5/2019

Мултимедиялни часопис за младих число 5 / май 2019 / цена: 100 динари

Фото: Мая Орихан

4

ЗМИСТ У ФОКУСУ

МАК-ОВ КОЛАЖ 08 МАК-ова редакция: Маткованє КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У 10 Квитки мудросци: „Како сам се посплєтала/о по српски”

11 А. Римар Симунович: Части гришки ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ 12 М. Джуджар: Чом преславюєме 1. май ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 А. Медєши: Математика и музика СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 Й. Ноґавица и Н. Шарич: Розгварка А. Надь 17 М. Джуджар: Бридж як ментални спорт УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 С. Виславски: Тест АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: Интервю зоз Йованом Живковичом КИНОТЕКА 22 К. Малацко: Прешлосц у новим виданю ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 К. Сопка: „Чловек vs. паткань” 24 О. Папуґа: Рисунки як гоби

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 5 април 2019 Директор: др Борис Варґа

Oдвичательна редакторка: Марина Джуджар Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „У лиловим” Авторка фотоґрафиї: Мая Орихан

КРАЛЬОВСКИ ГЛАС И ЦАРСКИ ЗВУК

Етно ґрупа „Василис” зоз Дюрдьова основана у новембру 2018. року, алє їх релативно кратке искуство нє зменшує замерковани и посцигнути успих. З намиру же бизме творчосц спомнутей ґрупи приблїжели ґу нашим читачом, бешедовали зме зоз дзепоєднима єй членами – Живану Мушицки, Михаилом Рамачом и Уну Молнар котри медзи иншим охабели и тирваци шлїд у култури рускей заєднїци у Дюрдьове.

03 К. Афич: Розгварка зоз Марину Медєши 04 Л. Вереш: Етно ґрупа „Василис” 06 С. Маґоч: Активносц то драга путованьох

ТАК И НЇЯК ИНШАК

У ФОКУСУ

8

20

МАК-ОВ КОЛАЖ ДРУЖИЦ ШЕ ПО РУСКИ

Одвит на питанє же дзе добре дружтво и кадзи пойсц препровадзиц шлєбодни час понукаме у тим чишлє. У Руским културним центру у Новим Садзе, або у рускей „Матки”, каждей другей стреди у мешацу отримую ше вечари друженя, при младих познати як Маткованє. Од першого Маткованя прешло уж даскельо роки, точнєйше, три роки як млади орґанизую таки вечари, а главни порушоваче тей идеї Мирко Пап и Иван Канюх.

АЛТ ШОУ У МАК-У

НЄОБЧЕКОВАНИ УСПИХ НА ФИЛМСКИМ ФЕСТИВАЛУ Попри таланту, за успих треба буц и упарти, алє и мац щесца. Таки виреченя часто чуєме у явносци. Медзитим, же нє треба одуставац од амбицийох и снох дознал на красни, алє и стресни способ Йован Живкович зоз Руского Керестура. Йован студент Академиї уметносцох ґлумецкого департману, напрям знїманє и дизайн звука.

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

―2― МАК 5/2019

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Марина Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Кристина Афич Розгварка зоз Марину Медєшову зоз Руского Керестура

ВЕЧАР НА ВАРОШ, А РАНО РОБИЦ Марина Медєши зоз Руского Керестура, матурантка Штреднєй фаховей школи у Червинки, напрям поживови технїчар. Попри тим Марина и „занята”, питали зме ше єй з тей нагоди, же як то вечар з дружтвом виходзиц на варош, а рано ставац и робиц. Марина виросла у фамелиї хтора ма за собу длугоку традицию правеня найлєпшого бурека у валалє. Шицки у валалє познаю Медєшову бурекарню „Оловранти”, а у нєй кажде зоз їх фамелиї доприноши же би свойо продукти послужели швижи и на час. Як и у каждей фамелиї, так и у нїх ше дакеди нє зложа, алє добре сотрудзую. Надалєй попробуєме приблїжиц нашим читачом яка то пекарова, односно бурекарова робота. Найвецей ше роби вноци, но наша собешеднїца нє роби вноци, вона послугує муштериї, алє треба наглашиц же шицко то нє так чежко през роботни днї, алє собота после варошу найчежша, теди найвекша гура пре пиячни дзень.

– Дацо найгорше цо можеце младей особи поробиц, то нагнац ю же би рано ставала. Поготов кед за викенд надума висц на варош. Єдине цо ме мотивовало же бим робела,

то же бим мала свой власни пенєж, понеже любим ходзиц на рижни концерти до других местох, и прето ми вше требало пенєжи, а и даяка файта осамостоєня, же бим нє мушела нєпреривно питац од родичох. Понеже сом уж звикла през тидзень вчас ставац пре школу, нє так ми чежко робиц єдну або два годзини, окреме же нам предавальня у дворе – гвари Марина.

валалу як цо и мойо парнаяки одходза на студиї до других городох. Затераз док закончим школу, предлужим робиц дома, а понеже ме интересує и робота коло поживи, можебуц упишем даяки факултет, або висшу школу у тим напряме – наша собешеднїца так закончує тоту розгварку.

Одмалючка є научена робиц и нє проблем єй, алє любела би кед би нє мушела штудирац и патриц на годзинку кеди муши пойсц дому зоз варошу и кед би як и векшина младих могла остац до рана.

– Часто за викенд, поготов влєце, млади приду на 5 рано зоз варошу на бурек, а теди уж почина мой роботни час. Чловек ше з часом научи робиц и нєвиспани и вчерайши, и у вшелїяким стану, алє без огляду на почежкосци през хтори дакеди преходзим, чувство хторе ме инспирує же бим предлужела робиц то власни заробок, зоз хторим розполагам як сцем – толкує вона. Потим предлужує яки ма плани надалєй, чи предлужиц фамелийну роботу, або розпочнє дацо самостойно?

– Нє мам ище даяки конкретни плани цо жадам робиц. Вшелїяк же бим любела и пойсц зоз ―3― МАК 5/2019

МАРИНА ЛЮБИ И ЖИВОТИНЇ Єдно зоз найвекших Маринових интересованьох то и допатранє животиньох, окреме домашнїх любимцох котри у нїх вше полни двор. Кед ма шлєбодного часу, шейта свойого пса Динґа, а дома ма и мачки и герчка о хторих ше тиж стара.

– Понеже любим рижни животинї, єдно зоз жаданьох ми же бим себе купела миниятурного маймуна (патулясти мармосет).

У ФОКУСУ

Лидия Вереш Розгварка зоз Живану Мушицки, Михаилом Рамачом и Уну Молнар, членами етно ґрупи „Василис“ зоз Дюрдьова

КРАЛЬОВСКИ ГЛАС И ЦАРСКИ ЗВУК

Етно музика – жридлова, народна, традицийна, етнїчна, музика швета. З етно музику облапени катеґориї музики од жридлових формох, по модерни звуки надихнути з традицийну музику. Дзекуюци ґлобализациї, етно музика остатнїх деценийох у вше векшей експанзиї. Публика вше баржей прилапює тоту файту музики, а як доказ маме числени етно ґрупи, котри ше трудза зачувац традицийне од забуца. Етно ґрупа „Василис“ зоз Дюрдьова основана у новембру 2018. року, алє їх релативно кратке искуство нє зменшує замерковани и посцигнути успих. З намиру же бизме творчосц спомнутей ґрупи приблїжели ґу нашим

читачом, бешедовали зме зоз дзепоєднима єй членами – Живану Мушицки, Михаилом Рамачом и Уну Молнар котри медзи иншим охабели и тирваци шлїд у култури рускей заєднїци у Дюрдьове.

