МАК 5 - 2020

Мултимедиялни часопис за младих число 5 / май 2020 / цена: 100 динари

Фото: Татʹяна Буила

ЗМИСТ

У ФОКУСУ Положенє женох – чи нє знаме, чи нас лєм нє бриґа?

У ФОКУСУ 03 Ц. Надь: Онлайн студиранє под час кризи ковиду-19 06 А. Бучко: Чи нє знаме, чи нас лєм нє бриґа? МАК-ОВ КОЛАЖ 09 С. Маґоч: Розгварка з Й. Ваштаґом з Коцура KВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У 10 Квитки мудросци ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

11 Пририхтал Maрко Буила: Сизифова робота ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

6

Як ше часто роздумує о тим же вельке число женох (нажаль ище вше) кед придзе дому з роботи муши навариц полудзенок, попораїц обисце, роздумовац о дарункох за наиходзаци родзени днї, порайбац шмати, попейґлац шмати, накармиц дзеци, написац список цо потребне купиц за обисце, почухац прах, пременїц посцелїну, направиц колача... Векшина жени ище вше нє ма помоц од партнера у каждодньових обовязкох, а часто анї кед у питаню воспитанє дзецка, бо то „мацерова обовязка”.

12 Л. Вереш: З историї Дюрдьова – Руска школа ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Д. Болдиш: Raytracing – дарунок 21. вику

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Raytracing – дарунок 21. вику

16 С. Маґоч: Розгварка з фодбалером Ф. Хромишом УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 М. Новакович: Як толеруєм фрустрацию? АЛТ ШОУ У МАК-У 20 Т. Салаґ: Рубрика – Цо думаце о...? КИНОТЕКА 22 К. Малацко: „Мали жени” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 К. Афич: Поезия 24 А. Фейди: Поезия

МАК Мултимедиялни часопис за младих

Oдвичательна редакторка: Рената Джуджар

www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн

Число 5 май 2020

На насловним боку: „Ярнє квеце” Автор фотоґрафиї: Тат’яна Буила

Директор: др Борис Варґа

2

МАК 5 / 2020

Идея тей технолоґиї же би имитовала часточки шветлосци, и так як ше вони справую у реалним швеце. Подобно як и растеризация, рей-трейсинґ технолоґия хтора симулує физику часточкох шветлосци на таки способ як би ше тоти часточки одбивали од предметох и обєктох у 3Д сцени, цо потим дава точнєйши цинї, рефлексиї, и шветлосни ефекти. У реалним швеце дзе маме правила физики, поведзме, грушочка у вашей шопи прави фотони хтори ше одбиваю од предметох у тей просториї, а хтори на концу приходза до ваших очох.

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Рената Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

14

У ФОКУСУ Онлайн студиранє под час кризи ковиду-19

Цецилия Надь

ИНШАК ЯК ЗВИЧАЙНО

У складу зоз Одлуку о преглашеню позарядового стану подполно зопарта робота високошколских установох на териториї Републики Сербиї. Од пондзелку, 16. марца, шицки наставни активносци претаргнути на факултетох и преселєни су на онлайн систему отримованя настави – на ученє з дому.

Покладанє колоквиюмох и других активносцох одложене, а нє отримани анї априлски испитни рок. Студенти, як и професоре, свойо роботни задатки окончую опрез малих екранох – компютерох, а тиж ше и шицка администрация преселєла до електронского виданю.

ДИСЦИПЛИНА ЯК ПРИОРИТЕТ Студенти ше стретаю зоз рижнима виволанями, найчежше ше привикнуц на студиранє з дому, а то потвердзує и Марина Роман зоз Руского Керестура, студентка на першим року, на Анґлистики, на Филозофским факултету у Новим Саду.

– Нє думам же онлайн настава направи вельки проблем у дальшим студираню, бо ше на шицко мож навикнуц, алє мнє наисце чежше учиц и провадзиц наставу, так же ше наздавам же ше цо скорей врациме на „стари” способ студираня. Ми лєм зоз даєдних предметох маме преподаваня и то ридко кеди, а вежби нам уж порихтани и поставени на одредзени сайт за одредзени предмет. Векшином материял зняти, та учиме зоз презентацийох, алє даєдни професоре наставу отримую и уживо. Професоре нам дали одредзени час кеди их можеме достац за додатни питаня – то обдумане як консултациї, а тиж посиламе и имейли, дзе ше нам часто и вони питаю за совити, коментари – толкує Марина.

Татяна Буила зоз Коцура, студентка другого року на напряму Биохемийне инженєрство, на Технолоґийним факултету у Новим Саду, гвари же лабораторийни вежби хтори треба же би одробели представяю додатни почежкосци.

– Цо ше дотика онлайн настави на моїм напряму, єдна професорка нам посила презентациї зоз преподаванями и задатками, зоз аудио знїмками дзе нам шицко пояшнює и толкує. Други професоре нам гварели же бизме учели зоз кнїжкох, а тиж, гварене нам же нїхто нє будзе очкодовани. Професорох, як и потераз можеме контактовац прейґ имейлу. Найчежше остац дисципловани и затримац роботни звикнуца. Цо ше дотика колоквиюмох и испитох ище нє маме нїяки урядово информациї, нє зна ше анї кеди одробиме лабораторийни вежби. Наздаваме ше же будземе мац вецей испитни роки, же бизме их сцигли попокладац – гвари Татяна. Настава на Факултету технїчних наукох у Новим Саду орґанизована прейґ онлайн платформи SOVA. Дарян Рац зоз Руского Керестура, студент МАК 5 / 2020

3

У ФОКУСУ

4

на трецим року, на напряму Применєни рахункарски науки и информатика, толкує же тота платформа постояла и скорей позарядовей ситуациї за даєдни предмети, а тераз є преширена и на шицки други предмети на ФТН-у.

орґанизує як будзе исц по преподаваньох и вежбох. Думам же то єдна од почежкосцох за студента – самоорґанизация свойого часу и дисциплина же биш тото виполнєл – приповеда Дарян.

