

J. Маме компютерску учальню,

Понеже сом за Нови Сад нє мал досц боди, уписал сом ше до Керестура. Жаль ци же ци ше нє удало уписац ше до Ґимназиї у

МБ: Перше гей, медзитим, мнє тераз барз крашнє у керестурскей Ґимназиї. Здобул сом нових товаришох,

■

професоре наисце добри и

потим за ученє... так же, шицко

коректни, так же кед бим тераз

ше ми пачи. Кажди викенд

ознова мал виберац, такой

ходзим дому, окрем кед єст

бим на перше место на лїстини

даяка причина, лєбо случованє

положел Ґимназию у Керестуре.

пре хторе треба же бим остал.

МАК 6-7/2018

МБ: Професоре знаю же сом бул школяр ґенерациї, алє, щиро, вообще на тото нє патра. Интересує их лєм яки сом тераз школяр. Затераз сом и далєй одлични, а до конца школованя увидзиме яки будзем мац просек. Од кеди и дзе ходзиш и на годзини виолини?

Новим Садзе?

10

У Основней школи у Коцуре ши бул школяр ґенерациї. Предлужел ши зоз истима резултатами и у штреднєй школи?

МБ: Граєм на виолини од пиятей класи. Теди сом ше уписал до першей класи Музичней основней школи у Вербаше и закончел сом шицки шейсц роки. Тераз ходзим раз тижньово на годзини

МАК-ОВ КОЛАЖ Фото: Себастиян Надь

До хторих активносцох ши уключени у Коцуре? МБ: Од штвартей класи ходзим на фолклор до КУД „Жатва”. Маме проби два раз тижньово и тераз ше ми окреме пачи прето же ше досц нових членох приключело и єст нас досц, поготов же нас єден час було наисце мало.

до Оджаку, алє нє граєм по даяким плану и програми, алє тото цо бим любел научиц грац, тото и вежбам. Тиж так, нєдавно сом ше уключел до оркестру КПД „Карпати” у Вербаше. Кед ши ше уписовал до стреднєй школи, патрел ши можебуц и на тото же дзе маш векши можлївосци предлужиц учиц ше грац на виолини? МБ: Га, гей. Сцел сом предлужиц учиц и вежбац, а Ґимназия у Новим Садзе „Йован Йованович Змай” хтора ми була перши вибор, ма хор и оркестер, та сом ше пре тото найбаржей и сцел уписац там. Медзитим, мам и тераз дзе вежбац, а пре цошка у чим уживам ми раз тижньово наисце нє проблем пойсц до Оджаку.

Тераз ши уж на половки школованя, та можеш повесц цо ци ше пачи, а цо нє у Ґимназиї у Керестуре, и цо плануєш после? МБ: Щиро, нє мам дацо цо ше ми нє пачи, а пачи ше ми же маме предмети и по руски и по сербски. У Коцуре зме баржей окружени зоз сербским язиком, а одкеди сом у Керестуре, вельо сом злєпшал руски язик, цо ми наисце важне, бо думам же уж кед нас мало єст, треба же бизме свой язик чували и пестовали. Тиж так ше ми пачи яки професоре маю приступ ґу нам. Маме єдно

Попри шицким тим, бул ши и у Петници. Чи плануєш и далєй ходзиц? МБ: Бул сом раз у першей класи на семинару дружтвеногуманистичних наукох и добре то було, алє сом ше цошка нє пренашол у тих предметох хтори сом мал, та сом нє предлужел. Прешлого року ши победзел у катеґориї за найкрасши леґиньски глас на фестивалу „Червена ружа”. Чи плануєш и того року участвовац? МБ: Так, представел сом ше зоз писню „Мацерова мушкатла” и освоєл сом чобольов. Будзем шпивац и того року. Понеже концепт „Ружи” тераз дакус иншаки, мам ше право змагац и того року, алє, розуми ше, у другей катеґориї, а то – за вкупни наступ.

блїзше одношенє, пошвецени су, вше порихтани помогнуц, за догварку и триманє рижних секцийох. А цо после Ґимназиї? Нє знам. J Знам лєм же ше на факултет сиґурно упишем. Я барз нєодлучни, прето сом ше и сцел уписац до ґимназиї. После двох рокох ещи вше сом ше нє вязал за даєден предмет, лєбо науку, алє ше наздавам же ше после ещи двох рокох у дачим и пренайдзем.

МАК 6-7/2018

■

11

Мая Зазуляк Гарди

МАК-ОВ КОЛАЖ

И Б Ю Л Е К А Ш ИН

РОЗГВАРКА ЗОЗ СТУДЕНТКУ КИТАЙСКОГО ЯЗИКА

МАЮ БОДВАИ З КЕРЕСТУРА

МАЯ БОДВАИ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА НЇҐДА СЕБЕ АНЇ НЄ ПОДУМАЛА ЖЕ ЄДНОГО ДНЯ БУДЗЕ ЗНАЦ КИТАЙСКИ ЯЗИК И ЖЕ ВОН БУДЗЕ И ЄЙ ПРОФЕСИЯ. ДРАГА Ю ЦАЛКОМ СЛУЧАЙНО ОДВЕДЛА ҐУ ТОМУ, ЗА НАС, НЄПОЗНАТОМУ И НЄЗВИЧАЙНОМУ ЯЗИКУ, ЯК И КУЛТУРИ, ХТОРИ МАЯ З ЧАСОМ БАРЗ ПОЛЮБЕЛА.

Вона закончела Карловацку ґимназию у Сримских Карловцох, напрям китайски язик. Ище одмалючка знала же у штреднєй школи сце виучовац даяки язик, алє нє знала же то будзе праве китайски.

– То було цалком случайно, бо кед сом ше уписовала до штреднєй школи, циль ми бул русийски язик. „Упадла” сом на друге жаданє, на китайски, и була сом дакус розчарована. Перше сом думала же ше нє упишем, алє ме вец родичи потримали же лєм най пробуєм, бо ше вше можем врациц дому... Так сом почала учиц китайски язик и на полрочю сом могла прейсц на русийски, алє ше ми китайски уж теди попачел, та сом то нє зробела. Випатра же заш лєм так мало буц – здогадує ше Мая.

