MAK 5/2022

ЦО ВИБРАЦ: ПРАВО, ИТ, МЕДИЦИНУ, ЧИ ДАЦО ДРУГЕ? БАСИСТА АЛЕКСЕЙ ВИСЛАВСКИ КЕД ДЗЕЦИНСКИ СОН ПОСТАНЄ СТВАРНОСЦ

Фото: Андреа Новак Мултимедиялни часопис за младих / число 5 / май 2022 / цена: 100 динари

ЗМИСТ У ФОКУСУ 03 Конкурс Роботного цела за младих 04 С. Планчак и М. Надь: Штреднї школи и факултети МАК-ОВ КОЛАЖ 08 Л. Вереш: Розгварка А. Виславски ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА 10 К. Афич: Коментар

ЗОЗ ПРЕДПЛАТУ НА МАК ДАРУНОК ДВА КНЇЖКИ Хто ше у 2022. року предплаци на наш часопис МАК, достанє як дарунок два кнїжки – Себастияна Нярадия „Инисур – рика княза” и „Дньовка – два декади 1998-2017: Зборнїк литературних и визуалних творох”, лєбо Сашу Сабадоша „Дармоєди” и „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох”.

ЯЗИЧНИ АЛАРМ 11 Б. Хома Цветкович: Майски поради РУСИНИСТИКА И Я 12 МАК-ова редакция: Дзе су и цо робя ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Д. Болдиш: Фалшиви вистки СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 Я. Хома: Шветови куп у фодбалу 2022 МАК-ОВО 50 РОКИ 18 M. Зазуляк Гарди: Розгварка С. Шовш АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: „Rusyn Literature Society” ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У 22 М. Планкош: „Pig” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Н. Горняк: Проза 24 Проєкт „Учите русински са нама”

МАК Мултимедиялни часопис за младих

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com

Дизайн и компютерски обробок: Аня Гудак

Число 5 май 2022 Директор: др Борис Варґа

2

\\\ МАК 5/2022

Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Нови початок” Авторка фотоґрафиї: Андреа Новак

Рочна предплата на МАК 1 000 динари. Яв ше нам до поруки на Фейсбуку (MAK MAGAZINE), Инстаґраму (mak.magazine), лєбо на мейл (mak.magazine@gmail.com). Хто виплацел за тот рок предплату на МАК, лєбо ше предплаци и виплаци ю, може купиц „Мацерову руску кухарку” по туньшей цени – за 1 000 динари (порядна цена 1 500 дин.). МАК чека и нових сотруднїкох, та хто сце писац тексти за наш часопис, обявйовац свою литературу, фотоґрафиї, лєбо други твори, може ше явиц на уж спомнути способ.

#читаймак #читайпоруски

Видава НВУ „Руске слово” Футожска 2/ІІІ 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Конкурс за софинансованє младежских проєктох у рускей заєднїци – 2022

ПРОЄКТИ УНАПРЯМЕНИ НА РУСКУ ЗАЄДНЇЦУ И МЛАДИХ У НЄЙ Роботне цело за младих Националного совиту Руснацох 27. априла розписало Конкурс за софинансованє младежских проєктох у рускей заєднїци – 2022, хтори отворени по 26. май, а резултати мож обчековац од 5. юния.

Як наведзене, конкуровац можеш ти и твоя екипа, дружтво з класи, пайташе, колеґове, културно-уметнїцке дружтво, нєвладове здруженє, лєбо було хто за кого думаш же би сцел/а допринєсц рижнородносци активносцох при младих. Условиє же бисце мали од 15 до 35 роки, же би вас було найменєй тройо, та же би ваш проєкт бул унапрямени на руску заєднїцу и младих у нєй. Теди поставаце тим хтори ше може приявиц на конкурс. Проєкти треба же би були зоз обласцох култури, образованя, информованя, лєбо службеного хаснованя язика и писма. Кажди проєкт треба же би бул приявени спред даєдного формалного здруженя, културно-уметнїцкого дружтва (КУД), лєбо нєвладовей орґанизациї (НВО). Єдно формалне здруженє, КУД, або НВО можу приявиц найвецей три проєкти по конкурсним термину. Приявни формулар мож найсц на сайту rusini.rs, хтори треба пополнїц и послац у електронскей форми на адресу rcmladez@ gmail.com, лєбо у писаней форми на адресу Националного совиту: Фрушкогорска 64, 25233 Руски Керестур. Цали конкурс мож найсц тиж на сайту Националного совиту Руснацох – rusini.rs

МАК 5/2022 ///

3

У ФОКУСУ

Сара Планчак и Марина Надь Штреднї школи и факултети

ПРАВО, ИТ, МЕДИЦИНА, ЧИ ДАЦО ДРУГЕ? После законченя основней, односно штреднєй школи приходзи час же бизме ше одлучели на дальши крочай у наших животох. Даєдни млади нам виприповедали як випатра їх школованє, алє и упис на одредзени ступень школованя, а їх совити можебуц помогню тим хтори ше ище нє опредзелєли кадзи далєй.

ФАКУЛТЕТ Остатнїх рокох, найперспективнєйши напрями на факултету при младих то ИТ, правни, або медицински. Од того за хтори ше факултет опредзелїме найчастейше завиши наша робота у дальшим живоце. Прето, мушиме роздумац чи наисце жадаме препровадзиц живот на тей роботи и остац одлучни при нашим виборе.

виборе. Пред тим як сом одлучела же ше упишем на факултет праве у Беоґрадзе, консултовала сом ше з людзми хтори студирали у Новим Садзе, алє и у Беоґрадзе, и опредзелєла сом ше за Беоґрад. Перше цо ми прицагло увагу то примаци испит, на хторим вельо векша конкуренция и хтори чежши – покладало ше вецей предмети, алє и материя була вельо обсяжнєйша. То ме барз зацикавело и сцела сом видзиц чи можем попри такей конкуренциї перше уписац, а потим и остац на факултету. Тиж так, Беоґрадски универзитет понука вельо векши можлївосци под час студираня, алє и после, понеже ше шицки верховни шедзиска институцийох хтори мнє важни находза праве там. Чули зме же правни факултет єден з найчежших, а Йована нам потолковала чи то наисце так.

Йована Ноґавица зоз Руского Керестура ище у основней школи знала же жада студирац право. Нє було єй чежко уписац ше, понеже, як гвари, мала добре пред’знанє и зоз основней школи, алє и зоз нашей Ґимназиї, хторе єй послужело и у дальшим школованю.