– Зоз даєдних предметох маме преподаваня прейґ софтверу ZООМ хтори о дизайновани за онлайн учалнї дзе професор „дзелї” свой екран зоз студентами и преходзи през ґрадиво. Студенти док тирва преподаванє можу поставяц питаня на хтори професор одвитує, исто як и у амфитеатру. Тоти сесиї преподаваньох ше знїмаю и после обявюю на платформи же бизме могли и познєйше одслухац кед нам затреба. Асистенти знїмаю вежби и лекциї кладу на ютюб канал. Нєт даяки розпорядок по хторим робиме, студент сам

НАСТАВА ПРИЛАГОДЗЕНА УСЛОВИЙОМ

МАК 5 / 2020

Технолоґийни факултет у Новим Садзе, як и други високошколски установи у Сербиї, прилагодзел наставни процес условийом хтори паную пре актуелну ковид-19 кризу. Др Ярослав Катона, позарядови професор и продекан за финансиї, зоз Катедри за применєну и инженєрску хемию, на Технолоґийним факултету у Новим Саду гвари же ше настава у подполносци преселєла зоз амфитеатрох и учальньох до диґиталного простору.

– Таки способ настави нє цалком нови за наших студентох, понеже Технолоґийни факултет уж 13 роки хаснує мудл платформу за рижни види онлайн настави и комуникованя зоз студентами. Вшелїяк же тих дньох то значно интензивнєше и значно богатше у смислу понукнутих наставних змистох, дзе сам вибор диґиталних алатох за реализацию онлайн настави охабени предметним професором. Сучасни наставни методи кладу студента до центру образовного процесу, дзе ше окремна увага поклада праве на рижнородни интеракциї студента и наставнїка, и дзе рижни интеракциї медзисобно комплементарни и надополнюю ше. У терашнєй ситуациї, єдна файта тих интеракцийох, усна директна интеракция, практично нєможлїва, и то

У ФОКУСУ

вшелїяк же єден нємали гендикеп. Зоз другого боку, понеже чежиско интеракциї цалком преруцене на диґитални форми, таки стан значно пошвидшал мобилизацию и уводзенє цалого спектру нових алатох комуникациї до образовного процесу. Видзи ми ше же гоч таки алати доступни уж єден час, їх потенциял у настави потераз нє бул вихасновани у полним капацитету, так же мож повесц же „диґитална мобилизация” образовного систему єден зоз добрих бокох актуелней кризи – толкує професор Катона. Чи останю препущеня и нєдополнєте знанє при студентох укаже ше зоз часом, алє вшелїяк же хвилькова ситуация позарядова и зохаби пошлїдки.

– На Технолоґийним факултету велька векшина предметох

подрозумює и лабораторийни вежби котри ми у тим моменту нє можеме реализовац, а питанє у яким формату зме их годни надополнїц раз док ше ситуация нормализує. Медзитим, студенти уж формовани, одроснути особи котри звикли на самостойну роботу и самоинициятивне анґажованє, и кед же студентом буду хибиц одредзени знаня у єдним моменту, вони просто шедню та науча тото цо им затреба. Векши проблем стредньошколци, и поготово вельки проблем дзеци у основней школи дзе цали процес образованя и воспитованя вельо зложенши и чувствительнєйши – гвари наш собешеднїк.

шедзиска образовней институциї.

– Искуства зоз Китаю указую же ше школи и универзитети находза на самим концу ланца мирох релаксациї од кризи ковиду-19, цо знова зменшує буджет часу котри остава на розполаганю за реализацию наставних обовязкох, та так и за покладанє испитох. Видзи ше ми же одредзени вименки и компромиси вироятни, а їх точни обсяг и змист будзе ше мушиц дефиновац през догварки на релациї студенти – факултети – Министерство просвити, науки и технолоґийного розвою – заключує професор Катона.

Студентом оставаю и нєположени испити, хвилькови правни оквир нє допущує покладанє испитох звонка МАК 5 / 2020

5

Гей, алє У ФОКУСУ

Положенє женох – чи нє знаме, чи нас лєм нє бриґа?

Александра Бучко

Бешеда о положеню женох найчастейше ноши зоз собу два чувства: перше, вироятно и найчастейше то „га, нє можеме ми ту нїч поробиц“, а друге (тото хторе би требало буц частейше) приноши зоз собу и велї, и бурни розправи. У тих розгваркох маме феминистку хтора бранї права женох и гутори же су нєдостаточни и маме други бок, хтори то або нє зна, нє розуми, або просто жиє у прешвеченю же жени маю єднаки права як и хлопи. Положенє и ровноправносц женох ше нє одражує лєм у праву на гласанє и роботу, алє и на велї други аспекти хтори уключую и емоцийну, интелектуалну, психолоґийну ровноправносц. Ровноправносц женох ше одражує и у тим чи їх посцигнуца припознати, а тото цо хвильково найактуалнєйше то и право на безпечносц. #Останьце дома – там сце сиґурни „#Останьце дома“ порученє, хештеґ хтори хаснуєме од кеди преглашени позарядови стан у нашей держави. У городох ше бунєли власнїки

6

МАК 5 / 2020

зоз хижнима животинями же их нє можу заврец до хижи пре физиолоґийни потреби – достали свой термин. Родичи хтори маю дзеци зоз окремнима потребами тиж так подзвигли свой глас прето же велїм дзецом праве шейтанє помага же би були лєпше – можу ше шейтац нєзабадзано. Чули зме и о потупйованю людского права на шлєбоду рушаня кед у питаню пензионере хтори позаверани у своїх обисцох и после (безпотребно длугоких) пейцох тижньох Влада надумала же би и пензионере мали нагоду прешейтац ше по швижим воздуху у одредзених терминох. А єдна жена

є...

У ФОКУСУ

патри на годзинку кажди дзень и чека кеди вибиє 17 годзин прето же єй партнер войдзе нука и ознова буду заварти по пейц годзин рано. През викенд и длужей. Теди, кед вибиє 17 годзин – теди нука потенциялно уходза нє лєм партнер, алє и увредзованє, понїжованє, емоцийни и психични, а часто и физични боль. Вона нє може висц вонка и сцекнуц од того. Бо, дома зме найсиґурнєйши гвари держава, и прето „#останьце дома“. А нє у питаню лєм тота наша спомнута єдна жена. У питаню и велї други хтори приявели и тоти хтори нє приявели насилство. По писаню VOICE-а (Войводянски аналитично виглєдовацки центер), Автономни женски центер у

Беоґрадзе лєм у єдним мешацу позарядового стану услужел 430 жени. „Вона тото питала“ Марец 2020. року почал зоз важну вистку. Голивудски моцак, продуцент Гарви Вайнштайн осудзени на 23 роки роки гарешту потим як є преглашени за виноватого же силовал два жени. Тота пресуда преглашена и як побида руха #иЯ, односно #MeToo процив сексуално нєприкладних справованьох. Кед у питаню Сербия, мисия ОЕБС-у, поробела вельке виглєдованє хторе обявене 2019.року под назву: „Добробут и безпечносц женох“. Даєдни од податкох то и : 1,7 милиони жени дожили даяку форму сексуалного знємирйованя, преганяня, насилства од интимного партнера або нє партнера (уключуюци психичне, физичне або сексуалне насилство) после свойого 15. року.

