MAK 4/2020

Фото: Александар Бесерминї Мултимедиялни часопис за младих / число 4 / април 2020 / цена: 100 динари

ЗМИСТ

У ФОКУСУ

3

Карантин у студентским доме пре ковид-19

У ФОКУСУ

03 . .

06 . .

08 . .

10 . .

11 . .

12 . .

У єдней хвильки, автобус ше застановел и на преднї дзвери вошол єден вояк . Д. Павлович: Карантин у студентским доме пре ковид-19 представяюци ше як майор и гварел най ту . Б. Ройко: Ковид-19 – нєвидлїви (нє)товариш ище дакус мирно причекаме. И так, прешли ище два годзини. Єдна од лєпших мирох МАК-ОВ КОЛАЖ превенциї од єдного з найвекших вирусох . С. Надь: Интервю пред жвератком пред хторим поклєкнул цали швет. Людзе од нервози призабули на оберацу хороту УПЕЧАТКИ и цискали ше по тройо на мали облачок . В. Хрин: Нє шицко техно же би покурели по циґар. Нїхто анї слово нє прегварйовал, док ше нервоза лєгко ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ? могла напахац у воздуху. Вояк знова вошол . М. Буила: Танталово муки до автобусу и обвисцел нас же зме опрез єдного студентского интернату и же будземе КУЦИК СОВИТОХ по тройо розпоредзени по хижох. . С. Алексич: Може ци буц добре и у изолациї КУЦИК СОВИТОХ

12

Може буц добре и у изолациї

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 . . . Л. Вереш: Еколоґия и защита животного стредку СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 . . . Я. Хома: Швет спорту прервани пре корону УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 . . . Л. Вереш: Зоо квиз АЛТ ШОУ У МАК-У 20 . . . А. Орос: Розгварка з Марком Шошом КИНОТЕКА 22 . . . К. Малацко: Славни 24 годзини ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 . . . Ж. Остоїч: Поезия 24 . . . С. Няради: Проза МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 4 април 2020 Директор: др Борис Варґа

2

МАК 4-2020

Oдвичательна редакторка: Рената Джуджар Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Слунко над мостом Дуга” Автор фотоґрафиї: Александар Бесерминї

Млади зме и факти на нашим боку. Лєгчейше подношиме вирус, алє чи сиґурне же го нє достанєме? Нє. Гоч нє маме симптоми, можеме го пренєсц своєй фамелиї. Нормално же маме потребу за товаришами, за друженьом, ша кеди же будземе кед нє тераз, алє думайце о тих контактох, роздумуйце дзе ше рушаце, информуйце ше (кед же сце ше ище нє) цо то ковид-19. На сайту УНИЦЕФ-а можеце пренайсц вельо хасновити податки. Отримуйце особну гиґиєну и нє рушайце твар. Интересантни факт. Кед би нє було тей ситуациї нє освидомели бизме свойо звикнуце, як часто дорушуєме свою твар. Можебуц тераз час же бизме створели нове звикнуце – нє бабри твар и тот пирщок на носу!

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Рената Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Деян Павлович ҐЛАЗҐОВ–ЛОНДОН Годзина пополадню. Осми дзень як робим зоз квартеля. Єдна серия одпатрена. Треба добре вибрац шлїдуюцу. Диждж вонка покапкує. Уж 15 днї. Иншак супер варош же биш у нїм препровадзел цали викенд през лєто. Бренка ми телефон и на малим екрану пише Амбасада Сербиї. Добри дзень. Ютре рано орґанизовани лєт зоз Лондону за Беоґрад. На 11 годзин мушице буц там. Идзеце, чи нє? Досц шокирано сом шицко тото вислухал и верцим по глави чи можлїве вообще так швидко дойсц зоз Ґлазґову до Лондону з оглядом же шицок транспорт у колапсу. Но, идзеце чи нє? Нє мам цали дзень, длугоки список людзох. Га, га идзем. Розгварка закончена, моментално волам колеґу и питам му ше чи и його волали, чи потведзел и як ше нас двоме до ютра рана маме створиц у Лондону. Преверюєм на интернету и єдини лєт хтори нє одказани ютре на 7 рано. Таман. Цена лєту лєм 9 раз звекшана у поровнаню зоз стандарднима ценами. Дакус менєй таман. Но нїч, пишеме мейл директорови же бизме видзели хтори нам можлївосци, роздумуюци як препровадзиме шлїдуюци 2 мешаци у Ґлазґове. На нашо щесце, таки ситуациї предвидзени у проєкту и лєт нам одобрени. Слухаюци и читаюци вистки остатнїх дньох, слава Богу,

Kарантин у студентским доме пре ковид-19

КЕД ПРЕГВАРЯ КУПЕНИ ДИПЛОМИ абсолутно нїч конкретне сом нє дознал цо ми шлїдзи по врацаню до держави. На єдним месце ше спомина карантин, на другим самоизолация, 14 днї, 28 днї и найвецей прешла власц и супериорносц терашнєй у поровнаню зоз прешлу. Углавном шицки найбитнєйши ствари вязани за пандемию. Волам амбасаду же бим розришел свою подозривосц и после, поведзме, нє найгосцоприємнєйшого уводного слова од занятого, бо озда сом ше усудзел волац и по його прешвеченю йому трациц час, доставам информацию же будземе препатрени на беоґрадским аеродрому и одведзени дому, дзе нам шлїдзи 28 дньова самоизолация. Трацел бим му ище кус драгоциного часу, алє ше треба почац паковац и накуповац ствари за драгу. Явям своїм же ютре сцигуєм до Сербиї и же останєм у квартелю у Новим Садзе, а медзи иншим и же би ми наполнєли фрижидер зоз сланїну, колбасу, змарзнуту пасулю итд. Найславнєйши специялитет у Шкотскей у истим ранґу полудзенка моєй баби кед єй анї нє баш до вареня. Отамадз причина же би моментално моя найвекша бриґа була мой фрижидер у Сербиї. После 15 минутох инбокс ми полни. Єден совит най ше нє врацам, бо закончим у карантину, шлїдуюци же сом ше давно требал врациц, а у трецей поруки надписи у новинох и осудзованє державянох хтори ше врацели зоз иножемства. Супер ствар за нє набиванє додатного прициску. Руку на шерцо, моя карта уж купена,

нє так же єст вельо о чим роздумовац. Дзень швидко преходзи, куфер спаковани, а сендвичи на дупло зоз саламу направени. Треба ефикасно вихасновац ситуацию и ублажиц боль у шерцу пре плацени, а нєвихасновани намирнїци. Будзим ше ютре рано коло пол пиятей, тохмам на швидко до себе єден сендвич и понаглям на такси котри зме ище вчера заручели. Такси уж на паркинґу, а тиж и колеґа. Путованє зоз Ґлазґову до Лондону досц цихо прешло. Шицко на час и без стандардней гужви. Нє чудне, з оглядом же нас шицко вєдно зоз посаду було дас 30 у авиону. Коло 9 годзин сцигуєме до Лондону. На аеродрому уж на каждим углє мож чуц сербски. Вишли зме вонка на воздух и там препровадзели час пред тим як цо зме пошли на догварене место. Накадзи зме пришли, уж голєм 2/3 людзох чекало у шоре. Голєм половка без маскох и рукавицох, константно розправяла о рижних теорийох oкрем о гевтей же вирус наисце постої. Заняти на анґлийским нєпреривно повторйовал же треба тримац социялну дистанцу, модерну назву за двометерове розстоянє, медзитим, слабо го хто зарезовал и вон помали одустава.

