Mak 5 2016

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 5 / МАЙ 2016 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ

ФОТО: АНАСТАСИЯ РАКИЧ MАК 5/2016

~ 1

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

ЗМИСТ

У ФОКУСУ

04

Образованє то нагода видзиц швет Роберт Джуджар зоз Руского Керестура єден з наших успишних младих студентох, котри после основних студийох нашол свою драгу у иножемстве. После добрей основи з обласци астрономиї хтору достал у Сербиї, свойо знанє пошол усовершиц на универзитет у Инсбруку у Австриї, идуци семестер до Италиї – перше до Падови, а вец и до Риму.

Поволанка отворена шицким Медзинародни волонтерски камп у Руским Керестуре будзе отримани од 4. по 17. юлий. Тогорочни Камп ювилейни, прето же будзе орґанизовани дзешати раз. Остатнї два роки лидер бул Иван Канюх з Нового Саду, а тераз розписани конкурс за нового камп лидера, на хтори ше можу приявиц шицки млади, заинтересовани особи.

www.ruskeslovo.com/mak/ Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 5 май 2016 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

2 ~

МАК 5/2016

Помоцнїки редакторки: Цецилия Надь Сенка Иван Михаил Рамач

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС 09 ������������������������������� Е. Чизмар: Сплєтки и мервеня

УПЕЧАТКИ 12 ���������������������������������������������� М. Надь, А. Рац: Филм 13 ���������������������������������������������� И. Киш: Автосуґестия

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 14 �������������������������������������� М. Рамач, М. Зазуляк: Шах

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 16 �������������������������� Д. Болдиш: Вуртуална реалносц

УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 ���������������������������������������������������� А. Римар: Задатки

Цо кед...?! Подуркай три раз до древа, руш ше з места, нє преходз попод драбину, нє отверай амрел у завартим просторе, меркуй, чарна мачка ци прешла драгу... Гоч велї нє веря же тоти роботи можу дїйствовац на даяки подїї у будучносци, даєдни на нїх заш лєм обрацаю увагу и тельо, покрадзме, лєм подуркаю три раз и помкню ше з места, бо, цо кед?!

МАК Мултимедиялни часопис за младих

08 ������������������������������������ Ц. Надь: Волонтерски камп

10 �������������������������� С. Иван, М. Зазуляк: Празновирє

ДАКЕДИ И НЄШКА

10

МАК-ОВ КОЛАЖ

ДАКЕДИ И НЄШКА

МАК-ОВ КОЛАЖ

08

У ФОКУСУ

03 ������������������������������� Я. Медєши: Емисия за младих 04 ����������������������������� С. Надь: Розгварка Р. Джуджар 06 С. Маркович, С. Дивлякович: Интервю А. Бокан

КУЦИК СОВИТОХ 20 ������������������������������� К. Гайдук: Украшованє нохцох 21 ����������������������������������������������� Ж. Жилник: Фризури

НАПРАВ САМ 22 ��������������������������������������������������������� Б. Дудаш: Брош

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 ������������������������������������������������������ Д. Дурман: Стрип 24 ����������������������� Фотоґрафия як гоби: Й. Живкович

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад

Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович

Друкує Artprint media doo Нови Сад

Авторка фотоґрафиї на насловним боку: Анастасия Ракич

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// У ФОКУСУ /////////

ПОМОЦ ЗА ПРЕЖИВЙОВАНЄ ТИНЕЙДЖЕРСКИХ РОКОХ

Ясна Медєши Емисия за младих „Водич за преживљавање”

МОЖЕБУЦ СЦЕ ЗБАЧЕЛИ НА ТЕЛЕВИЗИЇ ДАЯКИ ВИДЕОКЛИПИ У ХТОРИХ ҐЛУМЯ ТИНЕЙДЖЕРЕ. ТОТИ КЛИПИ ТО НОВША ЕМИСИЯ ЗА МЛАДИХ ХТОРА ШЕ ВОЛА „ВОДИЧ ЗА ПРЕЖИВЉАВАЊЕ”. ЕМИТУЄ ШЕ Ю КАЖДEЙ НЄДЗЕЛЇ НА 11.30 ГОДЗИН НА ПЕРШЕЙ ПРОГРАМИ РАДИО-ТЕЛЕВИЗИЇ ВОЙВОДИНИ. Емисия наменєна тинейджером, понеже єй и сами тинейджере обдумую змист и ґлумя у нєй. Змисти ше круца коло актуалних темох у тинейджерским швеце, як цо то, наприклад, Дзень залюбених, перша любов, тотални блам, як ше вицагнуц зоз пожнєня на годзини, проблеми зоз фамелию, дружтвом, школу. Як цо уж спомнуте, учашнїки то тинейджере зоз Сербиї, а медзи нїма и Аня Гудак зоз Нового Саду, хтора гвари же ше емисия вола праве „Водич за преживљавање”, понеже дискутує о темох о хторих млади роздумую и треба же би була „водич” хтори помага у преживйованю тинейджерских рокох.

– Емисия забавного духу и циль єй же би нашмеяла патрачох, подзелєла думанє и искуства тинейджерох о актуалних темох. У емисиї участвую велї, маме два екипи од дас по дзешец особи. Єдна екипа у хторей младши тинейджере зоз основней школи, и друга екипа у хторей тинейджере зоз штреднєй школи. Сценарио пишеме сами, шицки идеї цо знїмаме цалком здумуєме сами и барз вельо импровизуєме. Дакеди нам редакторе даваю теми, алє ми сами здумуєме цо знєєме у рамикох теми – гвари Аня и додава же клипи знїмаю сами, або им редакция орґанизує у студию. Цо ше дотика монтираня, то тиж так робя сами, окрем кед их редакция знїма, вец вона и монтира тоти клипи. Кед же сце дакеди патрели емисию, або кед ю поряднє провадзице, могли сце обачиц же им видеа насправди интересантни и ориґинални.

/////////////////

– Маме єден шмишни видео на тему цо редакция дума о нас док сами знїмаме, та нас зняли кед зме нїч нє робели. Таки спонтани видеа на концу виду и найлєпше – бешедує Аня. Екипа часто госцує по рижних школох за потреби знїманя, та так находзи и нових членох.

– Я постала член екипи так же РТВ розписал авдицию за шицких тинейджерох хтори заинтересовани за новинарство и ґлуму. Пайташки ми гварели же бим ше требала приявиц понеже ме познаю як забавну особу, та сом ше и приявела и пошла на авдицию. После авдициї сом достала мейл же сом прията до teen team-у и такой сом достала тему на хтору сом правела видеоклип. И ви можеце буц член нашей екипи, так же ше приявице на e-mail адресу vodic.rtv@gmail. com – наглашує Аня.

MАК 5/2016

~ 3

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// У ФОКУСУ ///////// Сенка Надь Роберт Джуджар з Руского Керестура на мастер студийох у Европи

////////////////////////////////////

ОБРАЗОВАНЄ ТО НАГОДА ВИДЗИЦ ШВЕТ РОБЕРТ ДЖУДЖАР ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА ЄДЕН З НАШИХ УСПИШНИХ МЛАДИХ СТУДЕНТОХ, КОТРИ ПОСЛЕ ОСНОВНИХ СТУДИЙОХ НАШОЛ СВОЮ ДРАГУ У ИНОЖЕМСТВЕ. ПОСЛЕ ДОБРЕЙ ОСНОВИ З ОБЛАСЦИ АСТРОНОМИЇ ХТОРУ ДОСТАЛ У СЕРБИЇ, СВОЙО ЗНАНЄ ПОШОЛ УСОВЕРШИЦ НА УНИВЕРЗИТЕТ У ИНСБРУКУ У АВСТРИЇ, ИДУЦИ СЕМЕСТЕР ДО ИТАЛИЇ – ПЕРШЕ ДО ПАДОВИ, А ВЕЦ И ДО РИМУ.

