MAK 5/2017

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 5 / МАЙ 2017 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ ФОТО: ТАНИТА ХОДАК

ЗМИСТ

6

У ФОКУСУ

03 Дзе(нь) младосц(и)? 2017 04 45 роки МАК-у: С. Иван 06 Ц. Надь: Розгварка Л. Вуячич

МАК-ОВ КОЛАЖ 08 С. Иван: Интерю А. Недич

ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ 10 Фоґаш

ТАК И НЇЯК ИНШАК 11 А. Римар

У ФОКУСУ Макета нїґда нє закончена Школяр осмей класи, Лука Вуячич, ходзи на макетарску секцию до Клубу „ИПМС” Нови Сад. У секциї є активни уж пейц роки, а його макети, алє и намаганя, труд, нови идеї и сцерпезлївосц помогли му же би освоєл и велї награди на змаганьох. Макета то, наприклад, зменшани модел авиона, автомобила, тенка, або даєдного другого предмету, а цо шицко потребне за упечатлїву макету, за часопис МАК, виприповедал нам, наш макетар, Лука.

УПЕЧАТКИ

8

12 Т. Будински и М. Буила: Ґимназия

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 13 Д. Болдиш: QR Code 14 И. Киш: Ботанїка

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 М. Зазуляк: Розгварка И. Рац и Т. Семан

УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 Д. Боднар: Тест

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ 20 Тексти зоз числа 5-6/2000

ДРАГА ПО ЗДРАВЄ

МАК-ОВ КОЛАЖ Зa успих ше нє вше муши од дачого одрекац Природни науки велїм школяром нє медзи облюбенима, бо су им вельо раз чежки и нє барз интересантни. Алє, ту и друга ґрупа школярох, хтори их од початку розумя и уживаю у їх виглєдованю и преучованю. Ана-Мария Недич з Коцура праве єдна з тих школярох, тераз уж студентох, хтора ужива у преучованю єдней природней науки – физики. Одмалючка указовала вельки потенциял и зазначовала замерковани успихи, хтори єй обезпечели мастер студиї у Паризу, а планує ше уписац и на докторски студиї у Америки.

22 А. Дудаш: Покераї на масци

13

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 К. Сопка: Проза 24 Уметносц як гоби: Ж. Остоїч

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 5 май 2017 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

2МАК 5/2017

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович На насловним боку: Мак у МАК-у Авторка фотоґрафиї: Танита Ходак Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ QR Code QR Code здумани 1994. року у Япону. Праве мено му Quick Response code, и у сущносци, то дводимензийни бар-код хтори у себе ноши информацию хтора може буц швидко декодирована. То може буц интернет адреса, емаил, мено, слика, гоч цо. И хаснує ше вшадзи.

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

) Ь Н ( Е ДЗ ? ) И ( Ц С О Д А МЛ ТУ Є УЖ 45 РОКИ – МАК ! Стреда, 24. май 20 годзин 8 а ч и т о б у С а н а в о Й РКЦ, Нови Сад - Вистав - Перфор а - Концерт манс забавней рускей м - Уход вш узики е задарм о

Орґанизую: Руски културни центер Нови Сад, МАК – НВУ „Руске слово”, Национални совит Руснацох – Роботне цело за младеж

3

МАК 5/2017

У ФОКУСУ Сенка Иван з Коцура ше после законченей штреднєй школи за поживового технїчара у Вербаше опредзелєла за цалком иншаки фах. Уписала ше на Одсек за русинистику на Филозофским факултету у Новим Садзе, дзе пред даскельома роками здобула званє мастер професор руского язика и литератури. Вше любела писац, а то потвердзовали и єй професоре на факултету. Пред штирома роками почала сотрудзовац и з МАК-ом. Тераз други рок як є и вонкашня сотруднїца редакторки, односно, як пише поряднє, за кажде число, глєда нових авторох и сотрудзує з поряднима, пред и после виходзеня МАК-у итд. Кед сце з Коцура, лєбо гоч и з даєдного другого места, а сцеце писац за МАК, лєбо обявйовац даяки други твори, знайце же ше можеце явиц и Сенки.

Док студирала, єден час волонтирала у Рускей редакциї на Радио Новим Садзе, як новинарка и лекторка.

4МАК 5/2017

Пише добри тексти, лєм ше нє може одвикнуц од пребарз длугоких уводох, хтори єй вше, алє вше скрацуєме. 

У ФОКУСУ

НАША СОТРУДНЇЦА – СЕНКА ИВАН

Роботу у фаху ище вше нє нашла, та роби у єдним бутику у Новим Садзе...

За МАК углавним роби интервюи з младима з Коцура, лєбо Вербасу, а то єй, гвари, и найлєгчейше, алє люби пренєсц на папер и даяки свойо думки, упечатки, а з такима текстами и почала писац до МАК-у.

...А кед раз достанє роботу у фаху, найволєла би робиц як лекторка, лєбо, можебуц, з дзецми. Одкеди Сенка почала ходзиц на годзини анґлийского язика до єдного новосадского центру странских язикох, медзи понукнутима язиками хтори у нїм мож учиц находзи ше и наш, руски язик. Як Сенка гвари, нє верела же ше дакеди зяви дахто хто будзе за ньго заинтересовани. Медзитим, на єй нєсподзиванє, єдна особа, хтора ма руски коренї ше приявела, та Сенка од януара два раз тижньово трима индивидуални годзини руского язика.

Гвари же люби и ужива сотрудзовац з нашим часописом, а єдине цо єй чежко у тим шицким, то, найсц шлєбодного часу шеднуц за компютер и написац текст.

Донєдавна ходзела на приватни годзини анґлийского язика, а тераз почина учиц и мадярски язик.

5

МАК 5/2017

ЦЕЦИЛИ

У ФОКУСУ РО РОЗГВАРКА З МАКЕТА

М ЛУКОМ ВУЯЧИЧОМ

Макета нїґда нє закончена ШКОЛЯР ОСМЕЙ КЛАСИ, ЛУКА ВУЯЧИЧ, ХОДЗИ НА МАКЕТАРСКУ СЕКЦИЮ ДО КЛУБУ „ИПМС” НОВИ САД. У СЕКЦИЇ Є АКТИВНИ УЖ ПЕЙЦ РОКИ, А ЙОГО МАКЕТИ, АЛЄ И НАМАГАНЯ, ТРУД, НОВИ ИДЕЇ И СЦЕРПЕЗЛЇВОСЦ ПОМОГЛИ МУ ЖЕ БИ ОСВОЄЛ И ВЕЛЇ НАГРАДИ НА ЗМАГАНЬОХ. МАКЕТА ТО, НАПРИКЛАД, ЗМЕНШАНИ МОДЕЛ АВИОНА, АВТОМОБИЛА, ТЕНКА, АБО ДАЄДНОГО ДРУГОГО ПРЕДМЕТУ, А ЦО ШИЦКО ПОТРЕБНЕ ЗА УПЕЧАТЛЇВУ МАКЕТУ, ЗА ЧАСОПИС МАК, ВИПРИПОВЕДАЛ НАМ, НАШ МАКЕТАР, ЛУКА.

На макетарску секцию ходза людзе розличних профилох, алє и розличних рокох, а Лука єден з младших членох. Перше го цикавели леґо-коцки, а вец вони еволуировали до макетох, до їх преучованя и составяня.