– Наша ґрупа то етно ґрупа. Жадаме унапредзиц и промововац културу нашей општини и єй мултикултуралносц, як на сербским, так и на язикох националних меншинох зоз часточками модерного звуку. На тот способ зме наш репертоар прилагодзели и ґу младшей алє и старшей публики – толкує Живана Мушицки, єдна од снователькох ґрупи и длугорочни член дюрдьовских Културно-уметнїцких дружтвох „Бранислав Нушич“ и „Тарас Шевченко“. ―4― МАК 5/2019

Векшина членох ґрупи „Василис“ скорей шпивала у КУД-у „Бранислав Нушич“. Вєдно пришли на идею же би основали самостойну ґрупу, дацо нове, иншаке и модернєйше. Ґрупа затераз ма єденац членох котрих насампредз повязує музика и любов ґу нєй. Углавним шпиваю жридлово писнї на сербским язику и на язикох националних меншинох, алє мож найсц и подаєдну македонску лєбо чарногорску писню. Длуго ше догваряли коло мена, жадали же би було автентичне. Одлучели ше за мено Василис, насампредз пре значенє того мена. Мено походзи од греческого слова „basileios“ (Βασίλειος), цо значи царски, кральовски. Мено ше тиж так повязує зоз рошлїну вашилєц котра у сербским народзе позната як „свята“ рошлїна и ма

У ФОКУСУ вирску символику, а кажде хто их слухал або патрел їх наступ то може и бизовно потвердзиц.

– Член „Василиси” сом од самого снованя, а до екипи сом пришол на поволанку Оливери Сапаньош у чаше кед була руководитель єдней другей шпивацкей ґрупи. Идея була же бим бул госц и помогнул у виводзеню шпиванки за хтору було потребне провадзенє ґитари, алє випадло иншак – гварел Михаил Рамач котри у нашей заєднїци познати и по своєй самостойней музичней творчосци.

– Дотераз сом нє виводзела таки писнї, а понеже любим їх ритем, жадала сом ше опробовац и у тим музичним напряму и щиро сом прилапела место у ґрупи. Думам же ґрупа єдинствена у нашей општини

и вельке ми задовольство же зоз своїм шпиваньом можем допринєсц промоциї такого шпиваня при младих у нашей заєднїци як и вообще – гварела Уна Молнар Шпиванки ше виводза у провадзеню ґитари и дзепоєдних ритмичних инструментох. На питанє хтору писню найдзечнєйше виводза, гварели же кажда писня красна на свой способ и прето чежко видвоїц лєм єдну. Єдна зоз милших им писня „Црвен цвете“, котра шпива о Косовскей битки. Видзелює ю насампредз историйна хвилька, алє и моцни емоциї котри преноша публики кед ю виводза. Проби углавном маю през викенди, кед су шицки дома бо нє шицки жию у Дюрдьове, а тирваю годзину и пол. Кед маю наступи, проби отримую и частейше. Часто

―5― МАК 5/2019

ше на концу проби здогадню и даєдней писнї котру скорей шпивали, та ше проба зна одлужиц, алє то им нє проблем прето же уживаю у музики и писньох. Затераз маю даскельо наступи за собу. Шицки тоти наступи були у општини Жабель, цо им представя окремне задовольство, алє тиж так би любели наступац и ширше, починаюци у Новим Садзе.

– Мушим надпомуц же ґрупа затераз обявела єдну обробку шпиванки на YouTube, та праве прето поволуєм шицких же би запровадзели наш Фейсбук бок „Etno grupa Vasilis Đurđevo“, дзе сце годни видзиц кеди и дзе наступаме, як и шицки новосци вязани за ґрупу. Ґрупа ма тиж так и налог на инстаґраму @ etno.grupa.vasilis – гварел Михаил.

АКТИВНОСЦ ТО ДРАГА ПУТОВАНЬОХ У ФОКУСУ

Силвия Маґоч

Розварка зоз ґлумицу и фодбалерку Сару Гарди зоз Коцура

У 21. вику ридко хто нє хаснує мобилни телефон, а велї праве зоз сурфованьом по интернету и виполнюю свой шлєбодни час. Пестованє традициї танцованя, шпиваня остава забуте и цалком нєинтересантне велїм младим. Наша собешеднїца Сара Гардийова зоз Коцура подзелєла з нами же як и попри школских обовязкох посцигує буц активна у вецей обласцох, вона ґлуми, ходзи на фолклор, тренира фодбал, а люби и зашпивац Саро, хтори твойо гобиї? Сара Гарди: Кед бим могла повесц за себе же сом особа хторе наисце люби потримац дацо нашо, помогнуц у очуваню традициї намагац ше же би руска култура обстала велї би нє верели, алє то праве тото цо ме порушує, и прецо любим буц активна. Наисце, у моїх рокох мало нас єст котри ше вецей любя подружиц, затанцовац и

зашпивац, а нє лєм сурфовац по интернету. Мойо гобиї то танцованє у фолклору, ґлумим у Културним дружтве ,,Одняте од забуца”, тренирам фодбал, а дакеди любим и зашпивац на святочних програмох. Кеди ши почала ходзиц на фолклор и як ши ше опредзелєла за народни танєц? СГ: На фолклор сом почала ходзиц бо сом видзела як мойо товарише танцую. Так сом раз на поволанку мойого товариша пошла видзиц як то випатра. Мнє ше такой попачело, танцуєм и кед пойдзем на вешеля, алє на фолклору мож научиц и даяки окремни и єдинствени танци, а заш лєм и гевти дробнїци, як цо то триманє цела, попатрунок и ошмих. Облєчиво цикаве и нєкаждодньове котре указую даяки прешли часи. Думам же и дружтво тото котре ме прицагує бо любим друженя, а кед путуєме упознаваме и других парнякох и їх народни обичаї. Танцуєм уж 4 роки. Пре ―6― МАК 5/2019

тоту рижнородносц облєчивох и упознаванє людзох и їх култури я ше опредзелєла за фолклор. Одкаль тота твоя любов ґу ґлуми и театру? СГ: Кед сом була мала ходзела сом на представи патриц маму и бабу котри тиж ґлумели, и вше ме интересовало як то вони робя, и як паметаю таки длугоки тексти? Як сом росла так и моя любов ґу представом рушела по драги дзе ше и я сама опробовала у ґлуменю. Уж на початку сом видзела же то вообще нє так чежко лєм ше нє треба бац и ганьбиц, а текст з вежбаньом мож цалком запаметац. Накадзи ше перша представа закончела тот аплауз публики ми виполнєл шерцо з любову ґу тому робим. Предлужела сом и далєй бо думам же тота екипа цо зме тераз будземе будучносц нашого театру. Як моя мац и баба рушели, я лєм предлужуєм же би наша заєднїцка любов ґу ґлуми и далєй жила у Коцуре.

У ФОКУСУ

Хто це найвецей потримує у тим опредзелєню? СГ: Найвецей ме потримує фамелия. Вони тоти котри ми даваю моц же бим була успишна у тим цо робим и я им барз подзековна за шицки мойо успихи. Потримовка єдна од найважнєйших стварох котра потребна чловекови же би дацо започал и кед му найчежше же би нє одуставал од свойого цилю, бо анї єдна драга нє лєгка. Хто тебе идол на котрого ше упатраш у улоги ґлумици? СГ: Мой идол то америцка филмска ґлумица Анджелина Джоли. Барз є красна и кед ю видзим у даяким филму можем обачиц же яка професийносц присутна. Шицко одроби фантастично, одушевена сом з єй мимику и рухами. Кед би ше ми удало голєм дацо позберац з єй ґлуми була бим барз щешлїва. Попри тих гобийох ти тренираш и фодбал. Одкаль прихильносц ґу тому спорту? Кеди ши почала и як ше знаходзиш? СГ: Велї думаю же фодбал нє за дзивчата, а я ше наисце

надумала опробовац у праве тим спорту. Як мала сом почала на улїчки бавиц фодбал зоз своїм братом Давидом и нє видзело ми ше же тот спорт нє за мнє. Почала сом ходзиц на тренинґи до клубу ,,Искра” дзе була и ґрупа лєм за дзивчата. Познєйше ше тота ґрупа дзивчатох розпадла, а я и далєй була упарта. Було ми жаль, алє сом предлужела бавиц и то зоз хлапцами. Була сом єдине дзивче медзи нїма, алє мнє то нє завадзало. Тераз уз єст женски фодбалски клуб и у ОШ ,,Братство єдинство”, та зме єдна єдинствена екипа. Знаходзим ше барз добре. Нєдавно сом аж достала и диплому за найлєпшу бавячку у тиму и барз ми мило. Як ци ше удава посцигнуц шицко вєдно попри обовязкох у школи? СГ: Сцигуєм. Фолклор нам углавном вовторок и штварток, та ше позно врацам дому понеже танцуєм и у штреднєй и виводзацкей ґрупи, на фодбалу маме тренинґи кажди вовторок скорей фолклору, а ґлуму зме уклопели теди кед нє мам фолклор, шпиванє и тренинґ. Шицко цо любиш можеш посцигнуц лєм треба мац сцелосци. ―7― МАК 5/2019