4 ~

МАК 5/2016

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// У ФОКУСУ ///////// – Уж на другим, трецим року студийох сом почал роздумовац о тим вичним питаню „Цо далєй? Кадзи зоз собу” знаюци же у Новим Садзе ище вше єст нєдосц професорох хтори преподаваю астрофизику на мастеру, а окреме же нєт докторски студиї астрофизики. Почал сом ше випитовац професором и глєдац по интернету мастер студиї. У опредзельованю бул розкрок, чи Беоґрад, чи пойсц даґдзе до иножемства – бешедує Роберт. Под час основних студийох Роберт бул на пракси у Обзерваториї у Одрейову у Ческей, дзе спознал предносци роботи у медзинародним околїску и после того дефинитивно знал же жада пойсц на мастер студиї до иножемства.

– Остало лєм питанє „Дзе?”. Пошвидко сом дознал за програму АстроМундус, хтора облапя студиї на пейцох универзитетох у штирох жемох: Универзитет у Беоґрадзе, Инсбруку, Ґетинґену, Падови и Риме и то ме барз зацикавело. Професорка Тияна Проданович зоз Нового Саду, при котрей сом мал даскельо испити, тиж так трима и преподаваня праве за тоту мастер програму, так же ми ту була нагода чуц о програми директно од особи котра уключена до того. Кед сом конєчно послал прияву, бул прияти и достал стипендию, бул сом на мире и сиґурни до своєй одлуки же то напрям кадзи жадам исц. Так сом ше, вєшенї 2014. року, нашол на початку новей драги у Австриї у Инсбруку. Мастер функционує так же Инсбрук главни универзитет, дзе ше почина слухац мастер програму – толкує Роберт. Кажди початок чежки, та требало часу звикнуц ше на нове околїско, людзох и иншаку систему настави.

– Важна пременка у Инсбруку була же предмети були подзелєни до двомешачних курсох, зоз преподаванями, проблемами за ришованє, так же бул швидки темпо хтори женє на порядну роботу – но, понеже

окруженє мотивуюце, гоч було напарто, период прилагодзованя швидко прешол и робота ишла у складзе зоз обчекованями – гвари наш собешеднїк. После першого семестра у Инсбруку требало ше опредзелїц дзе ше пойдзе до другого семестра – до Падови, чи Риму. Роберт вибрал Падову и так рушело знова исте – нове окруженє, темпо, прилагодзованє. После законченого рока, конєчно одпочивок дома, алє и лєтня школа у Ґархинґу у ESO (Европска Южна Обсерватория). У трецим семестру ше опредзелєл пойсц до Риму, дзе му преподаваня найбаржей одвитовали, а пейц мешаци жиц у Риме було вшелїяк дацо цо вообще анї нє подумал скорей у живоце.

– У остатнїм семестру вибераме ментора и тему мастер роботи. Явел сом ше професорки у Инсбруку и прилапел робиц на роботи о еволуциї патулькастих ґалаксийох у яту ґалаксийох Абел 3266. У марцу сом почал писац и тераз робим на нєй. Тото ми супер, праве прето же то релативно новша обласц и на податкох о тих ґалаксийох зоз того ята перши мам нагоду робиц, цо досц возбудлїве. Кед ше огляднєм на шицки универзитети, можем повесц же квалитет настави добри вшадзи. Упознал сом вельо професорох, асистентох, колеґох зоз других местох, цо барз важне у наукових кругох, понеже треба мац контакти, сотрудзовац зоз людзми по цалей планети же би ше напредовало у науки – гвари Роберт. Кажде место на того младого науковца охабело окремни упечатки, памятки и рижнородне искуство – з єдного боку ту рижни приступи професорох ґу науки и преподаваню, оценьованя, сотрудзованє зоз студентами, а з другого боку и нагода видзиц швет, места дзе нїґда нє думал же годзен пойсц.

– Обишол сом околїско Инсбруку, Минхен, Венецию, а влєце нам ше удало пойсц и на морйо до Сотоморини, понеже було блїзко при Падови. Нащива Ґран Сасо институту у Л’Аквили було окремне дожице, понеже у варошу 2009. року було трешенє жеми. Тераз ище вше єст мало людзох котри там жию, а скоро кажди будинок чека обнову. Бул сом на озеру Албано, котре у вулканским кратеру нєдалєко од Рима, а тиж так обишол сом и цали Рим и Ватикан. Понеже город барз вельки, на каждим крочаю мож видзиц даєдну часц историї – бешедує Роберт. Пре шицко тото цо нам виприповедал, вредзело ше потрудзиц коло школованя и конченя за студиранє у иножемстве.

– Тераз 100% знам же опредзелєнє за студиї у иножемстве було добре опредзелєнє за мнє. У Новим Садзе сом достал добру основу, зоз котру сом успишно закончел испити на мастеру, и тераз закончуєм мастер роботу. На програми нас єст 19 и вшелїяк останєме у контакту, чи зоз сотрудзованьом, чи зоз друженьом, гоч лєм прейґ дружтвених мрежох. Затераз ше ище нє плануєм врацац робиц до Сербиї, так же ми идуци крочай пренайсц докторски студиї астрофизики, а потим будзем правиц дальши плани. Вшелїяк бим препоручел заинтересованим студентом приявиц ше на рижни семинари, лєтнї школи, черанку студентох прейґ Еразмусу, а и одход на студиї до иножемства, прето же каждому то принєше искуства котри буду вельо значиц у живоце гоч дзе ше после студийох започнє – поручує Роберт шицким школяром и студентом.

MАК 5/2016

~ 5

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// У ФОКУСУ ///////// Радио у МАК-у: Саня Маркович и Саня Дивлякович Емисия – „Останьце нашмеяни” Кажди вовторок на 12.30 годзин на 100 MHz на РНС Интервю з модну дизайнерку Андреу Бокан з Коцура

У ТРЕНДУ БУЦ СВОЙ

АНДРЕА БОКАН ЗОЗ КОЦУРА ЗАКОНЧЕЛА СТРЕДНЮ ТЕКСТИЛНУ ШКОЛУ У НОВИМ САДЗЕ‚ А ПОТИМ‚ ЦАЛКОМ ПРИРОДНО‚ ПРЕДЛУЖЕЛА СТУДИЇ МОДНОГО ДИЗАЙНУ НА ВИСОКЕЙ ШКОЛИ MOD’ART INTERNATIONAL У БЕОҐРАДЗЕ. УЧАСТВОВАЛА И НА НАШИХ ПОДОБОВИХ КОЛОНИЙОХ ДЗЕ МАЛЬОВАЛА, А ТЕРАЗ Ю НАЙБАРЖЕЙ ИНТЕРЕСУЄ ДИЗАЙНОВАЦ ШМАТИ ЗА ХЛОПОХ. ЦО ЦЕ ЗОЗ ОБЛАСЦИ ДИЗАЙНУ НАЙБАРЖЕЙ ИНТЕРЕСУЄ?

АНДРЕА БОКАН: Нашла сом ше у тим фаху‚ вше ме интересовала уметносц‚ односно мальованє‚ можем повесц же ми то перша любов ґу хторей ше вше врацам и же найволїм рисовац и свойо думки преношиц на папер. Мило ми кед можем участвовац на Подобових колонийох котри ше отримує у Коцуре. Кед слово о моди‚ любим на папер преношиц идеї за облєканє хлопох, то ми у тей хвильки барз инспиративне. ЧИ ПРЕТО НА ТВОЄЙ ДИПЛОМСКЕЙ РОБОТИ‚ КОТРА З ЧАСЦИ БУЛА И МОДНА РЕВИЯ, БУЛИ ЗАСТУПЕНИ И ХЛОПСКИ МОДЕЛИ? АБ: Гей‚ моя дипломска робота за мнє була єдно барз возбудзуюце искуство котре сом прежила як сон. Воднє и вноци сом робела на

6 ~

МАК 5/2016

твореню тей ревиї‚ понеже сом вибрала креировац у келтским духу‚ та сом мушела добре ше упознац и зоз їх историю‚ митолоґию‚ животом и зоз музику же бим могла креировац у тим духу. Ту сом черпала инспирацию за модели‚ а можем повесц же сом мала вельку трему пре новинарох‚ манекенки‚ фотоґрафох‚ професорох и саму орґанизацию єдней ревиї. А боме‚ и я ше мушела прешейтац як манекенка. КЕД ШИ ЗАКОНЧЕЛА ФАКУЛТЕТ‚ ГЛЄДАЛА ШИ ТАКОЙ РОБОТУ? АБ: Гей. Пробовала сом так, „школски”, прейґ оглашкох, и такой сом нашла роботу у Беоґрадзе. Було ми барз интересантно робиц и вельо того сом научела‚ алє, нажаль‚ живот у Беоґрадзе драги‚ барз швидки и було ми барз напарто‚ та сом ше врацела до Коцура. На тото патрим як на єдно искуство и