– Велї людзе мишаю поняце макетарства зоз моделарством, а у моделарству ше почина од нули, єст лєм нєобробени материял, може буц древо, пластика... У макетарстве, постоя пластични фалатки хтори ше „дотерює”, склада и склапя. Макета може буц розличних велькосцох, а найвецей ше роби и увагу пошвецує детальом/часточком – гвари Лука. За виробок макети потребни алати як цо то скалпер, ножнїчки-клїщочки, пинцета, щеточка, компресор, фарби и ище велї други дробни алати. Перши крочай у макетарстве то опатранє и виучованє, глєданє интересантносцох и приповедкох хтори ше скриваю за одредзеним предметом.

6МАК 5/2017

– На интернету виглєдуєм макети, потим ше заинтересуєм за подїю хтору вона „ноши” зоз собу, алє и за часци хтори ю творя. Найвецей ше прави макети предметох зоз Другей шветовей войни, нємецки, русийски, алє и америцки... Векшина ше найвецей одлучує за правенє авионох, алє я найволїм правиц тенки и „оклопни” превозки. Нє нательо ми значне одкаль су по походзеню, алє тото же би ше предмет рушал по жеми. Робим на раму на хторим ми стоя фалатки и вец єден по єден зоз раму знїмам, обробим, ошмирґлам, отурпиям, одвоїм вишок. Поступок лїпеня глєда увагу и сцерпезлївосц, треба примерковац же би лїпкаче нє вичурело и нє охабело шлїди на макети, прето же го после нє мож зняц. После того шлїдзи фарбенє хторе и найзложенша часц, прето же потребне потрафиц точну фарбу и точну камуфлажу. Часто кладзем и ефекти часу (застареносци), ардзи, дижджу, витру, шлїди лїсца. Кед ше визначує ефекти хвилї, таки поступок ше вола ведеринґ.

Я НА ДЬ

З НОВОГО САДУ

Док ше диорама, наприклад, тиж окреме дорабя, а означує зменшану природу коло макети. То може буц подлога зоз трави, древа, каменя. На змаганю, ведеринґ и диорами приноша додатни поени, прето же вони указую схопносц и усиловносц змагателя. Шицко то дополнююци часци хтори ше окреме почитує – визначує млади макетар. Лука толкує же найлєпше хасновац природни елементи, и тоти хтори здабу на ориґинал. Потребне мац добру идею, алє тиж так знац ю и добре реализовац. Даєдни од „елементох” зоз хторима ше стретал то маховина, зомлєти кокос хтори му послужел як шнїг, алє було и велї други подобни.

ЗМАГАНЯ ПРЕХОДЗА УСПИШНО На змаганьох єст рижни катеґориї, а єден змагатель може виложиц и участвовац зоз вецей макетами.

– Шицки представяме клуб, я у юниорох, наприклад, катеґория юниор 3, та представям лєм тенки, a юниоре 4 представяю авиони. Пошвидко треба же бим прешол до катеґориї кадетох, од 14 до 18 роки. Под час оценьованя, сала муши буц празна, без публики. Потераз сом участвовал на змаганьох у Беоґрадзе, и то и найвекше змаганє у Сербиї, потим сом бул на змаганьох хтори орґанизовал наш Клуб у Новим Садзе, и то друге найвекше медзинародне

У ФОКУСУ змаганє у Сербиї. Даскельо раз сом бул и у Панчеве на змаганю „Др Алексич куп”, а макети сом посилал и до Нишу, Осєку, а жадам послац и до Словениї – толкує перспективни макетар и додава же ше му звичайно вше ошмихню и награди. Наймилша му перша награда зоз змаганя зоз Нового Саду, зоз тенком Т-34. А у спейс катеґориї, односно у вселенскей, тиж так освоєл перше место. Зоз идентичну макету нє мож участвовац на вецей змаганьох. Потребне ю доробиц, вименїц, або „знїщиц”.

– Макету мож поламац, направиц же ю рознєсла бомба, а идеї єст вельо, так же єдну макету мож вихасновац вецей раз, алє зоз одредзенима вименками. Змаганя випатраю як мали сайми, бо попри змагательней часци, макети мож опатрац, та аж и купиц. Кажда катеґория достава награди, алє найприпознатшу награду достава найлєпша макета зоз цалого змаганя, и велька чесц достац ю – припознава Лука.

НАЙУПЕЧАТЛЇВШИ ТЕНКИ Лука ма направено шейсц макети, а найвецей часу пошвецел русийскому „оклопняку” БТР, док му русийски тенк зоз Другей шветовей войни Т-34-85, єден зоз облюбених, прето же вон бул єден зоз найефикаснєйших тенкох у Другей шветовей войни.

– Любим слухац совити, прето же вони пошвидшую роботу, а тиж ю и злєпшую. Робим тельо кельо ми ше роби, и нє правим на силу, кед нє идзе, охабим же бим нє погубел направене, а часто склапям вецей макети источашнє, и вец пошвецим увагу тей хтора ме у хвильки инспирує – закончує Вуячич.

– Т-34-85 бул напредни, крашнє випатрал, а и моцни є, мали, алє швидки. Зоз нїм мам освоєно три перши места. За розлични змаганя мам право дорабяц макети, та сом на Т-34-85 додал мехи зоз писком же би иншак випатрал, потим сом положел и декалиналїпки хтори охабели моцни упечаток. Задумане и направим. А, макета нїґда нє закончена, мож єй подаровац гоч кельо часу, и мож ю нєпреривно дорабяц и усовершовац – толкує Лука. Зоз макетарску секцию макетаре нащивюю рижни вистави, а тиж так и їх Клуб орґанизує свойо. Луку цикавя змаганя, люби их нащивйовац и опатриц роботи других макетарох.

„ПРИРОДНА” ВИНЧОВАНКА Лука, з помоцу своєй фамелиї, направел 400 дарунки читачом МАК-у – винчованки зоз пресованих рошлїнох.

– Зоз природи позбераме интересантни плоди, квица, лїсца и вец их мешац, або два, пресуєме, потим на хамер папер полїпиме найкрасши форми, и украшиме зоз фарбами, шльокицами. То файта „природней” винчованки, а правел сом их и за дружтво, и за школу. Виполнюю ме мануални роботи – гвари Лука.

7

МАК 5/2017

МАК-ОВ КОЛАЖ

СЕНК А И ТКУ У ПАРИЗУ, АН ИНТЕРВЮ З МАСТЕРАН

В АН

А-МАРИЮ НЕДИЧ З КО

ЦУРА

ЗА УСПИХ ШЕ НЄ ВШЕ МУШИ ОД ДАЧОГО ОДРЕКАЦ Природни науки велїм школяром нє медзи облюбенима, бо су им вельо раз чежки и нє барз интересантни. Алє, ту и друга ґрупа школярох, хтори их од початку розумя и уживаю у їх виглєдованю и преучованю. Ана-Мария Недич з Коцура праве єдна з тих школярох, тераз уж студентох, хтора ужива у преучованю єдней природней науки – физики. Одмалючка указовала вельки потенциял и зазначовала замерковани успихи, хтори єй обезпечели мастер студиї у Паризу, а планує ше уписац и на докторски студиї у Америки. Ана-Мария закончела Ґимназию „Жарко Зренянин” у Вербаше, природноматематични напрям, потим Физични факултет у Беоґрадзе, напрям теорийна и експериментална физика, а тераз є у Французкей, у Паризу, на мастер студийох, тиж так з обласци физики, на факултету Ecole Normale Superieure. Планує ше предлужиц занїмац зоз теорийну физику, найвироятнєйше у обласци кондензованого стану. Попри тим, Ана-Мария участвовала на велїх змаганьох з обласци математики, физики, алє и з рецитованя, руского язика и була член велїх орґанизацийох.