Чи ши дакеди подумала же ци тельо звонканаставни активносци превелька терха, и же одустанєш? СГ: Було хвильки кед ми було чежко, алє нє подумовала сом престац. Сцигуєм учиц, добра сом школярка и нє видзим озбильнєйши препреченя пре котри бим престала робиц тото цо любим. По хторей драги биш можебуц пошла далєй? Видзиш себе як фодбалерку чи баржей як ґлумицу? СГ: Ещи вше сом нєодлучна. Баржей ме прицагує ґлума, алє з часом ше права драга укаже. Твойо порученє младим котри шедза при компютерох и сурфую на телефонох, а гуторя як нїґда нє маю досц часу? СГ: Кажде од нас треба же би мал даяку активносц бо зоз активносцами ше упознаваме, путуєме и научиме вельо того цо звонка класичного ученя. Видвойме по даскельо годзини на друженє з товаришами на пробох, тренинґох або на гоч яких других гобийох. Най нас нє мержи, то за нашо добре.

МАК-ОВ КОЛАЖ

Редакция МАК-у представя Маткованє у Руским културним центру у Новим Садзе

ДРУЖИЦ ШЕ ПО РУСКИ Одвит на питанє же дзе добре дружтво и кадзи пойсц препровадзиц шлєбодни час понукаме у тим чишлє. У Руским културним центру у Новим Садзе, або у рускей „Матки”, каждей другей стреди у мешацу отримую ше вечари друженя, при младих познати як Маткованє. Од першого Маткованя прешло уж даскельо роки, точнєйше, три роки як млади орґанизую таки вечари, а главни порушоваче тей идеї Мирко Пап и Иван Канюх. Нашо собешеднїки ше здогадли початних крочайох, односно як пришли на идею орґанизовац таки вечари. Идейни творитель и порушовач бул Мирко, а Иван дзечнє прилапел идею и потримал инициятиву.

– Идея ше зявела теди кед сом ше одселєл од родичох и почал жиц сам, нє мал сом нагоду приповедац по руски. Точно, стретам ше зоз родичами и

ми приповедаме по руски, алє то ми нє було досц. Нє исте чувство як и кед биваш зоз даким хто приповеда по руски и кажди дзень чуєш и хаснуєш мацерински язик. Тиж, на роботи ше приповеда або по сербски, або по анґлийски, вшелїяк, лєм нє по руски. Теди сом пожадал ходзиц до Матки, з початку було вецей Сербох як Руснацох, та сом перше почал „цимац” найблїзших товаришох. Потим зме почали роздумовац же уж кед зме ше зишли двоме, троме, прецо би ту нє було вецей людзох – здогадує ше Мирко. Длуго ше одлучовало же хтори дзень у тижню би бул одвитуюци за друженє, прето же векшина студентох зоз наших местох идзе дому за викенд, и вец наприклад, пияток, або соботу су нє у варошу и нє можу присуствовац и нащивиц Матку.

– Стреда и штварток при студентох у Новим Садзе познати як днї за виход, та кед млади надумани штварток ―8― МАК 5/2019

пойсц до варошу, стреду можу присц до Матки, же бизме ше подружели. Потераз, Маткованє було каждей першей стреди у мешацу, алє тераз зме почали практиковац же би ше отримовало каждей другей стреди. Обачели зме же до Матки почали ходзиц велї людзе зоз Нового Саду, и просто нє було вельо Руснацох, а ми жадали же би ше ту видзело и млади руски твари. У Матки ше роками одвивали велї збуваня – и маскенбали и друженя. Ми ище як „клинци” ходзели до Матки, бо ми, Новосадяне, вязани за тото место, ту зме и рецитовали и ходзели на рижни секциї. Прето, циль Маткованя бул видзиц вецей Руснацох у Матки, и зоз Нового Саду, алє окреме и тих хтори пришли ту на студиї и пре роботу, а таких єст барз вельо. Друженє главни циль – гвари Иван.

МАК-ОВ КОЛАЖ

ТЕРАЗ И НА ПОЧАТКУ Як гваря орґанизаторе, концепт Маткованя остал подобни. Кед ше поровна перши друженя з терашнїма, вони ше розликую по тим же людзом вецей нє треба толковац цо то и прецо то, а млади ше звикли и на поняце Маткованя, алє и на идею цо воно представя.

– Нє сцели зме правиц нїяки програми. Постої идея – гибай до Матки, сцеме популаризовац Матку при младих. Чувствуй ше як дома, саме мено гвари, то твой дом. Матка иснує и основана є пре Руснацох. Медиї дали потримовку, алє ми ше нє сцели дацо окреме рекламовац. Мирко мал таке становиско же то нє шме буц формалне стретнуце, то нє проєкт, нє фестивал, або манифестация. Маткованє то спонтане друженє, найобичнєйша „блея“ – толкує Канюх. У самим концепту Маткованя уж направени викрок, а то отримани концерт Сашу Палєнкаша. Идея була промововац нашу музику при младих.

– Нє була наша инициятива и нє рушело з нашого боку же ми дацо орґанизовали, напроцив, ми були флексибилни цали час. Людзе ше почали зявйовац и вец Сашо, як хтошка хто грає и промовує музику похопел же би то було досц вигодне место,

дзе би могол найсц публику. Анї його, а анї тих младих зме нє цагали за рукав, вони вшелїяк були ту. Шицко гевто ишло лєгко – приповеда Мирко. КРЕАТИВНИ ИДЕЇ ВШЕ ВИПЛЇВАЮ Друженє, алє и черанє идейох при младих приноши креативну реализацию. Заєднїцки хвильки у дружтве представяю квалитетно вихасновани час, та так, праве зоз Маткованя оформена нова танєчна ґрупа.

– Тота танєчна ґрупа наступала на Ружи и на других манифестацийох. Наисце ше пишим зоз тим и то лєм указує же без друженя нє мож нїч. На Маткованю ше зявюю и стаємни, алє и нови особи – бешедує Иван. Маткованє би нє требало буц огранїчене лєм на младих, лєм як гваря нашо сообешеднїки, ґу старшим ше им нє удало дойсц.

– Найвецей зме комбиновали дружтвени мрежи як „глас”, нє барз зме дошли до старших, або то вони дожили як цошка цо би требало буц лєм за младих. Маткованє задумане так же би ше Руснаци позберали у Матки пре руски язик и друженє. Могло би ше убудуце комбиновац же у єдней сали старши, у другей младши, а може и змишано. Дзекеди нєт места, цесне. И велька сала би ―9― МАК 5/2019

була мала, а нє лєм клуб, алє знало ше случовац и же празне. Кед ше нє положи „ивент” на фейс, таке як кед би Маткованя нє було. Найволєл бим кед би маса похопела же Маткованю нє треба наява, алє ше воно подрозумює – гвари Пап. Вшелїяк, млади препознаваю потенциял Маткованя и дзечнє приходза дружиц ше. Места єст за шицких и поволани шицки. А дзе млади, ту и идеї. Окреме вони полни зоз ентузиязмом и енерґию, при нїх идеї представяю нєвичерпне жридло. Правeнє рускей вечери єдна зоз идейох.

– Здумац и направиц даяку вариянту, поглєдац простор у городзе хтори би оможлївел технїчни условия, а ми би однєсли средства, намирнїци и шицко цо треба. Таки вечар би оможлївел правенє руских єдлох, наша кухня цикава, прето же маме рижни єдзеня, капущанїки, пироги, бобальки – закончує Мирко.