12

■

МАК 6-7/2018

ВШЕ ШЕ ВЕЦЕЙ УЧИ КИТАЙСКИ ЯЗИК Теди ище нє думала же будзе и студирац тот язик, алє вец цошка, гвари, преламало. Пред штирома роками ше уписала на китайски язик на Филолоґийним

факултету у Беоґрадзе, а того року вироятно и дипломує.

– Виполнєл мойо обчекованя, а то було и єдине место дзе сом ше могла уписац, прето же тот факултет єдини на Балкану хтори ма Катедру за китайски.

Маме коректних професорох, хтори барз пошвецени своєй роботи. Було нас 30, а тераз нас остало дас 15, а и то ридкосц, бо на тим напряме до конца углавним останю лєм дас пецеро студенти. Можебуц нас тельо остало бо велї з нас уж у штреднєй школи учели тот язик. Плануєм тераз у юлию дипломовац и уписац ше на мастер – приповеда нам Мая о своїх планох. Китайски язик нє мож швидко звладац, а як Мая толкує, то и прето же ше з нїм мало „стретаме”.

– Сами себе мушиме глєдац филми, музику... же бизме вошли до того швета. Я тераз уж знам приповедац

МАК-ОВ КОЛАЖ по китайски. Пред роком ме єдна орґанизация з Нового Саду волала чи бим пришла як прекладателька на Саям образованя, бо приходзел єден поднїматель з Китаю, котри, медзи иншим, и декан на єдним факултету у Пекинґу. Вон совершено знал бешедовац по анґлийски, та сом нє мала даякей роботи, алє сом мала нагоду приповедац по китайски и кед ми єден таки чловек гварел же добре бешедуєм по китайски, то ме наисце поцешело и дало ми мотив за далєй – припознава Мая. Док закончи факултет, Мая може робиц як прекладателька у даєдних фирмох, лєбо преподавац тот язик у школох, цо би и найволєла.

– Тераз єст барз вельо сотруднїцтва медзи фирмами, алє ше я баржей видзим у школи, бо ше ми одвше пачела робота з дзецми. У даєдних школох ше уж учи тот язик, а чула сом же ше го до даєдних тераз лєм уводзи. Амбасада Китаю барз уклада до образованя и виучованя китайского у Сербиї, прето ше го и уводзи до настави, а барз маю дзеку и же би ми пошли до Китаю, та дзеля велї стипендиї. Конкуровала и я за лєтнї кампи у Китаю, алє зме ше нє назберали досц, понеже муши буц одредзене число людзох, та озда будзе други раз. Алє, вшелїяк же раз плануєм нащивиц тоту жем, бо кед дацо учиш у кнїжки сцеш то и видзиц, а окреме я, бо барз любим путовац. Чекала сом док закончим и усовершим язик, же бим нє мала язичну бариєру – приповеда нам Мая,

хтора зна чечно приповедац и по анґлийски, а на факултету, як други язик, учи и русийски.

буц барз упарти и вельо вежбац же би ше научело и писац на тим язику.

Припознава же люби дацо цо иншаке, та ше озда прето пренашла и у тим язику и култури, о хторей нам виприповедала и даяки интересантносци.

– Векшина китайских словох двоскладово. Барз важне хтора смужка опрез хторей, и чи ю поцагнєш дакус вецей, лєбо менєй. Думам же то найвекша гришка при тих цо робя тетоважи на китайским язику, бо нє знаю цо пишу, а кратша або длугша смужка уж може пременїц значенє. Хто упарти, за рок-два звлада їх писмо. Тот сеґмент китайского язика вше будзем поровновац з математику. Кед ше шеднє и вежба, будзе ше и розумиц. Кед ше престанє вежбац, чежко ше врациц. Треба навикнуц и руку. Други векши проблем то акценти, прето же на каждим складу єст акцент, и кед єден премахнєш, тиж ше меня значенє. Думам же я тераз знам коло пейц-шейсц тисячи характери. Кед ше войдзе до того, мож найсц смисел же чом то праве так, мож лоґично учиц, лєм треба часу же би ше дошло до того уровня – толкує Мая и додава же Китайци маю барз вельо присловки, мудросци...

– Кажди язик и културу мож виучовац так же би то було интересантне. На факултету зме, наприклад, мали змаганє у правеню традицийних китайских скулптурох, а я правела традицийного шарканя. Шаркань, у ствари, присподобени, точнєйше, феникс пренєшени до шарканя, а символизує щесце, живот... Як цо у нас баксузне число 13, им так число штири, бо ше го вигваря исто, лєм з другим акцентом, як шмерц. Но, Китайци вельо празновирнєйши як ми, аж нательо же там дзе можу, вируцую штверку. Наприклад, у лифту прескочени штварти поверх. Китайци пошвецую вельку увагу и декорацийом. Я любим шицки файти уметносци, окреме любим дацо правиц, а вони маю тоти традицийни правеня, наприклад, ґузлох, односно прикраскох и другого зоз грубей цверни. Тераз сом надумала буц колекционер шицких кнїжкох на сербским язику хтори маю вязи з Китайом – гвари Мая, хтора ходзи и на лєтнї кампи на Филозофски факултет у Новим Садзе, дзе учела и китайски борительни схопносци. ЄДНА СМУЖКА МЕНЯ ЗНАЧЕНЄ

– На другим року зме мали єден предмет цали семестер хтори ше базовал лєм на тим. Єст барз вельо фини, алє я найволїм Конфуцийово виреченє – „Кед на улїци єст три особи, од каждей дацо мож научиц”. Мнє живот унапрямел сам, бо сом нїґда нє жадала учиц тот язик. То ме научело же нє мож плановац живот и нє мож ше дачому одуперац – поручує Мая на концу.

Попри тим же нє лєгко научиц бешедовац по китайски, треба МАК 6-7/2018

■

13

УПЕЧАТКИ

Ивана Киш студентка биолоґиї БОТАНЇЧНА ЗАГРАДА „ЄВРЕМОВАЦ”

У рамикох предмета Ботанїчни практикум, були зме у єднодньовей нащиви Ботанїчней загради „Євремовац” у Беоґрадзе. За основанє Загради заслужни Йосиф Панчич, найпознатши сербски ботанїчар, професор на Високей школи у Беоґрадзе, снователь и перши предсидатель Сербскей академиї наукох и уметносци. Заграда перше була локализована на єдней порти при Дунаю, медзитим, рика ше вилївала и знїщовала рошлїни, та Милан Обренович 1889. року подаровал порту хтору нашлїдзел од свойого дїда Єврема, под условийом же би ше заграду наволало по нїм – „Євремовац”. Ма статус памятнїкa природи II катеґориї, а тиж так є защицена и як памятнїк култури. Вєдно з Институтом за ботанїку наставна є єдинка Биолоґийного факултету у Беоґрадзе. Пресцера ше на 4,81 гектарох и до єй составу уходзи: склєняна заграда, японска заграда, гербариюм, библиотека, отворени поверхносци, управни будинок, преподавальня и лабораториї.