8МАК 5/2017

Прецо праве физика? Як ши полюбела тот конар науки?

Яки маш, потераз, упечатки о студираню у Французкей?

Ана-Мария Недич: Перше ми ше пачела математика и формализем з хторим ше ту анализую ствари, медзитим, дакеди ми була пребарз далєко од реалних подїйох и вец сом ше унапрямела ґу физики. Кед пришол шор на факултет, заш лєм сом роздумовала чи ше уписац на математику, чи физику, медзитим, думала сом себе же кеди же научим физику кед нє тераз, на факултету. На першим року сом аж вельо роздумовала чи сом нє погришела у вибору, алє тераз можем повесц же вообще нє.

АН: Им барз важне сотруднїцтво зоз науковцами з других державох, їх виглєдоваче маю вельо вецей можлївосци присуствовац на странских конференцийох, нащивйовац институти у околних жемох и тримац преподаваня на других факултетох. За шицки тоти активносци маю вельо векши фонд на розполаганю од наших виглєдовачох и прето су и мотивованши и упуценши до актуалних стварох. Барз ми мило же у Французкей знаю о досц наших виглєдовачох у Сербиї и иножемстве, почитую их и любя з нїма сотрудзовац. Скоро кажди професор з хторим сом потераз приповедала особнє позна голєм єдного виглєдовача зоз Сербиї.

Як ци пришла идея же биш предлужела студиї у Французкей? Плануєш ше уписац и на докторски студиї? АН: Патрела сом же цо ше од мастерох понука у Европи, же би ми преподаваня були на анґлийским язику, же бим мала стипендию и найважнєйше – же би ше ми преподаваня нє преклопйовали зоз тим цо сом уж потераз научела. Конкуровала сом до Копенгаґену и Паризу, а щиро, и да сом остала у Сербиї, нє було би ми нє право, прето же сом була задовольна зоз можлївосцами за теорийне виглєдованє у нас, у обласци хтора мнє интересує. Плануєм ше уписац и на докторски студиї у Америки, на державним факултету у Айови.

У хторих здруженьох ши була активна док ши була у Сербиї? АН: Видвоєла бим активизем у коцурским здруженю КУМ, прейґ хторого зме 2011. року першираз направели акцию „Дай и ти свою руку”. Тиж так, видвоєла бим и здруженє „Eneter”, асоцияцию студентох Физичного факултету у Беоґрадзе, чий сом була снователь и прейґ хторого зме орґанизовали активносци на факултету, направели колекцию хасновитих материялох за студентох нїзших рокох, орґанизовали ґрупни пририхтованя за покладанє одредзених испитох...

МАК-ОВ КОЛАЖ Зазначовала ши значни успихи на рижних змаганьох. Хтори ци найбаржей остали у паметаню? АН: Найвецей сом ше пририхтовала за змаганя з математики, а змагала сом ше и зоз физики, рецитованя и руского язика. Видвоєла бим перше место на Републичним змаганю з математики у штвартей класи Ґимназиї, кед сом освоєла 100/100 боди. Медзитим, як наймилши ми у паметаню остали тимски змаганя, наприклад, кед наш тим завжал перше место на змаганю за найлєпшу иновацию у Сербиї, кед зме после того пошли до Берлину, лєбо ґрупне змаганє у астрономиї зоз колеґами у писаню статьох на Википедиї, лєбо кед сом ишла вєдно на змаганє зоз братом Иваном и шестру Николету... Таки змаганя нє забувам и чувам у памяткох. Паметаш свойо перше змаганє на хторим ши посцигла успих? АН: То було Републичне змаганє у рецитованю у першей класи основней школи, було финале и позно вечар. Була сом зоз наставнїцу, татом, братом и шестру, а вони двойо мали заспали у сали, прето же жири длуго гласал. Паметам же ми наставнїца купела чоколаду, а тато гварел най ю шлєбодно начнєм, цо мнє була барз велька и нєзвичайна подїя, прето же сом чоколаду начала и сама поєдла шорик, а нє чекала рано же би ше брат и шестра зобудзели и же бизме вєдно начали и дзелєли.  Теди сом завжала треце место. Обиходзиш Французку? Путуєш? АН: По Французкей сом нє путовала вельо пре нєдосц шлєбодного часу, а анї ше ми так барз нє ишло зоз Паризу пре ситуацию у держави. Нащивела сом други найвекши виглєдовацки центер у Французкей после

Паризу, Ґренобл. Плануєм нащивиц Лион, а яр вихаснуєм за нащиву товаришкох хтори студираю у сушедних жемох. Роздумовала ши дзе биш любела робиц? АН: Любела бим мац нагоду робиц у виглєдовацких центрох и ґрупох хтори активно и вельо робя у обласци хтора мнє интересує. Ещи вше сом нє заинтересована за место дзе ше физику узко применює у технолоґиї, вельо вецей ме интересує теорийне виглєдованє з мотивацию у експерименталних резултатох. Так же, затераз Европа, Америка. Вельо даваш од себе, робиш и вельо моци и часу укладаш до того шицкого. Як „полнїш свойо батериї” и нє допущуєш себе буц вистата од шицкого?

так же бим од себе нє обчековала нїяки конкретни успих, алє лєм труд у роботи и уживанє у нєй. З часом сом научела як пестовац свой нукашнї мир и ценїц шлєбодни час. Дзе видзиш себе о дзешец роки, кед слово о роботи? АН: Наисце ше трудзим и щешлїва сом же можем уживац у тим цо робим. Виберам досц людзох зоз хторима будзем робиц, прето же нє досц же би дахто бул лєм интелиґентни же би бул добри колеґа и партнер у роботи, а мнє то барз важне. Найволєла бим ше на даяки директни способ, прейґ физики, голєм локално уключиц до ришованя проблемох найзагроженших часцох дружтва. Зоз физику єст вельки потенцияли же би ше дало ришеня за даєдни проблеми, алє то и нє єдини способ, так же роздумуєм у тим напряме.

АН: Скорей сом думала же ше за успих треба од дачого одрекнуц, док ме єдна особа цалком нє прешвечела же то нє так. Нє мож робиц на дзешец приоритетох, алє на даскелїх мож. Тримам ше даскелїх, а то же у роботи без прициску треба давац од себе кельо мож, шлєбодни час препровадзовац з людзми хтори ци значни и найсц свой нукашнї мир и задовольство прейґ малих знакох уваги, добрих дїлох ґу людзом коло тебе. Намагам ше роздумовац

9

МАК 5/2017

ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ

РУСНАК

НАШ

О

НА

КШ ЙВЕ

ИШ

П А– ВЕТ

АСХ

ЕР А, П

А РУСН

ПОЙДЗЕ

ШИ

К: С П

Й МА

И

„ОПАТР

И

ЧУН КРА

–П Є ШЕ

ОЙД

.