/////////////////////

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// У ФОКУСУ ///////// мило ми же сом го дожила‚ алє я ище вше виглєдуєм и думам же треба пробовац вецей того робиц же би ше чловек у дачим пренашол. А ВЕЦ ШИ ЗАШ ПОЧАЛА РОБИЦ, ПРАВДА? АБ: Гей‚ нашла сом роботу у Вербаше и робела сом у приватним подприємстве, трикотажи, най так повем, индустрийней моди. Ту ше продуковало шмати за кажди дзень и мило ми же сом пробовала и тото‚ алє то нє дацо цо може инспировац єдного дизайнера и нє прицагує ме

/////////////////////

така файта роботи. Фасциную ме рижни материяли и фарби и любим мац вецей шлєбоди у креированю. ЦО ШИ КОНКРЕТНО РОБЕЛА НА ТИХ РОБОТОХ? АБ: Ми на факултету дакус‚ най так повем, „лєциме”‚ и думаме же будземе робиц лєм зоз високу моду и за ревиї‚ а реалносц дакус иншака. Дизайнере муша прейсц процес твореня єдней шмати од початку до конца‚ же би знали цо зоз каждого материялу може настац‚ так же ше я наисце трудзела и трудзим ше у каждей обласци твореня робиц цо лєпше и цо вецей можем.

ЯКИ ЦИ ПЛАНИ ЗА ДАЛЄЙ? АБ: Любела бим, пре себе, закончиц мастер студиї, алє то можем лєм у иножемстве, поведзме у Паризу, та сом ище нє порихтана пойсц до иножемства. Потамаль, робим вельо на себе, рисуєм, виглєдуєм свойо можлївосци и глєдам роботу. Думам же ми треба ище искуства, же треба вельо того же бим научела на тей драги до познатого креатора. И НА КОНЦУ, ПОВЕДЗ НАМ ЦО У ТРЕНДУ ТЕЙ СЕЗОНИ? АБ: У тренду тото у чим ше ви чувствуєце найкрасше, найкомфорнєйше и цо одвитує нагоди за котру сце ше облєкли. Кажде треба же би мал свой стил и чувствовал ше добре у тим цо облєкол, то мой совит.

MАК 5/2016

~ 7

ПОВОЛАНКА ОТВОРЕНА ШИЦКИМ

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// МАК-ОВ КОЛАЖ ///////// Медзинародни волонтерски камп у Руским Керестуре будзе отримани од 4. по 17. юлий. Тогорочни Камп ювилейни, прето же будзе орґанизовани дзешати раз. Остатнї два роки лидер бул Иван Канюх з Нового Саду, а тераз розписани конкурс за нового камп лидера, на хтори ше можу приявиц шицки млади, заинтересовани особи.

Нови камп лидер требала би буц особа хтора ма вецей як 18 роки, прето же таке єдно место вимага одвичательносц. Лидер кампу ше стара о рижних стварох, обезпечує материял за роботу, окончує комуникацию медзи волонтерами и институциями зоз хторима ше сотрудзує и намага ше же би волонтере мали шицко цо им потребне. У розгварки зоз Иваном, дознали зме хтори ше критериюми буду глєдац и оценьовац при будуцому лидерови.

– На такей позициї муши буц особа хтора полна зоз енерґию, идеями, хтора ма тот порушуюци дух, важне же би сама предкладала идеї, а нє чекала же би дахто други то робел. Ключна ствар – добре знанє анґлийского язика – толкує Канюх.

Нового лидера будзе виберац предсидателька Туристичного здруженя Руски Керестур Ивана Дудаш и прешлорочни камп лидер Иван. У догварки зоз Волонтерским центром Войводини, конкурс може буц отворени по сам початок Кампу, алє добре би було кед би ше одлучело скорей, же би ше нови лидер упознал зоз своїма активносцами.

– Любели бизме штредком юния мац дефиноване хто будзе нови лидер, же би ше на час могол уключиц до шицких пририхтованьох и догваркох. На дружтвених мрежох охабени адреси, на хтори ше заинтересовани можу явиц и охабиц кратку биоґрафию и мотив прецо би любели буц камп лидер – гвари Иван и додава же нового лидера упозна зоз роботу, и же помогнє зоз своїма познанствами и знаньом хторе здобул прешлих рокох. Медзинародни волонтерски камп у Руским Керестуре роботного характеру. Потераз ше ушорйовало валал, помагало локалним институцийом и здруженьом гражданох. Так исто и того року запланована перша часц, док ше у другей часци буду отримовац едукативно-забавни роботнї, през хтори ше волонтере упознаю зоз културу Руснацох и зоз културу других народох хтори жию у Войводини. Идея такого Кампу же би ше Руснаци отворели и ґу другим народом.

– Волонтером зоз иножемства охабени дзешец места, пейц за хлапцох, пейц за дзивчата, и их нам обезпечує Волонтерски центер Войводини. Тиж и волонтерох зоз Сербиї нам вони обезпечую и оможлївени им пейц места. Медзинародни волонтерски камп нє лєм руски камп и ми нє вплївуєме на тото хто придзе и хто будзе участвовац. Поволанка отворена шицким – наглашел Иван. Попри волонтерох хтори приходза прейґ Волонтерского центру Войводини, єст и домашнї, односно локални волонтере. Найчастейше су зоз Руского Керестура, алє прешлих рокох ше одволали и зоз Крущичу, Коцура. Локални волонтере нє маю обовязку остац цали два тижнї, можу присц и лєм на даскельо днї.

Цецилия Надь Медзинародни волонтерски камп и конкурс за його нового лидера

\ // \

8 ~

МАК 5/2016

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС //////////

НАЙДЗЕМ ГЕВТИ СОВЕРШЕНИ САНДАЛИ. ОПААА, У НЇХ СОМ ВУЛҐАРНО ВИСОКА. ДЗЕ Я ПОЙДЗЕМ У НЇХ? АНЇ НЄ ВИХОДЗИМ ТАКОЙ-ТАК ЧАСТО... „ЯКИ ШУФКИ МАЦЕ?” #ШОПИНҐ

Емилия Чизмар

/////////////////

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

ШАЛАТА, РЕТХВИ, МЛАДА ЦИБУЛЬКА, СТРАНКА, WC ПАПЕР, СТРАНКА, ПАПУЧИ, БУДЇ, „ЄХОВИНИ СВЕДОЦИ”, СТРАНКА. #ПИЯЦ #ЯР #ВИГОДНЕ ///////////////////////////////////////////////////////////////////

ШИЦКИ МИ ХТОРИМ СПАДЛО НА РОЗУМ ОДНЄСЦ ПОШВЕЦИЦ РОШТИЛЬ НА ПАСХУ ТОГО РОКУ. #КАОНЇКОМУ

#

#СПЛЄТКИ И МЕРВЕНЯ

„ШЕТНЯ ДАКУС?” „ДО ПРЕДАВАЛЬНЇ?” „НА ВАРОШ?” „ВРЕДНА ШИ?” ФЕНОМЕН ДОДАТНОГО ПИТАНЯ НА УЛЇЦИ, НА ХТОРЕ ОДВИТ... ГА – ШМИШКАНЄ #СМОР #ВАЛАЛ

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\

ГЕВТО „KAD SE NAPRIĆAŠ” З ДАЄДНУ БАБУ, ДОК ЦИ ШЕ НЄ ОПИТА „HA, ĆIJA SI TI?”, ТА ПРЕЙДЗЕЦЕ НА РУСКИ. #ТАНЄБЕШЕДУЙ

\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\ ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// \\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\

ЛАЙКУЙЦЕ ЮТЮБ ШАНЕЛ „СУЧАСНА РУСКА КУХАРКА”. ФРАНТУЄМ – НЄ ПОСТОЇ. ИЩЕ. ;) MАК 5/2016

~ 9

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ДАКЕДИ И НЄШКА ///////// Сенка Иван и Мая Зазуляк Празновирє

ЦО КЕД...?! ПОДУРКАЙ ТРИ РАЗ ДО ДРЕВА, РУШ ШЕ З МЕСТА, НЄ ПРЕХОДЗ ПОПОД ДРАБИНУ, НЄ ОТВЕРАЙ АМРЕЛ У ЗАВАРТИМ ПРОСТОРЕ, МЕРКУЙ, ЧАРНА МАЧКА ЦИ ПРЕШЛА ДРАГУ... ГОЧ ВЕЛЇ НЄ ВЕРЯ ЖЕ ТОТИ РОБОТИ МОЖУ ДЇЙСТВОВАЦ НА ДАЯКИ ПОДЇЇ У БУДУЧНОСЦИ, ДАЄДНИ НА НЇХ ЗАШ ЛЄМ ОБРАЦАЮ УВАГУ И ТЕЛЬО, ПОКРАДЗМЕ, ЛЄМ ПОДУРКАЮ ТРИ РАЗ И ПОМКНЮ ШЕ З МЕСТА, БО, ЦО КЕД?!