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У

Замодлєли зме фоловерох най приложа свойо квитки на тему „Како сам се посплєтала/о по српски”

Паприґар у польопривредней апатики: ”Єл имате нешто против медведа ~ увуко ми се у кревет”

Ниа єден зоз Кирбаю: ”Пошто паткань”

На фодбалским стретнуцу на Ярашу у Керестуре: ”Прво є шутнуо, па се зашпотао”

― 10 ― МАК 5/2019

Професорка у школи гварела: ”Отворите облак”

Моя баба: ”Било ми є недобро”

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар Симунович мастер професор руского язика и литератури

ЧАСТИ ГРИШКИ У КАЖДОДНЬОВЕЙ БЕШЕДИ У шлїдуюцих виреченьох єст гришки хтори ше барз часто прави у бешеди або писаню. Пренайдзце тоти гришки.

1. Фщера зме пришли зоз бициґлу.

12. Ладя ше потопела.

2. Школяре були на такмиченю.

13. Направела сом лешников сладолед.

3. Будземе мац припреми на факултету.

14. Я тебе знам.

4. Найвецей любим да єм вочну шалату.

15. Направели зме кокици, та будземе патриц филм. _

5. Мушиме да наставиме розгварку кед ше заверши предаванє зоз психолоґиї.

16. Майо гибай на кафу.

6. Викорисцела сом попуст у парфимериї.

17. Добила сом вельо поклони за родєндан.

7. Нєшка заш закашнєл.

18. Од малих ногох ше бави зоз ґлуму.

8. Нас двойо пойдземе до Коцура.

10. Повредзел ше на тренинґу.

11. Барз сом ше уморел, па мушим да одморим.

Ришеня: 1. Вчера зме пришли на бициґли. 2. Школяре були на змаганю. 3. Будземе мац пририхтованя на факултету.

4. Найволїм єсц овоцову шалату. 5. Мушиме предлужиц розгварку док ше закончи преподаванє зоз психолоґиї.

6. Вихасновала сом попуст у парфимериї. 7. Нєшка заш запожнєл. 8. Ми двойо пойдземе до Коцура. 9. Ютре будзе петнац ступнї. 10. Покалїчел ше на тренинґу. 11. Барз сом вистал, та мушим одпочинуц. 12. Ладя ше зачирела. 13. Направела сом лїсковцов сладоляд. 14. Я тебе∕це познам. 15. Направели зме пуканки, та будземе патриц филм. 16. Майо, гибай на кафу. 17. Достала сом вельо дарунки за родзени дзень. 18. Одмалючка ше занїма з ґлуму.

9. Ютре будзе петнац степени.

― 11 ― МАК 5/2019

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

Марина Джуджар Цо славиме и прецо означуєме 1. май

ВЕЛЬО ВЕЦЕЙ ОД НЄРОБОТНИХ ДНЬОХ И ОДПОЧИВКУ У ПРИРОДИ ПРЕСЛАВА 1. МАЯ ОСТАЛА ЗА НАМИ, З НЄ ТАКИМА КРАСНИМА УПЕЧАТКАМИ, ПОНЕЖЕ ДИЖДЖ ОЗБИЛЬНО ПОГУБЕЛ НАМИРИ ЗА ПРЕСЛАВУ У ПРИРОДИ. МЕДЗИТИМ НАЙУПАРТЕЙШИ НЄ ОДУСТАЛИ, КАМПОВАЛИ И ПО ДАСКЕЛЬО ДНЇ. АЛЄ, ЧИ СЦЕ ШЕ ДАКЕДИ ЗАПИТАЛИ, ЛЄБО ЧИ ЗНАЦЕ ЦО ОЗНАЧУЄМЕ 1. МАЯ?

1. май то Медзинародне швето роботи, а означує ше го з намиру же бизме ше шицки здогадли вельких, наймасовнєйших роботнїцких протестох 1886. року у Чикаґу у ЗАД. Тирвали днями, велї роботнїки жертвовали свой живот, алє праве теди ше виборели за права котри ше подрозумюю и нєшка. Роботнїки ше насампредз жадали вибориц за лєпши роботни условия, понеже роботни час тирвал и вецей як 12 годзини дньово, нє мали

шлєбодни викенди, наднїци були нїзки. Скорей того у маю 1886. року, здружени роботнїки поставели роботодавательом ултиматум же би їх вимоги требали буц сполнєти по 1. май. Як ше приблїжовал ултимативни дзень, роботнїцки синдикати озбильно почали пририхтовац ґенерални штрайк за 1. май, ширцом ЗАД. На тисячи роботнїкох теди вишли на улїци, у Ню Йорку, Детроиту, Милвокию и других местох, медзитим найвекши протести, односно теди свойофайтови марш бул орґанизовани у Чикаґу, а було вкупно коло 80 000 роботнїкох. У Чикаґу праве прето же то було найвекше и найрозвитше индустрийне шедзиско у ЗАД, и ту було найвецей роботнїкох. Протести були мирни, тирвали даскельо днї, роботнїки мирно марширали и з почитованьом слухали цо бешедовали предсатвителє їх синдикатох. Медзитим мирни вецейдньово протести претаргнути трецого дня зоз насилством, цо бул ― 12 ― МАК 5/2019

одвит роботодавательох. Перше настрадали шейсцме демонстранти. Штвартого дня роботнїком перше подзелєни поволанки же би пришли на протести зоз оружийом, а познєйше достали демант першей поволанки, поволанку на мирни протест. Теди нєпозната особа руцела бомбу на милицайца, цо резултовало зоз вельким зраженьом, и жертвами з обидвох бокох. То зазначене як зраженє на Гаймаркету, цо остава записане и запаметане тирвацо у историї борби за роботнїцки права. Роботнїки анї теди ище вше нє достали тото цо питали, алє ґрупа борцох за роботнїцки права идуцих рокох праве вше 1. мая орґанизовала протести роботнїкох. На Першим конґресу Другей Интернационали 1889. року у Паризу одлучене же 1. май будзе заєднїцке швето роботнїкох, як манифестация єдинства и класней солидарносци.

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

Идуци протест котри отримани на основи тей догварки бул 1. мая 1890. року, теди ше преширел на числени городи по цалей планети. Интересантне же 1. май постал символ роботнїцких правох у чаше комунизма, алє и держави котри були нє такей ориєнтациї, под прицисками роботнїцких синдикатох го прилапели як националне швето. Америка котра була домашня роботнїцким простестом нїґда нє прилапела 1. май як националне швето роботнїцких правох, роботнїки у Америки свой дзень означую у септембру, и нєдзечнє ше спомина 1. май. А ЯК СЛАВЕЛИ КЕРЕСТУРЦИ 1. МАЙ СКОРЕЙ?

1. май у Руским Керестуре ше преславйовало подобнє як и нєшка, алє треба надпомнуц же дакеди, пред 20 роками преслава була концентрована у лєшику. Лєшик знал буц цалком полни, од беґельчику, та по

мост було шицко позаберане. Єдна з найинтересантнєйших преславох була пред вецей як 20 роками кед на инициятиву керестурских поднїмательох купени два буяци котри ше пекли на рожньох. Того року цали валал єдол печеного меса зоз лєшику. Беґель и зацагнути места коло нього нє були таки интересанти за преславу 1. мая, малочислени були тоти котри преславйовали тото швето на таки способ. Заш лєм нєшка значне число омладини першомайски роштиль и котлїк рихта далєко од шицких на зацагнутих местох вонконцом беґелю, аж по ткв. Широке. Потим длугши час централна преслава того швета була ориєнтована на базену. Базен дакеди знал здабац аж и на прави вашар, предавало ше плєскавици и рижне зоз роштилю, сладоляд, балони зоз гелиюмом, алє и рижни бавикса, прикраски и сувенири. Базен помали остал забути и тераз векшина Керестурцох 1. ― 13 ― МАК 5/2019

май преславює ознова у лєшику и на малим озерку ткв. „Мики маус”. Гоч 1. май виволує праву радосц при дзецох и омладини, дзепоєдни праве теди маю першу нагоду за праве кампованє и шицки знаю яка то авантура, медзитим вше шицко завиши од хвилї, а першенствено ше треба здогаднуц прецо го славиме.