– Право ми ше одвше пачело, гоч сом ище вше нє знала яке воно барз обсяжне, алє цо вецей учим и упознавам ше з нїм, вше баржей ше ми пачи, а цо найважнєйше, пренаходзим ше у нїм, точнєйше, вше сом сиґурнєйша же сом нє погришела при

4

\\\ МАК 5/2022

– Правни факултет нє чежки кельо материя хтора ше на нїм виучує обсяжна. Случовало ше же сом рихтала менши испити хтори мали коло 400 боки, алє и тоти обсяжнєйши, дзе сом ше рихтала зоз кнїжки хтора ма 1 200 боки. Прето нє досц лєм розумиц материю, алє треба учиц поряднє же би ше шицка материя „злєгла”. Затераз сом шицко поряднє положела, а попри тим и робим, виходзим и дружим ше, а на концу дня ми остава часу за себе, цо указує же факултет можебуц кус чежши, алє зоз добру орґанизацию мож шицко.

У ФОКУСУ

ше уписал, а тераз же бим закончел факултет и здобул цо векше знанє хторе будзем применьовац. Нє жадам ше преобтерховйовац зоз оценами, цалком сом задовольни и зоз минималну оцену, найважнєйше ми розумиц и створиц себе даяку задумку о тим як ше одредзене поняце применює у живоце. Факултет то нє лєм сухе ученє теориї и познєйше применьованє у пракси, алє и єдно вельке друженє, хторе остава за цали живот.

Иґор Варґа зоз Руского Керестура нє знал цо жада уписац, алє на концу нє побановал и вибрал напрям зоз хторим уж бул и упознати.

– Кед сом закончовал Штредню технїчну школу у Кули, напрям електротехнїчар автоматики, нє знал сом цо жадам предлужиц студирац. Напрям хтори сом уписал вибрал сом прето же мал найвецей предмети хтори ме зацикавели, понеже сом уж бул упознати зоз нїма, прето же сом их виучовал у штреднєй школи. Уписал сом на ФТН–у машински напрям, енерґетику и процесну технїку. Примаци испит сом нє прилапел озбильно и нє рихтал сом ше интензивно, робел сом задатки зоз збирки хтору сом нашол на интернету, аж сом анї нє поробел шицки хтори сом думал же поробим. Дакус сом ше опар на щесце, дакус на здобуте знанє зоз штреднєй школи, алє тоти два часци ше цалком добре поскладали, та сом и уписал жадани напрям и „упаднул” на буджет. Пред’знанє сом мал нє лєм зоз математики хтору сом покладал, алє и зоз даяких фахових предметох, аж сом на даяки испит виходзел операюци ше лєм на штредньошколске знанє. Иґорови найважнєйше же би здобул знанє хторе будзе применьовац, алє и же би отримал контакт зоз товаришами зоз хторима каждодньово препровадзує час.

– На початку ми бул циль же бим

Даниєла Горняк зоз Коцура ходзи до Медицинскей школи и жада ше уписац на Медицински факултет, напрям фармацеут. Виприповедала нам як ше пририхтує.

– За тот напрям ше рихтам уж штири роки у школи, алє тераз на концу рихтам саму математику и хемию, цо и будзе на примацим испиту. Тоти предмети рихтам од октобра зоз професорками хтори ми тримаю приватни годзини. Ходзим два раз, лєбо аж и три раз тижньово, понеже єст вельо материї и идзе досц швидко. Од литератури хаснуєм два збирки задаткох и два теорийни кнїжки зоз хемиї, а зоз математики, тиж, хаснуєм два збирки. Мушим припознац же рихтанє за примаци испит барз напарте и барз вельо труду треба уложиц попри шицких других обовязкох. МАК 5/2022 ///

5

У ФОКУСУ

можу буц напарти, дакеди и безобразни, нїґда нє буду пакосни як цо може буц одроснути чловек. З часом сом полюбел роботу з дзецми и наздавам ше же ше моя задумка и витвори.

ШТРЕДНЯ ШКОЛА Найчастейше виберани штреднї школи то медицинска, або електро школа, зоз хторима такой по законченю углавним мож достац и роботу. Медзитим, даєдни млади ше опредзелюю и за нєкаждодньово напрями. Лазар Дьордєвич зоз Руского Керестура ше после Ґимназиї нє пренашол нїґдзе, та нашол роботу. Виприповедал нам як то випатрало и цо вон наисце жада.

– Накадзи сом закончел штредню школу, накарадно и онлайн, надумал сом же пойдзем робиц и же ше нє предлужим школовац. То шицко було цалком у шоре, вошол сом до рутини, звикнул сом ше ставац рано, роботу сом любел. Медзитим, помали сом вошол до монотониї, кажди дзень ми бул исти, а понеже сом робел и сцел пошвециц час и себе, нє мал сом часу за товаришох. Єдно рано пребудзела ме думка „Чи наисце сцеш буц цалу младосц на релациї дом – робота, кед тераз нє вихаснуєш нагоду „висц” зоз Керестура нє будзе то нїґда.” На щесце, або нєщесце, после пол рока ме одпущели, нє сцел сом пойсц индзей глєдац роботу, та сом похопел же ми факултет нєминовни. Нормално, нє знал сом цо уписац, совити сом доставал, алє нїхто нє може знац цо наисце жадам и чому можем пошвециц сто одсто себе. После препровадзеного часу у пренаходзеню себе, хтошка ми препомнул Педаґоґийни факултет у Зомборе. Перше сом нє бул таки сиґурни, заш лєм робота зоз дзецми велька одвичательносц. Почал сом бешедовац и совитовац ше зоз учительками, ходзиц на друженя пиятками и похопел сом же гоч яки дзеци

6

\\\ МАК 5/2022

Матей Шепински зоз Руского Керестура закончел Машинску школу у Новим Садзе, напрям шлосер – заварйовач.

– До тей школи сом ше уписал лєм прето же сом сцел праве тот напрям. Найбаржей ме прицаговало тото же можем инженєрски рисунок направиц най будзе реални. После тророчного школованя сом такой достал роботу, понеже сом добре звладал технїку роботи на пракси. Понеже мой напрям дуални, праксу зме мали часто – у першим року раз у тижню у школи зоз професорами, у другим два раз, док у трецим три раз у єдней приватней фирми у Новим Садзе. Гоч кельо сом уживал у Новим Садзе, гоч зоз товаришами, гоч у роботи, Керестур ме баржей прицаговал – нєт нїч лєпше як виспац ше у своєй посцелї.

У ФОКУСУ

ми отворел нови можлївосци за роботу, понеже учиме и други конари ґеодезиї. Упознаваме ше зоз нову технолоґию хтору ше применює у науки и рижнима програмами за програмованє и рисованє на рахункарох.

Даяна Рац зоз Руского Керестура закончела Технїчну школу „Милева Марич – Айнштайн” у Новим Садзе, напрям ґеодетски технїчар – ґеометер. За тот напрям ше зацикавела понеже ю прицаговало дацо нєзвичайне, цо потеди ище нє видзела, а тиж так и любов ґу математики.