ФОҐАШ

ЕБ ЗЕ Ш

ИЦ З

А ШЕ НАЗДАВ – У Б А Б И Ц”

М

ДЗ ЕДВЕ

О М.

Е З Е РК И.

РИХТА МЕСТО ЦАЛИ МЕШАЦ. НЄ ПАМЕТА АНЇ ЄДЕН ПЕРШИ МАЙ.

К Е Д П РЕ

ПОНО

СУЄ

НА Д

10МАК 5/2017

ГОЧ З М Е УЖ ОДРО ХОДЗИ К С Н У Т И, К ОЛО ВЕЛ Ь К Е Й Ґ УМ А Ж Д Е И Щ Е В Ш Е МА СПОК ОВЕЙ СП УЩОВАЛ УСИ КИ НА КИ РБА Ю.

ШЕ Ж

А ВА

ШЕ

Е НЄ

ГУД

Т ПЕ

АЦО

НЄЖ

МП

И–Л

ЕНЄ ЖИ

ЄДВ О

,Ю

Т РЕ

ЧЕК А

РАН О

ШВЕ

ИХ

ТА Ж Е

ПИТ АН

БИ Т

АЗА

РОШ

Е Л.

Д.

Рубрика гумористичного характеру и єй змист нє ма намиру дакого увредзиц, алє буц читачом розвага.

ТАК И НЇЯК ИНШАК

АНА Р

ИМАР

МАСТЕР ПРОФЕСОР РУСКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ

→ ступнї 2. Найвецей любим бегац влєце. → найволїм 1. Ютре будзе 20 степени.

3. Найвецей ми завадза кед людзе гласно бешедую у автобусу.

4. Можеце зняц якни.

→ зоблєчиц

→ найбаржей

Кед бизме гварели „зняц якни”, значело би же дакому гуториме же зоз камеру може зняц якни.

5. Пренайдзце гришки у шлїдуюцих виреченьох и на смужку напишце так як би требало правилно написац. а) Телевизия ютре придзе да нас снима. _________________________________________________________________ б) Ребека ма вельо красних рисункох. _________________________________________________________________ в) Маме вельо заєднїцких памяткох. _________________________________________________________________ г) Швидко заверш домашнї задатки, треба викорисциц красни дзень у природи. _________________________________________________________________ ґ) Стално лєм о тим приповеда. _________________________________________________________________ д) За матурски вечар купи сако и кравату. _________________________________________________________________

Ришеня: 5. а) Телевизия нас ютре придзе знїмац.; б) Ребека ма вельо красни рисунки.; в) Маме вельо заєднїцки памятки.; г) Швидко законч домашнї задатки, треба вихасновац красни дзень у природи.; ґ) Нєпреривно лєм о тим приповеда.; д) За матурски вечар купи реклу и машлю.

11

МАК 5/2017

УПЕЧАТКИ

ТЕРЕЗА БУ ДИНСКИ И

МАРКО БУИ ЛА РУСКА ҐИМНАЗИЯ

МИЛИ ШКОЛЯРЕ, ВИ ХТОРИ ШЕ НЄОДЛУГА БУДЗЕЦЕ МУШИЦ ОПРЕДЗЕЛЇЦ ЗА СВОЙО ДАЛЬШЕ ШКОЛОВАНЄ, У КЕРЕСТУРЕ, ЛЄБО У ДАЯКИМ ДРУГИМ МЕСЦЕ, МАЦЕ ПРЕД СОБУ ВЕЛЬКУ ОДЛУКУ. ПРИ ТЕЙ ОДЛУКИ БИЗМЕ ВАМ ЛЮБЕЛИ ПОМОГНУЦ И ПРАВЕ ВАМ ПОШВЕЦИМЕ ТОТ БОК, ЖЕ БИСЦЕ РОЗДУМАЛИ ИЩЕ РАЗ – ЧИ БИСЦЕ ШЕ ЛЮБЕЛИ УПИСАЦ ДО НАШЕЙ РУСКЕЙ ҐИМНАЗИЇ „ПЕТРО КУЗМЯК” У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ.

Вироятнє сце уж чули за ню, а и наслухали ше позитивних и неґативних коментарох. Ми вам пренєшеме упечатки нашого початного школованя у Ґимназиї, як школяре хтори у основней школи були школяре ґенерациї. Кед же сце зоз других местох, нє треба же бисце ше бали од пребуваня у нашим, керестурским интернату. У нїм вас кажде прилапи як свойого найблїзшого и здобудзеце вельо искуства и товаришства за цали живот. У интернату оможлївени приступ компютером, терховнї, а ту и смачни єдзеня, же бисце ше чувствовали як дома. А цо ше дотика школи, нє така є чежка и нє таки строги

12МАК 5/2017

професоре, як цо ше бешедує. Можеце здобуц вельо знаня, а ище вецей спознац же цо вас интересує, и дзе бисце ше далєй любели уписац. Предносци керестурскей Ґимназиї то же сце ше вше годни опрец на дакого, и вше будзеце мац помоц. Нє будзеце ше чувствовац загрожено и нєприлапено. Даєдни преподаваня би ше вам викладало на сербским язику, а и даєдни учебнїки по сербски, бо ище вше нє маме преложени шицки кнїжки на руски язик, алє то може буц добра основа за факултет. Будзеце мац вельки спектер предметох, так же, и кед сце нє знали же цо вас интересує, тераз ше вам шицко розяшнї.

Часто орґанизоване и одходзенє до иножемства и велїх других местох у Сербиї. Школяре хтори буду пребувац у нашим интернату, годни го представяц и на „Домияди”, на хторей ше шпива, танцує, грає, рецитує, пише... Алє, тоти секциї єст и кед ше нє рихта за „Домияду”. У Доме култури у Керестуре орґанизовани активносци, як цо то хор, ґлума, фолклор, оркестер... А хто волї спорт, у Керестуре маме и рукометни, фодбалски, столнотениски и други клуби. Хто ше упише до нашей рускей Ґимназиї, може ше цешиц и у тим же будзе ходзиц до єдиней штреднєй школи на руским язику на цалим швеце.

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Теди ище кед сом бул смаркати студент у Риме, бул сом нєосторожни, галави хаснователь технолоґиї, односно рахункарох. З уживаньом сом патрел на красоти рахункара, хтори робел праве так як я сцел, и хтори робел на марґинох свойого максимуму. Просековому хасновательови рахункара би ше анї о дзешец роки сиґурно нє удало тельо погубиц подобни фалат гардверу, кельо го я през тот час малтретировал. Но, у єдней хвильки сом себе лапел як роздумуєм и патрим на мой наймилши вирни стари Самсунґ, хтори найвироятнєйше прежиє нуклеарну катастрофу, инвазию алиєнох, WW3, и ище му останє батериї, алє... Уж ми допил. То бул єдини фалат технолоґиї хтори ше ми нє удало експлоатисац, и хасновал го єдино кед же би ме дахто случайно надумал наволац и питац ше ми за мойо здравє. Вецка ми кликло, треба вибалансировац моци... Идземе купиц Андроид! Еррмм, нє було пенєжи. Римски карчми досц драги, автобусни карти тиж так, єдзенє най нє споминам. Одлучел сом