МАК 4-2020

3

У ФОКУСУ

БЕОҐРАД После пар годзинох вошли зме до авиону и сцигуєме до Беоґраду. За розлику од прешлого, тот лєт бул абсолутно пополнєти. Полиция нас причекала и знова ставаме до шора. Тераз зме уж научели тримац розстоянє. Ушлїдзело 2 годзинове станє у шоре. Окрем за два особи хтори окреме одведзени скорей шицких. Пробовал сом себе у тей хвильки обяшнїц же прецо тоти двойо иду швидше од остатку ґрупи. Предпоставел сом же вони по одредзених критериюмох були менєй ризична ґрупа за доставанє и ширенє хороти. После одредзеного часу приходзи єден чловек у билим мантилу и чита нам з паперу же план кус пременєти и же нас тераз превежу на єдну часц Беоґраду дзе нас препатра и кед же

4

МАК 4-2020

шицко будзе у шоре одвежу дому. Спаковали нас до штирох автобусох и рушели зме. Нє и гевти двойо. Вони пре горе спомнути критериюми пущени без препатрунка. Понеже уж було цма, нє провадзел сом дзе нас вожа. Патрел сом на витрапених людзох, од хторих дзепоєдни вчерайшу ноц препровадзели на удобних аеродромских шедзискох, док ми ше шпотало у глави же кеди уж сцигнєм до свойого квартелю. Думам же сом дзелєл тоту думку зоз велїма у тим автобусу. У єдней хвильки, автобус ше застановел и на преднї дзвери вошол єден вояк представяюци ше як майор и гварел най ту ище дакус мирно причекаме. И так, прешли ище два годзини. Єдна од лєпших мирох превенциї од єдного з найвекших вирусох пред хторим поклєкнул цали швет. Людзе од нервози призабули

на оберацу хороту и цискали ше по тройо на мали облачок же би покурели по циґар. Нїхто анї слово нє прегварйовал, док ше нервоза лєгко могла напахац у воздуху. Вояк знова вошол до автобусу и обвисцел нас же зме опрез єдного студентского интернату и же будземе по тройо розпоредзени по хижох. Дохторох гвари ище нєт. Єденац годзин вноци. Уж шицким длуго ясне же шлїдуюцу ноц препровадзиме на тим месце, гоч верим же кажде у себе розвивал свою теорию о можлївим одходу дому. Ша, так нам гварели. Нє раз. Колеґа и я закончуєме у хижи зоз єдним 50 рочним чловеком хтори бул робиц у Ирскей. Интересантни чловек. Вон єден з тих хтори спали на аеродрому цалу ноц, понеже нє мал анї єден други лєт зоз Даблину. Тиж так, понеже нє мал кеди за рихтанє,

У ФОКУСУ

пришол лєм з руксаком на хрибце. То би и нє бул таки проблем да зме нє заґлавели дзешка у студентским интернату у Беоґрадзе. Способ розпоредзованя по хижох бул возбудлїви, з оглядом же ше нє знало хто позитивни на вирус, хто ма шуґу лєбо даяку трецу оберацу хороту. Хто ше нє люби петляц з ризиком? Добре, можебуц старши людзе, лєбо ваготни жени, медзитим о тим компетентни нє барз роздумовали. На 12 годзин сцигла паштета и хлєб. Дознали зме познєйше же тот исти майор накнадно пошол до касарнї по тоти пакети, бо то предходно нє було орґанизоване. Шлїдуюци 6 днї зме препровадзели углавним на паштети у нєнайлєпших условийох. Заш лєм, брудне купатило и дзири у мурох нїкому нє представяали даяки вельки проблем. Тото цо

шицких найбаржей трапело, то же нїхто нє знал кельо ше маме ту затримац, а як випатрало, анї вояци. Полудзенки були добри. Вельо лєпши як у Шкотскей. После 3 дньох нам поробели тест, накадзи зме ище тельо чекали на резултати. Остатнїх дньох ше людзе так опущели же було и друженя по конкох. Рушела, на концу ше указало, дезинформация же 99 одсто шицки здрави. Нормално же и палєнка була прешверцована до интернату у тетрапаку од млєка. Окреме мой нови цимер любел препровадзовац час у дружтве. Цошка му нє дало мира остац у хижи. До остатнєй ноци. Теди на 11 годзин пришли дохторе и гварели нам же буду ходзиц по хижох же би нас обвисцели о резултатох. Теди почал бановац и сам себе прешвочовац же ше вон анї нє тельо вельо дружел по вонку. Руцел сом главу през облак и

збачел амбулатни комби опрез интернату. Виведли єдного хлапца и уведли го до комбия. Вец другу особу и трецу и так зме шицки до 3 рано чекали у своїх хижох у страху чи нє задуркаю праве на нашо дзвери. На концу зме вичитали 11 особи хтори були позитивни на вирус и превежени су на друге место. Шицки други зме ютре на 7 рано пущени же бизме пошли дому на 28 дньову самоизолацию. Тото цо остало нєрозришене, то питанє чи тоти 11 особи пришли уж инфицирани з иножемства, чи фантастични мири превенциї спричинєли же би ше вирус розширел медзи людзми у интернату. И так, була єдна держава, дзе єден купел диплому, други му бул братняков син, а треци...и треци ше любел бавиц на держави зоз своєй фотелї. МАК 4-2020

5

КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ КОВИД-19 КОВИД-19 – КО КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ КОВИ(Н (НЄ)ТОВАРИШ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ ( КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИ КОВИД-19 -НЄВИДЛЇВИ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ (НЄ)ТОВАРИШ КОВИД КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ –(НЄ)ТОВАРИШ НЄВИДЛЇВИ (НЄ)ТОВАРИШ ВИД-19 –КОВИД-19 НЄВИДЛЇВИ КОВИД-19 (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ У ФОКУСУ