– Од початку ми ше пачела робота котра нє вязана за єдно место, теренска и канцеларийска робота. У ґеодезиї єст вельо роботи на терену, дзе ше збера податки хтори ше познєйше обрабя у канцелариї на рахункару. На самим початку школованя було ми дакус „чудне”, понеже сом ше нїґда нє стретала зоз тим поняцом, а анї поступком самей роботи. Медзитим, як зме учели вше вецей нови ствари, а тиж так и ходзели на праксу до ґеодетских фирмох, вше баржей ше ми пачела и похопела сом же єдного дня сцем робиц тоту роботу. На початку ми було чежко прето же ми шицко було нове. Слухала сом и учела ше на нємацеринским язику, окружовали ме нови особи и барз ми хибел дом. Медзитим, як час преходзел, звикла сом ше на таки способ живота, здобула велїх нових товаришох, ходзела на рижни збуваня и видзела нови ствари хтори ми оможлївел вельки город, а тиж так сом и постала самостойнєйша. Школованє сом предлужела на Факултету технїчних наукох, тиж у Новим Садзе. Факултет

Мирослава Колошняи зоз Вербасу закончує осму класу и жада ше уписац до Ґимназиї „Жарко Зренянин” у Вербаше. Попри Ґимназиї, интересує ю и Медицинска школа за козметичара у Новим Садзе.

– За Ґимназию сом ше опредзелєла понеже сом ище нєсиґурна цо бим любела робиц, а понеже плануєм предлужиц свойо школованє и жиєм у Вербаше, Ґимназия добри вибор. Тиж так, даскељо товарише зоз моєй класи жадаю уписац Ґимназию и жадам же бизме ше шицки уписали и були вєдно у класи, предлужели ше и надалєй дружиц. Наздавам ше же ше ми поспиши уписац до школи до хторей жадам, понеже сом потераз каждого року мала одлични просек, цо ма вельку предносц, алє ше пририхтуєм и за державну матуру. Пририхтуєм ше так же ходзим на приватни годзини, а тиж так, у школи и дома робим тести и повторуєм ґрадиво хторе зме учели од пиятей класи. МАК 5/2022 ///

7

МАК-ОВ КОЛАЖ

Лидия Вереш Розгварка зоз Алексейом Виславсковим зоз Дюрдьова, членом бенда „Prljava Frekvencija”

Є Н А Т С О П Н О И С К С Н И Ц Е З Д К ЕД С Т В А РН О С Ц У нєшкайшим чаше велї знаю повесц же терашнї ґенерациї младих знаю лєм за турбо фолк и же „Цеца и Сека” єдине цо любя. Кед дакус лєпше поопатраме, на шицки боки нам ше пласує комерцияла и мало єст таких котри „вискакую” зоз рамикох. Же кажде ма право на свой вибор указую пейцме леґинє, котри за себе любя повесц же граю универзални рокенрол за возрост од седем до сто седем. Бенд „Prljava Frekvencija” настал у авґусту 2020. року. То рокенрол бенд чийо члени приходза зоз рижних крайох, позбераних у Новим Садзе.

– Позберали зме ше коло подобней идеї. Нашли зме ше у чаше дзе музика вєдно зоз текстами писньох, як сущносц истей ровна нули. Кажде з нас ма цошка цо бенду дава „душу”. Члени того бенду то Ваня Шупут (вокал), Радован Максимович (провадзаца ґитара), Владимир Мереи (главна ґитара), Алекса Николич (бубень) и я (бас ґитара) – толкує Алексей. Длуго ше нє могли згвариц як ше бенд будзе волац. Кажде мал свою идею. Наш собешеднїк гварел же праве вон дал назву „Prljava Frekvencija”, як бависко зоз словами.

– Кажде у бенду ма свою улогу. Влада нам, наприклад, задлужени за скоро кажду писню. Його способ граня ґитари найбаржей здабе на John Frusciante– ов (ґитариста зоз америцкого бенду „Red Hot Chili Peppers”). З другого боку, я барз добри у jamming sessions, односно у сесиї граня на празне, то єст кед треба грац по слуху. Тиж так, найшвидши сом у здумованю нових идейох– гвари Алексей. Бенд потераз ма 12 авторски шпиванки, а два синґли уж вируцени на шицки стриминґ платформи. Їх перша писня „Ти си” вишла початком рока, а друга, „Можда”, вишла у марцу. Обидва писнї пошвидко нашли свойо место у шерцох публики. Позитивни коментари лєм сциговали, як за музику и текст, так и за спот за котри велї гварели же є праве ошвиженє. Фото: Алекса Крайнович

8

\\\ МАК 5/2022

– Затераз реакция публики барз добра. Кед маме наступи, енерґия котру даваме публики нам дупло

МАК-ОВ КОЛАЖ

врацена. Публика люби як граєме, а поготов любя Ваню, бо леґинь наисце ма праву сценску енерґию. Нєдавно зме завжали дзешате место у емисиї „Хит четвртка” на Радию 202, цо нам лєм гутори же наша робота припозната – толкує наш собешеднїк. Знаме шицки як чежко ускладзиц роботу зоз приватним животом, алє кед ше сце, шицко мож. Проби бенду маю кед влапя шлєбодного часу, алє ше намагаю же би то було раз, лєбо два раз до тижня, же би ше отримал континуитет.

– У маю и юнию маме даскельо заказани концерти. Будземе 17. юния наступац у Младежским центру СК13 у Новим Садзе, познатшим под назву „Чарна хижа”. Тиж так, треба почац знїманє самого албума, алє помали, єдно по єдно. Шицки информациї вязани за нашу роботу и наступи мож найсц на профилох бенду на дружтвених мрежох, на нашим ФБ боку „Prljava Frekvencija” и на Инстаґрам налогу @prljava_frekvencija.

Mушим надпомнуц же обидва нашо писнї мож найсц на Ют’юбу – визначує Алексей. Попри тим же є член бенду „Prljava Frekvencija”, Алексей роби и як тон майстор у бенду „Nemi pesnik”.

– Як тон майстор сом робел и скорей. Тото искуство ми нє помогло тельо у бенду у котрим граєм, алє є барз значне за роботу у другим бенду, дзе сом праве задлужени за тон. Тота робота нє така лєгка як цо випатра. Барз мушим буц осторожни, поготов кед ше наступа на векших фестивалох, дзе нєобходне же би тон бул безпрекорни и же би нащивителє могли добре чуц о чим ше шпива. Опрема за фестивали перше барз драга, а друге, досц є компликована. Дахто хто нє ма искуства, чежко же ше може знайсц, бо вельо того уплївує на тото як шицко будзе звучац, як гласно, чисто и подобне – закончує нашу розгварку Алексей.