ДАКЕДИ Можеце ше задумац як робице даяку файту маґиї, же бисце ше защицели од, там, дачого нєпознатого? Праве таке дацо ше скорей робело. Можлїве же ше людзе и скорей бали од чарней мачки и пиятку 13. медзитим, найбаржей ше бали од нєчистих силох и духох покойних, то було дацо найстрашнєйше. Же би ше защицели, людзе окончовали маґию и главна идея маґиї була нє служиц силом хтори управяю зоз шветом, алє управяц з тима силами, же би ше чловек з одредзенима способами защицел од їх неґативного уплїву. Преджобовало ше и знїщовало представи нєприятеля, вилївало ше воду же би ше доволало диждж, шпивало ше вшелїяки писнї на полю пред тим як цо ше почало вяри обрабяц жем... Барз важна представа на початку яри представяла спальованє и хованє идола жими. Теди ше шпивало жалосни писнї и тото требало означиц конєчну побиду яри/цеплоти над жиму. Прецо то шицко робели? Прето же им єдине важне було тото же би им урожаї на жеми були добри, же би мали з чого жиц през жиму, а понеже думали же на тото можу уплївовац нєчисти сили, шицко можлїве робели лєм же би то нє допущели.

10 ~

МАК 5/2016

Знаце яке то швето Русадля и квиценє облакох за тото швето? Питали сце ше дакеди же чом квициме облаки? То тиж стари обичай и защита од злих духох. Людзе верели же рошлїни маю окремну моц и же можу вигнац тоти духи и защициц ше од рижних хоротох хтори зли сили приноша. Можеце себе задумац же ше скорей людзе барз бали од ваготней жени? Тримали же ше до жени уселює тайни дух, хтори може и другим начкодзиц и прето ше ґу нєй обходзели зоз страхом и страхопочитованьом. Нє дали єй у обисцу скоро нїч робиц. Думали же кед будзе, наприклад, доїц краву, же ше крави погуби млєко, же ше нє шме купац же би ше дзецко нє задавело, нє шме ше припатрац на бридки животинї же би єй дзецко нє було таке... Спрам шицкого того, очиглядне же ше зоз способом живота, пременєли и вереня и обичаї од защити „там дачого”.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ДАКЕДИ И НЄШКА /////////

НЄШКА Гоч велї вереня з прешлосци за чловека 21. вику наивни и шмишни, празновирє ище вше присутне. И нєшка велї веря же кед дацо поробя, лєбо нє поробя, случи ше дацо добре, лєбо зле. Психолоґ Соня Виславски гвари же себе чловек так стваря илузию контроли и же то на даяки способ сцеканє од одвичательносци.

– Кед особа вери же пороби даяки ритуал на одредзени способ, то стваря илузию контроли и то єден механїзем одбрани при чловекови, пре хтори ше вон будзе лєпше чувствовац. Кед чловек часто хаснує даяки ритуали же би себе обезпечел даяку сиґурносц, то нє добре, прето же треба похопиц же контрола за ситуацию знука нас, же ми одвичательни за свойо поступки, ми тоти хтори будуєме живот, а нє даяка висша сила – гвари вона. Єдни з найпознатших празновирйох у нашим дружтве то дурканє три раз до древа „да ше нє урекнє”, односно, же би зли духи дацо нє погубели, а дахто ше

(пу, пу, пу) помкнє и з места же би нє „чуло” зло. Тиж так, вери ше же розбите жвератко приноши седем роки нєщесца, а дахто нє люби число 13, гоч ше нїкому нє удало доказац же воно статистично одскакує од других числох. Други, заш, сцу найсц бетелїну зоз штирома лїсцами, же би им принєсла щесце. Як єдна з леґендох о тим то же людзе верели же хто ю найдзе, достава способносц видзиц зли єства, та их може обкеровац. Тиж так, дахто вери и до толмаченя снох, як и до символох хтори видзи у шольки од кафи, а дахто же му даєдни одредзени ствари приноша щесце. Психолоґ Соня гвари же то тиж так илузия психи, алє у позитивним смислу.

– Кед особа вери же ма щешлїви предмет, то єй автоматски дзвига самодовириє и такой вери до себе, же, наприклад, положи испит кед ма щешлїве пенкало. Алє, кед би особа у каждей ситуациї мала дацо щешлїве, то уж нєдостаток самопочитованя и вереня до себе. Нє треба превершовац – наглашує вона.

П Р А З Н О В И Р Н И/Н А Ш И ? Даниєла Планчак: Нє празновирна сом вообще. Нє мам нїяки ритуали, цо ше того дотика. Пред испитом ше вше пробуєм ошлєбодзиц од треми так же з колеґами пременїм тему и бешедуєм дацо цалком стоцете. Тоти цо веря же им рижни „амайлиї” помагаю, думам же на тот способ сами себе опущую и дзвигаю себе самодовириє. Кед то помага, чом да нє, алє верим до того же кельо уложиш – тельо ци ше враци. Ириней Барна: Празновирни сом, алє нє до шицкого. Найчастейше ше рушим з места. Верим, алє нє цалком, же ми то вец помогнє. Нє ношим нїч за щесце. Леонтина Штефанко: Нє барз сом празновирна, алє кед ми, наприклад, чарна мачка пребегнє, нє думам же то дацо озбильне, а вец кед ше ми познєйше дацо случи, вше себе думам же то пре тоту мачку... Обично франтуєм кед ше ми случи же прейдзем попод драбинку, лєбо кед ми мачка пребегнє, вообще нє похопюєм озбильно тоти празновиря. Мам щешлїве пенкало з хторим шицко пишем, а од шматох, або дацо як „амайлию”, нє мам.

Мануела Дудаш: Нє верим же дурканє до древа приноши щесце, а число 13 нєщесце. Нє верим же то нєщесце кед ци чарна мачка прейдзе драгу, нє верим анї до того же у завартим отверанє амрелу може начкодзиц, нє патрим до шольки, нє верим до гороскопу – нє верим до тих стварох, бо думам же то празновирє. Моя вира до Бога ми достаточна, бо Бог Любов и Його милосердиє вельке за каждого. Верим до Исуса Христа и Вон ми помага. Нє мам нїч таке цо робим и ношим за щесце, окрем же ше помодлїм и замодлїм Бога най будзе Його воля. Коло шиї знам ношиц ланцущок з крижиком, лєбо пацерки. Тиж так, у торби часто мам пацерки – бо ше дакеди случи нагода же их можем вимодлїц. Михаел Рамач: Нє празновирни сом. Вше кед придзе до такей ситуациї же треба вериц, та верим до себе и науки. Кажди чловек муши вериц до дачого, то нас розликує од животиньох. Нє знам чи то празновирє, алє кед то поєдинцови помогнє же би ше вон лєпше чувствовал, вецка думам же то добре.

MАК 5/2016

~ 11

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// УПЕЧАТКИ ///////// Мартина Надь и Ана Рац Филм „The DUFF”

ПРИЛАГОДЗОВАНЄ ДРУЖТВУ Филм барз интересантни и реални, бо ше таки ситуациї случую и у нєшкайшим чаше у школох. Вельо раз зме вишмеяни од других пайташох лєм прето же зме нє таки як цо им одвитує, и же нє робиме тото цо би вони сцели.