Борис Ройко

Епидемия у Китаю! Цооо?! Бомек, якиш вирус ше там гет зявел, преноши ше як форґов и даєдни людзе аж и умарли од нього. Та нє сплєтай ше цимборо. Знаш ти цо то значи обична сезонска ґрипа? Знаш ти вообще дзе то Китай? Прешмикли ше даскельо мешаци у календару. Опа-ла! Сцигло тото чудо прейґа Европи и до нашого двора. Як би нє дошло и тадзи, кед шицки домашнї путнїки и роботнїки у швеце пoпущели до ґачи. Загрожело зоз шицких бокох, досц добре ше зограл патос под ногами, та гайд, пасапорте до рук, зайду на хрибет и просто дому. И вец як би ше вирус нє усадзел до даєдного орґанизму зоз кус слабшим имунитетом и успишно нє пренєсол, кед векшочислена громада людзох зоз сто на годзину рушела з єдного конца на други. Зявели ше перши позитивни случаї початком марца або даскельо днї познєйше (то анї нє таке битне, агейце). Но, алє без бриґи людзе, то лєм ище єден найшмишнєйши вирус котри иснує лєм на дружтвених мрежох. Насправди шмишне. Изолуєме того єдного нєщешлївого челєднїка, нє допущиме най придзе до такволаней локалней трансмисиї и мирна Бачка. Механїзем до шестей швидкосци, полни ґаз и спин медийох на макс обртаї. Раз-два ришени проблем. Напроцив, число позитивних ше почало помали, алє сиґурно звекшовац. Уф, то нє будзе добре. Гражданє у страху, цошка би ту кончиц. Дай енки даяки превентивни мири. Верховни командант, найкомпетентнєйши на планети (нагейце же ше зложице зо мну, мушице), маха зоз руками и през галайк твердзи же нєт потреби за таким, ту шицко у найлєпшим шоре. Нє прешли анї дзешец полни днї. У-опа! Преглашени позарядови стан, уводза ше окремни мири и полицийна годзина, карантин – строга изолация за найстарших жительох, а за младших кус благша. Сербия у войни процив нєвидлївого нєтовариша. До чорта езерного, випатра то наисце озбильна робота.

6

МАК 4-2020

–ВИ –НЄВИДЛЇВИ НЄВИДЛЇВИ ОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ КОВИД-19 – НЄВИДЛЇВИ ИД-19 – НЄВИДЛЇВИ НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ ИШ Д-19 – (НЄ)ТОВАРИШ НЄВИДЛЇВИ 9 – НЄВИДЛЇВИ (НЄ)ТОВАРИШ (НЄ)ТОВАРИШ

У ФОКУСУ

Мили гражданє, лєм рационално и змирено. Мушице буц дисциплиновани и одвичательни у таких чежких хвилькох, як за себе так и за других коло себе. Нїч ше ви нє секирайце. Добродзечни волонтере у униформох вам шицко обезпеча и принєшу до обисца. То будзе тераз ваша (наша) предлужена рука. Добри дзень, добри дзень. Ми ту най вам цо баржей олєгчаме живот под час епидемиї, а ви треба лєм най нас добре слухаце, будзеце нука и за тото нам придзеце лєм даєдно красне слово и дзекуєм, здрави будзеце (подаєдни особни податки и цидули). Пенал! Палай як то може и тераз добре функционовац. Таман нам шлїдзи важе змаганє накадзи ше тота вирус-буря змири. Убавени зме бавяче. У старту водзиме. Єден нула за нас. Гоп, гоп, гоп. Ручна! Стой! Алє ния, цо будземе тераз без еснафского кадру? Досц нам озбильни майстрове запалєли прейґа. Ми у нашим составе хвильково маме лєм калфох котри попри нас шеґертую зоз приватним або фиктивним педиґреом. Хлопе, чуєш о чим ци я бешедуєм?! Франту на бок тераз и розум до глави. Нє маме часу за розруцованє. Машина ше нам однїма, ґуми ше злїзали, мотор почал трошиц олєй вецей як цо предвидзене, а зоз авспуха вибива чарна хмара. Мотай кормань контра. Цурик тадзи як знаш и можеш схопних майстрох, а зоз моцним педиґреом, бо сила Бога нє модлї. Видзиш же яка нас бриґа знашла. Цали швет у гури. Хто зна покля тот зазрак будзе пановац зоз нами. Природна катастрофа нас нємилосердно помкла до єдного кута. Основни людски вредносци и чежко здобуте знанє почали вибивац на поверхносц, а правдиви живот обичних людзох гашиц. Можебуц тото лєм наисце гевто остатнє опомнуце совисного товариша котри нас давно требал пообрацац горезначки и указац свойо оштри зуби. Праве тот товариш Коронски котри уж раз конєчно подцагнє смужку и одгаднє ребус хто ту наисце майстор, а хто калфа.

Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику часописа МАК.

МАК 4-2020

7

МАК-ОВ КОЛАЖ

Интервю пред жвератком

„ЧЛОВЕК ШЕ ОГЛЯДА, ЖЕ БИ ДРАГА ПРЕД НЇМ БУЛА БЕЗПЕЧНЄЙША” – Ю. ТАМАШ Себастиян Надь

Кажди поєдинєц постої зоз розличним цильом, алє тото цо нас повязує то драга по хторей ше рушаме, а то драга хтора водзи ґу конєчному цилю - щесцу. Гоч шицки маме исту

дестинацию, кажде ма иншаку драгу по хторей ше руша же би сцигол по конєц. За даєдних, циль то мац успишнu кариєру, направиц фамелию, лєбо написац кнїжку, алє после посцигованя особного цилю велї з нас зрозумя же то нє була конєчна дестинация, алє розкриженє драги хторе нам дава нови вибор, крочиц блїжей щесцу лєбо далєй од нього. Визия того цо за мнє

8

МАК 4-2020

значи щесце ше зявела досц вчас. У основней школи сом часто бул предмет вербалного насилства зоз боку товаришох зоз школских лавкох прето же сом бул у вельким контрасту зоз идеолоґию о тим як треба най ше справує и випатра хлапец. Факт же сом нє мал товаришох у основней школи ме прешвечел до того же нє треба най почитуєм особни гранїци кед ше жадам уклопиц до даякого дружтва, та сом прето часто скривал одредзени аспекти себе и циґанєл другим же бим ше им попачел. Кед сом конєчно манипулативно достал даяких товаришох, пошвидко сом ше чувствовал нєприємно у особней скори прето же сом мушел ношиц маску. Шицко ше то манифестовало на мойо оцени у школи хтори були подли, та сом прето лєдво уписал Ґимназию у Руским Керестуре дзе ше шицко пременєло. У штреднєй школи

МАК-ОВ КОЛАЖ

сом мал нагоду лєпше упознац своїх терашнїх товаришох хтори ми указали свою драгу ґу щесцу хтору и я почал провадзиц. Перши два роки мойого школованя сом мал найлєпши оцени и мал сом чувство як кед би сом наисце почал крачац по правей драги по першираз у живоце, алє сом ознова мал жаданє сцкенуц зоз Сербиї прето же сом думал же нїґда подполно нє будзем щешлїви ту, та сом у трецим року пошол на черанку школярох прейґ океану. Тото искуство ми принєсло ище вецей конфузиї до живота прето же сом видзел же анї живот на другим континенту нє як зоз сказки, цо було подполно процивне тому цо сом думал. Кед сом ше врацел дому, чувствовал