Фото: Неманя Велимирович МАК 5/2022 ///

9

ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА

ЧОМ ТРЕБА СЛУХАЦ СВОЙО ШЕРЦО?

Кристина Афич Коментар

„Упиш факс, найдз роботу, пороб дацо зоз своїм животом...” Кед же часто слухаш таки предкладаня за свой живот, кед чувствуєш же ше мушиш дакому одлужиц же це виховал, чувствуєш прицисок и одвичательносц витвориц цудзи амбициї, пришол час най ше дакус застановиш. После закончених двох штреднїх школох, и штудираню о павзираню школованя, припознавам же ми нє шицко єдно. Свидома сом кельо диплома нєшка значи (або и нє нательо), так же берем шицко до огляду. Алє чувствуєм же ми треба направиц павзу. Обачела сом же ме велї людзе коло мнє або почали сановац, або осудзовац. Сановац, бо цо будзе зо мнє, чи дацо посцигнєм... Нїхто ци ше нє опита чи чувствуєш прицисок од самого школованя, ученя, закладаня, чи постої дацо цо це наисце интересує робиц, або студирац, та прето велї и почню студирац, а до конца анї нє доконча студиї, пре вельки прицисок, як и нєзадовольство. И то цалком нормалне у таких условийох. Медзитим, кед дацо „мушиш”, теди найчастейше анї нє идзе. И кед идзе якошик на силу, та ше добри резултати множа, алє сам себе прицискаш. Дзешка раз пукнєш. Пришли часи у хторих шицки муша студирац, муша буц барз успишни у шицких обласцох живота. Кед же чувствуєш же ци треба оддихнуц, одпочинуц, сумирац думки, можебуц штудираш пойсц даґдзе волонтирац, студирац, робиц, учиц язики, обисц швет – пороб то! Людзе буду вше дацо обчековац од це, алє наисце барз важне почац робиц ствари за себе. На концу конца, ти треба же биш сам себе бул найвекши приятель. Ослухуй свойо шерцо и одведзе це на праве место.

10

\\\ МАК 5/2022

Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику часопису МАК

МАЙСКИ ПОРАДИ

ЯЗИЧНИ АЛАРМ

Зоз кнїжки Блажени Хома Цветкович „Язични аларм – поради з язика”

ОМЕТАЦ и ЗАВАДЗАЦ

Вон наисце видзи лєм свойо и нє може го нї у чим ометац. *Ша кед є даяки валїгора, вец го омесц з метолку боме чежко, алє завадзац му може. Ґаздиня може ометац павучину, омесц шнїг зоз капута, а ми дакому у дачим можеме завадзац, погубиц му шор, поремециц го. Прето напишме: Вон наисце видзи лєм свойо и нє мож му нїяк погубиц шор.

ОТКРИЦ и ПРЕНАЙСЦ

Тоти красни пещери открити ище у 17. вику. *Поведла бим же кед би то и була даяка мала пещера, та би и могло, алє шицки други чежко з дасчим одкриц, а пренайсц – вшелїяк же мож. Гоч барз часто хаснуєме слово одкриц у виреченьох дзе ше спомина науку, виглєдованє... тото слово у руским язику, заш лєм, яснєйше кед маме конкретни закрити предмет, та го потим одкриєме. Як памятнїк, и дакого, або дацо. На тлу, у води, воздуху ми звичайно дацо пренайдзме. Напишме: Тоти красни пещери пренайдзени ище у 17. вику.

ПЛАЦАЦ и ПЛАЦИЦ

Ґаз заш подрагши, та людзе буду драгше плацац його цену. Кед дацо подрагши, вец ше за тото будзе вецей плациц. А виплациме го на шалтеру. Рати можеме одплацац. Напишме: Ґаз заш подрагши, та людзе за ньго буду вецей плациц.

ПЕРШЕНСТВЕНО и НАСАМПРЕДЗ, У ПЕРШИМ ШОРЕ, АБО ПЕРШЕ И ПЕРШЕ Найволя першенствено одтренирац, а аж вец пойсц на одпочивок. У першим шоре, перше и перше, насампредз то слова хтори треба хасновац место першенствено. Бо то сербска пожичка. Предкладам вариянту: Найволя перше и перше одтренирац, а аж вец пойсц на одпочивок.

ПИТАЛА ГО и ПИТАЛА ШЕ МУ 1.

2.

Питала го же як ше му удало пойсц до Америки. Питала паноца же на кельо Служба.

Пита ше ДАКОГО (звичайно ю ...) и то значи – сцец же би ше (вона) за ньго одала, а кед ше постави дакому питанє, вец ше тей особи опита. Треба написац:

1. Питала ше му же як ше му удало пойсц до Америки.

2. Питала ше паноцови же на кельо Служба.

МАК 5/2022 ///

11

РУСИНИСТИКА И Я

МАК-ова редакция

ДЗЕ СУ И ЦО РОБЯ Русинистика як универзитетска дисциплина на Филозофским факултету у Новим Садзе постої од 1. децембра 1972. року. При Иниституту за педаґоґию 1981. року основана Студийна ґрупа за руски язик и литературу, а школского 1981/82. року уписує перших студентох. Уж 1983. року основана Катедра за руски язик и литетаратуру, нєшка Оддзелєнє за русинистику. Основни и мастер студиї на Русинистики потераз закончели вецей як 60 студенти, а велї тераз робя у просвити, медийох... Ми вам представяме даєдних з нїх.

Марина Сабадош, Нови Сад: На Оддзелєню за русинистику дипломовала сом 2015. року на тему „Анґлицизми у мултимедиялней програми по руски”. Були зме мала, зложна ґрупа. Нє сиґурна сом, алє думам же нас було седмеро. Студиранє у малей ґрупи вшелїяк ма свойо предносци, а то велї уж и визначовали. Тиж так, думам же предносц и студиранє на мацеринским язику и мило ми же сом мала нагоду и основну, и штредню школу, а потим и факултет закончиц праве на своїм, руским язику. Ище под час студийох, 2008. року, почала сом робиц у Рускей редакциї Телевизиї Войводини. Була авдиция за презентера и професор Фейса ме нагварял же бим пошла. Пре почитованє ґу ньому, пристала сом, пошла на авдицию, достала роботу и од теди сом у Радио-телевизиї Войводини. Тераз робим у Сербскей редакциї информативней програми як презентер, алє и далєй дзечнє прилапюєм буц водителька на наших фестивалох, манифестацийох и других збуваньох.