вони три вше дружели и були барз добри пайташки, вона ше вше видвойовала од нїх двох у очох других особох. Нїґда то нє замерковала, док єй Весли нє гварел на єдней журки же є DUFF –„дежурна нєуглядна пайташка”.

Зоз найлєпшима пайташками ше оддалєла, аж и повадзела, бо думала же и вони патра на ню на таки способ, же є лєм DUFF. Удало ше єй буц красша и популарнєйша, бо ю велї особи замерковали, а замерковал ю и хлапец до котрого була залюбена.

Филм „The DUFF” то америцка комедия за тинейджерох. Режирал ю Ari Sandel, а написал Josh A. Cagan. Филм зняти 2015. року. Главни ґлумци то Бянка (Me Vitmen) и Весли (Robi Amel). Вони двойо ше познаю од дзецинства. Як одрастали, з часом ше їх контакт страцел, и престали ше дружиц.

То єй барз завадзало, бо вона то нїґда нє обачовала. Кед обачела же у каждим дружтве постої DUFF, надумала же би ше могла пременїц. Сцела ше баржей уклопиц ґу тому популарному дружтву. Уж длугши час ше єй пачел єден леґинь, и жадала же би ше и вона йому попачела. Замодлєла Веслия же би єй помогнул, прето же вон єдини бул щири зоз ню и гварел єй правду цо други думаю о нєй. През тоти друженя, вони двойо ше зблїжели, алє у явносци ше справовали як кед би ше нє познали.

Медзитим, з часом постала буц нєзадовольна. Видзела же ю людзе любя и дружа ше зоз ню лєм пре тото єй нове справованє и облєканє, а нє пре праву Бянку, таку яка вона у ствари була пред тим. Єдини Весли ю упознал и попачела ше му Бянка, алє тота права, стара Бянка.

Весли, шармантни, зґодни, красни и популарни спортиста у школи. Дружи ше лєм зоз популарнима особами, хтори тиж так красни як и вон. Бянка, цалком иншака. Мирнєйша є, нє така красна и зґодна дзивка. Ма два найлєпши пайташки котри вельо красши по випатрунку од нєй. Гоч ше

12 ~

МАК 5/2016

Вона зрозумела же ше нє вредзи меняц пре дакого лєм прето же биш ше му попачел, бо то вец нє прави ТИ!

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// УПЕЧАТКИ /////////

СИЛА НЄСВИДОМЕЙ ПЕРСОНИ

Ивана Киш Моц автосуґестиї

КЕДИ ДОЗНАМЕ ЖЕ ЧИ ЧЛОВЕК САМ СВОЙ ПАН, ЧИ НА ЙОГО ПСИХИЧНЕ И ФИЗИЧНЕ ЗДРАВЄ УПЛЇВУЄ И ДАЯКА ДРУГА СИЛА? ПОЦЕРПАМЕ ОД НЄСПАНЯ, МИҐРЕНИ, ДАЯКОГО СТРАХУ ОД КОТРОГО ШЕ НЄ МОЖЕМЕ ОШЛЄБОДЗИЦ, МАМЕ ПРОБЛЕМИ ЗОЗ ШЕРЦОМ, ВИДЗИ ШЕ НАМ ЖЕ ОРҐАНИЗЕМ ПРЕПАДА... МОЖЕМЕ СЕБЕ ПОМОГНУЦ САМИ? ОДВИТ ПОСТОЇ – ГЕЙ!

Суґестия, односно автосуґестия прави одвит, а вона нова и стара кельо и чловечество. Нова, прето же потераз нє була виглєдована у науковим напряме, а стара, бо постої кельо и чловеческа файта. Автосуґестия способносц з котру зме народзени, а єй огромна моц, хтору нє мож вимерац, може виволац гевто найлєпше, алє и найгорше у нас. Кед у своєй глави свидомо створиме добру автосуґестию, врацаме себе свой дух.

У нас постоя источашнє два особи хтори цалком розлучени єдна од другей. Обидва су обдарени з розумом, алє док єдна свидома, друга нє, и то причина прецо постоянє тей „другей” особи звичайно остава нєобачлїве. Чловек нє машина и нє програмовани є за совершеносц, алє мож повесц же функционує як балон хторого ше дує. Збера рижни информациї, церпи койцо, настава вельки прицисок и одразу – БАМ! Место... Остава лєм место... Фляша, циґар, отрушини вчерайшого хлєба. Дзе душа? Поциснута є до шлєпого лавиринту и глєда нєпознати виход. Слана капка виполнює його випукани ґамби, смак слизи, горкей слизи. Остава лєм єден алкоголичар у виводзеню його найпрофесийнєйшей точки – шалєносц. Кед одґлуми остатню часц, огорчено будзе надпатрац слику масакру коло себе, но, нє значи же шицко то праве вон поробел. Нє була ту водзаца праве гевта сила нєсвидомей персони?

добру меморию котра нє гриши, а тиж так без нашого знаня реґиструє найдробнєйши факти у нашим живоце. Окрем того, воно лєгко и без одпору прилапює кажду суґестию, а як нєсвидоми дух прейґ мозґу окончує контролу над шицкима нукашнїма орґанами, случує ше насампредз же випатра нєвироятно кед нєсвидоме „вери” же даєден орґан роби добре, воно наисце так будзе и функционовац. Зоз полним правом вам твердзим же ми тот окремни, нєсвидоми дух воламе уображенє и воно нас порушує, нашу роботику и думки, а нє воля. Же би ше шицко тото посцигло, насампредз треба знац же то можлїве (цо векшина нє зна), а потим и познац способ на котри то поробиме. Тот способ барз єдноставни. То исти гевтот хтори без нашого знаня и нашей волї подполно нєсвидомо хаснуєме, алє, нажаль, найчастейше на погришни способ, на свою чкоду. Схопносц довирия же шицко цо подумаме, кед то барз жадаме – можлїве и витвориц, то моц автосуґестиї.

Поровнованє свидомого и нєсвидомого духа указує праве на тото же свидоми дух обдарени з нєсиґурним паметаньом, док нєсвидоми напроцив, ма барз

MАК 5/2016

~ 13

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ ///////// Михаил Рамач и Мая Зазуляк Шах

БАВИСКО ХТОРЕ ТРЕНИРА МОЗОҐ Шах дїйствує на розвой паметаня, концентрацию, швидкосц рахованя, лоґику роздумованя, визуалне виражованє и заключованє. Нєшка є нє таки популарни як скорей, алє виглєдованє указує же на цалим швеце шах бавя коло 550 милиони людзе, а на интернету ше рочнє одбави коло 400 милиони шаховски партиї.

14 ~

После дзевец рокох, у Руским Керестуре од конца марца oзнова постої Шаховски клуб „Русин”, а реґистровани є на инициятиву Михайла Венчельовския, Бориса Варґу и Йоакима Гардия. Вовторками уча дзеци бавиц шах, а штвартками ше зиходза старши, тоти хтори го уж знаю бавиц. Праве того мешаца почали ходзиц и на змаганя.

валал, насампредз за дзеци и младих – гвари Михайло Венчельовски.

– Шицки можу присц бавиц шах, нє муша буц члени Клубу. Вжиме зме орґанизовали турнир же бизме видзели чи єст заинтересованих, а указало ше же єст и вецей як цо зме обчековали. После телїх рокох паузи, озда ше людзе зажадали. Роздумовал сом же наисце чкода же нє маме шаховски клуб, бо трошки нє вельки, а може значиц за

Окрем шаху яки нєшка познаме постоя ище на дзешатки варияциї того бависка. Даєдни ше бави на табли з векшим, або меншим числом польох, з вецей фиґурами, иншакима правилами итд.

МАК 5/2016

Шах ше першираз спомина у 6. вику нашей ери, медзитим, нє мож зоз сиґурносцу повесц же кеди точно настал и одкадз точно походзи. Даєдни виглєдоваче думаю же настал у Индиї и же його назва настала зоз слова „чатарунґа”, цо на литературним индийским язику представя поетски вираз за войско. Тиж постої думанє же приходзи з Китаю, лєбо Штреднєй Азиї.