СПОСОБ НА КОТРИ И МАТЕМАТИКА ИНТЕРЕСАНТНЄЙША ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Андреа Медєши

Керестурски ґимназиялци злучели математику и музику

ШКОЛЯРЕ ШТВАРТЕЙ КЛАСИ РУСКОКЕРЕСТУРСКЕЙ ҐИМНАЗИЇ „ПЕТРО КУЗМЯК”, РУСКОГО И СЕРБСКОГО ОДДЗЕЛЄНЯ, ЗНЯЛИ МУЗИЧНИ СПОТ ПОД НАЗВУ „ПИСНЯ КАЛКУЛУС” CALCULUS SONG. СПОТ ЗНЯТИ ЯК РЕЗУЛТАТ ИНТЕРЕСАНТНЕЙ НАСТАВИ ЗОЗ МАТЕМАТИКИ ЗА ЦО ЗАДЛУЖЕНА ЇХ ПРОФЕСОРКА НАТАЛИЯ БУДИНСКИ. Писня представя финални резултат роботнї професорки математики Будинсковей котра конкуровала з проєктом под назву „Заєднїцки менователь математики и поезиї”. Зоз тоту файту поезиї математика ше хаснує як метафора, стилска фиґура, або пренєшене значенє зоз хторим мож описац даяки чувства и думки. Настава математики у керестурскей Ґимназиї

часто виходзи зоз рамикох традицийней, аж мож повесц же є цалком модерна. Ґимназиялци на математики ше упознаваю зоз велїма иновативнима методами, и праве теди математика випатра цалком єдноставна. Професорка Будинскова з нагоди манифестациї „Май мешац математики” котру орґанизує Центер за промоцию науки „Елементариюм”, вєдно зоз своїма школярами зоз штвартей класи реализовали нєзвичайни проєкт. ЗЛУЧЕЛИ МАТЕМАТИКУ И МУЗИКУ На Конкурс Центру за промоцию науки сцигли аж 90 рижни проєкти, медзи нїма и проєкт керестурских Ґимназиялцох котри вибрани медзи пейц найлєпши. Значносц того припознаня барз велька, як за школярох, так и за професорку, алє и за цалу школу. Вироятнє же нєт лєпшого способу промоциї ― 14 ― МАК 5/2019

єдиней рускей Ґимназиї од такого кед школяре посцигню значни успих. Єдинственосц идеї видзелєла тот проєкт медзи другима, а було наисце розлични котри повязани зоз – уметносцу, давну прешлосцу, ремеселскима схопносцами, дружтвенима бависками, музику, малюнками, сликами, поезию и велї други. Яка то идея и дзе вона настала за наш часопис нам потолковала професорка Будинскова.

– Послала сом идею за приклад роботнї хтора би промововала математику и наставу математики на тему ,,Заєднїцки менователь математики и поезиї”. На тоту идею сом пришла кед сом була на єдним од семинарох у иножемстве, у Финскей и у Канади, дзе сом мала нагоду присуствовац роботньом хтори тримали професоре факултетох хтори ше занїмаю зоз математику як

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

науку, алє и зоз поезию хтора ше опера на математику. Тоти преподаваня на мнє охабели барз моцни упечаток, та сом тот єден сеґмент спознаня жадала пренєсц и на своїх школярох – гвари Наталия. Бешедуюци далєй на яки способ повязали математику и поезию, професорка потолковала же то файта поезиї дзе ше математика хаснує як метафора, стилска фиґура або як пренєшене значенє зоз хторим мож описац даяки чувства. То глїбоки писнї зоз глїбоким порученьом, инспиративни и порушую читачох и слухачох на роздумованє. Же би ше пренашло праву математичну метафору. СОТРУДЗОВАЛИ ШКОЛЯРЕ РУСКОГО И СЕРБСКОГО ОДДЗЕЛЄНЯ Текст за писню написал Урош Кочович школяр сербского оддзелєня Ґимназиї, а Марина Роман школярка руского оддзелєня обробела познату писню ґрупи „Queen” – „The show must go on”. Перше писню представели пред фаховим жирийом Центру за промоцию науки, потим достали потвердзенє о своїм успиху, а

о знїманю спота длуго нє було слова. Но познєйше зняти и спот у котрим участвовали велї школяре. Як то дожили керестурски ґимназиялци, дзе нашли инспирацию авторе, дознаваме надалєй.

– Барз ми було интересантне злучиц математику и поезию, и бул сом ришени же напишем текст, односно же подпишем писню чий текст оформим на основи математичних символох. Перше сом пробовал писац по сербски, алє ми було чежко зоз риму, та сом ше опредзелєл за анґлийски – гварел нам Урош, а на концу додал же вельо лєгчейше виучовац математику на таки способ, як кед би мушели цали час лєм шедзиц и слухац на годзини. Марина Романова подписує музику, а з оглядом же з вельким одушевийом и иншак слуха ґрупу „Queen”, обробок їх писнї бул єдина опция.

– Од класней, професорки Будинсковей сом достала мой задаток же бим на Урошов текст одграла писню за проєкт. Нє було чежко, пробовала сом прилагодзиц даскелїм писньом, алє найбаржей ми одвитовало зоз писню „The show must go on”.

Скорей финалней презентациї пред жирийом сом лєм випробовала даскельо раз, и по шицким же то було достаточне за успих – потвердзела вона. У дальшей розгварки зоз школярами котри участвовали у споту зме дознали же математика у керестурскей Ґимназиї наисце интересантна. Йована Ноґавица и Жарко Остоїч нам визначели же на таки способ уча ґрадиво математики без почежкосцох, а тото цо окреме цикаве же дознаю и велї факти о математики котри би иншак сиґурно нє мали нагоду дознац, а то праве прецо математика нє допита. Спот зняти як финализация проєкту, з нїм заокружена тота цалосц. Технїчна потримовка бул Сашо Палєнкаш, а школяром од велькей помоци була и їх менторка професорка Наталия Будински чийо идеї наисце нєвичерпни, алє и школяре котри вше маю дзеку опробовац ше у новим. Кадри у споту зняти у просторийох керестурскей школи, под час годзинох математики кед школяре робя задатки и у рижних других школских хвилькох.

Спот можеце одпатриц на YouTube-у под назву Calculus Song by Petro Kuzmjak school students ― 15 ― МАК 5/2019

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Николина Шарич Йована Ноґавица Розгварка зоз Андрейом Надьом о боксу и фолклору

БОКС И ФОЛКЛОР МОЖУ ВЄДНО Окрем же є уж вецей як дзешец роки ативни у Доме култури Руски Керестур як танцош, Андрей Надь, школяр трецей класи „Штреднєй технїчней школи“ у Зомборе ше одшмелєл опробовац и у боксу котри тренира уж шейсц мешаци. Як гвари, тот спорт му ше попачел и планує го тренирац и надалєй, алє ше нє видзи у професийних змаганьох, затераз є твардо ришени тренирац рекреативно за свою душу. Цо це прицагло же биш почал тренирац бокс? Андрей Надь: Перше сом почал рекреативно тренирац у терховнї ту у школярским доме, медзитим то ми швидко допило, сцел сом предлужиц дацо тренирац, та ми мой професор физичного, як тренер боксу, препоручел праве тот спорт. Уж на першим тренинґу ми ше попачело и одлучел сом прелужиц. Прицагло ме тото же то шлєбодни, „груби“ спорт. Чи ши ше опробовал ище у даєдним спорту? АН: Гей, тренирал сом кратко

фодбал и штреляцтво, тиж и рукомет полни два роки. Чи ши мал страх у початку, з оглядом же то спорт дзе дошлєбодзени физични контакт? АН: Нє можем повесц же то бул страх, скорей бим гварел же то трема и возбудзенє як ше знайдзем на тренинґох и чи ми ше попачи. Як часто тренираш и чи ши ше змагал дакеди? АН: Тренинґи мам два раз до тижня, а два днї сом себе видвоєл за бежанє. Ище сом ше нє змагал прето же релативно кратко тренирам. Чи ши себе поставел даяки циль и чи маш идола на котрого ше упатраш? АН: Нє бул сом барз физично порихтани за тот спорт, пошол сом зоз цильом схуднуц и вируциц зоз себе звишок енерґиї. Як идола бим видвоєл леґендарного Майка Тайсона. Хто би гварел же бокс и фолклор иду єдно зоз другим, алє Андрей нам потвердзенє же боме можу. Фолклор тиж форма спорту дзекуюци котрому сиґурно же цали ― 16 ― МАК 5/2019