14

Мнє була найинтересантнєйша склєняна заграда, прекрасни будинок направени 1892.

■

МАК 6-7/2018

ПЛАНЕТА ПЛАНЕТАУ У МАЛИМ МАЛИМ року. У тим просторе змесцени вецей як тисяч тропски, субтропски и медитерански рошлїни. Направена є на вецей як 550 квадратних метерох, у викториянским стилу зоз централну куполу и двома кридлами, а обновена є 2014. року. Розкошни швет тропских дижджових лєсох, рошлїнох з пустиньских предїлох, каменьох и писку, як и водово рошлїни и чудесни метаморфози – творя фантастичну цалосц того простору. Док сом преходзела коло тих, за мнє нєзвичайних и нєкажднодньових рошлїнох, кажда ми прицагла увагу зоз свою еґзотичносцу. У єдним кридлу кактуси и аґави, у амбиєнту пустинї, писку и каменя. Потим єст кридло зоз тропскима рошлїнами, як цо то, наприклад, банани, при хторих блїзко и древо кафи, по походзеню зоз Етиопиї.

Окреме красни простор у Ботанїчней загради то японска заграда, цалосц хтора комбинує каменє, воду и рошлїни, у символичним розпорядку и гармониї стародавней восточней традициї. Камень то святи обєкт у Япону. Ґрупованє каменя ма вязи зоз балансованьом енерґиї у природи. У ґрупох по три, символизую трияду нєба, жеми

и чловека. Вода символ океану и значни є елемент у японскей загради. Вона нас здогадує на нєпреривни пременки у природи. Рошлїни скриваю, лєбо визначую деталї каменя и жеми и креирую конєчни амбиєнт. Рошлїни ше вибера по символики хтору ноша. У тей часци, увагу ми прицагло древо зоз фамелиї Rosacae – Prunus serrulata, точнєйше японска, лєбо ориєнтална черешня. Вона теди квитла и єй квитки наисце прекрасни и праве задовольство за чуло виду! Попри черешньох, ту и бамбуси, хтори ше примаю и рошню, без огляду на числени температурни шоки у жимским периодзе. У Ботанїчней загради мож найсц рошлїни зоз каждого континенту. Тото нєвироятне место у шерцу Беоґраду то – планета у малим.

ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ Деян Павлович ПРОЗА Додня, 04,30. Бренка аларм. Нє любим го чуц анї на поладнє. На пол пиятей рано го, благо поведзено, мержим. Мержим и особу хтора го накруцела. Себе у тим случаю. На пол пиятей рано себе мержим и зоз, и без аларма. Нєшка, у рамикох роботи, на ПМФ-у мам тримац якушик презентацию о месту дзе сом заняти. Нормално, мнє, студентови увалєли тоту, „барз” интересантну роботу. Мал сом направиц кратку презентацию о проєкту на хторим робим. Затераз мам три слайди зоз насловом. „Дзекуєм на уваги” – штварти слайд. Максимално ище єден ми треба. Брейнстормуєм док чухам зуби. Скоро цали час. Заш лєм досц штири слайди. Вецей будзем бешедовац. Дали ми вчера якушик маїцу з лоґом фирми хтору ми наказане ношиц. Добра ствар же сом ше здогаднул вирайбац ю дас коло пол ноци. Ниа, нєдавно з нєй престало одкапковац. Накадзи сом вишол на балкон по маїцу, на Ґенексовим будинку сом збачел надпис: „НБҐД 09. МАЙ”. Нєшка Кирбай. Шицко ми одразу лєгчейше. Будзе то фини дзень. Голєм конєц дня. Плановал сом ше врациц ище кус оддримац, медзитим, цимер так храпел же сом одлучел нє трапиц ше. Як пос*ани сом у цмоти одшедзел 15 минути. Рушел сом з дому на гайзибанску станїцу и заш руцел око на Ґенексов будинок. „Длуги, алє фини дзень” – подумал сом. Як ше приблїжуєм ґу станїци вше баржей чуєм уж познати глас.

ИЩЕ ЄДЕН ОБИЧНИ ДЗЕНЬ Нажаль. Углавним ми од нього у бруху закруци. Нєшка сом добре прешол. Без векших больох. Чловек хтори роби у Сримских Карловцох. У єдней ґалериї. Шицки цо путуєме у тим термину то знаме. Нє хвалєл ше. Медзитим, так люби бешедовац же кед вичерпа шицки теми зоз собешеднїком, цо нє чежко так вчас рано, почина бешедовац о тим. Под собешеднїк подрозумюєм одмахованє з главу нєшкайшей жертви. Гоч тримам же шицки людзе на станїци моментално одслужую свою кару. Нєдавно почали оправяц гайзибанску драгу коло Индїї. Гваря же оправка будзе тирвац осем мешаци. Кед ше уда з першого. Правда же пре тоту подїю зменшали число терминох Беоґрад–Нови Сад, медзитим, путнїки наградзени зоз вилєтом у Ґолубинцох. Найкрасши 15 минути мойого дня. Односно 30, з оглядом на тото же их и назад нє заобиходзиме. Слава Богу. Каждому бим препоручел. Прекрасне дацо. Нажаль, час хтори препровадзуєме у Ґолубинцох огранїчени. За розлику од красоти того места, яку нє мож анї описац. Шукам ше по кишенкох и пошвидко заключуєм же сом забул ключи од канцелариї. Шедзим и чекам у конку. О годзину и други почню приходзиц. Алє... нєшка Кирбай. Шицко ми ровне кед ше здогаднєм. Прешлого року сом препущел пре обовязки, алє того орґанизация часу була на уровню. Сцигуєм до Керестура на шейсц годзин пополадню. Перше