445 000 жени дожили физичне и/або сексуалне насилство од интимного партнера. МАК 5 / 2020

7

У ФОКУСУ

Нє забудзце – анї єдна жертва тото нє питала. Нїґда. „Можеце робиц и гласац, нє?“ Гей, алє... Так бизме могли почац було яку розгварку кед у питаню положенє женох. Гей, можеме робиц, алє кед ше подробнє опатри ровноправносц, вец придземе по „алє“. Як ше часто роздумує о тим же вельке число женох (нажаль ище вше) кед придзе дому з роботи муши навариц полудзенок, попораїц обисце, роздумовац о дарункох за наиходзаци родзени днї, порайбац шмати, попейґлац шмати, накармиц дзеци, написац список цо потребне купиц за обисце, почухац прах, пременїц посцелїну, направиц колача... Векшина жени ище вше нє ма помоц од партнера у каждодньових обовязкох, а часто анї кед у питаню воспитанє дзецка, бо то „мацерова обовязка“. Ту и же „нєвеста ше одава до фамелиї супруга“, там треба же би була (на помоци, за вельки швета...) Же партнери вєдно муша исц вшадзи за викенд бо „нє будзе єдно у своїх, а друге у своїх родичох – цо будзе думац валал?“ – но, то нє теми у вязи зоз дїловним шветом. То ствари хтори ше подрозумюю и тоти питаня ше нє поставя. А тоти хтори ше можебуц помали почина поставяц то ровноправносц кед у питаню

8

МАК 5 / 2020

доставанє роботи и висина плацох, хтора ше аж и на ґлобалним уровню розликує. Алє рушме перше зоз школованьом. Спрам Републичного заводу за статистику (РЗС) за академски 2018/2019. рок вкупно на шицки трох ступньох студийох дипломовало вецей як 45 тисячи студентох, од чого: хлопи: 18 519 жени: 26 761 Дипломовали 8 тисячи 242 вецей жени як хлопи. Ище дакус далєй: На докторских студийох докторовали вецей як 823 студенти, од чого: хлопи: 403 жени: 420 Ознова вецей жени. Е, тераз як академски швет заплївайме до дїловного: РЗС виглєдал и занїманя, та и плаци гражданох и гражданкох Сербиї, та по податкох зоз 2019. року: Директорски и функционерски позициї у Сербиї углавном маю хлопи и то 71 одсто, у одношеню на 29 одсто жени. Жени углавном робя у обласцох уметносци и науки, алє и у административних роботох и то у 60 одсто. А плаци? На ґлобалним уровню: вашинґтонска компания „PayScale“ хтора анализує плаци по рижних алґоритмох, на кажди 1 долар хтори зароби хлоп – жена зароби 79 центи.

Лоґично предпоставиц же така ситуация и у Сербиї. Просекови нето заробок у септембру 2019. року у явним и звонка явного сектору шлїдуюци: хлопи: 56 516 жени: 50 459 Розлика: 6 тисячи и 57 динари Прецо? Лєм прето же жени у питаню? Най нє споминам шицки питаня на розгваркох за роботу хтори жена слуха як цо: „Одати сце?“ „Нє будзе вам партнер правиц проблеми?“ „Нє плануєце мац скоро дзецко? (а толкованє хторе ушлїдзи то же им потребна роботнїца, а нє дахто хто достанє роботу и пойдзе на положнїцке)“. Цала тематика лєм зашкрабнута у тим тексту. Постоя ище велї асепкти хтори ту нє обробени, хтори часто и опаснєйши од розлики у плацох, хтори указую на препущеня держави же би защицела свойо гражданки, часто и дзеци, хтори указую на тото же жиєме, на ґлобалним уровню, у дружтве хторе нє ровноправне. Положенє женох ровноправне: „гей, алє...“

МАК-ОВ КОЛАЖ Розгварка зоз Йосипом Ваштаґом зоз Коцура

Силвия Маґоч

Образованє як моц шлєбоди Нормално, кажди початок чежки. Треба лєм подумац на тото же нас окружую людзе котри преходза през тото исте цо и ми и же анї им нє лєгко, алє треба же бизме єдни других потримовали док ше нє звикнєме. Мало часу ци треба же биш ше залюбел до такого городу котри ма таки можлївосци як Беоґрад.

Йосип закончел нє так нам познату штредню школу „Воздухопловну академию”. Кед ше спомнє воздухопловство такой бизме подумали на лєценє на авиону, падобранство, алє чи то наисце лєм тото дознаме през розгварку зоз Йосипом.

1) Прецо твой вибор бул праве Воздухопловна академия? Кед сом виберал котру штредню школу упишем то було дацо цо ми найвецей прицагло увагу, випатрало ми як дацо цо би ми було цикаве, а цо нєкаждодньове и з чим бим любел робиц у будучносци.

2) Котри напрям, прецо? Я вибрал напрям за котри можебуц велї людзе нє чули, а то мехатронїчар ракетних системох, єден од воєних напрямох, тиж так бул ми барз цикави, поготов сотрудзованє зоз войском.

3) По чим то така цикава школа, цо було найинтересантнєйше цо сце робели? Перша думка людзох кед чую Воздухопловна академия то же ше ми занїмаме зоз роботами пилота, лєбо же скакаме зоз падобранами, алє за шицко

6) Уписал ши и даяки факултет у тим напряму?

тото потребна дополнююца школа и обука, тото цо я ишол то лєм штредня школа дзе зме робели лєм даяки основи. Цикави годзини були кед зме симуловали лєценє, пракса у Air Serbia, Jat tehnika, рижни аеродроми, як и воєни институциї.

4) Цо найважнєйше за тоту школу, яки физични способносци потребни? Цо ше дотика физичних способносцох, нїч окремне, кажди подполно здрави школяр може попробовац уписац тоту школу.

Гей, уписал сом Машински факултет у Беоґрадзе напрям Инжинєр воздухопловства.

7) Цо ши годзен робиц кед закончиш тот факулет? З тим факултетом сом годзен робиц у авио-компанийох и буц одвичательни за безпечносни мири, лєбо при конструованю авионох лєбо часцох авионох.