сом ше страцено и як да сом крачал у погришним напряме од щесца, алє сом то ознова скривал под маску, та сом другим людзом випатрал як мотивовани млади хлоп. Праве теди кеди сом требал буц найсиґурнєйши и наймотивованши я бул найзбунєтши, прето же сом зрозумел же драга по хторей сом крачал потераз нє була права. У основней школи сом верел же драга хтора ме одведзе ґу щесцу то тота хтора ше находзи супротно од того цо ми завадза. У штреднєй школи сом думал же кед будзем провадзиц цудзи крочаї, посцигнєм свойо щесце. Зоз тим же сом ше одвоєл од шицких факторох хтори уплївовали на мойо думаня, права драга постала найяснєйша

накадзи сом ознова крочел на стару територию. Тераз видзим красу у шицким подлим цо ми ше случовало през живот прето же ме на концу праве то виведло на праву драгу. Прето зом подзековни же сом гришел, пущал погришних людзох до свойого живота. падал на колєна, почуствовал смак жеми и пораженя. Без тих искуствийох нє крачал бим по драги на хторей сом нєшка, а каждираз кед дойдзем по нове розкрижє, огляднєм ше на лекциї хторим ме тоти искуствия научели, же бим бул бизовни же ме шлїдуюци крочай безпечно одведзе ґу конєчному цилю.

МАК 4-2020

9

УПЕЧАТКИ

НЄ ШИЦКО ТЕХНО Виктор Хрин Зоз 2020. роком пришли и нови писнї и жанри музики. У остатнєй децениї ше барз розвили жанри електронскей музики ( EDM – Electronic Dance Music ). Кажда держава ма даяку файту музики котра популарнєша од другей, у Сербиї, наприклад, млади найвецей слухаю гибрид фолку, гип-гопу, репу, односно комерциялу. Щиро, кед видзем до диску або гоч дзе, та ми нє проблем кед чуєм таку музику, з часом сом зрозумел же ми анї нє важне цо „граю”, важне ми з ким сом. Велї особи цо музично, жанровски патраци, „шлєпи”, нє знаю розликовац єден од другого жанру, таки случай найбаржей при електронскей музики. Жалосне ми же кажди раз кед видзем даґдзе чуєм вше исти писнї, и то праве тоти гибридни, а думам же ми найжалоснєйше тото кед ди-джей пущи дацо од „техна” такой шицки думаю же конєц. Реално патраци нє требало би буц так, напр. у заходней Европи дзе електронска музика барз розвита, техно би означел лєм початок. У швеце постої коло 100 жанри електронскей музики, до тих 100 уходза рижни комбинациї. Постоя основни жанри як цо то House, Disco, Trance, Techno, Hardcore, Industrial, Downtempo, Hip hop, Garage и Breaks. Нормално

10

МАК 4-2020

кажди од тих жанрох ма ище минимум 10 поджанри котри явно класификовани. Од тих жанрох, ,голєм по думаню, ище найвецей слухаю: House, Trance, Techno и Hip Hip, алє нє шицки поджанри. Од поджанрох хаус музики бим видвоєл Deep, Big Room и Electro house, од трансу бим видвоєл Psytrance котри ше ище дзелї на рижни поджанри. У швеце єст рижни фестивали едм музики, по моїм думанє найлєпши то Tomorrowland у Белґиї. Туморовленд огромни фестивал дзе ше пуща лєм електронска музика, єст вецей як 20 бини, коло 500 000 нащивительох, то єден комплекс дзе приходза людзе зоз цалого швете най слухаю своїх облюбених музичарох, продуцентох, ди-жейох... Я особнє найволїм слухац жанри як цо то psytrance, big room, deep и electro house, кажди зоз тих жанрох ма причину чом го любим слухац. Псайтренс наприклад швидки, кус аґресивни и найвецей ше хасную етнички теми, мелодиї и рижни перкусиї, зато го и волам найбогатши жанр. Биґ рум любим слухац його єдноставносц и фокус на минимализам, вон спорши и фокусира ше на барз єдноставни мелодиї котри векшином даяки сентисайзери

( Saws ). Алє тиж так нє шмем забуц на Електро и Дип хаус , тоти два жанри подобни, вони барз богати, насную рижни елементи як цо то, буґни, перкусиї, реални инструменти, етнїчки инструменти, богати мелодиї... Од продуцентох бим видвоєл: KSHMR, Timmy Trumpet, Mariana Bo, Quintino, Martin Garix, Dr Phunk, Steve Aoki, Vini Vici, Armin van Buuren, W&W, Blasterjaxx, Bassjackers, Wolfpack, Hardwell, Infected Mushroom, Boris Brejcha, DJ Snake, Sandro Silva, Hilight Tribe, KAAZE, Jetfire, Marnik … Велї од тих продуцентох припадаю єдней видавательней хижи Spinnin Records, алє и єй под-хижи DHARMA Worldwide, котру започал KSHMR, волани бог мелодийох, тиж так и мой облюбени продуцент и идол. За тих цо нє знаю, а ше тиж так занїмам зоз елктронску музику, затераз сом обявел два писнї, хто сце послухац най поглєда на You Tube, Viktor Hexx – The Path of Glory и Viktor Hexx – The Calling. Особом котрим треба помоц коло продукциї такей музики можу ми ше шлєбодно явиц.

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

ТАНТАЛОВО МУКИ Марко Буила Бул раз єден краљ Фриґиї (Лидиї) по мену Тантал хторого други богове барз любели. Жил и пановал у варошу Сипул, на Сипилскей гори. Тантал бул син верховного бога Зевса, хторому олимпийски Богове подаровали шицки богатства того швета – златни рудокоп у гори Сипили, плодни жеми, винїци и загради зоз прекраснима райскима плодами, престрани пажици на хторих ше множели овци, крави, буяци, швидки конї и ище вељо, вељо богатства. Тантал жил так розкошно же би до конца свойого живота могол буц задовољни и щешлїви. Богове на њго патрели як на себе ровного Часто нащивйовали його златни каштелї и дружели ше з нїм. И сам Тантал дакеди знал пойсц на Олимп, помедзи боги, дзе присуствовал їх возвелїчовањом, дознавал їх тайни и шедзел з нїма за столом у Зевсовим каштелю. Од кеди постої швет, анї єден смертељнїк нє мал таке уважованє и довириє богох. И так, у превељким щесцу и задовољству, за котре верел же му нїхто нє може одняц, Тантал думал же є ровни аж и зоз верховним богом. Думал же му шицко допущене и почал краднуц єдзеня з розкошних столох и давац своїм смертељним богом. У пиянстве, часто знал видац тайни хтори му богове гварели, їх одлуки о судьби швета и людского роду. Аж погуторел и тайни свойого оца Зевса хтори му у довирию гварел. И так себе Тантал дал вељо того за право, и одлучел же би утвердзел чи богове наисце шицко видза и знаю. Єдного дня, направел вон госцину другим богом зоз меса свойого сина Пелопса хторого скорей того забил. Нїхто од присутних богох нє сцел покоштовац, окрем богинї Деметри. Страшне Танталово дїло хторе зробел барз нагнївало Зевса, и вон го такой послал свойому братови Гадови, до цмого царства мертвих. Пелопса богове ожили. За тот грих, Тантал осудзени на вичне церпенє –най церпи глад, смияд, стояци у води при громади єдзеня и сладких плодох хтори нє може долапиц. МАК 4-2020