кафа. Док ю пиєм, одлучуєм же ше заш лєм нє пойдзем прешейтац по Кирбаю. Вечера ми важнєйша. Два причини: прашецину єм раз рочнє и правим добру подлогу за вечар. Иииии... преєдол сом ше. Тераз анї кед бим сцел, нє мог бим ше пойсц прешейтац. Час помали преходзи док ше дружим з фамелию. З часу на час подумам на пивко у центру. Чувствуєм по очох же сом кус вистати. Идзем ше рихтац. Отворел сом єдну лименку дома. Тельо пред одход. Кирбай нєшка, нє?! У центру сом, и перша тура наручена. Нє барз ми идзе, поправдзе... Цошка им нє у шоре з пивом. Ґарант. Мушим ище єдно попиц же бим преверел. Друге ми зато, мушим припознац, фино ишло. Шлїдзи диско. За шанком нєт места, алє и ту з боку фино цуцлац фляшку. Очи ми на поли заварти. Нє, нє од трецого пива. Шпи ше ми. Патрим на годзинку, пол дванастей. Дому анї случайно. Тото попиєм, та нове. Лєпше такой наручиц, иншак ше може направиц гужва, а я смиядни будзем трациц драгоцини час. Коло годзини ше ми уж так спало, же кед сом сконтал же ище вше пиєм штварте пиво, нацаг сом якну и од ганьби рушел дому. Крачаюци обрацам календар на мобилним и опатрам на хтори днї падаю будуци Кирбаї.

2020. мой рок. Заш лєм, на самим концу дня, кед сумирам шицко цо сом препущел, мам чувство же ми найбаржей хибя други 15 минути вилєту у Ґолубинцох. МАК 6-7/2018

■

15

Положи кют стори. Превери хто патрел. Превери хто патрел. Превери хто патрел. Опатрел. Предлужує зоз животом.

ОВ Р О З ДУ М

Л АС А НЄ Н А Г Емилия Чизмар

Шицки ми хтори правиме дньово „to do” лїстини, а вец лєм меняме датум. Геге.

#знашжеправда

#вецейднїякколбаси

Нєможлїве же лєм я видзим потенциял у тим же би ше фризерай и дисконт пица у сушедстве здружели. #итесловишешмеяли Кед зламеш нохец на клянки на виходзе з обисца, забога, врац ше нука, закри з перину прейґ глави и нє виходз цали дзень – вонка це чекаю лєм ещи два зла!!! #пуйпуй #нїкому

Кому ше ещи случело же добри авто спомалшує коло тебе, и као „яо, яки смарач, тераз спущи скло, као дзе ши мала, ускакуй...”, а у ствари спомалшел пре „лєжацого полицая”, таргнї ше лузерко! Нїкому? Анї мнє.

Рубрика гумористичного характеру и єй змист нє ма намиру дакого увредзиц, алє буц читачом розвага.

16

■

МАК 6-7/2018

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар Симунович мастер професор руского язика и литератури

ДА нє вше НАЙ Под уплївом сербского язика, словко да ше барз часто хаснує у руским язику. На годзинох руского язика ше вец пробує освидомиц хаснованє того словка и пробує ше го вируциц зоз хаснованя у руским язику. У руским язику єст вецей еквиваленти за сербске словко да, алє проблем у тим же ше тото словко уж так уцагло до руского язика, же ше найчастейше заменює зоз руским най. Да нє мож у шицких случайох заменїц зоз руским най, бо у руским язику маме вецей способи на хтори мож заменїц сербске да. Опатьме приклади.

1. У виреченю Цошка ми глупе най му пошлєм таке порученє. видзиме же особа хтора го вигварела, мала на розуме же место да (Цошка ми глупе да му пошлєм таке порученє.) треба похасновац руске слово, та автоматски похасновала най, думаюци же так тото виреченє будзе звучац у духу руского язика. Медзитим, нє так. Тото виреченє би, у духу руского язика, мало звучац так: Цошка ми глупе послац му таке порученє.

2. Кеди мушим да пойдзем? → Кеди мам пойсц?

3. Пойдзем на консултациї най ше розпитам. → Пойдзем на консултациї розпитац ше.

4. Треба най идзем до школи на праксу. → Мам пойсц до школи на праксу.

5. Лєм уж най прейдзе. √ 6. Тельо лєм най знаце прецо нє придзем на журку. √ ДОК и КЕД Чувствуєце розлику медзи словами док и кед? Роздумайце о їх значеню у шлїдуюцих виреченьох.

1. Явим ци ше кед закончим.

2. Явим ци ше док закончим. Под уплївом сербского язика (Јавићу ти се кад завршим.), велї хасную слово кед место док. По руски кед закончим, значи же ше робота хтора би мала буц закончена, можебуц нє закончи, а кед повеме док закончим, значи же рахуєме же закончиме тото цо зме почали робиц. МАК 6-7/2018

■

17

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Тереза Будински ТАНҐРАМ

СЕДЕМ ТАБЛИ СХОПНОСЦИ

ТАНҐРАМ, ЦО У БУКВАЛНИМ ПРЕКЛАДУ ЗОЗ КИТАЙСКОГО ЗНАЧИ „СЕДЕМ ТАБЛИ СХОПНОСЦИ”, ПОПРИ ОРИҐАМИЙОХ, ДОСЦ ЦИКАВА ЗАБАВА ХТОРА ПОВЯЗАНА ЗОЗ КРЕАТИВНОСЦУ, УМЕТНОСЦУ, РОЗВИВАНЬОМ МРИЇ И ЗНАХОДЛЇВОСЦУ.

Кажди танґрам ше состої зоз седем ровних часцох, седем ґеометрийних формох, хтори ше наволує тани. Циль каждого танґрама же би ше тоти шицки тани зложело до єдней одредзеней форми. За тоту визуалну загадку ше дума же ше першираз зявела у Китаю у 19. вику же би ше людзе, попри войнох, могли дакус забавиц. Познєйше, у 20. вику, тоту забаву ше претворело и до рижних психолоґийних тестох. Кажди танґрам ше состої зоз ґеометрийних формох чийо страни пропорционални єдна з другу, а його основни часци то: два вельки правоуглово троугельнїки єден троугельнїк штреднєй велькосци два мали правоуглово троугельнїки єден квадрат єден паралелоґрам На правим боку праве тоти форми хтори сце годни виштригнуц и будзеце мац нагоду ришиц даєден танґрам, кед же сце потераз нє чули за ньго и кед сце го ище нє мали нагоду ришовац.