8) Цо биш поручел тим школяром котри планую таки факултет? Поручел бим им най ше нє боя. Пробовац нє чежко, алє ше перше треба порозпитовац о школи и можлївосцох котри нам понука иста.

5) Понеже ше тота школа находзи у Беоґрадзе, було ци чежко звикнуц ше на таки вельки город? МАК 5 / 2020

9

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У

Я о коже, ти о боже

Плаче на свой розум

Як коза нож Шафлїк на главу, та биц до мура

Як голи у покриви 10

МАК 5 / 2020

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

Марко Буила

Сизифова робота же би го пущел горе на жем же би вон наказал своєй жени най принєше богати жертви и же ше вец вон враци до подʹжемя. Гад анї нє подумовал же ше Сизиф скорей шмерци догварел зоз свою жену же би нє приношела жертву з нагоди його шмерци. же би вон мал вигварку най ше враци.

Нєт, сиґурно, даремнєйшей роботи од Сизифовей. То нєпретаргуюца, вичерпююца и робота без резултату, смисла и цилю. Сизофова робота то, наприклад, учиц дакого хто нє ма слуха грац на даяким инструменту. Преучуюци „Трою” и гречески мити, мож дознац же хто бул Сизиф и як настал вираз „Сизифива робота”. Сизиф бул владар Епири у Арголиди и сноватељ городу Коринту. Бул наймудрейши, найлукавши и найпогубенши смертелнїк Хелади. Приповедка о його подмуклосци ширела ше надалєко. Як син бога Еола, бога витру, знал шицки божески тайни, алє их нє знал чувац. Так, раз, кед ше стретнул зоз Асопом, оцови красней Еґини, хтору зґрабел Зевс, одкрил мено однїмача и так на себе нацагнул гнїв верховного

бога Зевса. Прето Зевс послал Бога шмерци Танатоса най одведзе Сизифа до царства мертвих. Алє лукави Сизиф нагаднул же му ше шмерц приблїжує, та на спреводзку влапел Танатоса, зарабровал го и оковал го и пре тото людзе престали умерац и так ше пременєла ровновага у природи. Же би ше швет виратовал од того нєщесца и покарал нєпослушного Сизифа, Зевс наказал Арейови, богови войни, же би влапел Сизифа и виратовал Танатоса. То ше и случело, Танатос ошлєбодзени, Сизиф одведзени до подʹжемного швета, алє Сизиф знова надмудрел шицких богох. Понеже панове подʹжемя, Гад и його жена, даремно чекали же би им Сизифова жена, з нагоди його шмерци, принєсла жертву, Сизиф замодлєл Гада

Гад анї нє подумовал же го Сизиф спреведнє, а Сизиф ше врацел на жем уживац у своїм розкошним каштелю и правел ше важни же є єдини од смертельнїкох хторому ше поспишело надмудриц богох. Гад ше барз розгнївал и послал Танатоса на жем же би Сизифови витаргнул душу и врацел ю до царства мертвих. Ту його душа занавше и остала. Пре лукавство, погубеносц и спреводзки, Сизиф осудзени на чежку кару – же би по конєц живота ґурал огромни камень по прикрей гори, и вше кед сцигнє по верх, кед му ше увидзи же сцигол по циль, же би му ше камень вимкнул з рукох и одкотулял назад на подножє. И так би Сизиф вше исте робел, а нїґда би нє сцигол до цилю, на верх гори.

МАК 5 / 2020

11

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

Лидия Вереш

З ИСТОРИЇ ДЮРДЬОВА – РУСКА ШКОЛА

Штредком дзеветнастого вику Руснаци ше почали масовнєйше досельовац до Дюрдьова з Руского Керестура и Коцура. Приходзаци на тоти простори, уж познaте же, Руснаци перше будовали церкви и школи. Руска школа у Дюрдьове почала робиц 880. року. Школа ше находзела на углє нєшкайших улїчкох Краля Петра I и Рускей улїчки. То була звичайна валалска хижа у котрей направена учальня, а у заднєй хижи бул квартель у котрим жил учитель. На початку, роботу учителя окончовали писменши селянє, найчастейше дзияци. Перши учитель бул дзияк Дюра Кираль.

12

МАК 5 / 2020

Плаца перших учительох найчастейше була у натури, алє доставали кущичко и у пенєжу. Року 1883. основана делеґация у котрей були Янко Мудри, Янко Будински, Андри Рамач, Михал Киш и Дюра Рамач. Їх задаток бул же би пошли до Зомбора глєдац од жупанского школского инспектора допущенє же би ше основало праву руску школу. Шлїдуюцого року подписани контракт по хторим основана руска державна школа и єй перши учитель бул Антоний Терек. У тим чаше школа мала седемдзешат школярох у штирох класох. Настава ше отримовала на державним язику, односно на мадярским.

Квалитетнєйши и интензивнєйши розвой рускей школи почина од приходу учителя Александера Кота и снованя грекокатолїцкей парохиї. Понеже з рока на рок було вше вецей школярох, требало и вецей учительох. Теди закупена ище єдна хижа, котра оспособена за шейдзешат школярох. Там ше отримовала настава за трецу и штварту класу, а учитель бул Емил Шестай. Александер Кот учел першу и другу класу и мал коло сто школярох. Учитель Кот бул запаметани як єден з найлєпших учительох, алє насампредз як барз добри чловек котри вельо зробел за валал. Року 1899. до школи прияти

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

и треци учитель, Дєрдь Сас. Учитель Сас тримал наставу у першей класи, Кот у другей и трецей, а Шестай у штвартей, пиятей и шестей класи. З векшим числом школярох була потреба и за векшим простором, та до учальнї претворени хлїв у Гаргайовей хижи. Школа у Гаргайовей хижи була од 1921. року. Рока 1909. школа меня назву и вола ше Державна основна народна школа у Дюрдьове. Того року одходзи учитель Александер Кот, а на його место приходзи Михайло Лїкар. Источашнє, бул и дзияк у грекокатолїцкей церкви, а єден час бул и управитель школи. Бул добри учитель и педаґоґ и мал барз вельки угляд у валалє. У

школи у Дюрдьове остал аж по пензию, медзи двома войнами.

застановена. Нова школа святочно отворена 1923. року.

До Дюрдьова 1911. року приходзи Франя Еперт, Нємец з Апатину. За ньго була одата Феброния Ґубаш, тиж учителька з Дюрдьова. По думаню велїх валалчанох, Франя Еперт бул найлєпши учитель у рускей школи. Заштреляли го Нємци под час войни, прето же бранєл жительох од окупаторох. За Епертатреба ище спомнуц и тото же окрем педаґоґийней роботи бул активни и у културним живоце валала: основал руску читальню и шпоровну задруґу.