12

\\\ МАК 5/2022

РУСИНИСТИКА И Я

Тамара Хома, Руски Керестур: Уписала сом ше на Катедру за руски язик 2006. року, було нас тройо у ґенерациї и думам же менше число студентох предносц прето же професоре доступни у каждим моменту. Мастер студиї сом закончела 2014. року. Тема моєй мастер роботи була „Руски язик медзи карпатскима славянскима язиками и диялектами”. З оглядом на тото же сом вше любела ґраматику, цикави предмет ми бул старославянски язик, дзе зме научели вельо о походзеню славянских язикох, цо ми познєйше похасновало у писаню мастер роботи. Думам же предмети на Катедри досц рижнородни и же кажде хто ма прихильносц ґу дружтвеним науком пренайдзе дацо цо му будзе интересантне. Нашу Катедру бим препоручела школяром хтори свидоми єй окремносци и порихтани су робиц на очуваню нашого идентитету. Тераз робим у просвити. У Кули преподавам руски язик як виборни предмет, а у Керестуре як мацерински язик. Наздавам ше же и своїм школяром пренєшем любов ґу мацеринскому язику.

Оддзелєнє за русинистику можеце провадзиц и на Фейсбуку, на їх боку – Русинистика.

МАК 5/2022 ///

13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Далибор Болдиш Проблем фалшивих висткох на интернету

„НЄ БУДЗЕЦЕ ВЕРИЦ ЦО...” „А ВЕЦ УШЛЇДЗЕЛ ШОК...” По остатнїх статистикох, нєшка коло 65 одсто жительох нашей планети хаснує интернет, односно вецей як 5 милиярди людзох. Интернет посцигнул цошка нєобчековане – цо дакеди було далєке тераз нам блїзке, и наша планета вецей нє така велька яка дакеди випатрала. Интернет наисце пременєл наш попатрунок на швет, як робиме, як ше дружиме, як ше забавяме. Два ствари допринєсли еволуциї интернету, як го нєшка видзиме и познаме. Перша то социялни мрежи, друга то мобилна технолоґия. Тоти два иновациї драматично пременєли способ на хтори людзе хасную интернет. През социялни мрежи людзе нашли нови и лєгки способ за комуникованє и дзелєнє своїх думкох и идейох. Мобилна технолоґия оможлївела же би интернет хасновал гоч хто, гоч дзе. Е тераз... Як перше, интернет подполно демократске дружтво. Кажди хаснователь интернету може релативно туньо купиц домен и хостинґ и порушац свой веб бок. Гоч хто може зохабиц коментар на гоч яку тему и зношиц релативно нєпостояци пошлїдки. Можеме го задумац як єден вельки кошар информацийох – кажди веб бок у себе трима якушик информацию. Як ше рижни индустриї прилагодзовали интернету як масовним медию, часом почали приходзиц проблеми хтори абсолутно нїхто нє обчековал, а то фалшиви информациї. Насампредз, ту видзиме таки проблем ґенерално при социялних мрежох, як цо Фейсбук, Твитер, Ют’юб и други. Нєшка ше фокусуєме на єдну иншаку индустрию, а то индустрия висткох. Вистки прейґ интернету нє знаю за гранїци, язики, километри. Комбинация социялних мрежох и „ФОТО-ВИДЕО” змисту практично обиду швет у минутох, нє годзинох, лєбо дньох як дакеди, алє у минутох. И ту конєчно приходзиме до теми – чом нєшка маме проблем фалшивих висткох и як их препознац?

Fake news постоя у рижних формох, як цо, наприклад, друковани материял, ТВ, радио, и др. Вони на сцени вельо длужей як интернет, и вообще су нє нова ствар. Нєшка, медзитим, фалшиви вистки, односно, ґенерално вистки, можу лєгчейше дойсц до людзох, углавним прейґ социялних мрежох. Даєдним людзом чежко розлучиц цо фалшива, а цо права вистка, лєбо вообще нє контаю же ту єст даяка розлика – ша кед так лоґично написане, муши буц правдиве! Ґенерално патрено, находзиме три файти фалшивих висткох. Першу файту можеме дефиновац як „нароком написани фалшиви материял”, хтори дефинитивно найдеструктивнєйши. Тота файта ше одноши на преношенє нєправдивих информацийох прейґ рижних каналох на интернету (прейґ интернет ботох/бокох, мини-висткох, рекламох итд.) зоз цильом же би ше пременєло, лєбо виманипуловало

14

\\\ МАК 5/2022

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

формованє становиска о даякей теми, лєбо аж и витворел профит. Друга файта нє нательо „фалшива” кельо єй циль збунїц, лєбо усадзиц одредзене думанє до чловека. Ту ше насампредз дума на рижни файти пропаґанди хтори ше хаснує за политични, лєбо дїловни цилї. И на концу, маме ище трецу файту, хтора ше одноши на ширенє фалшивих информацийох, хтори нє настали нароком. Проблем же ше фалшиви вистки ширя швидше од правди, алє то нє муши вше буц пре зли намири. Кажда з тих файтох у себе ноши специфични и препознатлїви наслов, хтори може варирац у одношеню на цильну ґрупу. Даєдни з насловох хтори сце сиґурно уж обачели: „Нє будзеце вериц цо...”, „А вец ушлїдзел шок...”. Хтошка ме раз научел же постоя пейц людски сили, а то галавосц, страх, секс, политика, и дакеди релиґия. Нєшка скоро 90 одсто висткох на интернету пробує експлоатовац даєдну з пейц начишлєних людских силох. Наприклад, под час корони, велька шанса же хтошка у вашим блїзким кругу фамелиї, лєбо пайташох мал полно койцо мудре приповедац о корони – же вирус нє постої, а вец же вишол зоз лабораториї, потим же нас Американци сцу чиповац зоз вакцинами (гоч така технолоґия нє придзе на шор ище минимум 100 роки од тераз)... Ту можеме обачиц же вистки хтори ширели материяли на тему „корона” бавели на карту страху, евентуално дакус ище на политику и релиґию. Интересантно же тиж так, под час корони, одразу шицки постали експерти у медицини и вирусолоґиї. Кед почала война у України, исти тоти людзе уж вецей нє експерти за корону, алє за медзинародни одношеня и воєни стратеґиї. Ту тиж так политика и страх. Най нє приповедам о рижних природних лїкох за гоч яки хороти хтори мож найсц на интернету... Озда видзице шаблон...