Танґрами хтори можеце пробовац вискладац:

18

■

МАК 6-7/2018

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Ришеня МАК 6-7/2018

■

19

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Андрей Орос СД „РУСИН” ТОГО РОКУ ПОЛНЇ 95 РОКИ

ИДЕЇ ЄСТ, ПРОБЛЕМ ФИНАНСИЇ СПОРТСКЕ ДРУЖТВО (СД) „РУСИН” ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА, КОТРЕ НАСАМПРЕДЗ НАСТАЛО ЯК ФОДБАЛСКИ КЛУБ „РУСИН”, ТОГО РОКУ ПОЛНЇ 95 РОКИ ИСНОВАНЯ. У ЯКЕЙ АТМОСФЕРИ ЧЛЕНИ „РУСИНУ” ПРЕСЛАВЮЮ ТОТ ЮВИЛЕЙ, ПРИБЛЇЖЕЛИ НАМ ДАЄДНИ СОБЕШЕДНЇКИ КОТРИ АКТИВНИ У ТЕЙ СФЕРИ КЕРЕСТУРСКОГО ЖИВОТА. Спред цалого Спортского дружтва „Русин” о хвильковим стану у Дружтве, алє и о преслави тей рочнїци, за МАК бешедовал його предсидатель Драґан Ковачевич.

20

– Спортске дружтво „Русин” тераз ма дзешец клуби, а то Фодбалски, Рукометни хлопски и Рукометни женски клуб, Карате, Столно-тенисерски, Атлетски клуб, Бодибилдинґ, Конїцки, Шаховски клуб, а ту и Здруженє спортских рибарох „Коляк”. З роками ше звекшовало число клубох. Нови закон о спорту нє припознава ■

МАК 6-7/2018

спортски дружтва. Кажди клуб жиє за себе и окреме конкурую на конкурс за буджетски динари. Потераз Дружтво мало щесца же у Керестуре бул самодопринос, та зме з того охабяли за манифестациї, трошки... а на концу рока ше з того цо остало даяк помагало клубом. Нажаль, вецей так нє будзе... – гвари Ковачевич и додава же було плановане же ше означи 95-рочнїцу, алє, пре обєктивни причини, то нє будзе витворене.

– Ситуация цо ше дотика спорту у Керестуре чежка. Можеме обчековац же ше число клубох лєм зменша. Єдноставно, нє маме дзеци тельо кельо би требало и то будзе вельки проблем. Но, муши ше означиц 100-рочнїцу и мушиме Дружтво отримац як знаме – визначел вон. И МЛАДИ АНҐАЖОВАНИ ЯК ТРЕНЕРЕ Наймладши собешеднїци котри бешедовали о тей теми то Йована Ноґавица и Марина Надь, штредньошколки, котри нєдавно вошли до тренерских водох у Карате клубу „Русин”.

Понеже положели за чарни паси у тим спорту, достали нагоду тренирац младих каратистох.

– Почали зме тренирац дзеци початком тей сезони, у септембру. За тоту роботу з дзецми, як и за трениранє спорту котри любиме, вше єст часу, алє вшелїяк же одвичательносц векша тераз, кед преношиме знанє на других – наводза вони и толкую же найвекши проблем вшелїяк финансиї, а цо ше дотика дзецох, тераз их єст 22-ойо и вони, як гваря Йована и Марина, наисце любя тренирац, та ше наздаваю же их и останє тельо, а можебуц и же приду ище вецей дзеци. И найстарши член Спортского дружтва „Русин” тераз, по словох Желька Ороса, ґолмана и члена управи Фодбалского клубу „Русин” нє ма проблем зоз младшима ґенерациями, понеже их, голєм у тим Клубу, єст досц.

– Тераз маме финансийни почежкосци понеже нам нє сцигли средства од Општини Кула и зоз самодоприносу

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ котри зме требали достац, а уж конєц першенства. Остатню полусезону зме ше знаходзели так же зме доставали финансийну помоц зоз даяких других жридлох, сами зме ше знаходзели, а наздаваме ше же обецани пенєж достанєме пошвидко, бо зме ше иншак нє годни змагац у шлїдуюцей сезони у истей лиґи у котрей ше тераз змагаме. Младих маме досц, єст кадетска селекция, котра ше тиж змага у Подручней лиґи Зомбор. Шлїдуюцей сезони стартує пионирска лиґа, дзе маме коло 20 хлапцох котрих тренира Зденко Шомодї, а наймладших тренира Денис Югик – приповеда Орос и наглашує же найважнєйше же би ше людзе позберали коло Клуба и активовали ше, а дума же ше остатнї час то и случує, понеже маю младу управу котра сце же би „Русин” бул успишни. БЕЗ ДРУЖЕНЯ НЄТ АНЇ КЛУБИ Дзвоно Планчак, предсидатель Рукометного клубу „Русин” представел роботу того Клубу, алє и дал його видзенє будучносци спорту.

– Тренинґи у хлопскей секциї водзи Владан Боянович, дзеци и подросток Злата Паплацко и Владо Планчак, а женску селекцию Сабина Планчак. Можем повесц же скорей було лєпше. Направели зме гришку, и ми, и тоти цо скорей нас водзели Клуб, же зме нє робели тельо зоз младима, а даєдни перспективни бавяче, до хторих зме уложели, пошли до Канади. Тераз маме вельку розлику у рокох. Но, Клуб

„ФОДБАЛ НА ВОДИ” У КЕРЕСТУРЕ Як пише у окремним виданю з нагоди 75-рочнїци Спортского дружтва „Русин”, Спортске дружтво почало робиц як Фодбалски клуб 1923. року, та теди ношело и мено ФК „Русин”. Познєйше ше спомина мено СК „Русин” кед уж було зачатки и других спортох. А промоциї тих „других” спортох на початку найвецей допринєсол Яша Баков. Так младим може буц цикаве же окрем спортох котри и нєшка исную у Руским Керестуре, ище под час пребуваня Бакова у Керестуре, почало ше бавиц ватерполо, лєбо як то теди наволовали „фодбал на води”. После одходу Яши Бакова помали ше почал гашиц тот спорт, медзитим 60-ти роки прешлого вику принєсли обнавянє того спорту у Керестуре. Року 1970. почало ше урядово з тренинґами, а Ватерполо клуб „Русин” з осцилациями у успихох исновал до 1983. року, хтори ше бере и як конєц тей файти спорту у валалє.