же ше нє придам без борби, мушел сом здумац стратеґию як зачувац пенєжи за найвекши циль мойого постояня у тей хвильки. Нормално, требало сцерпезлїво почекац, цо була єдина розумна вариянта. Лєбо почекац дакус, лєбо предац душу Белзебулови. После барз вельо часу (прешло можебуц cca два тижнї), до рукох ми конєчно пришол телефон Ацер, чудо технолоґиї хторе ми випатрало як наукова фантастика. Цалком нормалне за чловека хтори ше нє може сцерпиц ґу новому апарату, почала фаза нєшорового експериментованя з телефоном, нєсподзиваня, щесца... Думам же сом батерию полнєл дас три раз дньово. Ґенерално, векшину апликацийох и функцийох сом похопел, предвидзел и мастеровал у истей секунди. Алє єдна апликация ми нє була ясна. QR Code scanner – What on earth is that? Тресло до мнє як до тей баби Єли зоз Лики хтора на шицким штрикала „шилюр”. Мушим буц щири, Ґуґл ме нїґда нє розчаровал. Кед сом похопел зоз чим мам роботи, корцело ме пробовац чи QR Code наисце таки ґениялни? Пришло ми на розум пойсц тестирац апликацию

ДА ЛИБ GEEK, ROME AN

ОР БОЛ

ДИШ

D CURIOSITY

до дутяну, и наисце, QR Code на каждим крочаю. Озда сом нательо бул интересантни у своєй любопитлївосци же ше людзе зо мнє шмеяли. Познате вам тото чувство кед подумаце же би найлєпше було кед би ше жем отворела, лєбо кед бисце ше руцели як Ґандалф до глїбокей дзири вєдно зоз Балроґом, а дзе вас долу на сподку обчекує нїч инше, окрем моря лави?

Meh, Sweet child o’ mine... Basically, QR Code здумани 1994. року у Япону. Праве мено му Quick Response code, и у сущносци, то дводимензийни бар-код хтори у себе ноши информацию хтора може буц швидко декодирована. То може буц интернет адреса, емаил, мено, слика, гоч цо. И хаснує ше вшадзи. У часописох, у автобусох, на визит картох, прейґокеанских ладьох, фляшох Кока-коли... Шицки хтори маю Андроид телефон, годни скенирац QR Code. Вон нєшка найважнєйша вяза медзи физичним и интернет шветом – а безплатно. Шицки зме годни аж и креировац власни QR Code. За конєц можем вам препоручиц лєм єдно – пробуйце пойсц до дутяну и скенирац около QR Code, и – trust me, nobody will pay attention!

ЗНЄЙ БЕЗПЛАТНУ АПЛИКАЦИЮ ЗА QR CODE SCANNER И СКЕНИРАЙ ТОТИ КОДИ

13

МАК 5/2017

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

НАУКА ЗА ДУХ И ЦЕЛО

Яр ту, природа ше пребудзела, веґетация шe розвива, та ми пришла на розум єдна прекрасна идея! Цо гварице кед бисце у тим року обрацели кус вецей уваги на природу и швет котри нас окружує, упознали ше з рошлїнами и хасновали их у даяким лїковитим напряме? Хвиля одлична за шольку чаю зоз природи. Тото цо прицаговало чловека ище од давен давна, то, дефинитивно, лїковити характеристики рошлїнох. Лїченє з рошлїнами ше розвило з їх хаснованьом у костираню, алє и з добрей дзеки и инспирациї старого народу же би помогли своїм наймилшим у вилїченю од хоротох. Вери ше же чловек случайно опробовал рошлїни у костираню, и з частим хаснованьом обачел перши пременки у духу и целу. У нашей держави, хаснованє лїковитих рошлїнох тиж так тирва од давен давна. Сербия єдна од богатих державох хтора ма преобимну флору. Култивовани и самородни рошлїни рудокоп здравя нашей держави, хтори ище нє досц випитани и прето ше их и слабо хасновало. Розвой науки допринєсол же би ше зоз рошлїнох подаєдни состойки изоловало и одкрило за хтору хемийну материю зоз рошлїни вязане саме дїйство. Так ше дознало же як дзепоєдни култури уплївую на орґанизем чловека. Медзитим, и нєшка проблем тот же число випитаних културох, уключуюци и їх рошлїново алкалоиди, премале, так же то обласц науки хтора ше розвиє аж у будучносци. Прецо даєдни рошлїни уплївую на чловеков орґанизем так як уплївую, цо то тото цо зоз їх составу ма лїковити характер, и хтора доза и комбинация найлєпша за вилїченє, питанє на хторе, нажаль, ище нєт конкретни, точни одвит.

14МАК 5/2017

И В А Н А К И Ш,

СТУДЕНТКА Б БОТАНЇКА

ИОЛОҐИЇ

з ше занїма ґиї, хтори о л о и б о р п а ла о єден кон ено доста Ботанїка т ошлїнох. М р У м о ь н л а ш в , ро їна). виучо nē – трава tá науковим o b , η о ν їн τά шл х, слове (βο наука о ро к я є у ч греческим а н з и ео дисциплин ше часто ш апя вецей л новшим ча б О . х о , т їн ґия рошл лоґию, рос або биоло ю и морфо и м о т а н а ую волутивну хтори виуч олоґию и е к е , м е з и л , метабо розвиванє рошлїнох. зродносц

РОШЛЇНИ ХТОРИ НАС КАЖДОДНЬОВО ОКРУЖУЮ, А КОТРИ БАРЗ ЛЇКОВИТИ: 1. Taraxacum officinale (Лампащик) Жридло витаминох А, Ц и Д, комплексу витаминох Б, орґанских квашнїнох, минералох... Познати як „чудо медицини” и „еликсир живота”. За пририхтованє чаю зоз лампащикового кореня потребна єдна мала ложка осушеного кореня, хтору положице до 250 мл увареней води и причекаце 15 мин же би одстало. Зоз швижого лїсца можеце направиц шалату, алє и чай, а мож го хасновац и як присмачку, и додаток юшком и єдзеньом. Чай ше рихта зоз осушених лїсцох (1-2 ложки), и прелєє ше зоз врацу воду. Пиє ше три раз дньово. Кед слово о шалати, нєт простейшей роботи, анї смачнєйшого єдзеня. Перше цо маце поробиц, то натаргац швижого и младого лїсца зоз природи, положиц го же би одстало пол годзини у води, добре го умиц, попреберац и положиц до миски. Положиц маслинового олєю, а кед нє маце, може и слунечнїкового, кущичко лимуну и солї. На тот способ сце достали полну миску здравя, и одличну замену кед вам нє при руки желєна шалата. Смачного!

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 2. Allium ursinum (Сремуш) Тота рошлїна позната по назви „медведзова цибулька”. Ма вельку нутритивну вредносц, поготов у перших мешацох яри. Самошейка є, и лїковита. Хаснує ше як додаток рижним єдзеньом, а мож го єсц и самого, як младу цибульку, або як прилог даєдней шалати. Хаснує ше го лєм кед є швижи, бо осушени, або варени, траци характеристични пах и смак. Цо ше дотика хасну у традицийней медицини, хаснує ше наджемну часц у швижим стану, хтору ше збера вяри (од марца по май) и швижа цибулька, хтору ше винїма на єшень. При длугшим хаснованю, дїйствує на високи прицисок (спущує го) и на голестерол у креви. Мож го хасновац при инфекцийох диґестивного тракту. У народу ше часто гутори же анї єдна рошлїна нє чисци так добре крев и черева, як сремуш. Хасновито уплївує на кардиоваскуларну систему, лїчи атеросклерозу.