виводзацки ансамбл, у ствари шицки котри порядни на пробох отримую свою физичну форму. Одкеди танцуєш и цо це мотивує? АН: У фолклору танцуєм од своїх седем рокох. Мотивує ме дружтво и друженє, нє патрим на фолклор як на обовязку и вше дзечнє одходзим на проби. Як випатраю проби и котри хвильки оставаю у паметаню? АН: Проби вше иншаки. Углавном кед ше рихтаме за турнею вец робиме на хореоґрафийох, а кед нє маме наступи вец то кондицийни проби. Перша турнея, на мнє, охабела моцни упечаток, ишли зме до Польскей. То ми було перше путованє у такей орґанизациї, алє сом ше крашнє зложел зоз шицкима и остало ми у барз красним паметаню. Цо биш поручел читачом МАК-у? АН: Поручел бим им най робя тото цо любя и вец то нїґда нє постанє обовязка. Нормално тиж читайце МАК J

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Марина Джуджар

БРИДЖ, ФАЙТА КАРТАНЯ ЗА ШИЦКИХ

Картанє як ментални спорт

Познату фразу „Хто ма щесца у картох, нє ма щесца у любови” нїяк нє мож повязац зоз бриджом, а прецо? Прето же бридж файта картаня, алє нє и коцканя, або даякого пороку. То файта менталного спорту за шицки ґенерациї, ту щесца нєт, важне роздумовац и калкуловац. Зоз бриджом ше розвива и чува ментална способносц, мож повесц же є пре таки характеристики подобни шаху. После велїх рокох його розвою, дефинитивно превладал Контакт бридж, то файта картаня котра барз популарна у ЗАД, Велькей Британиї, Италиї, Французкей, алє и у Китаю, Индиї або Турскей. Нєсвидомо го повязуєме зоз розвитима державами и елитну популацию гражданох, алє популарни є вшадзи, аж и у Сербиї єст даскельо клуби.

Треба наглашиц же потребна лєм добра дзека штирох учашнїкох, котри часто поставаю тим. Тимске бависко бридж ше бави вше по штверо, односно по два пари од два особи. Особи означени по бокох швета N (сивер), E (восток), S (юг) и W (заход), у пару бавя N и S, и E и W. Тимски бавяче вєдно збераю

поени, и так ше им и рахую.

За бридж потребне мац стандардни анґлийски шпил од 52 карти, исти котри хаснуєме за таблич, покер, або реми. З каждей фарби єст по 13 карти котри шоруєме по моцносци – A,K,Q,J,10,9,8,7,6,5,4,3,2. Тиж и фарби маю иншаку вредносц, наймоцнєйша пик, потим герц, их наволуєме и майорски. Каро вредзи ище менєй, а найслабша треф, то минорски фарби. У бависку наймоцнєйши способ бависко без адутох, лєбо як бизме у ориґиналу гварели no trump. Карти потребне подзелїц на лїви бок, цо процивне напраяму яки у векшини бавискох зоз картами, и бависко ше одвива на лїво, односно у напряме рушаня мунтатова на годзинки. По дзелєню картох, бависко почина зоз поєдинєчну лицитацию, а ту важне добре преценїц власни можлївосци и потенцияли картох котри зме достали, и тото же як ше надалєй розвиє бависко. Лицитация поставя фундамент цалей партиї, бавяч котри перши почнє лицитовац, попробує одредзиц фарбу котра будзе адут и котра будзе главна у бависку. Тот хто вилицитує достава и обовязку же би освоєл цо вецей штихи, обовязно вецей од процивнїцкей пари. ― 17 ― МАК 5/2019

Найвецей мож назберац 13 штихи. Бавяч котри вилицитовал, надалєй будзе бавиц нє лєм за себе, алє и за партнера. Партнер отвера свойо карти пред шицкима и надалєй бави по инструкцийох партнера котри вилицитовал, так же конкретно у каждей партиї бавя лєм тройо. Партию бриджу почина перши бавяч, зоз карту по своїм виборе, потим кед шицки штверо вируца карту истей фарби, бавяч котри руцел наймоцнєйшу тот одноши штих, у случаю же дахто нє ма фарбу, може бавиц, нє муши зоз адутом (адут одноши штих), у тим случаю може бавиц гоч яку карту, алє то такой значи пораженє. На концу партиї ше уписую боди до двох процивнїцких колонох, а кажда колона подзелєна зоз горизонталну линию на два часци. Попод ню уписуєме штих боди, а понад ню бонус боди. Пара котра освої 100 штих боди, ма ткв. ґем. Освоєни два ґеми приноша ребер, цо значи конєц тей партиї. Пробуйце, одшмельце ше, спознайце цо то бридж. Надпоминаме, то нє упутство за бридж, алє ше намагаме же бизме вас зацикавели же бисце почали виглєдовац цо то бридж, а можебуц и першираз одбавели партию.

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Соня Виславски дипломовани психолоґ Тест – Як ше опредзелїц за фах котри идеални за вас?

ОД МЕДИЦИНИ ПО ПРИВАТНОГО ПОДНЇМАТЕЛЯ Розлични роботи подрозумюю иншаки характеристики котри насампредз индивидуални за кажду особу. Кед роздумуєце о роботи котру бисце любели робиц у будучносци, упознаванє самого себе и своїх характеристикох вам може помогнуц у приношеню тей одлуки. Роздумовали сце дакеди о тим цо нам то оможлївює же бизме ше у одредзених ситуацийох справовали подобнє, або розлично? Кажде з нас ма власни характеристики особи котри го дефиную и котри нам оможлївюю же бизме були єдинствени, и прецо зме дошлїдни у своїм справованю. Так, розлични характеристики можу буц важни и за розлични роботи. Наприклад, за тарґовцох би було добре кед би були сцерпени, любезни, шорови... За медицинских технїчарох би було добре же би попри тих карактеристикох тиж були и сочувствительни и змирени... Пред вами ше находза жадани характеристики за одредзени роботи, подзелєни до 8 ґрупох. Добре пречитайце кажду и положце квачку опрез характеристики котра ше одноши на вас.

А

___ Сочувствительносц ___ Порихтаносц же биш другому помогнул ___ Цеплота ___ Сцерпезлївосц з людзми ___ Довириє ___ Совисносц ___ Змиреносц

Б ___ Любезносц ___ Дружтвеносц/дружелюбивосц ___ Отвореносц ґу людзом – лєгке успоставянє социялних контактох ___ Услужносц ___ Сцерпезлївосц з людзми ___ Шоровосц

В ___ Точносц ___ Шоровосц ___ Орґанизованосц ___ Фундаменталносц ___ Прецизносц ___ Любезносц ― 18 ― МАК 5/2019

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Г ___ Инициятивносц ___ Самодовириє ___ Амбицийносц

Е ___ Виглєдовавцка любопитлївосц ___ Самодисциплина

___ Самодисциплина

___ Амбицийносц

___ Динамичносц

___ Самостойносц

___ Одлучносц

___ Витирвалосц

___ Роздуманосц

Ґ

Є ___ Роздуманосц

___ Шмелосц

___ Прецизносц

___ Роздуманосц

___ Самодисциплина

___ Одлучносц

___ Орґанизованосц

___ Довирлївосц ___ Совисносц ___ Сталоженосц

Тест нап равени з а розвагу а кажде озбильн єйше те стиранє своїх ха рактери стикох можеш зробиц з о з своїм школски м психол оґом.

Кед ши закончел, поопатрай зоз хторей ґрупи ше шицки, або скоро шицки карактеристики одноша на це. А вец, повяж букви и опать за котри роботи жадани (потребни) тоти характеристики.

___ Присебносц ___ Динамичносц

Д

На це ше одноша шицки або скоро шицки карактеристики зоз ґрупи: А – Медицински технїчар, лїкар, психолоґ, педаґоґ, священїк...