Од 1919. року, настава у рускей школи ше отримовала на мадярским язику, а виронаука була по руски. Пред Першу шветову войну, кед у школи робели преважно учителє Руснаци, настава виводзена и на мадярским и на руским язику.

Вибудов новей рускей школи почина 1914. року. Под час Першей шветовей войни є

Нєшка у просторийох дакедишнєй рускей школи ше находзи музей котри отворени под час отримованя Фестивалу жридлового шпиваня „Най ше нє забудзе“. Од нєдавна, у школским дворе поставена биста нашого найпознатшого спортисти, Яши Бакова, котри тиж народзени у Дюрдьове. МАК 5 / 2020

13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Raytracing – дарунок 21. вику

Далибор Болдиш

ЦО ТО РЕЙ-ТРЕЙСИНҐ И ЧИ МУ ШЕ ТРЕБА РАДОВАЦ?

У остатнїх 20 рокох, компютерска технолоґия ше з рока на рок розвивала и постава вше квалитетнєйша и ма вше швидши обробок информацийох. Тоти двацец роки, наисце, принєсли велї нови технолоґиї, хтори ше и нєшка усовершую. Процесори вше моцнєйши, хард-диски векши, мемориї вше швидши. А вєдно зоз хардверску технолоґию, розвивала ше и технолоґия розваги – компютерских бавискох. Сцел бим обрациц увагу на єдну од технолоґийох хтора у остатнїх мешацох направела єдну вельку розлику у уживаню бавеня видео-бавискох на компютеру – рей-трейсинґ технолоґия. Гоч тота технолоґия нє нова, єй присутносц у даєдних видео-бавискох у остатнїм року прави вельку визуалну розлику. Правда, же би ше порушало бависко зоз оможлївеним рей-трейсинґом, потребни барз драги компютер зоз остатню, наймодернєйшу технолоґию. Тото аж таке драге, же векшина людзох нє може анї подумац таке дацо себе купиц. Алє но, о тим нє будземе – любел бим вам потолковац чом рей-трейсинґ технолоґия єден вельки big deal и цо нас, у ствари, чека у будучносци.

14

МАК 5 / 2020

Же бизме розумели цо тото нове чудо технолоґиї, требали бизме ше огляднуц цо єй предходзело, понеже су барз подобни. Модерни видео-бависка остатнї даскельо роки хасную єдну методу ґенерованя слики на нашим екрану, хтора ше вола растеризация. Растеризация так роби же компютер пробує патриц на 3Д сцену и рахує оддалєносц од одредзених предметох, одкадз приходзи шветлосц, и хтори предмети опрез другого предмету у одношеню на тоту шветлосц. Кед компютер позбера тоти информациї, вон вец одредзує хтору фарбу би кажди пиксел мушел мац на монитору, шкрабаюци сцену, точку по точку, же би ше направел 2Д малюнок. Як час преходзел, тота технолоґия рестеризациї ше, як и шицко друге, унапредзовала кус-покус так же би провадзела модерни тренди видео-бавискох. Найважнєйши проблем бул як ришиц цинї и рефлексиї у видео-бавискох, хтори ґенерално були досц сеґинь и релативно ше лєгко могло преценїц же якиш цинь, у конєчней слики, хиби! Же би тот проблем ришели, програмере видумали нови трик хтори ше вола ambient

occlusion – технолоґия хтора була задлужена за ґенерованє циньох нєовисно о тим одкадз шветлосц у бависку приходзи. Як цо сце можебуц уж обачели, шветлосц у видео-бавискох барз вельки проблем, и кажде бависко пробує симуловац шветлосц у стилу у яким воно функционує у правим швеце. А же би ше тото посцигло, як час преходзел, вельо технолоґиї ше керпело на други же би ше посцигол уровенг ґрафики хтори би випатрал цо реалнєйше, а цо знова нє було тото цо треба. Як єден од прикладох хтори бим могол навесц – у видео-бавискох барз, барз ридко мож найсц реалистични рефлексиї, як наприклад, рефлексиї у жвератку. Жвератко у видео-бавискох вше бул проблем, а праве прето же потерашнї технолоґиї тото нє могли реализовац. Рей-трейсинґ пришол як поручени за таки ствари! Идея тей технолоґиї же би имитовала часточки шветлосци, и так як ше вони справую у реалним швеце. Подобно як и растеризация, рей-трейсинґ технолоґия хтора симулує физику часточкох шветлосци на таки способ як би ше тоти часточки одбивали од предметох и обєктох у 3Д сцени, цо потим дава точнєйши

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

цинї, рефлексиї, и шветлосни ефекти. У реалним швеце дзе маме правила физики, поведзме, грушочка у вашей шопи прави фотони хтори ше одбиваю од предметох у тей просториї, а хтори на концу приходза до ваших очох. Древо, мур, метал, камень, скла, шекера, метолка, молга, лїсце... Шицко тото цошка цо рей-трейсинґ муши обробиц. Рей-трейсинґ пробує имитовац шветлосц на исти способ, и тота технолоґия уж роками на сцени, алє ше хасновала лєм у кинематоґрафиї, односно у филмскей продукциї. Длуго роки Голивуд хасновал рей-трейсинґ технолоґию у продукциї своїх филмох, а на таки способ же пущали же би ше шветлосц у филмох рендеровала и по даскельо днї! А нєшка, маме можлївосци тото рендерованє зменшац на даскельо милисекунди. Crazy stuff!

Но, Гливудски потреби иншаки (и визуелно и практично) од потребох єдного видео-бависка. Моментално, рахованє шветлосци у видео-бавискох нєшка можлїве лєм зоз окремнима ґрафичнима карточками – NVIDIA RTX ґрафички карти хтори тераз найлєпши ґрафички карти на швеце. Тоти карточки маю у себе морйо нових технолоґийох, од хторих и окремни чипи хтори задлужени лєм за рахованє рей-трейсинґ технїки. Гоч бависка хтори потримую тоту технолоґию випатраю наисце спектакуларно, ище вше присутни гришки и нєправилносци кед ше тота можлївосц уключи у опцийох. Найвекши проблем, на першим месце тот же кед бисце сцели порушац рей-трейсинґ, треба вам барз, барз, ище раз мушим наглашиц – барз моцни рахункар. Други проблем тот же аж и кед маце таки моцни

рахункар, вельке питанє чи будзеце мац достаточно добри ФПС (слички по секунди) же бисце могли нормално бавиц бависко. Вироятнє ше у наиходзацих рокох цена такого компютера зменша, алє тиж так приду нови технолоґиї зоз хторима ше заш зяви дацо нове. З оглядом же патент моментално трима компания NVIDIA, зявели же други програмере хтори сцу рей-трейсинґ оможлївиц и на слабших машинох. Зоз тим би RТХ ґрафични карточки страцели на вредносци, кед вежнєме до огляду же NVIDIA єдина хтора з таку технолоґию вишла до явносци. У каждим случаю, випатра же зме нє так далєко од барз реалистичних бавискох – дораз будземе бавиц филми.