3. Curcuma longa (Куркума) Вецейрочна рошлїна зоз Южней Азиї. Припада фамелиї дюмбирох, а хаснує ше ю як присмачку. Активни лїковити состойок – куркумин. Тота присмачка барз позната у швеце, бо важи за єдну од найлїковитших. Походзенє нє з нашей териториї, алє нє старайце ше. Можеце ю набавиц у предавальньох здравей поживи. Куркума, як и вода зоз куркуму, ма моцни анти-канцероґени дїйства и процив запалєньох. Можебуц би могло повесц же вода з куркуму, медом и лимуном лїк за рижнородни хороти. Куркума зменшує одпорносц на инзулин и онєможлївює диябетес тип 2, лїчи запалєня, артритис, зопера хороти шерца так же чисци артериї, и гевто цо можебуц заинтересує векшину – знїщує канцероґени клїтинки, уплївує на нервну систему, и барз є добра за превенцию Алцгаймеровей хороти. Способ хаснованя насправди єдноставни – треба помишац єдну ложку (за дзеци пол ложки) зоз 250 мл цеплей води, додац пол

лимуну и кус меду. Пиц кажде рано, алє ше нє препоручує на празни жалудок. Кед ше вам тот напиток нє пачи, куркуму можеце хасновац и на иншаки способ. Помишайце ¼ ложки куркуми зоз пол ложки маслинового олєю, а до тей мишанїни додайце з верху пальца кус попру, хтори поспишує активносц куркуми до 200 одсто. Кед сце шицко тото справели, тоти три состойки можеце додац до даякей шалати, юшки...

4. Matricaria chamomilla (Руменєц) Єдна з найпознатших лїковитих рошлїнох у каждим ґаздовстве. Найлїковитша часц то квитки хтори маю етерични олєй, а хтори ма приємни пах, так же сам чай зоз руменцу, окрем лїковитосци, и праве ошвиженє. За индустрийни потреби, пестує ше го у Войводини. Олєй з руменцу можеце справиц на єдноставни способ. До склєняней фляши положце квитки по верх, потим усипце маслинов олєй, и таку заварту фляшу треба тримац два до три тижнї на слунку, а потим прецадзиц до чистей миски. Тот лїковити олєй дїйствує на скору, змирює рани, покалїченя и опеклїни. Тиж так, можеце себе справиц приємну купку, так же до лїтней води додаце даскельо капки (4-5) з того олєю, и останьце у тей води пол годзини. Така купка змири иритировану и суху скору, а тиж так помогнє при рижних симптомох, як цо то швербячка. Чай ше прави так же два ложички осушених квиткох прелєєце зоз цеплу, алє нє врацу воду, зохабице най одстої пейц минути, а потим прецадзице. Пиц до три шольки дньово, або єдну пред спаньом, за опущованє и мирни сон. Чай мож хасновац за очи, або твар, но, теди, вшелїяк, треба пред хаснованьом охладзиц, и зоз вату нїжно намачац на одредзену часц цела. Чай ше тиж так хаснує и за гарло, або инхалацию преходох за диханє.

15

МАК 5/2017

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

ТОМИСЛАВ СЕМАН И ИВАН РАЦ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА ВЕЦЕЙ ЯК ДЗЕШЕЦ РОКИ БАВЕЛИ РУКОМЕТ У РУКОМЕТНИМ КЛУБЕ „РУСИН”, А ПРЕД ТРОМА РОКАМИ, ГВАРЯ, ПРИЛАПЕЛИ ЄДНО ВИВОЛАНЄ. ПОКЛАДАЛИ ЗА РУКОМЕТНИХ СУДИЙОХ, ТА ТЕРАЗ, ЗОЗ ЛИЦЕНЦАМИ РЕҐИОНАЛНИХ СУДИЙОХ, У ДРУГЕЙ И ТРЕЦЕЙ ЛИҐИ ДЗЕЛЯ ПРАВДУ НА ТЕРЕНУ. Иван роби як комерциялиста, Томислав як електроинсталатер, а раз, лєбо два раз до тижня облєкаю судийску опрему и судзa змаганя у зомборским округу.

– Пред трома роками нас волали зоз Червинки же чи бизме нє пробовали судзиц. Прилапели зме и положели тести у Червинки.

16МАК 5/2017

МАЯ З

АЗУЛЯ

К РОЗГВАРКА З РУКОМЕТНИМА СУДИЯМИ, ИВАНОМ РАЦОМ И ТОМИСЛАВОМ СЕМАНОМ З КЕРЕСТУРА

Перше зме судзели у трецей лиґи, Срим-Южна Бачка, и то була женска лиґа, бо зме теди ище були и активни бавяче. Рок зме и судзели и бавели, а после того зме охабели бависко, а предлужели лєм судзиц. Чкода лєм, же зме тельо роки бавели рукомет, а анї єдно урядове змаганє зме нє одбавели у новей гали, бо зме почали судзиц праве теди кед є отворена – толкую Иван и Томислав.

ВШЕ ВЄДНО СУДЗА Нє судза през цали рок, алє у єшеньскей и ярнєй часци, хтори тирваю по три мешаци, а у медзичаше маю семинари и кампи. Же би могли судзиц, покладаю

тести два раз рочнє – у авґусту и у януару, лєбо фебруару. Покладаю бежанє, теорийни тест, а муша прейсц и лїкарски препатрунок.

– После першей сезони зме були на лєтнїм едукативним кампу у Краґуєвцу на усовершованю и положели зме лиценци за реґионалних судийох хтори нам допущую судзиц у другей лиґи, а судзиме и у трецей. Найвецей одходзиме на змаганя у зомборским округу, до Ґакова, Зомбора, Бездану, Кляичева, Приґревици, Сонти. Судзели зме и нашим, Керестурцом, и можеме повесц же нє барз добре и нє лєгко судзиц тим хторих познаме – припознаваю Иван и Томислав, хтори вше судза вєдно, упар.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ – Пре тото же ше познаме, було нам лєгчейше на початку, а пре тото же судзиме вєдно ми и путуєме вєдно на змаганя. Такса за єдно змаганє у трецей, бачкей лиґи 2 500 динари, а у висшей, войводянскей, тисяч динари вецей, а доставаме и драгово трошки. То досц солидни цифри, алє понеже ми и робиме, судзенє нам дараз зна буц и напарте. Кед даєдно змаганє чежше, можебуц кус и побануєме же то робиме, алє кед ше шицко добре закончи, а углавним то частейше, вец маме мотив вецей. У Сербиї у рукомету єст пейц ранґи лиґох. Могли бизме напредовац до першей лиґи, алє бизме ше вец требали вельо вецей пошвециц тому и порихтац. Затераз ище нє маме таки амбициї. После першей лиґи єст ище супер Б и супер А лиґа – толкую вони. Судийове на терену часто доставаю рижни „комплименти” од навиячох и бавячох, алє Томислав и Иван гваря же вони ридко кеди маю таки, нєприємни ситуациї.