___ Креативносц

Б – Тарґовец, фризер, педикир, келнер, туристични технїчар...

___ Прихильносц ґу красному

В – Економски технїчар, дїловни администратор, оператер на рахункару, дїловни секретар...

___ Виглєдовацка любопитлївосц ___ Самостойносц ___ Самодисциплина ___ Витирвалосц

Г – Приватни поднїматель, економиста за банкарство и финансиї, менаджер, фаховец за маркетинґ... Ґ – Технїчар обезпеченя, огньогашец, милицаєц, криминални инспектор, официр... Д – Технїчар дизайну, маляр, скулптор, музичар, писатель, ґлумец, модни креатор... Е – Хемичар, молекуларни биолоґ, физичар, математичар, историчар... Є – Електротехнїчар, машински технїчар, будовательни технїчар, рударско – ґеолоґийни технїчар, инженєр технїчних наукох... ― 19 ― МАК 5/2019

НЄОБЧЕКОВАНИ УСПИХ НА ФИЛМСКИМ ФЕСТИВАЛУ АЛТ ШОУ У МАК-У

„Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21,30 г. и репризно штварток од 12,30 г. на габох Радион Нового Саду (92, 100 и 107,1 меґагерци), як и на О радию, штварток од 16 г. Интервю зоз Йованом Живковичом, добитнїком награди на Шветовим интернационалним филмским фестивалу

Попри таланту, за успих треба буц и упарти, алє и мац щесца. Таки виреченя часто чуєме у явносци. Медзитим, же нє треба одуставац од амбицийох и снох дознал на красни, алє и стресни способ Йован Живкович зоз Руского Керестура. Йован студент Академиї уметносцох ґлумецкого департману, напрям знїманє и дизайн звука. Вон вєдно зоз його колеґиню Ану Ирґа з Беоґраду, освоєл треце место на Тайландским интернационалним филмским дестинацийним фестивалу краткого филма Thailand international film destination festival 2019, котри од 25. марца по 3. април орґанизовал Тайландски филмски центер под меном „Жий еко, жий тайландски” (Living eco, living thainess). Як сам гварел шицко тото ше случело нашвидко, мали вельо проблеми алє ше труд виплацел. Вон нам часточно представел як то шицко випатрало.

Як ши дознал за тото змаганє? Йован Живкович: За тото змаганє сом дознал ище 2017. року кед пошол єден колеґа зоз факултету. Вон бул перши зоз Академиї хтори пошол там и освоєл друге место. Шицко то остало на тим, понеже я забул же змаганє иснує. Думам же бул 15. фебруар, того року, кед сом вишол зоз преподаваня и видзел истого колеґу цо бул на Тайланду хтори знїма з колеґом, з мойого року, цошка. Питал сом им ше же цо робя та ми гварели же сцу конкуровац на конкурс за Тайланд. Такой сом гварел же и я сцем попробовац, лєм ме вони спозорели же мам ище лєм тидзень часу же бим направел видео дзе ше представяме и же бизме здумали концепт за филм. Чи бул напарти период обдумованя и знїманя шицкого цо требало за конкурс? ЙЖ: Панїка настала накадзи ми гварели же кельо мам ― 20 ― МАК 5/2019

Андрей Орос

часу. Мушел сом найсц дакого хто би ишол зомну, прето же двойо мушели буц у тиму. Одбил ме єден колеґа зоз факултету понеже мал вельо обовязки и вец сом ше здогаднул колеґинї хтора люби путовац, та вона пристала. Нашли зме ше такой з колеґом котри бул на Тайланду же би нас уведол до приповедки и дал совити, та зме ше такой руцели до роботи. Анї я, анї вона нє мали конкретни искуства зоз знїманьом, лєбо правеньом филма окрем же я робел звук за даяки проєкти, а вона анимациї. Ноцами зме нє спали и остатнї дзень скорей завераня конкурсу зме придали шицки папери и видео. Резултати зме чекали дас тидзень и пол, а у медзичаше настали други проблеми, понеже сом источашнє бавел у представи „Потвори” у Руским културним центру у Новим Садзе, та зме и ту мали обовязки, було тензиї, алє на концу зме ше шицко догварели. За резултати конкурсу сом дознал так же сом ше зобудзел „сам од себе” на пейц рано

АЛТ ШОУ У МАК-У

и скочел сом зоз посцелї, та сом зобудзел и цимера, кед сом видзел же и ми прешли на конкурсу. Яке ши мал чувство кед ши шеднул до авиона и кед ши знал же идзеш дзешка на други конєц швета, дзе ши потераз нє бул, робиц цошка у чим ши нє мал искуства? ЙЖ: Було возбудзуюце понеже сом, насампредз, нїґда нє лєцел на авиону по тото путованє и такой 15 годзини путованя предомну. Дакус сом бул злєкнути и чувствовал сом ше як кед бим бул у даяким сну. Идзем на Тайланд, а шицко ми плацене... Слава Богу нє було проблеми зоз путованьом. Кед зме злєцели до Банґкоку були зме потрацени, понеже аеродром огромни. Такой зме видзели тлустейшого чловека зоз целовима власами, збунєли зме ше, алє випадло же вон дочековал наш тим. Були зме под упечатком, алє зме предлужели. Накадзи зме вишли вонка такой зме почуствовали тот їх „чежки” воздух. Як зме вошли до комбия, котри нас мал одвесц до готелу, видзели зме же цали комби у фазону „Бетмена”. Пре цошка су шалєни за тим геройом. Док зме путовали по готел похопели зме яки вельки тот город. На початку, кед зме сцигли до готелу мали зме консултациї зоз орґанизаторами и дали нам буджет за наш филм, цо було коло 600 долари. Теди почало, 27. марца, длуге путованє и знїманє филма.

Чи сце мали проблеми зоз знїманьом филма? ЙЖ: Гей. Кед зме сцигли до готелу видзели зме же то нє исти готел котри зме видзели на фотоґрафийох, односно нє бул таки зредзени як на фотоґрафийох. Було горуцо, нє було клими и такой зме пременєли хижу за нову, у котрей була клима и котра була приємнєйша. Кед зме то покончели предлужели зме 28. марца знїмац филм. Почали зме коло 7 годзин рано та до 17 годзин, кед там заходзи слунко, и такой нам ше преграла камера та ше загашела, батерия нам ше погубела, потим нам ше знїмач за звук загашел та зме шицко оправяли так „на пешо”. Теди зме ше злєкли же чи сцигнєме шицко познїмац, алє зме якош поробели и тото. Потим зме меняли локацию и накадзи зме вошли до того другого валалу наишла якаш „тропска буря” и нєстало струї у цалим месце. Нє могли зме наполнїц батериї, анї монтирац уж зняти материял, та зме штудирали о ютрейшим дню. Цо ци остало як найвекши упечаток зоз Тайланду? ЙЖ: Ґенерално, людзе добри, шмею ше вельо и у шицким цо нам требало нам помогли. Тиж так упечатки зоз Банґкоку, о тим же яки то вельки город и тото же сом там похопел же бим нє могол жиц у таким месце. Понеже город наисце ― 21 ― МАК 5/2019

шмердзи пре вельке количество смоґу од превозкох, алє и єдзенє котре рихтаю на улїчкох нє тримаю у фрижидерох и вец кед на горучави шицко тото „запахнє” то наисце знаю буц нєприємни пахи. Чи це тото искуство зацикавело же биш ше унапрямел на швет филма, чи и далєй думаш остац у тим швеце дизайну звука за котри ше и школуєш? ЙЖ: Можем повесц же ме дакус зацикавело же би я правел, лєбо режирал филми. Алє, тото интересованє ми ше зявело кущичко скорей дзекуюци режисерови, представох у котрих сом ґлумел, Звонимирови Павловичови. Вєдно зме здумовали приповедку у нашей остатнєй представи цо було часто и напарте, алє ше видзим у тим и думам же бим то могол робиц. Яке значенє за це ма награда котру сце достали? ЙЖ: Значи ми вельо. На бок тот пенєжни хасен, котри нє мали, значне прето же то интернационалне змаганє дзе приходза людзе зоз цалого швета, а я ту достал трецу награду. Тото ми може, у будучносци, отвориц велї дзвери прето же ше плануєм школовац даґдзе у иножемстве та ми то помогнє и за школованє и за будуцу роботу.