МАК 5 / 2020

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Розгварка з фодбалером Филипом Хромишом

Силвия Маґоч

90 МИНУТИ МЕДЗИ ДВОМА СТАТИВАМИ Же би дахто бул ґолман муши буц голєм дакус шмели, бо хто би ше под другима условиями руцал з руками и цалим целом там дзе дахто лєм з ногу идзе. Вон звичайно найважнєйши бавяч у тиму, бо кед тим нє ма доброго ґолмана то слаби тим. През розгварку зоз осемнацрочним Филипом Хромишом зоз Коцура, учуєце як то буц ґолман.

Кельо роки бавиш фодбал и за хтори клуб? ФХ: Фодбал бавим одкеди знам за себе. Думам же у дзецинстве дзеци найвецей свойого часу препровадзую на улїчки и бавя праве тоту файту спорта. Поведзме же ми перши тренинґ бул кед сом мал 9 роки. Почал сом як бавяч коцурскей „Искри” , потим сом бавел за ФК „Вербас”, а тераз бавим за „ТСЦ” зоз Бачкей Тополї котра ше находзи у першей лиґи.

Прецо ши ше опредзелєл праве за позицию ґолмана? ФХ: Мушим повесц же сом ше нє опредзелєл такой за тоту позицию. На початку сом бавел бека, а познєйше на пайташову

16

МАК 5 / 2020

инициятиву сом видзел же ми баржей одвитує чувац мрежу. Понеже пайташ тренирал за Вербас, а я бавел за Коцур, им требал ґолман и я ше дзечнє уключел до їх тиму, бо сом ше нє бал руциц и лапиц лабду. Так почала моя кариєра ґолмана.

Єст можебуц даяка особа на котру ше упатраш? ФХ: Нє мам даяку окремну особу на котру ше упатрам. Од каждей особи попробуєм вибрац гевто налєпше цо ми будзе требац и познєйше то применюєм у дзепоєдних ситуацийох.

Накадзи ваш клуб у першей лиґи, ви маце и карантин. Кельо вам тирва карантин пред змаганьом? Як препровадзуєце тот час? ФХ: Гей, маме карантин. Нє вше, алє углавном кед даяки озбильнєйши змаганя и шицко завиши од того дзе бавиме. Теди зме вец шицки, ноц пред тим, вєдно на фодбалскей академиї у Бачкей Тополї, або кед идземе даґдзе далєй як цо то Ниш, Крушевац, вец зме там у готелох. Тот час

препровадзуєме по плану и програми яки нам додзеля тот дзень.

Котри тренинґи найчежши, а котри ти найволїш? ФХ: Як ґолман мам окремни тренинґи, а вони поглєдую досц концентрациї и чежки су. Я бавяч котри поза себе нє ма нїкого хто виправи мою гришку. Накадзи стоїм медзи двома стативами мам увид до шицких бавячох. Меркуєм же би шицки одбавели так як нам наказане, та мам право и опомнуц бавяча кед ше нє находзи на добрей позициї. Попри моїх вежбох за лапанє лабди, я тото шицко мушим усовершовац на каждодньових тренинґох. Любим шицки файти тренинґох. Опредзелєл сом ше за ґолмана праве прето же тренинґи иншаки и рижнородни. Поглєдую максимум котри нє кажде може витримац.

Кельо раз тренираце у тижню? ФХ: Кажди дзень тренираме, дакеди аж и по два раз на дзень. После каждей утакмици маме єден дзень одпочивку.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Тераз маме дакус нєкаждодньову ситуацию у нашей держави и примушени зме на домашню изолацию. Ви тераз маце даяки окремни активносци през дзень, чи себе сами орґанизуєце цо будзеце робиц? ФХ: Праве так, маме план котри нам тренере направели и того ше мушиме притримовац. Ту маме одредзени вежби за моц и отримованє кондициї.

Плануєш предлужиц спортску кариєру як ґолман, чи себе видзиш у другим напряму? ФХ: Затераз плануєм предлужиц у тим напряму, а увидзиме з часом як то шицко будзе функционовац.

Предпоставям же позиция ґолмана найвецей вимага од чловека, а яке ти чувство маш? ФХ: Складам ше зоз тобу, поглєдує вельку осторожносц. Кед погришим нєт назад. То барз вельки прицисок на ґолмана котри патри же би його тим нє достал анї єден ґол, а муши и мерковац на цали тим же би були як єдно.

Яке порученє маш за будуцих ґолманох котри ше сцу опробовац на тей позициї? ФХ: Поручуєм им най робя тото цо любя и нє треба же би одступали од свойого цилю кед им нє идзе. Кажда драга чежка, алє з уложеним трудом, шмелосцу и сцелосцу можу посцигнуц цо зажадали. Гришки прави кажде, алє найважнєйше же бизме научели з гришкох, та после наученого нє правели исти. Як гваря: „Тренирай чежко же биш бавел лєгко”.

МАК 5 / 2020

17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Мариєта Новакович, мастер психолоґ и психолоґийни совитнїк у супервизиї

ЯК ТОЛЕРУЄМ ФРУСТРАЦИЮ?

Кажде з нас ма даяки плани и цилї котри жада же би му ше витворели, по можлївосци такой. Нажаль, нє може вше шицко буц так як зме виплановали, бо живот творя препреченя и нєобчековани збуваня котри нас фрустрираю и уплївую на наш емотивни стан и психу. Толеровац фрустрацию значи же особа способна толеровац препреченя котри живот зоз собу ноши, а же би источашнє нє „пукнул” и нє сцекнул од таких ситуацийох. Тоту способносц би требало розвиц у дзецинстве през оптималне фрустриранє з боку одроснутих особох спрам дзецка (учиц дзецко же нє може достац шицко цо пожада у каждей хвильки). Одроснути особи треба же би спрам возроста дзецка прилагодзели ступень фрустрациї и помогли розвиваню тей способносци котра барз важна за здрави психични и емотивни живот. А тераз преверме чи ви розвили тоту способносц.