– Ту ше нє так барз доруцує судийом, як наприклад, у фодбалу, дзе ше судийове наслухаю вшелїячини. На рукометних змаганьох єст менєй публики, а и то, углавним, родичи, пайташе. Кед ше то и случи, нє обрацаме увагу, алє потераз зме ище нє мали даяки нєприємни ситуациї. Фодбал вельо масовнєйши спорт як рукомет, та вец и векши пенєж у питаню, єст вецей клуби, а рукомет нє таки популарни, та вец и менши тензиї. Вон найпопуларнєйши у Нємецкей – додаваю тоти млади судийове.

картон. Вшелїяк, ту и пищок и годзинка „штоперица”. Єст кодекс справованя, хторого ше мушиме притримовац. Ми на змаганьох службени особи, и кед би на нас дахто нападнул, то ше третирує як, наприклад, напад на полицая. Но, ми нє мали таки ситуациї – наглашую Иван и Томислав и додаваю же одкеди судза, похопели же заш лєм лєгчейше бавиц, як судзиц.

ХИБЯ СУДИЙОВЕ Гоч як судия пресудзи, пресуда ше вше даєдней екипи нє будзе пачиц, алє судийове, як толкую Томислав и Иван, нїґда нє меняю свойо одлуки.

– Треба одреаґовац у секунди, принєсц одлуку. У таких ситуацийох треба буц найбаржей сконцентровани и осторожни. Муши ше буц и физично порихтани, бо кед судия у кондициї, вец вельо лєгчейше витрима на терену, провадзи и функционує. Вшелїяк, треба добре познац правила. Цо ше досудзи то так, нєт меняня. После змаганьох бешедуєме о даяких спорних ситуацийох, алє то шицко за убудуце, бо судия нїґда нє пременї свою одлуку – визначую вони.

– Даяка доза позитивней треми вше постої и то так и треба да будзе, алє уж лєгчейше кед змаганє почнє. Думаме же лєгчейше бавиц, як судзиц. Кед бавиш и погришиш, нє таке важне, а кед судия погриши, то вец уж дакус иншак. Тиж так, судия муши буц годзину сконцентровани и пошвецени, а то нє вше лєгко, алє, тото зме вибрали – гваря вони. И попри тим, Иван и Томислав поволую шицких заинтересованих младих, хтори полнолїтни, же би ше усудзели покладац за судийох, бо, як гваря, судийох ище вше нєт досц.

Опрему за судийох Томислав и Иван себе сами обезпечовали, а понеже вше судза вєдно, вона муши буц идентична.

– Мушиме мац шорци, патики, тренерки, жовти и червени картони, а пред роком у рукомету уведзени и белави

17

МАК 5/2017

УПОЗНАЙ СЕБЕ

ДИЯНА БОДНАР, ДИПЛОМОВАНИ

ИНЖИНЄР ТРАНСПОРТУ

ТЕСТ

КЕЛЬО ПОЗНАЦЕ ТРАНСПОРТ 1. Сиґурносни ремень обовязне хасновац на: а) Досц лєм на преднїх шедзискох б) Заднїх шедзискох в) Шицких шедзискох дзе єст ременї 2. Котра найвекша швидкосц за рушанє превозкох дошлєбодзена у зони школи: а) 20 км/г б) 30 км/г в) 40 км/г 3. Яки шветла на моторних превозкох треба хасновац у дньових условийох: а) Кратки б) Нїяки в) Длугоки 4. Бициґлисти треба же би були вноци ошвицени! а) Нєточне б) Точне 5. Превозки би ше нє шмели рушац у населєним месце швидше як: а) 40 км/г б) 60 км/г в) 50 км/г (односно, зоз швидкосцу нє векшу яка приказана на знаку на уходзе до населєного места) 6. Кед особа на бициґли сце прейсц прейґ пешацкого преходу, вожаче моторних превозкох ю длужни препущиц! а) Точне б) Нєточне 7. Яка длужносц вожачох ґу пешаком: а) Нє муша их препущовац б) Треба же би ше застановели кед видза же пешаки маю намиру крочиц на пешацки преход, кед починаю преход прейґ пешацкого преходу, и кед ше находза на пешацким преходзе в) Препущую их лєм теди кед ше уж находза на пешацким преходзе

18МАК 5/2017

УПОЗНАЙ СЕБЕ

8. Пробну вожацку дозволу мож достац на: а) 16 роки б) 17 роки в) 18 роки 9. Док вожи, вожач нє шме мац вецей алкоголу у креви як: а) 0,00 мґ/мл б) 0,30 мґ/мл в) 0,50 мґ/мл 10. Швидкосц медзи двома населєнима местами огранїчена на: а) 70 км/г б) 80 км/г в) 90 км/г 11. Вожаче котри найчастейше участвую у транспортних нєщесцох маю: а) 18-25 роки б) 25-35 роки в) 35-50 роки

ЗАКАПЧАЙЦЕ СВОЙ РЕМЕНЬ, НЄ ПИЙЦЕ АЛКОГОЛ КЕД ВОЖИЦЕ, И – НЄ ШВИДШЕ ОД ЖИВОТА!!! Точни одвити: 1) в; 2) б; 3) а; 4) б; 5) в; 6) б; 7) б; 8) б; 9) б; 10) б; 11) а

19

МАК 5/2017

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

20МАК 5/2017

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

(МАК РОК XXV • ЧИСЛО 5–6 • ЯНУАР-ФЕБРУАР 2000. • 4. И 20. БОК)

21

МАК 5/2017

АЛЕКСАН

ДРАГА ПО ЗДРАВЄ БЛОҐ У МАК

ДРА ДУДА

Ш ) CO VJE.WEEBLY. M -У (DRAHAPOZDRA

ПОКЕРАЇ НА МАСЦИ Без цукру, без ґлутену, зоз зменшаним количеством угльових гидратох. Потребни состойки: 125 ґрами масци 1 жовчок 1 вайцо 1 шолька кокосовей муки 1 шолька муки зоз мандульох 1 ложичка бурбон ванелиї 1 лимун (т. є. натарта лимунова лупа) 10 капки стевиї

Маджун нашвидко Надпомнуце: Таки маджун треба направиц исти дзень кеди ше замиши и цесто, бо треба часу же би ше сциснул, так же би ше го могло масциц. Потребни состойки: 150 мл сирупу зоз овоци 1,5 ложичка желатину у праху вода (количество завиши од упутства зоз пакованя за желатин)

Надпомнуце: Цесто за покераї треба направиц єден дзень пред тим як ше колачики будзе печиц, понеже то нє класичне цесто и финше є кед мука хтору ше похаснує, през ноц упиє масц.

Поступок правеня: Масц треба же би була зоз фрижидера, понеже ю треба добре вимишац, на пенасто зоз миксером. Додац вайцо и жовчок и ознова зоз миксером вимиксовац. Додац сухи состойки: кокосову муку, муку зоз мандульох, бурбон ванелию, натарту лупу зоз лимуну и стевию. Шицко розмишац, перше зоз видлїчку, а вецка и зоз руками. Нє треба барз длуго мишац зоз руками, бо руки цепли, та ше и масц почнє пущац. Цесто замотац до превидней фолиї и охабиц 12 годзини у фрижидеру. Ютредзень цесто розогнац зоз розвалку и зоз фурмочками виджобнуц форми яки ше жада. Тепшу обложиц зоз папером за печенє, а колачики печиц на 200 ступнї од пейц до осем минути. Нє треба же би достали цму фарбу. Охладзени покераї полїпкац зоз домашнїм маджуном.