11

КУЦИК СОВИТОХ

Соня Алексич, дипломовани психолоґ

МОЖЕ ЦИ БУЦ ДОБРЕ И У ИЗОЛАЦИЇ

Позарядова ситуация. Корона. Пандемия. Полицийна годзина. Терени облїпени з пантлїку. Кафичи заварти. Велї екскурзиї, путованя, журки одказани. Таблу заменєли телевизори и компютери, а социялни контакти ше у велькей мири предлужели на дружтвених мрежох.

вельо хасновити податки. Отримуйце особну гиґиєну и нє рушайце твар. Интересантни факт. Кед би нє було тей ситуациї нє освидомели бизме свойо звикнуце, як часто дорушуєме свою твар. Можебуц тераз час же бизме створели нове звикнуце – нє бабри твар и тот пирщок на носу!

Застараносц, страх, бес, панїка, осаменосц, безпомоцнос...Чи нормално же ше так чувствуєме? Гей.

Нє треба же би корона превжала цали ваш дзень, алє треба же бисце були одвичательни ґу себе и другим. Прешвечена сом же то нє чуєце першираз.

Остань позитивни, будз нашмеяни, нє будз забриґовани! Чи нормалне же бизме себе стваряли прицисок и же бизме прави емоциї маскирали? Нє. А цо вец нормалне? Найсц ровновагу. Информациї нам доступни на шицки боки. У каждей годзини, у каждей хвильки можеме пречитац и чуц цошка нове. Правдиви и нєправдиви информациї. Та гайде най пренайдземе тоту ровновагу. Млади зме и факти на нашим боку. Лєгчейше подношиме вирус, алє чи сиґурне же го нє достанєме? Нє. Гоч нє маме симптоми, можеме го пренєсц своєй фамелиї. Нормално же маме потребу за товаришами, за друженьом, ша кеди же будземе кед нє тераз, алє думайце о тих контактох, роздумуйце дзе ше рушаце, информуйце ше (кед же сце ше ище нє) цо то ковид-19. На сайту УНИЦЕФ-а можеце пренайсц 12

МАК 4-2020

Освидомце свойо чувства. Цалком нормално чувствовац ше застарано, нагнївано, зворушено, жалосно... приповедайце о тим з особу од довирия. Роздумуйце о тим цо можеце контроловац, цо у вашей моци, а цо нє. Нє можеце дїйствовац на тото кеди ознова почню робиц школи, факултети, або кеди ше закончи цала тота ситуация и чи єст квасу у предавальнї, алє активносци котри пребераце же бисце ше защицели, одлука о тим з яких жридлох будзеце провадзиц информациї о датей ситуациї и кельо им пошвецице часу, як поряднє шпице, або як вихаснуєце свой час дома, вшелїяк же у вашей моци. Меркуйце на свойо менталне здравє. Длуго вам з фамелию? Присутне вельо вецей конфликту як звичайно? И то нормалне. Дружтвени зме єства, алє

КУЦИК СОВИТОХ

источасно маме потребу и же бизме були сами. Прето, обезпечце то себе. Нє лєм ви, алє кажди член фамелиї. Дайце креативносци на шлєбоду. Кед же сце лєнїви, гваря же тоти особи тераз на коню. Алє я ше заш лєм наздавам же припадаце до ґрупи лудзох котри шлїдза свойо интересованя. А ви сами знаце хтори то. Ево лєм даскельо приклади як можеце виполнїц свой час. Можеце читац кельо єст зарна пасулї у кили, або рискаши у мещку а можеце писац, читац, грац, шпивац, писац проєкти, вежбац, медитирац, волонтирац... Ви дзеци модерного швета - можеце уписац велї курси на интернету (Courosera лєм єден од доступних сайтох) кед то жадаце, кед то нє

жадаце и то у шоре. Нє стваряйце себе прицисок прето же хтошка дзешка гварел же з того треба най видземе мудрейши, з велїма новима схопносцами, позитивнєйши, бо то нє муши буц так. Тото цо можеце зробиц тераз, алє и намагац ше кажди дзень, а нє лєм у позарядовей ситуациї то спознац и упознац самого себе. Цо вам прия, цо вам нє прия, на яки способ ше борице зоз своїма емоциями, як ше одношице ґу себе... Виктор Франкл, психиятер и психотерапеут раз так гварел „Без огляду на обставини чловекови нє мож вжац базичну шлєбоду же би вибрал свойо становиско и справованє.”

МАК 4-2020

13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОГИЇ

Лидия Вереш студент интеґрисаних студийох, мастер професор биолоґиї

Єден з найвекших проблемох з хторима ше стрета нєшкайше дружтво то борба за чисти животни стредок. Людска нєбриґа загрожує планету котра нас опомина кажди дзень. Планета Жем наш дом, а як ше ми справуєме ґу нєй и як єй врацаме? Поставя ше єдно важне питанє. Як ше ми справуєме у своїм обисцу и дворе? Яки би лєм бул нєшор кед бизме нє пораєли нашо обисце, кед бизме нє руцали шмеце до кантох и нє пораєли двори? Створени барз вельки хаос на нашей планети и очиглядно же мушело присц до неґативних пошлїдкох за екосистему и животни стредок. Ефект склєняней загради барз загрожує нашо обстоянє. То вираз за зогриванє планети Жеми, чийо пошлїдки звекшованє температури, пущанє поларного ляду цо звекшує уровень моря, и зявює ше векше випарйованє и векша похмареносц. Людзе ше стараю о природи лєм теди кед од нєй маю хасну, кед им треба же би експлоатовали и хасновали природни богатства котри огранїчени.