18

МАК 5 / 2020

1. Мам сцерпеня витирвац у шицким док нє посцигнєм свой циль.

■ Гей ■ Нє 2. Можем поднєсц препреченя и проблеми котри ше зявюю у живоце

■ Гей ■ Нє 3. Кед наидзем на проблем нє панїчим, алє глєдам ришенє проблему

■ Гей ■ Нє 4. Думам же нїч нє таке катастрофалне и страхотне же би ше нє могло ришиц

■ Гей ■ Нє

6. Кед нє посцигнєм циль, учим зоз своїх гришкох и укладам напруженє же бим гришки виправела

■ Гей ■ Нє 7. Кед страцим єдну битку, нє боїм ше войсц до другей

■ Гей ■ Нє 8. Кед наидзем на проблем реаґуєм змирено и глєдам ришенє

■ Гей ■ Нє 9. У живоце нє муши буц шицко лєгке

■ Гей ■ Нє

5. Кед нє посцигнєм циль нє обезвредзуєм себе и других

10. Кед нє достанєм такой тото цо пожадам нє реаґуєм импулсивно и бесно

■ Гей ■ Нє

■ Гей ■ Нє

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Кед вам одвити углавним „Гей“ способносц толерованя фрустрациї вам на добрей драги. Кед вам одвити углавним „Нє“ требали бисце ше потрудзиц и робиц на розвою тей способносци.

На концу вам лєм сцем повесц шлїдуюце: Психични розвой нєможлїви без оптималней фрустрациї. Нєможлїве ше ришиц шицких фрустрацийох. Кед ше ришиме фрустрацийох то значи же одруцуєме свойо жаданя и цилї. Так же кед сце толеранцию фрустрациї нє розвили на час, ище вше нє позно. Надпомнуце: Тот тест служи лєм за кратку едукацию и розвагу.

МАК 5 / 2020

19

АЛТ ШОУ У МАК-У „Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21,30 г и репризно штварток од 12,30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1

Тамара Салаґ

меґагерци)

РУБРИКА Цо думаце о...? Цо думаце о новокомпонованей музики у Сербиї? О.П. : Щиро, нє думам нїч. Нє мам нїч процив анї єдного напряму музики, алє я тоту музику нє можем розумиц, най так повем. Гей же сом млада и рошнєм у тим чаше кед така музика барз популарна, алє нє барз ю любим. Можем ю слухац у виходох, алє наприклад дома ми нє одвитує слухац ю. Ж.С. : Завиши од жанру о хторим ше бешедує, ґенерално, поп музику нє слухам, алє даяки алтернативни жанри любим. Т.Б. : Нє барз почитуєм тих новших уметнїкох. Л.В. : Тиж так, завиши од жанру, алє тото цо нєшка найпопуларнєйше нє потримуєм, бо тексти нє маю смисла. М.Р. : Турбо фолк катастрофа! Думам же панк и рок сцени барз добри, окреме тоти бенди як цо Артан Лили, хтори тераз барз популарни, достали вельку награду и супер су. М.К. : Я тоту музику нє слухам, а анї ше ми нє пачи. Б.Р. : То стварно катастрофа! Кед сом бул младши слухал сом Дьордя Балашевича, а и дзень нєшка го любим послухац. М.С. : Я слухам тоту новокомпоновану музику и мнє ше то пачи.

20

МАК 5 / 2020

АЛТ ШОУ У МАК-У

Цо думаце о солариюмох? Д.Ч. : Я о тим нє мам даяке окремне думанє, алє думам же людзе можу и на природни способ дойсц до фарби, а нє заверац ше до солариюмох. Л.В. : Кед сце дахто фину фарбу на скори най идзе на польо. А.Ш. : Знам же велї людзе ходза до солариюму прето же маю проблем зоз скору и то потримуєм. А кед ходза лєм так, же би достали фарбу, у нормалних количествох хаснованя солариюмох ми у шоре, а тото ,,препражене”, як би людзе гварели, то ми ше абсолутно нє пачи. Ж.С. : Думам же то першенствено зна буц опасне пре зарйованє, я таке нє нащивюєм, а нє мам нїч процив людзох цо таке робя, алє думам же то нєздраве.

Цо думаце о тетоважох? М.Р. : Потримуєм тетоважи, думам же то єден иншаки способ на хтори млади виражую себе. Кед дакому тетоважа потребна у живоце, чом да нє, и думам же тоти цо нє потримую тетоважи, нє маю пойма. М.К. : Мнє ше пача тетоважи и єдного дня бим любела и я мац. Л.В. : Покля су умерени и маю добри смисел и позадину спод тей тетоважи, вец ми то окей. О.П. : Тетоважи ми цикави, я мала єден период кед сом ше сцела тетовирац, так же, чом да нє. То вибор поєдинца, нє мам нїч процив того, а кед видзим даяки красни тетоважи, аж ми ше и пачи.

М.Р. : Я нє так же нє потримуєм вообще, алє заш лєм думам же треба на природни способ то робиц. Алє и кед ше ходзи до солариюмох, шицко ми окей док то у гранїцох нормали.

Ж.С. : Я тетоважи нє мам, алє нє мам нїч процив того, кед людзе сцу прикрашиц свойо цело на таки способ, най то и робя.

М.Р. : А вше ми горуцо там! :D

А.Ш. : Я би то нїґда нє положела, алє кед ше то дакому пачи, пачи ше и мнє.

Т.Б. : Нє потримуєм то, думам же то барз нєздраве и нєпотребне. Д.З. : Нє мам даяке конкретне думанє о тим, алє думам же би ше требало фокусовац на тото же би ше на природни способ достала фарбу. О.П. : Думам же то нєздраве и чкодзи скори, алє кед дакому то нє завадза, вец чом да нє, кед йому добре, мнє ище лєпше. Я нїґда нє була у солариюму, пробовала бим, алє мам якиш страх од того. М.К. : Я то вообще нє потримуєм и думам же то чиста глупосц!