муши жиц. Нє оганяме нїґдзе горе, патриме же бизме ше и дружели, бо без того Клуб анї нє мож отримац. Финансує нас Општина, алє, нажаль, нє препознава младши катеґориї. То нам нє досц, та ше муши и „жобрац”, а при младших муша и родичи дакус помагац. Да єст вецей пенєжи, могло би вельо вецей поробиц. Єст идеї и плани, алє гоч дзе рушиш, вше тоти пенєжи – толкує Планчак и визначує же ше у нєшкайшим чаше, ґенерално, вельо треба бориц же би ше приведло дзеци на терен.

– Вони маю иншаки интересованя. Векши центри од нас ше погашели. Думам же спорт у валалох одумера. Ми ше будземе трудзиц анимирац их цо баржей, алє то наисце барз велька робота – гварел вон. МАК 6-7/2018

■

21

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Ванеса Винаї дипломовани историчар

Кельо познаш ис КВИЗ

1. Хто написал

4. Хторого року означена

ґраматику руского

250-рочнїца од приселєня

язика? а) Гавриїл Костельник б) Петро Кузмяк в) Володимир Гнатюк

Руснацох на нашо простори? а) 2000. року б) 2001. року в) 2003. року

7. Перша шветова война почала _______________ року.

2. Перша назва Руского

8. Хтори три держави

Керестура була

под час Другей шветовей

_____________________.

войни творели союз познати под назву „Сили 5. Хто оплївал швет? а) Фернандо Маґелан б) Кристофор Колумбо в) Васко да Ґама

Осовини”? а) Нємецка, Италия, Япон б) Нємецка, Италия, Шпания в) Нємецка, Италия, ЗАД

3. Хторого датума ше слави Националне швето Руснацох? а) 7. януара

22

■

6. Хтори од наведзених манастирох подзвигнул Святи Сава?

9. Хтори бул верховни бог у Старей Греческей?

а) Хиландар

а) Аполон

б) 21. фебруара

б) Студеница

б) Посейдон

в) 17. януара

в) Милешева

в) Зевс

МАК 6-7/2018

УПОЗНАЙ СЕБЕ

сторию 10. Християнство 313. року преглашене за ровноправну виру зоз _________________ едиктом.

11. У хторим музею ше чува слику „Мона Лиза”

б) Лувр (Французка) в) Акрополь (Греческа)

Точни одвити:

а) Ермитаж (Русия)

1) а 2) Бачкерестур (Bacskeresztur) 3) в 4) б 5) а 6) а 7) 28. юлия 1914. року 8) а 9) в 10) Миланским едиктом 11) б

Леонарда да Винчия?

МАК 6-7/2018

■

23

АЛТ ШОУ У МАК-У

„Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21,30 г. и репризно штварток од 12,30 г. на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) ФРАНТОВЛЇВИ ГОРОСКОП „АЛТ ШОУ” ЕКИПИ У ПРЕШЛИМ ЧИШЛЄ СЦЕ ВИДЗЕЛИ ЦО ГВИЗДИ ГВАРЯ БАРАНОМ, БУЯКОМ, ДВОЙНЯТОМ, РАКОМ, ЛЄВОМ И ДЇВИЦОМ, А ТЕРАЗ ПРЕЧИТАЙЦЕ ЦО МАЮ ПОВЕСЦ И КИЛАШОМ, ШКОРПИЙОМ, СТРИЛЦОМ, ЦАПОМ, ВОДОЛЄЙОМ И РИБОМ.

СТРИЛЄЦ ШКОРПИЯ КИЛАШИ Здравє: Два мини пици, єден вельки курчецови ґирос и 4XL ребрасти чипси за вечеру позитивно вплївую на вашу линию. Препоручуєме вам вецей ґироси за позни вечарши годзини за красши физични випатрунок. Любов: Нїґда нє будзеце задовольни зоз вибором партнера. Ви нє знаце цо то „седме нєбo” и нє будзеце у можлївосци почувствовац го. Вецей щесца у другим живоце.

24

Робота: Шлїдзи вам злєпшанє у сфери роботи. Ефективнєйше скролованє на Фейсбуку и Инстаґраму. Опомнуце, кед нє почнєце учиц од нєшка за испитни термини, за вас нє будзе акедемского образованя.

■

МАК 6-7/2018

Здравє: Вецей уношце алко..., но, чечносци до свойого орґанизму и будзе шицко у шоре, алє примеркуйце на свою печинку. Кед же вас будзе болїц, значи, ище вецей чечносци. Иншак, витирвала и витална особа сце. Любов: Векше количество пущаня отрову до воздуху заґадзеного зоз любову за вас подполне уживанє. Дакус будзце обєктивнєйши и ширце любов. Кед нє „змуваце” нїкого пошвидко, будзеце сами цали рок. Робота: На концу септембра шлїдзи нєсподзиванє за вас. Венера и Марс ше намесцели праве по ваших задумкох. Шлїдзи вам робота яку сце длуго жадали. После испитних терминох, можеце шлєбодно зограц южну часц хрибта у фотелї, патриц сериї и заменїц дзень з ноцу.

Здравє: Колачи и торти вас буду чекац цали рок, бо гей, вше даяки швета, та ше им нє мож одупрец. Алє но, можеце голєм єден рок випатрац ґламурозно? Кед ше понамагаце, верце нам же вас єден нєсподзивани поцилунок концом новембра того року вилїчи од депресиї. Потамаль, модлїме – без нєсцерпезлївосци. Любов: Ви єдна щешлїва особа зоз виполнєним цалим шерцом. Шицки вам можу завидзиц на любови яку маце зоз своїм пшичком. Так лєм предлужце, тот рок пририхтує за вас ище вельо нєсподзиваня. Потайнє ше пачице комушик у знаку риби. Зробце дацо по тим питаню. Робота: Будзце осторожни на роботи. Ваш шеф вас „мрачи” уж длугши час. Розум до глави и без глупосцох. Концом 2055. року можеце обчековац звекшанє плаци.