14

МАК 4-2020

ЕКОЛОҐИЯ И ЗАЩИТА ЖИВОТНОГО СТРЕДКУ У остатнїм чаше ше вше частейше помина отримуюци розвой. Отримуюци розвой то розвой котри задоволює потреби терашньосци, а нє поставя питанє схопносци будуцих ґенерацийох чи би могли задоволїц власни потреби. Як шлїдуюци ґенерациї годни задоволїц свойо потреби кед ше ми справуєме нєодвичательно? Одвит барз єдноставни. Кед же жадаме и надалєй хасновац природу, а нє старац ше о ней, шлїдуюци енерацийи нє будзе. Прето нєобходне же бизме почали хасновац обновлїви жридла енерґиї як цо то: соларна енерґия (енерґия Слунка), еолска енерґия (енерґия витру), гидроенерґия, цеплотна енерґия, енерґия биосфери (биолоґийна енерґия), енерґия биомаси и енерґия биоґазу, односно биоґорива. Тиж так, барз важне и рециклованє, видвойованє материялу зоз одпаду и його поновне хаснованє. Место того ми правиме дзиви депониї, а кед ше одпад у таквих обставинох розклада приводзиме до опасносци рошлїни, животинї, а и сами себе, прето же тоти материї барз токсични

и чкодлїви, и самим тим загрожуєме цалу екосистему. Зоз рециклованьом хасен ма цале дружтво, а постої тиж так и економски добиток. У ришованю тих проблемох, насампредз, мушиме рушиц од себе и похопиц значносц очуваня екосистеми и животного стредку и пременїц свойо нєдобри звикнуца. Постоя рижни орґанизациї котри запровадзую рижни акциї, алє им нєобходна помоц держави и шицких нас же би резултати були ище лєпши и ефикаснєйши. Защицме природу, себе, наш дом, нашо дзеци и нашу планету Жем!

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОГИЇ

СОВИТИ Шпоруй воду. Вода за пице нєшка луксуз даєдним людзом. Найобичнєйше заверанє води док чухаме зуби длугорочно може ушпоровац вельо литри води.

До предавальньох треба ношиц кошарки лєбо платново торби. Пластични мещки ше розкладаю 1 000 роки.

Пластични, паперови, електронски одпад и лименки ше ноша на рециклованє.

Одпадни олєї ше тиж так ноша на рециклованє.

Нє палїц на отвореним остатки од рошлїнох.

Видувни системи на автох муша буц исправни.

Почнї хасновац бициґлу и прешейтай ше. Нє ходз вшадзи на авту.

Треба буц барз осторожни зоз хаснованьом пестицидох. Зоз нїма ше пирска пред вечаром, кед инсекти мирую, и кед нєт витру.

Треба умерено хасновац штучни гної.

Медикаменти котрим вишол рок тирваня ше нїяк нє шму руцац до шмеца лєбо до канализациї, алє их треба однєсц до специялизованих апатикох котри збераю таки лїки.

Одпад ше вируцує на депониї. МАК 4-2020

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Янко Хома

ШВЕТ ПРЕРВАНИ ПРЕ

Прешли 2019. рок прешол у спортским смислу зоз даскелїма векшима спортскима змаганями, на чолє зоз Мундобаскетом хтори отримани у Китаю. Нашо кошаркаше участвовали на спомнутим першенстве, дзе нашо хлапци змагаюци ше у другей фази, бавели у китайским городзе Вухану, хтори єдєн з велїх милионских городох, у восточней часци Народней Републики Китай. Концом 2019. и початком 2020. року, у истим тим Вухану вибива корона вирус и Вухан постава главне жирячиско вирусу корона. Медзитим, спортски швет тот 2020. рок чекал нєсцерпезлїво, пре вецей спортски збуваня, алє заш лєм, главне случованє у тим року були Олимпийни бависка, заказани за конєц юлия и початок авґуста у главним японским городу Токию. Шицки спортисти, а тиж и патраче чекали найвекше спортске змаганє на планетарним уровню, пре хтори у прешлосци през историю аж претарговани войни и воєни зраженя.

16

МАК 4-2020

КОРОНУ Концом фебруара и початком марца, жирячиско вирусу корона ше помали преруцує ґу нам ґеоґрафски вельо блїзших местох. Перше Италия, єй сиверна часц – Ломбардия, а потим и Шпания, Французка итд. Велї науковци того думаня, же змаганє 1/8 финала Лиґи шампионох, отримане 19. фебруара, медзи италиянску Аталанту и шпанску Валенсию, хторе отримане на стадиону Сан Сиро у Милану пред дакус вецей як 44 тисячи патрачох, було биолоґийна бомба. После того змаганя вирус корона ше почал шириц по Европи, и у єдним моменту, пре безпечносц людзох, почали ше бавиц змаганя без патрачох. Медзитим пошвидко, змаганя ше почали одкладац, пре вше векше число хорих и умартих. У марцу шицки першенства претаргнути, єдино ше у Билорусиї предлужело

бавиц фодбал на европским континенту. Дня 17. марца, чолна фодбалска орґанизация у Европи (УЕФА) принєсла одлуку о одказованю Европского першенства, хторе мало буц отримане того лєта, и одлуку о новим отримованю у 2021. року. Тидзень потим, 24. марца, МОК – Медзинародни олимпийни комитет у догварки зоз домашнїма Олимпийних Бавискох зоз Токия обявели же ше найвекша спортска

СПОРТУ манифестация преруцує тиж за 2021. рок. Гоч УЕФА препоручела фодбалским союзом же би нє закончовали свойо першенства, и нє преглашовали конєц, алє причекали и пробовали привесц кажде першенство ґу концу, Белґийски фодбалски союз 2. априла преглашел конєц першенства, дзе додзелєна титула Клуб Брижу. Як други фодбалски союзи риша свойо першенства, то ше найвироятнєйше пошвидко увидзи. Єст предкладаня же би ше змаганя хтори остали,

одбавели док ситуация допущи, тє. же би ше даґдзе концом мая предлужело нєодбавени змаганя. Попри фодбалских змаганьох, и други конари спорту хвильково претаргнути и чекаю конєц тей пандемиї. Цо ше дотика спорту у нашей держави, шицко престало зоз преглашованьом позарядового стану на териториї Републики Сербиї. Шицки першенства, шицки спорти, од найвисших по найнїзши лиґи, шицко стануло. Наука гвари же зоз приходом цеплих дньох, вирус корона пре УВ зарйованє щезнє, и зоз шицким, предлужи ше „нормални“ живот на нашей планети. Зоз наздаванями же ше цо скорей почнє отримовац спортски змаганя, посилам Вам СПОРТСКИ ПОЗДРАВ.

КОРОНА НЄ ПЕРША ПРЕТАРГЛА СПОРТ

Тогорочне претаргованє спортских змаганьох на шветовим уровню нє перше у нашей новшей историї чловечества. У прешлим вику спорт ставал пре Першу шветову войну на 4 роки, у хторей страдали вецей як 20 милиони людзох. После того пришла шветова епидемия шпанскей ґрипи, дзе од 1918. по 1920. рок умарли вецей як 50 милиони людзох. Остатнє претаргнуце на шветовим уровню було под час Другей шветовей войни, дзе 6 роки було єдно з найвекших зраженьох у историї чловечества, дзе погинули вецей як 60 милиони людзох.