– Шах тераз нє барз популарни, а нє мож обчековац же би бул популарни кед ше го анї нє популаризує. Нє ма вецей тоту популарносц яку мал седемдзешатих рокох, кед го кажде знал бавиц и знал хто перши на швеце. Нєт го вецей у медийох – визначує Михайло.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ /////////

ПОЗИТИВНИ ДЇЙСТВА И СИМВОЛИКА Спрам податкох з 2010. року до хторих дошол експерт Иван Маркович, на цалим швеце шах бавя коло 550 милиони людзе. У нєшкайшим чаше ше у велькей мири бави на интернету, дзе ше рочнє одбави коло 400 милиони шаховски партиї.

– На интернету єст вельо можлївосци за бавенє, алє думам же го на живо заш лєм лєпше бавиц. Наприклад, на интернету дахто може и спреведац, так же хаснує шаховску програму. Но, з другого боку, на компютеру го мож бавиц гоч кеди. Напредовац у шаху мож з ученьом отвераньох у кнїжкох, опатраньом партийох хтори бавели велемайстрове, а нєшка партиї и отвераня єст и на Ютюбу, дзе можебуц и вельо лєгчейше учиц – дума Михайло.

Кажди бавяч ма по шеснац фиґури, а половка пешаки. Єден бавяч бави з билима, а други з чарнима фиґурами. Шаховски фиґури, окрем краля и кралїци, символую штири роди войска пешадию, конїцу, слони и борбени коч. Така символика ше у велькей мири страцела пре преклади на други язики. Символику пешадиї и конїци и нєшка можеме обачиц, алє слони и борбени кочи нєшка уж нє споминаме у бависку. Индийска фиґура хтора символує слона и нєшка ше у русийским язику так наволує, док у нємецким язику за исту фиґуру постої назва der Läufer цо значи „тркач”, на нашим язику тоту фиґуру воламе ловар. Пременка назви фиґури „борбени коч” тиж интересантна и цалком лоґично тота фиґура ше нєшка вола дзело. Шветова шаховска орґанизация вола ше ФИДЕ (франц.: The Fédération Internationale des Échecs), а скрацено „фи дей”, цо акроним зоз французкого язика. Тота шветова орґанизация иснує од 1924. року и повязує шицки шаховски союзи ширцом швета.

Позитивне дїйство шаху на розвой дзецох школского возросту вецейнїсте, насампредз пре злєпшанє образовних схопносцох. Мож го лєгко уклопиц до образовного процесу, та постал состойна часц школскей програми у вецей як 30 державох у швеце.

– Шах барз хасновити. Добри є за лоґичне роздумованє, за ориєнтацию, за ришованє проблемох, за креативносц, а и математика барз повязана, та и ту може помогнуц. Треба го любиц бавиц. Вон злученє спорту и уметносци. Треба буц сцепрезлїви, сконцентровани, роздумовац, мац добру лоґику, хтора ше з бавеньом и розвива – визначує Михайло. Шах ше бави на табли квадратней форми, хтора ма 64 поля зменююцо офабених з бляду и цму фарбу, звичайно то чарна и била фарба.

MАК 5/2016

~ 15

////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ ///////// Далибор Болдиш Oculus Rift

В И Р Т УА Л Н А РЕ А ЛНОСЦ НО, ВЕЦЕЙГОДЗИНОВЕ РОЗДУМОВАНЄ О ВИРТУАЛНЕЙ РЕАЛНОСЦИ ЯҐБАЧУ НЄ БУЛО ДАРЕМНЕ. ПОД ЧАС НЄСПОДЗИВАНЕЙ ОБЯВИ ИТ ДРУКУ 2012. РОКУ О ПОЧАТКУ ВИРАБЯНЯ ПРОБНЕЙ ВЕРЗИЇ ВИРТУАЛНЕЙ РЕАЛНОСЦИ, ОДНОСНО АПАРАТА ХТОРИ ШЕ ВОЛА OCULUS RIFT, НЇЯК СОМ НЄ МОГОЛ ПОХОПИЦ ЖЕ ЦО ШЕ ТО ПОДРОЗУМЮЄ ПОД „ВИРТУАЛНУ СТВАРНОСЦУ”. Дахто споминал 3D бависка, дахто видео материяли, а дахто instant препасц цалого проєкта in a matter of weeks. Mark Zuckerberg,

16 ~

МАК 5/2016

ґазда Фейсбуку, очиглядно, єдини видзел смисел виртуалней стварносци, та 2014. року откупел фирму Oculus за полни 2 милиярди долари. Гоч як, Oculus Rift вироятно найцикавша технолоґийна новина у тим року. Примена того ношацого 3D дисплея, зоз потерашнїма уж оможлївенима опциями як цо то патренє видео змиста, бавеня бавискох и видео знїмкох у „360 ступньох” технолоґиї, би у єдней хвильки могла мац вельо векшу и значнєйшу примену у будучносци.

3D приказ такого виртуалного змисту нєшка уж ма вельо

публики, а виртуална реалносц то єдна од можлївосцох хтора би могла зєдинїц шицко тото о чим людзе новей ери роздумовали. Кажда апликация, або бависко хторе було розвите за Oculus Rift виртуалну реалносц треба же би була окреме розвита лєм за тоту намену, алє єдноставносц його хаснованя и вельо потенциялних хасновательох значи же ище вельо апликациї и бависка будзе доступне у виртуалней реалносци до конца рока. Беруци шицко тото до огляду, можеме зоз сиґурносцу повесц же ше виртуална реалносц прешири на вельо зложенши ствари як цо виртуалне

////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ ///////// ходзенє по улїцох Париза, преживйованє старих памяткох, препатранє интернету без векших напруженьох и подобне. Ту и там мож чуц подаєден коментар о тим як то же ше на таки єден фалат єдноставней технїки так длуго чекало. Oculus Rift, або виртуална реалносц можебуц звучи як релативно єдноставна ствар, алє ше у самим апарату находзи громаду винїмно квалитетного и комплексного гардверу хтори направени за тоту єдну намену – же би уведол хаснователя до швета виртуалней тродимензийней реалносци. Гоч Oculus Rift ище вше треба надополньовац, уж тераз понука барз квалитетни 3D простор. Понеже инженєре Oculus Rift-а мушели думац на вельо ствари пред тим як вообще видали демо верзию виртуалней реалносци, од 3D звука, по саму проєкцию слики и навиґациї апарату, вец нє чудне же ше тельо длуго чекало на таку иновацию, алє наглашели же ше на квалитет и хвильки за паметанє дзекеди наисце длуго чека. Основни напрям по хторим рушела тота нова технолоґия то креированє 3D бавискох. Же креированє такого змисту, поготов у 3D реалносци Oculus Rift околїска наисце чежке и компликоване, гутори и тото же громаду формули и алґоритми за бависка треба же би робели так же би спреведли хасновательово око же 2D слика приказана на екрану Oculus Rift-а у ствари 3D слика. Потераз направене лєм коло 30 бависка хтори можлїве бавиц у виртуалней реалносци.

Же би Oculus Rift препознал вашу позицию у виртуалним 3D швеце хаснує ше апарат за провадзенє, хтори би у каждей хвильки мал стац опрез вас. У каждим апарату ше находзи окреме направена матична плоча, хтора ма у себе АРМ процесор и контролни чипи за ЛЕД екран. Попри того, у апарату ше находзи и такволани АРТ (Adjacent Reality Tracker) хтори обєдинює маґнетометер, жироскоп и мерач швидкосци, хтори ше медзисобно комбиную же би цо прецизнєйше одредзели дзе ше апарат находзи у шицких трох димензийох. Тота технолоґия ма можлївосц детектовац и найменши рух глави, и шицко тото роби коло 1000 раз у секунди. Екран Oculus Rift-а ма можлївосц витвориц нєвироятну резолуцию 2160 x 1200 за обидва ока. Велька громада податкох нєпреривно кружи помедзи апаратом за провадзенє, самим ВР апаратом, рахункаром и його апликациями, цо за резултат дава барз швидки и прецизни приказ 3D слики. Нїч од того би нє було таке реалне кед би нє було провадзене зоз прецизним звуком хтори у Oculus Rift-у тиж направени у 3D технолоґиї. Хаснуюци апарат за провадзенє и АРТ, хаснователь наисце, зоз Oculus Rift-ом ма упечаток яґод кед би ше рушал през тродимензийни швет слики и звукох.