АЛТ ШОУ У МАК-У

ЦАП Здравє: Цо ше дотика вашого здравя, з оглядом на вашу пошвеценосц успиху, гвизди гваря же бисце частейше требали пойсц на пиво пре витамин Бе, а препоручує ше и звекшованє числа червених кревових заренкох, зоз червеним вином. Любов: Цо ше цапох и любовних аспектох дотика за тот рок, ту гвизди поскладани так, же би було добре, кед же сце хлоп, же бисце обовязно того року керовали цаповску брадичку. Но, то вшелїяк як под обовязно важи за женски пол, алє под викричнїком и за хлопох. Кед же сце надумани упрекосциц гвиздом, цаповска брадичка би вам принєсла лєм нєуспих при процивному полу, а и нєприємно би вам брудзела шмати док би вам пиво, до котрого ю замачаце, одкапковало на бляди панталони. Зложиме ше шицки, перши упечаток у тим случаю бул би нїяки. Робота: Значи, кед елиминуєме брадичку, ваша „рогата” природа би вам того року требала розкерчиц драгу ґу тому дзе сце рушели на полю роботи. То значи, кед сце студент, оцени на испитох будзеце витресац як з рукава, лєм вше преверце за собу хижу, чи вам ше карсцель од ученя нє запалєл, бодай би вам нє збовчала хижа од телього ученя. Кед сце заняти, будзеце лєм робиц, и робиц, и робиц, наздаваюци ше же ше по конєц рока тото вашо закладанє виплаци. Гей, постої моцна шанса же достанєце контракт аж на шейсц мешаци, гей же на минималєц, алє остаток будзе на руки, а и приявя вас, та прето – лєм упарто!

РИБИ

ВОДОЛЄЙ Здравє: Ви жимске дзецко. Праве прето лєдво чекаце лєто же бисце ше дакус зограли. Но, алє нє проблем вам була анї жима у марцу. Вашо здравє ше преплєта и зоз финансиями, понеже будзеце куповац вельо алтернативни чайки процив прехладох. Наздаваме ше лєм же нас даяка жима у авґусту нє влапи. Любов: Як и сама назва гутори, водолєй як вода, флуидни. Прето барз важне водолєя у тим року пущиц же би мал свою шлєбоду. Кед же пренайдзеце таку особу, вец вам любов будзе квитнуц, а кед нє – вец нє. Єдноставна лоґика. Робота: Водолєї наплановали барз вельо трошиц того року на койцо, а найбаржей на путованя, так же за нїх муши буц и роботи и динари! Нєт ту вибору. Но, водолєї як таки вше позитивни, та гоч кельо динари маю, вони твердза же су богати, а пре шицки плани котри сцу витвориц у 2018. року векши проблеми буду мац зоз часом, як зоз финансиями.

Здравє: Як и кажда риба, так и ви лєдво чекаце лєто же бисце ше могли купац и плївац. Мушице примерковац и на гиґиєну, бо без огляду на рочну часц, купац ше мушицє порядно, нє лєм през лєто. Поларносц вам неґативна, а чувствительни часци цела вам талпи, та прето меркуйце, бо у тим року, кеди ґод будзеце неґативни, вше вас буду болїц. Любов: Риби добри и мили. Прето и буду мац любови кельо лєм сцеце, и кед у питаню романтична любов з партнерами, и кед у питаню тота з людзми котри вас окружую. Єдине цо важне то же бисце ше дакус отворели, бо кед будзеце таки заварти, вец нїч од того. Треба же бисце почали гуториц тото цо думаце, а то вам може лєм злєпшац квалитет живота. И кед ше дахто нагнїва на вас прето же сце щири – будзеце мац вецей часу за себе. П. С. То ше нє одноши на вас кед сце характерно мамлаз. Робота: Знаце тоту присловку: „Риба риби куса хвост”? Но, та, так будзе и з вами. Дакус до вас буду длобац на роботи и тоти менши риби, а боме и векши од вас. Алє ви будзеце цихо, и тримац шицко у себе, гибаль вам у подзнаку даєден огньови знак. У тим случаю вас чека кулминация 23. юния, або юлия, а можебуц и у октобру, нє сиґурни зме. Меркуйце на себе кед у питаню робота цали рок – та. МАК 6-7/2018

■

25

ДИРЕКТ ДО ФАЦИ

НОВИ ПОЧАТОК ЗА СТАРИ ДОБРИ ЗВИКНУЦА Накадзи живе стрибло у термометру вибиє понад 25 Целзиюзи, такой починаю на дньови репертоар приходзиц точки коло випатрунку. Док хлопи патра же би пупок нє пребарз окляпнул, абдомен мал ровни „плочи”, а бицепс бул добре зацагнути, жени баржей меркую же би им задня „ложа” мала добри пропорциї, источашнє була досц квалитетно уцагнута, а тїлесна чежина ше рушала у нормалним стадиюме. Цала тота система реформох перфектно функционує у глави потамаль док ше нє станє опрез жвератка. Е, вец почина права драма. Голивуд уживо. Поготов квалитетна интриґа настава кед сце припаднїк красшого полу, або хлопского роду, лєм у себе маце вецей естроґену як то по природним закону предвидзене. Бриґа.

26

Нє баш то таке тераз цалком цме як цо на перши слух глаши и погляд випатра. Солуциї коло тебе громаду, лєм ше треба перше добре нагнац же би ше их и практично применєло. Теди ше потребне одрекнуц досц добрей часци своєй кишенки и шлєбодного ■

МАК 6-7/2018

часу же биш посцигнул гевтот завидни резултат котри ти сам, а и шицки други терашнї опасни риби нєодлуга збача. Хто ризикує, тот профитира. Цо? Га увидзиш! Класичну терховальню нє таки вельки проблем збачиц у городзе. У остатнїм чаше вше вецей мож аж и таку котра на отвореним, дзе можеш тренирац кеди надумаш и на яки способ сцеш, за нула динари. Одлична ствар за єдного младого Руснака, окреме припаднїка студентскей популациї. Вовк засицени, а и шицки червени у бутєлару ту. Уопа, ґде чеш болє? Здраве костиранє, порядни тренинґ и упартосц – главна формула успиху. Кед тоти три елементи нє упаруєш там дзе им место, даремна ци цала акция. Драга ґу тому досц далєка, та прето треба по нєй рушиц начас, помали, алє сиґурно. Часто ше зна случиц же тота иста драга може дакеди поспреведац схопного бавяча и прешвечиц го же би пошол ґу другей точки, як цо то, наприклад, намесцена посцель у обисцу, або добра карчма у блїзшим околїску. Е, вец шлїдзи гевта уж нє раз репризована