МАК 4-2020

17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Лидия Вереш

ЗОО КВИЗ 1. Koтри животинї мегучкаре? а) Школьки, шлїмаки и главоношкаре б) Морски огурки, морски гвизди и їжи в) Морски крини, школьки и шлїмаки

2. Яки файти домашнїх постоя у рамику животного циклуса метиля? а) Рошлїнски и животиньски б) Єднорочни и дворочни в) Стални и преходни

3. Котри орґанели маю функцию осмореґулациї? а) Контрактилна вакуола б) Лизозоми в) Ґолджийов апарат

4. Цо то конюґация? а) Способ розмножаваня дзе ше перше вецей раз дзелї ядро б) Способ розмножаваня дзе приходзи до злучованьох єдинкох и чераня ядрового материялу в) Способ розмножаваня дзе приходзи до ровномирного дзелєня цела родительскей єдинки

5. Чому служи волька при птицох? а) Механїчному здробйованю єдзеня б) Дочасовому маґационованю єдзеня в) Дочасовому претровйованю єдзеня

6. Яки паразит пиявка? а) Ектопаразит б) Ендопаразит в) Паразит крев

18

МАК 4-2020

УПОЗНАЙ СЕБЕ

7. Дзе ше ошлєбодзую продукти лученьох ендокриних шлїжнїкох? а) До мозґу б) До черевох в) До креви

8. Цо коритнявки найчастейше по способу костираня? а) Месоєди б) Рошлїноєди в) Шицкоєди

9. Окрем птицох хтора ище ґрупа гордатох ма активних лєтачох? а) Шмикаче б) Цицаре в) Водожемци

10. Дзе найчастейше жию водожемци? а) У води б) На побрежю в) У лєше

11. По способе розмножованя айкули? а) Ововивипарни б) Вивипарни в) Овипарни

12. На слики? а) Водовнїк б) Дижджовнїк в) Билоушка

Ришеня: 1-а, 2-в, 3-а, 4-б, 5-б, 6-а, 7-в, 8-в, 9-б, 10-б, 11-а, 12-б МАК 4-2020

19

АЛТ ШОУ У МАК-У

Андрей Орос „Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21,30 г и репризно штварток од 12,30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци)

РОЗГВАРКА ЗОЗ

МАРКОМ ШОШОМ

Вельо раз зме читали, слухали, або познаме дакого кого гоби унапрямел ґу тому цо им тераз робота у живоце. Марка Шоша зоз Дюрдьова, гоби унапрямел ґу музики. Гоч закончел Електротехнїчну школу „Михайло Пупин” у Новим Садзе, гранє тамбурки одмалючка го одведло по другей драги.

20

початок сом достал найменшу тамбурку – примку и так шицко почало. Потим сом грал дас6 роки и у Културно-уметнїцким дружтве „Тарас Шевченко” у Дюрдьове, зоз хторим зме були и у Словацкей, Польскей и Горватскей.

Кеди ши почал грац?

После телїх рокох ти и далєй граєш прим тамбуру, прецо ци ше попачел тот инструмент?

– Думам же сом мал 6 лєбо 7 роки. Бул сом любоморни на старшого брата прето же вон уж грал. Понеже грал и наш оцец, нє сцел сом буц єдини у фамелиї котри нє грає, та сом так почал грац тамбурку у Михала Лїкара. З оглядом на тото же ми руки були мали, слаби, нє звикнути на векши инструменти, за

– Патрел сом вельо знїмки на телевизиї, там сом видзел Зорана Буґарского, познатшого як Брица и жадал сом же бим досцигол єден уровень у граню як цо вон грає. На початку, як и шицким, було ми чежко. Потребне вельо роботи, упартосци и одреканя, алє любов ґу тому инструменту нє престала.

МАК 4-2020

Понеже ши уписал штредню школу у Новим Садзе, почал ши и грац у Новим Садзе. Дзе ши точно грал?

– Гей, кед сом мал 16 роки почал сом грац при, уж спомнутому, Брицови у КУД-у „Светозар Маркович” у Новим Садзе. Вон основал тот оркестер и тримал нам проби, котри були отримовани раз тижньово, а тирвали по два и пол годзини. Такой ми ше попачело и дружтво и атмосфера. Тот оркестер грал уметнїцку, традицийну, забавну музику и нє були зме базовани на фолклор, так повесц нє були зме з нїма у дотику.

АЛТ ШОУ У МАК-У

Потим сновани и Центер тамбурашскей култури котри роби нєзависно од „Марковича”, а тераз ма и свойо просториї. Хтори оркестри функционую у Центру?

– У Центру робя вецей оркестри. Маме школу тамбурки „Сава Вукосавлєв”, вельки оркестер - Городски тамбурови оркестер „Васа Йованович”, Младежски тамбурови оркестер „Марко Нешич”, а нєдавно сновани и тамбурови оркестер за ветеранох. Я граєм у вельким оркестру и помагам у младежским. Медзитим, члени Центру, нас седемцме, пробовали направиц ище єден менши оркестер котри ше вола „Аурелиус” и функционує нєзависно од Центру.

Дзе сце шицко наступали зоз „Аурелиусом”?

– Були зме у Горватскей, Мадярскей, Румуниї, Нємецкей, Австриї и Чарней Гори, а тиж так зме препутовали и велї места у Сербиї. Тот оркестер грає рижнородну файту музики, од латино – америцкей, забавней, уметнїцкей, по тото цо нєшка глєдаю тоти котри нас слухаю, як цо то Тозовац, Мирослав Илич, итд. Тот мали оркестер грає кажди пияток, а дакеди и соботу, у ресторану „Шираз” у Новим Садзе. Чи ше здогадуєш як ци було на самим початку, понеже ши пришол зоз Дюрдьова до нового оркестру, дзе нє познаш скоро нїкого?

– Здогадуєм ше же ми єден чловек зоз Дюрдьова дал число телефона Зорана Буґарского, котри ме поволал на єдну пробу же би видзел як тримам тамбурку и як ше знаходзим. Дал ми ноти, та сом вежбал сам дома. Потим сом пришол на єдну пробу, шицки були нєсподзивани же як так „одразу” знам грац як и вони. Бул сом поцагнутши єден час, алє сом ше ошлєбодзел и тераз там мам велїх барз добрих товаришох зоз котрима ше дружиме и приватно, нє лєм у рамикох оркестра. Прето, мойо плани же би сом цо длужей остал у Центру тамбурашскей култури.

МАК 4-2020

21

КИНОТЕКА

СЛАВНИ 24 ГОДЗИНИ Кристина Малацко Филм хтори, медзи велїма другима, означел тогорочне додзельованє Оскарох, дефинитивно бул и „Ford v.