Випатра же ше людзом барз пачи вериц до „смачного” змисту, хтори крашнє и лоґично написани, а випатра ексклузивно и тотално контра од правди. Нажаль, держави обачели же интернет моментално шири гоч яки материял до хасновательох у даскельо минутох, и тото хасную сто одсто. Права ридкосц нєшка найсц нєзависни медий, хтори обєктивно и правдиво дзелї информациї. Алє, на щесце, ище вше их єст. Єдини проблем же медиї хтори робя на публикованю правдивих информацийох троша вельо вецей ресурси на виглєдованє и творенє квалитетних текстох, a уж им чежко обстац. Нєправдиву вистку може писац єдна особа, зоз кущик векшим талантом... А ви, кед вам циль информовац ше о гоч якей теми, перше преверце одкадз приходзи вистка, хто автор, и чи жридло вистки постої. Кед маце проблем зоз даяку хороту, нє глєдайце ришеня на интернету. Нє забудзце чувац и мерковац на свою менталну гиґиєну – будзе вам барз чежко врациц ше на default settings. МАК 5/2022 ///

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Янко Хома Наява

ШВЕТОВИ КУП У ФОДБАЛУ – КАТАР 2022.

Прешли длууугиии штири роки од остатнєй шветовей смотри найлєпших тужемских фодбалерох облєчених до дресох своїх матичних державох. Остатнї Шветови куп хтори бул отримани у Русиї прешол у велїх возбудлївих и нєсподзиваних резултатох, та ше наздаваме же так будзе и з тей нагоди. Шветове змаганє у фодбалу будзе отримане у Катару од 21. новембра по 18. децембер того року. Урядова назва того змаганя то 2022 FIFA World Cup Qatar, и то будзе першираз у историї фодбалу же ше Куп швета отрима на Блїзким Востоку у векшински муслиманскей держави. Тиж так, по першираз ше Шветови куп будзе отримовац позно вєшенї, за розлику од предходних змаганьох, хтори отримовани през лєто, а то будзе и остатнїраз же на турниру участвую 32 екипи. Од наступного Шветового купу, хтори будзе отримани на америцким континенту, право участвованя здобуду 48 екипи. Турнир ше будзе отримовац позно вєшенї, пре саме ґеоґрафске положенє Катару, а фодбалски стадиони буду мац поставени найсучаснєйши системи за климатизацию, т. є. за хладзенє, хтори буду отримовац оптималну температуру од 20 ступнї целзиюса. Любительом спорту зоз наших просторох окреме будзе интересантни тот Куп, понеже фодбалска репрезентация Сербиї после одличних бавискох у квалификацийох завжала перше место, и директно виборели право участвованя спред моцней фодбалскей репрезентациї Портуґалиї. У Дохи 1. априла чечуцого року отримане вицагованє составох ґрупох.

16

\\\ МАК 5/2022

Хвилькови випатрунок ґрупох шлїдуюци: А ґрупа: Катар, Еквадор, Сенеґал, Голандия Б ґрупа: Анґлия, Иран, Зєдинєни Америцки Держави, Побиднїк баражу А Ц ґрупа: Арґентина, Саудийска Арабия, Мексико, Польска Д ґрупа: Французка, Данска, Тунис, Побиднїк баражу Б Е ґрупа: Шпания, Нємецка, Япон, Побиднїк баражу Ц Ф ґрупа: Белґия, Канада, Мароко, Горватска Ґ ґрупа: Бразил, Сербия, Швайцарска, Камерун Х ґрупа: Портуґалия, Ґана, Уруґвай, Южна Корея Треба визначиц же ище три учашнїки нєпознати хтори буду участвовац на тим Шветовим купу. После додатних змаганьох хтори маю буц отримани тей яри, вони буду одлучени и познати.

Кеди нашо репрезентативци наступаю? По плану и програми, Сербия наступи у першим колу зоз Бразилом и то 24. новембра на 20 годзин по нашей часовей зони. У другим колу, наступя после штирох дньох, 28. новембра зоз африцку державу

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Камерун на 11 годзин. У остатнїм, трецим колу, нашо фодбалере наступя процив старого длужнїка Швайцарскей 2. децембра на 20 годзин, хтора нас на остатнїм Шветовим купу поражела у директним змаганю за преход до нокаут фази змаганя.

Любителє фодбалу у єдним зложни – Бразил найлєпши у нашей ґрупи, док друге место буду оганяц Сербия и Швайцарска. Мож повесц же би успих наших фодбалерох бул пласман до нокаут фази того Шветового купа.

Кельо обчековац од наших фодбалерох?

Хто найвекши фаворити на Шветовим купу?

Ище при вицагованю процивнїкох, перше цо мож замерковац же нам жреб додзелєл старих, уж познатих процивнїкох. Бразил и Швайцарска були тиж як процивнїки на предходним Шветовим купу у Русиї, а дзе зме од обидвох екипох страцели и остали без дальшого пласману до нокаут фази. То нам одлична нагода же бизме доказали себе и другим же тоти штири роки позитивно уплївовали на фодбалску ситуацию и обставини у нашей державней екипи.

Як єдни з найвекших фаворитох на наступним Купу визначую ше екипи Французкей (бранї титулу), Анґлиї (барз талантована и убавена екипа), Бразилу (жем фодбалу), Портуґалиї и Шпаниї. Мож повесц же фаворити зоз циню то держави Белґиї, Арґентини, Данскей и Горватскей, хтора на прешлим прешенстве завжала високе друге место. Шицко тото нас чека на єшень, а покля нє учуєме перши судийски пищок зоз Катару, посиламе спортски поздрав!

Вельо наздаваня доприноши и вельке мено на селекторскей лавочки – Драґан Стойкович Пикси, єден з найвекших фодбалерох на тих просторох у свой час, и уж доказани фодбалски тактичар, мотиватор и тренер. Тото шицко уж доказал у квалификацийох, дзе закончели як найлєпши и без пораженя у ґрупи зоз Портуґалию, хтора ма одличну екипу на чолє зоз їх найлєпшим фодбалером Роналдом. Гоч Камерун у нашей ґрупи на паперу найслабша екипа, треба визначиц же фодбал у Африки каждого року дзвига квалитет, и кажда екипа хтора зосце зазначиц побиду процив Камеруна, будзе мушиц добре „закасац рукави” и заслужиц добри резултат.

МАК 5/2022 ///

17

МАК-ОВО 50 РОКИ

Мая Зазуляк Гарди Розгварка зоз бувшу главну и одвичательну редакторку МАК-у Славицу Шовш

У периодзе од фебруара 1986. року по авґуст 1992. року главна и одвичательна редакторка младежского часопису МАК, теди Мешачного информативнополитичного гласнїку Союзу социялистичней младежи Войводини, а познєйше и Маґазина за младих на руским язику була Славица Шовш. З нагоди МАК-овей 50-рочнїци, здогадла ше на тоти роки хтори препровадзела у тим нашим младежским часопису.