22МАК 5/2017

Сируп зоз овоци направиц так же ше зоз ручним миксером хтори ма ножик, овоц пореже на дробно же би ше на концу достало кашу. Я хасновала бобкасту овоц (рибизлу, малину, боровницу, ягоду), понеже вона ма зменшане количесто овоцового цукру, т. є. фруктози.

1,5 ложички желатину ше розпущи у води (одношенє води и желатину положиц так як пише на мещку, або шкатулки). Сируп, або кашу зоз овоци положиц до шерпенки и зограц на штреднєй температури. Кед ше зогреє (нє треба же би варло), склонїц зоз огня и положиц желатин, и добре розмишац. Овоц треба зограц же би ше желатин активовал. Маджун премесциц до дунчика, або до погара, и охабиц у фрижидеру же би ше сциснул.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

КРИСТИЯН СО

ПК А ПРОЗА

REALITY И СТВАРНОСЦ Оддуркує дванац, полноци. Два особи шедза на посцелї, нагнути напредок, патра телевизор. Уж даскельо годзини так шедза и нє рушаю ше. Нє патра на себе, дараз кратко прегваря: „Видзиш ти тото?”; одвит найчастейше глаши: „Видзим.”. Ту ше бешеда закончує и шлїдуюцу годзину, лєбо вецей, у хижи лєм гласи зоз шкатули опрез нїх. Муж и жена штерацец и дацо роки побрани, давно у пензиї. Кажди вечар патра програму, на котрей нєобразовани, нїзкоинтелиґентни людзе, заварти у єдней хижи. Там найчастейше чераю становиска и прешвеченя. Досц часто приходзи до зраженя. Особи хтори водза полемику, веря же гласнєйше вигварени арґумент, лєпши арґумент. Тиж так, швидки физични контакт медзи отворену гарсцу и глави особи хторей ше бешедує, потвердзує точносц арґументох. Од самого рана, малженска пара чера упечатки од вечара. Часто ше ту приключую и сушедово. Подрозумює ше, и вони патрели исте тото. Даєдни виреченя, зоз спомнутих прешвечованьох, повторюю ше вецей раз, прето же були вигварени зоз вельким возбудзеньом.

– Чула ши, Левоно, цо єй гварела тота у билей бунди? – питала ше сушеда сушеди.

– Чула сом, чула! – одвитує задовольно Левона.

– Як лєм шмела, так, без ганьби.

– Анї я себе нє верела кед сом чула – гварела тота озбильно.

– А, гевтот, високи, лєм стал и шмеял ше – виповедла занєшено, єй сушеда.

– Страшне, барз страшне.

– Гварим я мойому рано, таки красни дзеци, а так ше вадза. Тота, червена, вше ше лєм вимахує, лєм чекам кеди дакого пляшнє – пробовала таке справованє лєпше обяшнїц зоз дзвиганьом руки.

– Знаш кед гевту тлусту плясла, пред трома днями? – здогадла ше Левона.

– Боме же знам. Так сушеди преприповедовйовали подїї вечаршого reality-я. Пред змерканьом, навечерана пара, шедзи на посцелї. Ище були реклами на телевизиї, алє шветло у просториї загашене. Рихтаю ше за зберанє новей „стварносци”.

– Яй, цо му нєшка пове тота шпивачка. Вчера ше, боме, поспричкали – гвари жена мужови.

– Нє знам, мушиме видзиц. Гевтот моцни направи галайк. Лєм кед му знова буду допивац – одвитує задумано.

– Змири го гевта зоз краткима власами, як и пред тим. Реклами преходза, бешеда престава. Вельо гласи, зоз телевизора, источашнє бешедую. У просториї два цинї на муре стоя мирно, як вирисовани. Будзе вельо бешеди зоз сушеду, ютредзень. Предлужи ше reality, опрез екрану.

23

МАК 5/2017

УМЕТНОСЦ ЯК ГОБИ

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ ЯКЕ МИ ТО ЩЕСЦЕ? Шицко пахнє на нови живот. Пах квеца. Птици ше врацаю з цеплих крайох. Знова лєца. Шицко нове, здогадує на красни ствари. Нє, то нє будзе ище єдна писня о яри. Тота яр ми нїч нє нове, нїч ме нє интересує, гоч цо ше ми пове. Цошка цо прешло мнє мучи. Можебуц є ище ту, лєм ми нє так звучи. Хиби ми барз, хиби тот час кед сом видзел цошка у нас. Кед сом це на штири рано провадзел дому, а вец по цмоти, помали ґу свойому. И ишол сом дому по дижджу, и то ми нє завадзало. Поправдзе, то ми аж и пасирало. Пре тоту виполнєтосц сом ше так зрадовал. Диждж, витор и цмоту сом анї нє обачовал.

Жарко Остоїч з Руского Керестура, школяр другей класи керестурскей Ґимназиї, єден з ридких младих хтори у нєшкайшим чаше пише поезию по руски. Понеже ше му пачели тексти у шпиванкох хтори слухал, а найбаржей тексти Джима Морисона, пред коло двома роками надумал и сам пробовац дацо вискладац. Инспирацию за писанє находзи у любови и природи, а як гвари, вона му найчастейше приходзи вечарами и позно вноци. Жаркова поезия обявйована у нашим часопису и у Руским слове, як и у ґрупи Литература по руски на Фейсбуку. Представял ю и на програми „Оживйованє Литератури по руски”, и на „Дньовки”. Попри литератури, гоби му и музика, а зна грац на тамбури и на ґитари, та є и член Велького народного оркестру Дома култури, як и єдного бенду, хтори основани прешлого року, а хтори ище вше нє ма мено.

И кед ши ґу мнє прибегла якашик цеплота ми на шерцо лєгла. И ошмих ци ше залїпел на твар. За мнє то була прекрасна ствар.

ЗЛАТНА

А тераз ми хибиш. Анї сама нє знаш як. Хиби ми твоя цеплота. Хиби ми так. Пече ме, як кед на рану сипеш соль. Озда дробни капки дижджу змию тот боль.

Розєдзени и у гнїву думки ми ше роя. Думки хтори єдну цалком лоґичну цалосц творя. Думки хтори правдиви, алє ше нє дознаю. Превельо гнїву, бридкосци, алє и правди маю.

А цо тераз остало? Красни паметаня и празна душа. Ей, лєм кед подумам на тото, на очи ми слизи руша. Та поведз ми так, щиро: яке ми то щесце кед памятки полно, алє шерцо нє на месце.

Златна. Алє цалком друга ниянса. У глави, з думками, моя приватна сеанса. Златна. Алє вельо блядша. Скоро же и била. Подобна як Слунко, розжирячена, алє очом мила. Як стари маґарец плуг цагам, прето же якешик ришенє вимагам. Глєдам драгу до щиросци словох твоїх, алє сам нє можем. То драга за двоїх. Ратуєм и тото кус цо мам. Ратуєм го як найлєпше можем и знам. Ратуєм, бо нє сцем же бизме були оцудзени. Ратуєм, гоч и до конца живота на цаганє плуга будзем осудзени.

24МАК 5/2017