ПРЕШЛОСЦ У НОВИМ ВИДАНЮ КИНОТЕКА

Кристина Малацко

Знаме же остатнїх рокох популарне прерабяц стари, уж леґендарни филми, на нови способ, з новима ґлумцами, за нови ґенерациї. Вше ше вецей наявюю нови remake и reboot, а за велї уж знаме и хторого року маю сцигнуц до кинох. Велї любителє ориґиналних верзийох тих филмох, хтори уж здобули статус класикох, дакус скептични по питаню цалей ситуациї, бо зме уж вельо раз були розчаровани. Гоч як, вше треба перше без осудзованя и неґативного становиска одпатриц и тоти преробки старих филмох, скорей як цо ше их евалує. Ми спомнєме лєм менше число познатих филмох за хтори уж наявене же достаню remake або reboot.

2000. року вишол филм под меном „American Psycho”, хтори публику упознал баржей зоз цмим боком людскей психи. Тота криминалистична драма, о банкарови хтори на перши погляд цалком нормални чловек, алє скрива свой психопатични бок, тиж достанє remake хтори будзе змесцени у дакус модернєйших часох як ориґинал.

Єден од найлеґендарнєйших филмох, хтори означел єдну цалу ґенерацию, а за ньго знаю аж и нєшкайши млади то „Dirty Dancing”. Позната музична драма и класична приповедка о богатей дзивки и худобному леґиньови, хтори ше залюбя прейґ заєднїцкей любови ґу танцу, достанє свой remake, алє ище ше нє зна точно хторого року зме го годни одпатриц.

Шицким добре познати, найбаржей по насилству хторе присутне у филму и по моцним словнїку, „Scarface”, тиж достанє remake у блїзкей будучносци. Велї любителє ориґиналней приповедки о кубанским нарко босови чекаю єй нове виданє, алє велї скептични же ше зоз тим лєм погуби и знїщи єден таки леґендарни филм.

Леґендарни Алфред Хичкок, найпознатши писатель горор и криминалистичних кнїжкох, як и филмски режисер, мал барз вельо успишни дїла претворени до филмох. Єдно од нїх то „The Birds”, горор филм з 1963. року, хтори достанє remake у форми ТВ сериї.

― 22 ― МАК 5/2019

The „Bodyguard”, филм хтори як ґлумца преславел Кевина Костнера, и положел на перше место найслуханших писньох у велїх державох писню „I Will Always Love You”, тиж пошвидко достанє свой remake. Гоч ориґинални филм нє достал найлєпши критики, публика го полюбела и достал статус єдного од класикох, чому сиґурно допринєсла и позната шпивачка Витни Хюстон, хтора нажаль, вецей нє медзи живима. Шицки паметаю бависко, а вец и филм „Mortal Kombat”, хтори гоч наисце нє найлєпше поробени, означел дзецинство велїм. Понеже наявени и його remake, можеме ше наздавац лєпшей верзиї любеного филма з дзецинства. Зоз длугокей лїстини уж наявених преробкох познатих филмох, спомнєме ище „Gremlins”, „Police Academy”, „I Am Legend”, „A Nightmare on Elm Street” и „Charlie’s Angel”, хтори зме годни опатриц у кинох, наявене у периодзе медзи 2019. и 2022. роком.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Кристиян Сопка

ЧЛОВЕК vs. ПАТКАНЬ Дзень почал звичайно як и кажди априлски дзень на валалє. Перши даскельо годзини после швитаня нє указовали на можлїву драму хтора ше случи. Дакус похмарене, нє барз жимно, так же у роботи мож зоблєчиц маїцу зоз длугима рукавами. Того дня у обисцу дзе ше будзе епска битка водзиц, требало чутки прекладац. Знаце як то, кукурица ше наяр олупа, а чутки буду одложени, док буду. Но, пришол и на нїх шор. Герой тей приповедки почал брац до кошара чутки и ношиц их до шопи дзе маю до жими спочивац. Шицко ишло як треба и нє думал же ше му того дня завше пременї думанє о чуткох. Кажде хто ше дараз влапел до домашнєй роботи зна же ше на таке руша у старих шматох. Нїчому нє завадза же су дакус подарти, вилєзнути лєбо дакус кратши, як наприклад ногавки нашому Геройови. Тренерка у хторей бул дас на штири пальци поверх ботошох. Нєщесце векше же то нє тренерка зоз тих цо маю ґуму долу алє тота ”опущена”. Тоти информациї би були цалком нєважни и нєзамерковани у каждей ситуациї окрем у тей надалєй описаней. Праве у тих чуткох шедзел паткань. Вельки, шиви, страшни паткань. Кончел вон свойо роботи док го нє знємирела робота нашого Героя. Дзе пойдзе, цо будзе, чутки на громади вше менєй а вон нє ма кадзи. Спомнута ногавка нашого Героя, зоз патканьового угла патреня випатрала як дзира. Паткань одценєл же му то найкратша и найпростейша драга за скриванє. Вихасновал тоту нагоду и швидко, схопно як цо то лєм паткань може, убегнул до нєй. Людзе мойо, нє кажде би прежил таки страхоти и возбудзенє як наш Герой. Вон нє як кажде, штудира и дїйствує вецей и швидше од других. Паткань му ше пендрал по ноги и сцигол поверх

колєна, дзе бул застановени. Швидки рух нашого Героя моцно го сциснул за главу же би го цо швидше зопар и же би го нє укушел. Моцне и шмеле сциснуце давало влапеному мало простору за кормацанє. Кед така велька робота у обисцу та алат и шицко друге розруцане доокола. Хвилька кед наш Герой влапел жвир була и хвилька кед страцел ровновагу. Док падал заквачел шицко коло себе, фурик зоз локцом, кошар зоз патику а видли му прейґа подрапали ногу. Настава нєприємна хвилька.

- Цо тераз? – Подумал себе наш герой, ище на жеми. Патканя нє мож долу нє мож горе. Од долу постоя технїчни проблеми хпаня руки до ногавки. Од горе хпаш руку патканьови до пискох. Кажде би ше скаменєл у такей хвильки, кажде окрем нашого Героя.

– Даяк би зоблєчиц панталони. – Пришло му до глави док моцно сцискал патканя. Нєщесце нє приходзи само, гваря людзе. Капура на драгу остала отворена. Кажде хто прейдзе по улїчки збачи нашого Героя голого. После ти толкуй сушедом цо ши робел и як то було. Нє будзе нїч зоз того. Сциснул патканя баржей и помали до шопи. У хвильки сцисканя цошка пукло у патканьови. После того ше вецей нє одуперал, гваря шведкове. Понеже ше до тераз уж галайк дзвигнул шицки домашнї були на дворе. Кед сцигол, зоз єдну руку зоблєкол ногавку без патканя а вецка и тоту зоз глодаром. Медзитим, наш Герой нє ризикує и патканя дава пшичкови. Треба буц набизовно сиґурни же нє сцекнє. Нє шалї ше зоз такима стварами. Хто зна дзе шицко може войсц. Жива правда, приповедал ми чловек у карчми.

― 23 ― МАК 5/2019

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Олеся Папуґа маломатурантка керестурскей Основней школи „Петро Кузмяк”. Ма рижни гобиї, медзи иншим то и рисованє и мальованє, окреме люби клайбас з котрим наставаю єй наймилши рисунки. Визначує ше и у музичней школи дзе грає на клавиру, як и у школи анґлийского язика, дзекуюци чому чечно бешедує и тот за нас странски язик. Цо ше дотика рисованя то єдна з обласцох котра ю найбаржей прицагує, потераз була и на даскельо змаганьох, посилала свойо рисунки на рижни конкурси, а освоєла и числени награди. Инспирацию пренаходзи у природи, алє ту и рисованє стрипох и карикатурох котри окреме интересантни. Найволї рисовац у своїм шлєбодним чаше.

РИСУНКИ ОЛЕСЇ ПАПУҐА