контролер джойстик за бавенє бавискох, хтори би требал унєсц интересантне искуство у бавеню 3D бавискох.

Oculus Rift би могол порушац огромну револуцию у приказованю 3D змистох и дожицох у патреню филмох. Тоту идею одкупел Фейсбук, хтори, наздаваме ше, нє будзе хасновац Oculus Rift за приказованє рекламох. Знаме же виртуална реалносц єдна идея хтора нє коштала мало, а хтору було ище чежше направиц, алє нє знаме ище же як ше то виплаци. Уж як будзе, мало тих хтори себе нїґда нє задумовали у виртуалней реалносци. Гоч шицко тото цо векшина з нас могла задумац о виртуалней реалносци ище вше лєм фантазия, можеме повесц же Oculus Rift єден з важних крочайох у розвою модерней технолоґиї, и драги ґу хторей чежиме.

Но, то нє шицко, коло горе спомнутих опцийох, инженєре ше намагаю направиц и даскельо додатни опциї за своїх хасновательох. Єдна з нїх и апарат наволани Oculus Touch.

Oculus Touch то свойофайтови

MАК 5/2016

~ 17

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// УПОЗНАЙ СЕБЕ ///////// Шицки задатки мож найсц у Збирки задаткох зоз руского язика за закончуюци испит у основним образованю и воспитаню за школски 2015∕2016. рок. У Збирки то задатки под числом 55, 57, 61, 87, 89, 236, 363, 136 и 148.

Ана Римар, мастер професор руского язика и литератури Задатки з руского язика и литератури

1. У каждим виреченю єст по два правописни гришки. Препиш виреченя так же би були написани правилно. а) Кедже запожнїш, нєбудзем це вецей чекац. б) Нї хто ше з тобу нєсклада.

2. Шлїдуюци розламки напиш зоз словами. а) 2∕4 б) 3∕8 в) 7∕3 г) 3∕5 3. Напиш форму императива за другу особу множини од дїєсловох биц, будзиц, вариц, врец. Императив 2. особa множини а) биц б) будзиц в) вариц г) врец 4. а) Слова котри розлично глаша, а исте знача то: б) Слова котри розлично глаша, а процивне знача то: в) Слова котри исто глаша, а розличне знача то: 5. Дати пейц нєзависно-зложени виреченя. Одредз їх файту и напиш на линиї число виреченя.

1. Хвиля барз бридка: раз пада диждж, раз дує витор.

2. После змаганя шицки ше розишли, лєм Мирко остал шедзиц на лавочки.

3. Наишла миша, вишла лєвови на главу и пребегла прейґ нього.

4. Мал карту за концерт, а заш лєм нука нє могол войсц.

5. Вон виробел шицки задатки и вшелїяк достанє добру оцену. а) составне б) заключне в) виключне

18 ~

МАК 5/2016

г) процивне ґ) роздзельне

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// УПОЗНАЙ СЕБЕ ///////// 6. Одредз чи слово написане точно, чи нєточно, так же до таблїчки положиш знак *. До трецей колони напиш правилну форму.

точне

нєточне

правилно написане слово

карпацки свидоцтво прецидатель оцадзиц оцудзеносц оценїц 7) Дополнї виреченя. Направ розлику медзи „буц” и „будз”. Дати виреченя у хторих треба дописац або „буц”, або „будз”. а) Можеш ________ весели, алє _________ и пристойни. б) Престань __________ завидни, алє __________ вредни на роботи.

8) За народни приповедки характеристичне: а) спадаю до усней традициї б) часто починаю так: „Бул раз єден...”, „Жил раз єден...” в) мено и презвиско автора приповедки познате г) преношели ше з колєна на колєно ґ) през длуги час ше нє меняли, записани су у жридловей форми Заокруж букви опрез точних твердзеньох.

9) Заокруж букву опрез точних одвитох.

1. Першу кнїжку на руским язику написал:

а) 1904. року б) 1905. року в) 1906. року г) 1907. року

Точни одвити:

2. Перша кнїжка на руским язику вишла:

1. а) Кед же запожнїш, нє будзем це вецей чекац. б) Нїхто ше з тобу нє склада.

2. а) два штварцини (нє два четвртини); б) три осмини; в) седем трецини; г) три пиятини (нє три петини) 3. а) бийце; б) будзце; в) варце; г) врице 4. а) синоними; б) антоними; в) гомоними 5. а) 3; б) 5; в) 2; г) 4; ґ)1 6. Слова свидоцтво и оценїц точно написани, а слова карпацки, прецидатель, оцадзиц, оцудзеносц нє написани точно. Треба написац карпатски, предсидатель, одцадзиц, одцудзеносц.

7. а) буц, будз; б) буц, будз.

8. а) спадаю до усней традициї; б) часто починаю так: „Бул раз єден...”, „Жил раз єден...”; г) преношели ше з колєна на колєно 9. 1. б) Гавриїл Костельник; 2. а) 1904. року

а) Гавриїл Надь б) Гавриїл Костельник в) Юлиян Тамаш г) Михал Рамач ґ) Микола Кочиш

MАК 5/2016

~ 19

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// КУЦИК СОВИТОХ /////////

КВИЧАЦИ ФАРБИ, МАТ, „БАЛЕРИНА” НОХЦИ... Прешла жима и час кед ше найбаржей ношело червену фарбу нохцох, як и шльокици и циркони през новорочни швета. Тераз, вяри и влєце, популарни квичаци, флуоресцентни фарби, як наприклад целова, желєна, жовта, мескова... Мода ше барз швидко меня, та з тоту пременку приходза и нови идеї хтори мож найчастейше найц на интернету.

– Окрем квичацих фарбох, и тераз досц популарни шльокици и циркони, алє нє треба з нїма превершовац. Остатнї час у тренду и мат нохци, нє швицаци, а тиж так и омбре, односно кед єдна фарба преходзи до другей, як и анимал принт – гвари Таня Бабинчак, хтора коло два роки кладзе ґел на природни нохци, вилїва их и украшує. Французки маникир вше популарни прето же вон и за шветочнєйши и за спортски вариянти, а тиж так и коцкаста форма нохцох.

20 ~

МАК 5/2016

Кристина Гайдук Идеї за украшованє нохцох

– Углавним тераз дзивки правя кратши нохци, же би ше им нє поламали и же би могли з нїма и дацо робиц. Алє, розликує ше длужина яку дзивки сцу вжиме и влєце – през лєто углавним длугши – гвари вона и додава же окрем вше популарней коцкастей форми нохцох, тераз у моди и заокруглєна, як и „балерина” нохци, хтори випатраю так як балетанка хтору ноша балерини, коцкасто, алє вше на узше. Як гвари, шпиц ше тераз уж страцел, а бул популарни прешлого року.

– Думам же ше дзивчатом швечи же би у штреднєй школи почали ходзиц „на нохци”, алє ходза и младши. Младши воля анимал принт, дацо рисоване, а старши єдноставнєйше и лєм даяки деталь – обачує Таня. Таньово муштериї тераз вше баржей кладу ґел на свойо нохци, а и сама Таня гвари же то лєпше як вилїванє, прето же ше вец нохци нє так ламу и длужей стоя.

– Гоч вилїваю, гоч кладу ґел на свойо нохци, на корекцию треба ходзиц одприлики на кажди штири тижнї – додава вона. Понеже пошвидко буду матурски вечари, Таня препоручує фарби нохцох хтори ше складаю ґу облєчиву и даяки деталї.

– Тим младшим, кед же уж „робя нохци”, препоручуєм можебуц французки маникир, лєбо даяки кремово ниянси. Мнє ше баржей пачи кед фарба ускладзена зоз шматами, алє завиши од смаку – совитує вона. Тиж так, кед сцеце же би вам нохци були твардейши, же би ше нє ламали и нє квитли, Таня препоручує же их треба мачац до руменцовей чаї, лєбо помасциц по нохцох змишани цукер и мед, хтори треба най одстої, а потим тиж добре кед ше их умиє у руменцовей чаї.