Ferrari”, або у Европи познатши як „Le Mans ‘66”. Режисер James Mangold пробовал приказац єдно з найвекших ривалитетох у историї прейґ правдивей приповедки, хтора провадзи дизайнера автох Керола Шелбия (Carroll Shelby), хторого на вельким платну вирно приказал добре познати ґлумец Мет Деймон (Matt Damon), и, єдного з найлєпших обеговачох шицких часох, Keна Майлса (Ken Miles), хторого у филму ґлуми уж доказани ґлумец Кристийан Бел (Christian Bale). Гоч приповедка фокусована найвецей на тоти два подоби, вони лєм обєкти прейґ хторих ше приказує права приповедка, тє. ривалитет медзи Хенрийом Фордом II (Henry Ford II) и Eнцом Ферарийом (Enzo Ferrari). Же би ше доказал як достойни процивнїк Ферарию, Форд ше намагал вибудовац форд GT40, нови обеговацки авто, же би му ше конєчно поспишело обегнуц Ферария и достац перше место на познатим Ле Ману (Le Mans), хтори тирвал 24 годзини. Шелби и Mайлс були главни особи хтори оможлївели будованє того

22

МАК 4-2020

обеговацкого авта и наставанє тей историйней хвильки, кед, як знаме, Форд конєчно наисце обегнул Ферария. Медзитим, тота драга, гоч и сама по себе чежка, додатно ю очежали политичаре и людзе на висших положеньох, хтори мали даяки иншаки задумки од тих цо явно виношели. Прето, приповедка, окрем же бешедує о ривалитету медзи Фордом и Ферарийом, Шелби и Mайлс були главни особи хтори допринєсли будованю того обеговацкого авта и оможлївели наставанє тей историйней хвильки, кед Форд конєчно наисце обегнул Ферария, бешедує и о велїх менших ривалитетох и особних, а контрадикторних цильох, знука Фордовей компаниї. Указує и на то же покля людзе порихтани пойсц и хтори гранїци прекорачиц пре пенєж, статус, а найбаржей, пре свой еґо. Филм нє охаби анї єдного патрача ровнодушного, а Лен Майлс, гоч импулсивни и “прости” чловек, останє шицким як наймилша подоба у филму, а як облюбена особа у спортскей историї и историї обегованя. Тот филм указує його чисту и нєпогубену любов ґу автом и обегованю, як и нєможлївосц губеня и забрудзованя истей

з боку политики и пенєжу, гоч по конєц його живота велї то пробовали. Праве пре тот його характер и щиру любов ґу автом, достал почитованє велїх вельких менох у автоиндустриї и обегованю, як перше, од свойого сотруднїка и товариша Керола Шелбия, а аж и од процивнїка у цалей тей приповедки, Енца Ферария. Филм „Ford v. Ferrari” добре оценєла и публика и критичаре, а коло освоєних двох Оскарох, освоєл ище велї други награди. Препорука одпатриц филм, бо коло самей, так поведзено, “леґендарней” приповедки, филм направени так же би забавел и зацикавел аж и тих цо нє провадза спорт або обегованє, и гоч тирва два и пол годзини, понеже є полни з адреналином и константнима пременками и случованями, нїхто нє обачи кеди сцигол по конєц филма.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Поезия

Цинї прешлого часу Без нас або зоз нами, час идзе Шицко цо треба у одредзеней хвильки придзе. Красота и преклятство же нє знаме цо нас чека, А каждого сцигнє тото, гоч кельо най вон сцека. Барз важне и праву ствар зробиц Жарко Остоїч

Точно теди кед єст нагоди Бо нас час нє будзе сановац А ми пре тото длуго будземе бановац. Треба и знац скриц страх, превозисц го И глїбоко до жеми закопац еґо Нє вредновац ше з цудзим думаньом Алє шицко поробиц з власним роздумованьом. Тераз вам то гуторим, радзим, совитуєм Яки нам могли красни буц днї, тераз лєм задумуєм. Кед бим шицко тото теди знал Тераз бим тоти стихи нє писал.

Сцем це уж видзиц Давно мойо очи до твоїх нє попатрели Давно мойо руки власи твойо нє мервели. Уж сом и забул як тоти твойо ока випатраю Гоч их мойо у думкох нїґда нє забуваю. Длуго прешло од твойого шмиху на мойо дожица. Уж ми хиби гласкац твойо лїца И длуго прешло од позних ноцних дискусийох О наших компликовано-простих животних филозофийох. Алє вичносц прешла од наших розходох. Од сладкей вистатосци после швидких ходох И трешеня целох док ше єдно другому приблїжовали. Ей, дзе лєм тоти лїтни ярнї вечари скапали? Знам же ми на твар ошмих залїпиш. Помогнї ми бруд у глави вимиц. Сцем най ми розум накармиш, а душу окрипиш. Сцем це уж видзиц. МАК 4-2020

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Проза

Себастиян Няради

***

Твардо сциснул штранґ з хторим бул конь привязани и рушел зоз шмелим крочайом. Колєса були слабо подмасцени, та нєприємне шкрипанє драпало аж и вистати очи. Дурканє злєкнутих шерцох провадзело праве тото шкрипанє. „Идзе ми то, лєм най нє скерепчим, бо ше будзем котуляц аж по тоту там огромну рику” – кричал Инай указуюци з єдну руку у напряме югу. Пправдзе, я нє видзел од густих хмарох нїяку рику. „Но, можеме рушиц, досц су далєко” – прежубротал сом пред коньом док сом з єдну руку прешол по його гриви хтори випатрал змирено. Моцно виплєцени штранґ сом себе обмотал коло руки и помали рушел. Лопот копитох бул нїжни як кед бим гласкал каменїсту дражку. Уж зме були блїзко при скалини кед сом почуствовал же ме конь почина цагац ґу нєй, просто до шмерци. Моцно зрегочал, нагло ме поцагнул, и лєм ше руцел зоз скалини. Штранґ ше помали почал обмотовац коло руки, алє сом ше нє сцигол вирвец на каменїстей дражки. Влпел сом ше за якуш оштру стину хтора стирчала попод слалини. Вишел сом на тей стини тримаюци ше, док надо мну прелєтнул коч полни з поживу. Випровадзел сом з престрашеним поглядом як падаю до густей молги, док ше по воздуху розшало жито хторе з помоцу слунковей шветлосци випатрало як чисте злато. Конь мал два желєни стрили задзати до заднєй, правей ноги. Теди сом похопел же нас нападли лєсони. „Помоц, помоц!” – роздар сом ше на цале гарло док ше надо мну одразу зявел дзиви лєсон. Викукла лєм його желєна глава, и рука у хторей бул викресани камени нож з хторим ми сцел пререзац шию. Помали спущовал руку, знаюци же ше нє можем одбранїц, бо ми руки помали слабли и кус по кус ше шлїзкали по концу сухей стини. Споза мнє ше чул витрик помишани з гласом моцних кридлох. Нараз ше зачуло оштре резанє воздуху, витор пременєл напрям кед коплє вдерело ровно до чола лєсона. З ногами сом ше почал ґрабац по стинох и помали ше дзвигал долапяюци копию хтора ми помогла виґрабац ше горе. Троме лєсони тримали унаприямени стрили на мнє. Стал сом скаменєно, нє правел сом нїяки дробни рухи. Кед ше стрили розбегли з їх лукох у моїм напряме, нагло сом ше обрацел и скочел зоз скалини до швижого воздуху.