Борис Ройко ФЕТБОЙ ВС. СЛИМ

серия, як на РТС-у. Чуєш брату, дражка за бежанє нам нє сцекнє нїґдзе. Ааа... тота ци добра (маха зоз пальцом док вигваря тоти слова). Подзме ми дакус нука позакуковац кого єст и котра там тераз роби. Бешеда руша накадзи пошедаме ґу празному столу: „Ей, ти красна дзивчино, нолє, принєш нам тадзи за початок по єдно рогате, а жимне”. Черкнєме себе, та роздумаме цо би нам далєй зробиц. Пар годзини познєйше: „Но, та, гварим ци я крашнє цимборо же нєшка би нам цо скорей просто дому, ютре и так обецую красни дзень, та нам таман будзе одвитовац за рекреацию и пар круги коло Дунаю”. Нови початок за добри стари звикнуца. Зачаровани круг и тактика котра уж вецей раз випробована. Єдноставно преверене искуство. Кажди початок нового мешаца дочекуєм зоз стару плочу, єдним истим добрим гитом. Цо ми хиби, озда ми подло? Текст знам уж напамят, а и рефрен нє мушим дацо превершено учиц. А ище ме вше и потрафи кед го себе закруцим на макс.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Кристиян Сопка ПРОЗА

Споgок погара – Нолє, качмар, налєй ту ище раз – гварел пияни госц.

– Нє досц ци уж? – през зуби вигварел качмар, гоч уж знал одвит. Нїхто му у такей ситуациї нє гварел же є досц пияни.

– Лєм ти сип. Дзвери, споза того цо пил, нагло вдерели кед вошол високи чловек у капуце. Озвал ше.

– И нєшка пиєш?

– Пиєм. Пиєм и нєшка, и ютре будзем. И так навше. Кед зруцел капут змахнул качмарови. Стаємни муштериї кед войду до карчми досц лєм най змахню и качмар зна цо им ма принєсц.

– Значи, ище вше ци вона на розуме – зоз благим ошмихом заключел тот цо пришол.

– Жени вельке зло – прегварел себе до бради пияни госц за шанком – Кед би ши лєм знал кельо сом ю чекал. Кельо нєпреспани ноци блукала по моїх думкох. Кажде рано сом одчитовал днї по дзень кед ю увидзиц...

– Знам. Знам шицко. Ти анї нє пeрши, анї нє остатнї хтори ту, за тим шанком, пробує забуц на любов свойого живота – пробовал поцешиц пияного пайташа.

– Гей, алє я ю...

– ЦО?! – претаргнул го – Цо ти?! Ти перши и остатнї цо любел?! Ти єдини маш чувства хтори нє мож описац?! Охаб ше такей приповедки. Прешли шицки през тото. Цихосц, даяки час. Обидвоме штудираю о тих словох.

– Буду це таки думки трапиц ище даяки час, а вец виблядню – предлужел – Буду ту, алє буду и даяки други.

– Прецо ши пришол?! Охаб ме – одповед му пияни.

– Охаби це вон – розпочал качмар – Алє ше ти мушиш охабиц тей цо пре ню пиєш. Сподок погара вельо обецує, дава надїю и спреведа. Кед ши пришол, запатрел ши ше до того погара як до дачого цо ци риши шицки проблеми. Наздавал ши ше же док сцигнєш по сподок, одгаднєш прастару загадку женох. Медзитим, напатрел ше я на таких, нїкому ше нє удало. Ти лєм ище єдна жертва хтору сподок погара спреведнул. МАК 6-7/2018

■

27

БО И МАК ИДЗЕ С, ЧА ЕН ЄД ИЦ Ж РУ Д Е М ЗЕ ПОНЕЖЕ ШЕ НЄ БУД Е ХТОРИ МЛА ДЕЖСКИ ЕМ ЄШ ЕН ПР М ВА З РА ТЕ Т, НА ЛЄТНЇ РОЗПУС ТНЇХ МЕШАЦОХ, А У ЛЄ Х ТИ У ИЦ ИВ Щ НА Е ЕЦ ЗБУВАНЯ МОЖ ЯК ВОНИ ПРЕШЛИ. J И АЦ ИТ ЕЧ ПР НИ Д ГО Е СЦ У СЕПТЕМБР

ДИ Х ЗА А Л М Є Н А Г А М З ЛАС, Г И Ш С А Р К Й А Н , МПОЗИЦИЮ АВТОРСК У КО П НА . ЮНИЙ 9 2 ТУ СТ УР Е Р И ВК УПНИ НАС ” Е К Ж И Р УСК И „ЧЕРВЕНЕЙ РУ

Г О Л ЄМ Р АЗ МЕША А Н ЧНО О КИН ЕНИМ П Р ЕЗ РУСКИ К ЛЄТО, О Т ВОР ЕР Е С Т У Р

” КОНЄЦ ЮЛИЯ, N O T C „PA РУСКИ КЕРЕСТ УР И ТИ АКЦИЯ „Д АЙ АВҐ У СТ, СВ О Ю Р У К У ” КОЦУР

МУЗИЧНА ТАЦИЯ МАНИФЕСИ”АВҐ УСТ, „ПО РУСК ЕРЕСТ УР Р УСК И К

13. ЮЛИЙ, „ТАМБУРОВАНЄ” КОЦУР

ЛИЯ ПО Ю .

3 2 Д О , Р УСК И Т С У Ґ В А 4. Р К ЕР Е С Т У

МЕДЗИНАРОДНИ ВОЛОНТЕРСКИ КАМП

„ВЛАСНИ

ПЕЧАЦ М Л

А Д И Х”

4. АВҐ УСТ, Р У С К И К ЕР Е С Т У Р

ВЕЧАР СУЧАСНЕЙ РУСКЕЙ ТВОРЧОСЦИ ЗА МЛАДИХ ОСТАТНЇ ДНЇ У АВҐУСТУ, ЛЄБО ПЕРША СОБОТА У СЕПТЕМБРУ, ШИД

Е ДУК М Л А Д А Ц ИЯ ИХ С ЕПТЕМБЕ Р, КОЦУР