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// КУЦИК СОВИТОХ /////////

НИЯНСОВАНЄ ВЛАСОХ, РИЖНИ ДЛУЖИНИ, ВАРҐОЧИ, „ЛОКНИ”...

/////Жана ////////////////Жилник, ///////////////////////фризерка //////////////////////////////////// /////////Фризури ///////////////////////////////////////////////////////////////////////

ПРИБЛЇЖУЄ ШЕ ЛЄТО, А З НЇМ И МАТУРСКИ И АБСОЛВЕНТСКИ ВЕЧАРИ, ЯК И СВАДЗБИ ХТОРИ МАМЕ НАЙВЕЦЕЙ У ТИМ ЧАШЕ. ГЛАВНА НАША ДЗИВОЦКА БРИҐА − ЖЕ ЦО ОБЛЄЧЕМЕ И ЯКУ ФРИЗУРУ НАПРАВИМЕ. ТОТО ЦО ОСНОВНЕ ЗА КРАСНУ ФРИЗУРУ ТО ЗДРАВИ И ДОПАТРАНИ ВЛАСИ, А ШИЦКО ДРУГЕ, ЗОЗ ДАКУС МРИЇ, МОЖ РИШИЦ. Най почнєме од фарби власох. Добре тото же тераз допущене скоро шицко, окрем вельких пременкох у фарби, цо значи же типични омбре вецей нє у моди, праве пре вельку розлику у двох фарбох. Допущене ниянсованє власох, лєбо даяки прамени, алє шицко приблїжно вашей фарби власох. Кед слово о тим же чи пущац власи, чи ше стригац кратше, чи на ступнї, чи ровно, можеце як сцеце, шицко ше ноши. За каждодньову вариянту можеце плєсц рижни файти варґочох, хтори и практични, и розбиваю монотонию обичного завязаного „репа”. Так же ту маце

и на розуме же нє треба же бисце глєдали даяки озбильни контї з локнами, як цо ноша млоди. Єст и други и иншаки, прилагодзце их ґу вашим роком и нагоди. Аж и длуги власи, вифенирани лєм на ровно, зоз даяку прикраску можу випатрац наисце крашнє и елеґантно. Тиж так, скоро каждей фризури можеце дац ориґиналнєйши випатрунок зоз даяким варґочом.

подполну шлєбоду, вибор на вас остава. Рихтаце ше за матурски, лєбо абсолвентски вечар, углавним барз важну подїю у вашим живоце, и роздумуєце цо поробиц з власами? Можем вам повесц же ше вше пробуйце порадзиц з вашим фризером. Ми ше, наприклад, вше питаме цо облєкаце же бизме на тот способ дали даяку суґестию. Наприклад, кед вам сукня заварта и закрива вам плєца и шию, вец би добре було же бисце дзвигли власи, же би вам твар пришла до вираженя и обратно.

Барз популарни и опущени, дакус бурави контї и рижни фризури того типу, хтори каждодньово можеце видзиц на телевизиї и у маґазинох. Медзитим, майце на розуме и тото же таку фризуру дакус чежше направиц, а и барз можлїве же вам ше швидко и розпаднє, а то бисце сиґурно нє любели. Можлївосци єст барз вельо, а на вас остава же бисце роздумали, вибрали и порадзели ше зоз вашим фризером цо за вас найлєпше, же бисце на матурским, абсолвентским вечаре, лєбо свадзби, окрем шмати, були цалком задовольни и зоз фризуру.

„Локни” вше популарни, алє майце MАК 5/2016

~ 21

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// НАПРАВ САМ ////////// Биляна Дудаш Фейсбук: Biljina svaštaonica

БРОШ Потребне: – Орґандин (або даяки материял котри у себе ма синтетику) – Ножнїчки – Шаблон з паперу – Ґомбошка з главку – Швичка – Основа за брош (капчаца ґомбошка) – Игла и цверна – Украси, або даяки перли

Перше направиме шаблон з паперу. Велькосц шаблона завиши од того кельо сцеме же би нам бул вельки брош. Треба же би шаблон мал фурму круга (можеце описац погар кед нє маце циркель). Потим поскладаме наш материял так же бизме одразу штригали вецей фалати круга.

Шаблон зоз ґомбошку заквачиме на поскладани материял, же би нам нє „сцекал”, бо орґандин досц шлїзки. Виштригнєме кельо сцеме же би наш брош мал пасма (поведзме 8 круги).

Конци круга спалїме на пламеню швички, меркуюци же бизме нє запалєли наш круг. Треба лєм конци материялу спалїц, же би ше нє парали.

Кед спалїме шицки конци на кругох, складаме єден на други и прешиваме зоз иглу – на заднї бок броша пришиваме капчацу ґомбошку...

...а на преднї бок можеме пришиц, або прилїпиц рижни прикраски.

22 ~

МАК 5/2016

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ВЛАСНИ ПЕЧАЦ ///////// Универзум творя числа. Твоя висина, адреса твоєй бувшей дзивки, шицко то образци. Шицко ма вязи єдно з другим. Правилна комбинация числох може одомкнуц шицки тайни вселени. Може аж и врациц дакого зоз швета мертвих.

ШВЕТ ДУХОХ

Пекельни конари моцно сцискали аґента Ґерия Каунта и священїцу Хеиду. После длугого випитованя, священїца одкрила чарному маґови маґичну комбинацию числох, хтору вимагал. Намира чарного маґа була же би зоз швета духох врацел свою жену. Док була жива, була то барз моцна босорка и приношела людзом вельо церпеня, пред тим як ше аґенти Универзалного порядку постарали за ню. По конкох напущеного манастира роширела ше хоро желєнкава моква. Швет духох нєдзечнє виполнює вимоги безочних смертельних людзох. Безживотни висланїки Поджемя теди пришли же би одведли злого чаривнїка. Безуспишно волал своїх слугох же би му помогли. Патрел як ше пред його очми претваряю до хробакох и мишаю ше з габу других напаснїкох, инсектох и стоногох, хтори почали виходзиц з каждого отвору – як цо то вше кед ше збию два швети. Ґери обачел же конари хтори го тримали поставаю вше слабши и якошик ґумасти. Удало ше му потаргац их и теди чул крик за хтори нїяк нє могол одгаднуц одкаль приходзи. Бул нєприродни и нєлюдски, як кед би приходзел з даєдного другого боку реалносци. Нє трацел час, зґрабел Хеиду за руку и обидвойо сцекли до ноци.

Любел бим. Наисце. Дала сом му погришну комбинацию числох. Алє драга аґента, драга Була то наша єдина шанса. Ґери, знам осаменїка. Ми нє ступаме до же аґенти Универзалного шора и Нин’ґу вязох и нє снуєме фамелиї. священїци ридко ступаю до вязох. Заш лєм, На швеце ище вше єст ми можеме буц вєдно. Охабме шицко за превельо зла, и кед го ми собу, шицку борбу и церпеня. Будзме вєдно! нє одклонїме, хто то вец пороби место нас?

Душан Дурман

MАК 5/2016

~ 23

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// ВЛАСНИ ПЕЧАЦ /////////

24 ~

МАК 5/2016

Фотоґрафия як гоби Йован Живкович зоз Руского Керестура, тогорочни матурант у штреднєй музичней школи „Петар Коньович” у Зомборе. Свойо школованє би любел предлужиц на Академиї уметносцох, алє нє на напряму за фотоґрафию, прето же примаци испит вимага рисованє, а вон ше у тим нє пренаходзи. Жада ше и надалєй усовершовац, и виглєдовац нови рухи вязани за тоту уметносц. Од мая 2014. року ше интересує за фотоґрафию, и перши слики зазначовал зоз мобилним телефоном. У Зомборе, у новембру (2014.) участвовал на конкурсу, дзе 12 найлєпши авторе достали безплатни дводньови курс о фотоґрафиї, и ту вельо научел. Найволї фотоґрафовац природу, прето же так источашнє виглєдує швет коло себе. Любел би ше и професийно занїмац зоз фотоґрафию, поготов як даяки фотоґраф за „Националну ґеоґрафию”, дзе би могол вельо путовац. На фотоґрафиї ше му пача моцни фарби и вельки контраст.