М.Р. : Людзе ше вше тетовирали, нєт култури у хторей то нєт. И гевти на Новей Ґвинеї витетовирани людзе, то просто цошка цо од вше робели, алє мнє то нє прицагує, думам же би ме дацо мушело барз, барз потрафиц же бим ше витетовирал, алє за тераз таке нє плануєм. Д.Ч. : Я потримуєм тетоважи, алє наприклад нє любим кед особи цале цело витетовираю, то ми ше нє пачи. Алє кед витетовираю дацо цо им значне, даяку памятку, то ми цалком окей. Т.Б. : Нє мам нїч процив тетоважох, алє затераз нє мам потребу тетовирац ше. МАК 5 / 2020

21

КИНОТЕКА

Кристина Малацко

Мали жени Понеже зме потераз бешедовали о велїх филмох хтори того року були номиновани за Оскара, спомнєме ище єден з нїх. Филм „Little Women” („Мали жени”), прешлого року прицагнул вельку повагу, як публики, так и критичарох, те бул номиновани за шейсц Оскари од хторих достал єден. Филм робени по америцким роману за мали дзеци авторки Луизи Мей Алкот (Louisа May Alcott), хтори ноши исте мено як и филм, а хтори видани 1868. и 1869. року, кеди и постал барз популарни медзи младима читачами, перше у ЗАД-у, а вец и ширше. Филм, як и роман, унапрямени баржей на женску публику, медзитим, то нє значи же и патраче хтори нє спадаю ґу нїжнєйшому полу нє маю цо видзиц и научиц з филма. Филм „Мали жени” провадзи єдну фамелию хтора финансийно нє найлєпше стої, а понеже фамелия нє ма анї єдного сина хтори би превжал терху виховйованя и зарабяня пенєжу на себе, од штирох дзивкох хтори у тей фамелиї ше нє обчекує нїч друге, окрем же би нашли богатих мужох и добре ше одали. Тота задумка ше анї кус нє пачи главней

22

МАК 5 / 2020

героини тей приповедки, Джо Марч (Jo March), хтору ґлуми Серше Ронан (Saoirse Ronan), а хтора ма иншаки плани за свою будучносц, а малженство нє єден од нїх. Медзитим, як приповедка чече, видзиме же ше и другим дзивком з фамелиї, хторих ґлумя Eма Вотсон (Emma Watson), Флоренс Пю (Florence Pugh) и Елайза Сканлен (Eliza Scanlen), нє поспишує виполнїц мацерово и оцово жаданя, голєм нє подполно. Приповедка бешедує о велїх, на перши погляд баналних, алє наисце битних стварох, як и о велїх озбильнєйших и глїбших стварох хтори сущни за щесце чловека. Бешедує о почежкосцох з хторима ше кажди дзень мушели зочиц жени у 19. вику, хторих нєшка на щесце у векшини случайох нєт, алє дзепоєдни нєправди и тераз видлїви цо ше дотика дискриминациї медзи полами, хтори тот филм барз добре указує. Приповедка надалєй бешедує о одрастаню, о глєданю себе, свойого места на швеце, свойого смисла, а то тема хтора вше будзе актуелна. Конєчно, филм бешедує о любови. Як знаме, любов то сила пре хтору ше жем обраца,

голєм так людзе любя повесц.

Aлє чи любов вше щешлїва и цо ше случи кед є нє? И тота тема добре обробена и указана у филму. Як видзиме, гоч приповедка баржей унапрямена на нїжнєйши пол, велї теми з хторима ше филм занїма универзални, та нїхто нє погриши кед го одпатри. Тота адаптация роману, хтора вишла 2019. року, нє єдина, бо потераз були велї пробованя преруцованя тей приповедки з паперу на вельки и мали екрани. Медзитим, по реакцийох патрачох и критичарох, мож повесц же тота верзия найлєпше поробена з барз добру поставу ґлумцох, и буджетом хтори ше постарал же би и визуелно найлєпше випатрала.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Поезия

Кристина Афич

*** Доволуєм це у власним гриху, най ме дорушиш зоз нїжним поглядом. Доволуєм це по якимшик цудзим мену, най придзеш лєм на хвильку и застановиш час так як дакеди. Доволуєм це най ми застановиш обчекованя, же будзе так як дакеди. Доволуєм це и тераз, так як и вше, най твойо пальци правя уметносц по моєй скори. Най ми голєм на хвильку даш отрушинку свойого шерца, най ше ознова трацим у твоїх хмарох. Доволуєм це нєшка можебуц и остатнїраз, най ме нашмеєш под мешацовим закрицом док ми обецуєш же ме раз прейдзеш.

*** Охабям це най спреєш до конца, як тота ружа на столє, цо ме кажде рано здогадовала на це. Охабям це у розшатих памяткох, пробуєм це даґдзе закопац и лєм дакеди, на хвильку ґу це закукнєм, до твоїх рукох, дзе ме ти облапяш и пожадаш добру ноц. Охабям це, зачирена у твоєй думки, у хторей ци я на першим месце. Нє доволуй ме! Я це охабям пре тоту твою намиру дзе ме вше маш и гласкаш по мегких власох. Охабям ци свою младосц памятку на мнє скриту у приповедкох о якимшик абстрактним щесцу. Охабям це най блукаш, най ме поглєдаш ознова, док це я, жадна нас, ознова затримам.

МАК 5 / 2020

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Поезия

Адрияна Фейди

БУДЗЕНЄ

ГЛАД

У души ци яр лєм теди кед любов забуту пребудзиш, унапредзиш свою свидомосц и зoз шерца молитву народзиш.

Тот дзень бул мокри и нахмурени... Доволовали глащки захрипнути. Хлопски пети упрекосц шкрипали, бидним страх до косцох наганяли.

Кед на жем спаднє перша роса циха, лампащики пошеє марец по трави, а тота красна и гамишна дуга заплєце ци варґоч зоз Слунка на глави.

Витор так совершено дириґовал и анї кус их нє посановал. Слунко би ше му спроцивиц знало, алє анї главу нє вихпало.

Кед поспани улїци вноци шептаю снопчок дюрдїцох зоз пахом це опиє. Сон претаргню дзвонки гласи милих птицох, розкошно желєна фарба це ожиє.

Чи би нєдоставала отрушинка з хлєба?

-дзепоєдни гуторя же озда так треба. Чи би наисце капка води у морю хибела?

-здабе як кед би ше мачка з мишу бавела.

Гоч и зоз пруциком пребудз дих, карм ше з мултивитаминску ярину, алє воздух нїґда нє знай забуц пре дробну сентименталну причину.

Допуща най им зуби заардзавя док мрию з апетитом у главох правя. Важне лєм же би кажде свойо достал -а кеди же то чловек нєчловек постал?