– Пред тим сом робела у Радио Новим Садзе, так же мож повесц же сом ремесло там научела, а вецка сом прешла до „Руского слова”. Нє знала сом же ме планую за МАК, та то за мнє було вельке нєсподзиванє и можем повесц аж и даяки страх, трема, алє до конца шицко було добре. Теди зме були двойо заняти у МАК-у. Попри мнє бул и новинар, перше Дюра Винаї, потим Александар Паланчанин. Вон после мнє и превжал МАК. Медзитим, було ту ище можебуц и 50 вонкашнїх сотруднїкох. Нє любела бим дакого вихабиц, та их нє будзем пробовац анї начишльовац – почина приповедку бувша редакторка МАК-у. Шовшова гвари же ше барз розликовало ушорйованє часопису осемдзешатих и дзеведзешатих рокох, кед пришли кризни часи. При концу єй мандату, 1992. року, МАК почал виходзиц лєм як чарно-били додаток у новинох „Руске слово”.

Фото: Златко Русковски

18

\\\ МАК 5/2022

– У кризних часох нам було чежко ушорйовац часопис. Нєпреривно ше бешедовало и о гашеню новинох, ширело ше панїку, случовало ше же зме, наприклад, у трох мешацох раз достали минималєц – здогадує ше наша собешеднїца и додава же ше у периодзе кед ушорйовала МАК обрабяло рижни теми, а насампредз политични.

МАК-ОВО 50 РОКИ

ишло напредок и з МАК-ом. Думам же тераз вельо лєгчейше цо ше дотика даяких технїчних стварох. Теди зме мушели шицко дуркац на папери, умножовац. Кед було вецей гришки на єдним боку як допущене, мушело ше цали тот папер предуркац на писацих машинох. Роботи нам сциговали по пошти, лєбо нам их принєсли до редакциї – здогадує ше Шовшова, хтора после нє остала у медийох, алє зме мали нагоду читац єй кнїжки на руским и сербским язику. За конєц, на питанє як видзи будучносц МАК-у, гвари: – И тераз з часу на час провадзим нашо медиї, алє баржей „Руске слово” як МАК.

ФЕБРУАР 1989

– То нам бул уводнїк. Було ту и ище даяки теми, наприклад, кед даґдзе була даяка схадзка, алє зме ше найбаржей ориєнтовали на младежски питаня. Можем повесц же ми робота у МАК-у була супер, барз ше ми пачела. Нє здогадуєм ше чи зме теди спред часопису орґанизовали и даяки подїї, алє думам же нє – гвари вона. МАК у тим периодзе нє заоставал за тедишнїм часом, а у архиви видзиме же осемдзешатих рокох зоз нїм виходзели и постери.

– МАК вше бул модерни. Як цо и нєшкайши часи иду вше лєм напредок, так ше вше

ЮНИЙ – ЮЛИЙ 1987

Но, мала сом нагоду поопатрац єдно тогорочне число и можем повесц же ше ми наисце пачи. Будучносц МАК-у видзим лєм так, ґу цилю ґу хторому ше руша, зоз осучасньованьом и новима идеями – заключує бувша главна и одвичательна редакторка МАК-у Славица Шовш.

МАК 5/2022 ///

19

АЛТ ШОУ У МАК-У

Андрей Орос „Rusyn Literature Society”

ПОРУШОВАНЄ УМЕТНЇЦКЕЙ ТВОРЧОСЦИ И ДЕБАТОХ Кед же сце на дружтвеней мрежи Фейсбук збачели бок под назву „Rusyn Literature Society”, а нє знаце цо то точно, у тексту котри пред вами попробоване розтолковац праве тото. „Руске литературне дружтво” (РЛД), як бизме преложели назву на наш язик, представя видавательну установу и литературне дружтво котре 2020. року основал Старик Полок зоз Минеаполису, ЗАД. Нєодлуга му ше придружел и Томаш Калинич, линґвиста зоз закарпатским походзеньом котри на месце главного редактора за карпаторуски язик. На интернет боку тей орґанизациї ше

20

\\\ МАК 5/2022

находза тексти котри обявени на анґлийским, карпато-руским (русинским) и руским язику бачванскосримских Руснацох. Як наведзене на сайту, мисия РЛД прешириц розвой интелектуалного суверенитету, високей култури и литератури на просторох одкаль Руснаци походза, як и при рускей дияспори у Сиверней Америки. Дружтво тоти идеї сце витвориц на два способи: финансийно порушац уметнїцку творчосц и оможлївиц окруженє у хторим дебати и шлєбодне черанє идейох нє будзе под уплївом закона. На руским язику бачванско-

сримских Руснацох свойо твори хвильково обявюю Михаела Еделински, Марина Сакач и Иван Лїкар, а їх редакторка однєдавна Ясмина Дюранїн. Стаємни колумниста Иван Лїкар, як сам гвари, ма шлєбоду вибераня темох о котрих пише, а попри писаня текстох спомнути тройо колумнисти ше намагаю и преложиц интернет бок зоз анґлийского на наш диялект руского язика, же би бул присподобени читачом котри з тих просторох.

– Значносц иснованя того сайту то насампредз тото же Руснаци зоз цалого

АЛТ ШОУ У МАК-У

швета маю можлївосц обявиц свойо твори и за тото достац одредзени гонорар – гварел Иван и додал же на таки способ тиж так можеме дознац роздумованя других Руснацох зоз цалого швета, можебуц и упознац дакого. Як Иван наглашел, Руснаци у України нє маю можлївосц так явно обявйовац свойо твори у своєй держави, та праве тот интернет бок представя способ же би указали же су ту, же ше нє даю и же су Руснаци.

заинтересовани авторе котри би сцели периодично обявиц свойо твори на спомнутим интернет боку, а вони тиж так достаню надополнєнє за обявени тексти. Шицко тото мож пренайсц на интернет боку РЛД – rusynsociety.com

РЛД ма, на даяки способ, занятих стаємних колумнистох, алє ше тиж так можу приявиц и

– Я ше углавним намагам и пренаходзим ше у тим же бим писала о подїйох котри вязани за Руснацох у

Як гвари Михаела Еделински, найзначнєйше же би теми котри ше обрабя були повязани з Руснацами, а можу буц у форми историйних написох, прози, поезиї, упечаткох, интервюох...

Сербиї, алє плануєм робиц и упечатки, интервюи и даяку родолюбиву поезию – потолковала Михаела и додала же углавним пише єден текст мешачно. Попри тим же РЛД ма своїх колумнистох, у априлу 2021. року започало и видавательну дїялносц. Шицки котри маю даяки рукописи порихтани за друкованє, можу их послац на контакти котри мож пренайсц на интернет боку. Тиж так, на интернет боку ше находзи и рубрика Архива, дзе мож пренайсц диґитализовани кнїжки котри вязани за историю Руснацох, як и рубрика Услуги и дутян.

Фото: Скриншот rusynsociety.com

„Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) МАК 5/2022 ///

21

ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У

ШВИНЯ

Михайло Планкош | YouTube → Evo ništa „Pig”

То наисце наслов филма. „Pig”. У главней улоги Николас Кейдж (ака Николас Копола, Френсис Форд Копола му бачи) а наслов филма таки яки є понеже провадзиме єдного чловека хтори жиє у лєше и глєда тартуфи зоз свою милу швиню. Тартуфи, найдрагши печарки на швеце хтори нє мож култивовац, и прето их добре утренирани людзе глєдаю у їх природним штредку, а у тим им главна помоц добре утренирани швинї хтори их можу напахац. На початку филма Кейджови, чловекови хтори жиє сам у лєше зоз єдну швиню, украдню швиню. Вон одходзи глєдац свойо миле праше, хторе вредзи хто зна кельо тисячи долари, алє йому є єдноставно миле, и пенєжи го нє интересую, бо ше вон давно одрекнул того нашого нїякого дружтва и самим тим и дежурних вредносцох. Николас Кейдж гевтот ґлумец од хторого можеме обчековац таке цошка. З єдного боку його реноме и финансиї му допущую же би ше упущел до проєктох хтори му єдноставно интересантни. З другого боку, способни є почувствовац хтори филми ориґинални и можу буц интересантни и же би их подзвигнул на уровень хтори би нїґда нє досцигли кед би нє мали єдного такого ґениялного и реномираного ґлумца. Кед за гоч кого мож

22

\\\ МАК 5/2022

повесц же є ексцентрик, за ньго мож, алє дзекуюци тому исную ґениялни филми як „Пан войни”, „Воспитованє Аризони”, „Фарба зоз васиони”, або тото тераз актуалне праше. Задумайце ви филм о чловекови хтори глєда печарки у лєше. Пред двацец роками анї єден студио би нє уложел час и пенєжи до такого проєкта, на таким уровню, а нєшка можеме видзиц кельо ше тоти „чудни” идеї можу „виплациц”. И тераз вам виприповедам цо ше збува у филму. Нє погубим вам конєц, анї вам нє одгаднєм хто, цо, як, алє вам будзем приповедац конкретно, так же кед сом вас до тераз заинтересовал, опатьце филм пред тим як цо дочитаце текст. Но, и кед ме нє послухаце, думам же вам нє погубим нїч.

Чувство хторе маркетинґ филма прави у нас, и способ на хтори поставени початок филма, правя обчекованє у нас же будземе патриц єден трилер хтори би могло поровнац зоз „Джон Вик” филмами, алє то нас нє обчекує. Чека нас цошка вельо префриґанше. Протаґонист нас наисце водзи до єдного швета хтори бизме без поволанки нє могли нащивиц, хтори вон напущел, бо му допили дзири у нїм, дзири хтори векшина нє видзи. Вон тот швет нє знїщує на способ на хтори то роби Вик. Нє ламе косци, алє указує зоз пальцом на спомнути дзири у думкох, хтори йому зґадзели його дакедишнє я. Можебуц шлєбода праве скрита споза зрозуменя же зме нє шлєбодни.

Фотомонтажа: Михайло Планкош

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Николина Горняк Проза

УЛЇЧНИ ГУДАК

Бул то лєм ище єден септемберски дзень предвечаром, подобни як и милион други, гварел би даяки цалком случайни заблукани преходнїк опити зоз своїма думками. Цепли витрик ше так шмело хпал до капутох, док ношел зоз собу сладкасти пах перецох, як кед би му лєто гуторело же нам посила свойо остатнє збогом. Жовте лїсце смутно лєгло на дражку вискладану з цеглох и наисце, як кед би шицко стануло у тей хвильки. Можебуц стари зрадлїви годзинкар волани живот на хвильку застановел мунтатови и пущел най душа упиє до себе ище єден заход Слунка на поспаних венециянских улїцох. Заш лєм, лєм вон шедзел на лавочки задумано шацуюци як белави габи нїжно гласкаю пловки, док рибаре завераю свойо мрежи. Улїчни гудак, як го велї волали, каждого вечара грал даяку нову мелодию, занєшени цалком случайно зоз хвильку, на малей червеней гармоники. Мушели бисце видзиц, кельо уваги давал тей хвильки. Як кед би му пальци постали типки, а душа єдна прахнява струна. Зоз завартима очми, лєбо заш лєм запатрени до єдней точки, вон сам би постал мелодия хтора длуго оставала урезана у шерцу припатрача. Вешеляк и пиянїца, велї би гварели, и наисце з єдну часцу себе и бул таки, медзитим, глїбоко споза того складного розробеного механїзма скривал свой смуток. Можебуц го и видзице, кед подзвигнє погляд спод старого оштрамбаного калапа, лєм ше треба нєпреривно заглїбйовац до тих нєвиглєданих глїбинох його души. Велї аж и пробовали, алє нїкому нїґда нє допущел же би дотхнул тоту таку крегку струну и посцерал прах зоз нєй. Праве то и сцел, алє ше бал. Чудна то справа. У нєй цали єден швет хтори так чежко збудовац, а так лєгко зруйновац. Алє таки ми шицки дакус, чи нє? Нєпохопени улїчни гудаци, вични блукаче страцени у форґове часу.

МАК 5/2022 ///

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Проєкт „Учите русински са нама”

РУСКИ ЯЗИК ЗА ПОЧАТНЇКОХ Здруженє гражданох „руСТЕМ” зоз Руского Керестура прешлого мешаца на дружтвених платформох почало обявйовац видео лекциї руского язика за початнїкох у рамикох їх проєкту „Учите русински са нама”, хтори потримало Министерство за людски и меншински права и дружтвени диялоґ.

Заинтересовани можу научиц руску азбуку, як ше представиц по руски, як поздравкац, о фамелиї, числох, фарбох итд. а шицки лекциї мож найсц на Ют’юб каналу Učite rusinski sa nama и на Инстаґраму @uciterusinskisanama. Проєкт орґанизовани у сотруднїцтве зоз професорами руского язика хтори креирую видео лекциї, а хтори на интересантни и єдноставни способ даваю основи руского язика. Авторка лекцийох Наталия Будински, консултантка и лекторка за руски язик Каролина Джуджар, презентерка Доротеа Будински, видеа поробел Златко Русковски, ґрафични дизайнер Иґор Орсаґ, а координаторка за промоцию на дружтвених мрежох Рената Зорич. Попри руско-сербскей верзиї, пошвидко будзе и руско-анґлийска верзия „Learn Ruthenian with us”.

Фото: Инстаґрам скриншот