MAK 4/2017

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 4 / АПРИЛ 2017 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ ФОТО: АНА БИЛОҐРЕВИЧ

МАК 4/2017 ~ 1

ЗМИСТ У ФОКУСУ

Ц. Надь: Розгварка Р. Планчак

Й. Ноґавица и Н. Шарич: Интервю з Ґрупу

45 роки МАК-у: Ц. Надь МАК-ОВ КОЛАЖ

Я. Медєши: „Уфоткаванє” ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ

Фоґаш ТАК И НЇЯК ИНШАК

А. Римар УПЕЧАТКИ

Д. Бучко: „Твоя Европа, твой глас!” ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Т. Будински и М. Буила: Петница

А. Бесерминї: IoT А. Живкович Бучко: AirBar

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

С. Иван: Интервю А. Гирйоватий УПОЗНАЙ СЕБЕ

Н. Колесар: Тест З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

Текст зоз числа 10/1982

Материял зоз числа 8-9/1982 и 8-9/1973 ДИРЕКТ ДО ФАЦИ

Б. Ройко: Ди-джеїнґ ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

С. Виславски: Трапези

Фотоґрафиї з „Уфоткаваня”

4

03 04 06 08 10 11 12 13 14 15

У ФОКУСУ // З музику шириц позитивну енерґию

У тим бенду тройо керестурски ґимназиялци – Жарко Остоїч, Кристина Афич и Павле Рац, як и студент, Михаїл Римар з Петроварадину. У тим интервюу, дакус и през франту, виприповедали нам прецо ище вше нє маю мено, на хторих руских музичарох ше упатраю, чом нє маю часто проби, як их публика прилапела и подобне.

8

16 18 20 21 22 23 24

МАК-ОВ КОЛАЖ // „Гибай, фоткай и будз фоткани”

Фотоґрафия, моделинґ, друженє... Активносци хтори интересантни, а и популарни. Пре тото и настала цала приповедка з „Уфоткаваньом”. То прави проєкт за тих хтори любя фотоґрафовац, лєбо же би ше их фотоґрафовало, або, можебуц, и єдно и друге.

12 УПЕЧАТКИ // Єдно з наймилших дожицох

„Твоя Европа, твой глас!” то збуванє у Бриселу, орґанизоване за штредньошколцох зоз Европи же би виражели свойо думанє и бешедовали о темох повязаних з политику. Участвовали 28 держави хтори члени Европскей униї и ище пейц держави зоз Европи... МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 4 април 2017 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

2 ~ МАК 4/2017

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович На насловним боку: Revolution Авторка фотоґрафиї: Ана Билоґревич („Уфоткаванє”) Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Цецилия Надь Розгварка з ґлумицу Ребеку Планчак з Керестура

ПОРОЗУМЕНЄ УЛОГИ З ПОМОЦУ ПСИХОЛОҐИЇ

РЕБЕКА ПЛАНЧАК З РУСКОГО КЕРЕСТУРА МЛАДА И ПЕРСПЕКТИВНА ҐЛУМИЦА, AМАТЕРКА, ХТОРА ШМЕЛО КРАЧА ПО ДЕСКОХ У ТЕАТРE. НА ТОГОРОЧНИМ МЕМОРИЯЛУ МОГЛИ ЗМЕ Ю ПАТРИЦ У ДВОХ ПРЕДСТАВОХ – У МЛАДЕЖСКЕЙ ПРЕДСТАВИ „БОИНҐБОИНҐ” ДРАМСКОГО СТУДИЯ „АРТ”, ЯК И У ДЇЛУ „ЗАЗБЕРОВАЧЕ ТРУПЛОХ”, РУСКОГО НАРОДНОГО ТЕАТРА „ПЕТРО РИЗНИЧ ДЯДЯ”. У тих представох мала розлични характери и улоги. У комичней представи „Боинґ-Боинґ” була стюардеса, Французкиня, а у представи озбильнєйшого змисту, „Зазбероваче труплох”, опробовала ше у цалком иншакей улоги – Настї Волошин.

– Барз чежко поровновац улоги, наприклад, „Настя” була вельке виволанє за мнє. За тоти „визиї” ми требало вельо часу, а тиж так и же би улога вообще дозрела у мнє. У представи „Боинґ-Боинґ” улога лєгчейша, гоч комедию чежко бавиц, алє нашмеяна публика да потримовку, и вец маш енерґию док ши на сцени – толкує Ребека. Ище у штвартей и пиятей класи основней школи Ребека почала

ґлумиц у дзецинских представох, а вец... направела кратшу паузу. Потим, 2013. року, наступела у представи „Автобиоґрафия”, и од теди нє напущує театер.

– Кед ґлумим зоз младшима колеґами, вец замеркуєм даяки нови перспективи, видзим цошка цо би ми анї на розум нє пришло, док од старших ґлумцох учим, и вони преноша свойо искуство на мнє. Вшелїяк, значна атмосфера медзи нами, ґлумцами, на сцени. Так любим ґлумиц же бим могла и сама буц на бини, и пред єдну особу у публики, и пред преполну салу, найважнєйше ми же бим була у театре – гвари млада ґлумица. Ребека ма вельку трему пред наступом, алє кед видзе на бину и кед престанє буц „вона”, трема престава, прето же, як гвари, особа хтору ґлуми находзи ше у своїм природним околїску, и тота особа нє ма трему.

– Дакеди, кед ше шицки условия поскладаю, мож ше барз ужиц, и на хвильку шицко охабиц з боку. Нє знаш нїґда чи ши добре одбавел, док нє видзеш пред публику, односно, док вона нє

одвитує, реаґує. Озбильнєйша улога вше векше виволанє за ґлумца, можебуц мнє драма милша, озда прето же ноши тот емотивни тон зоз собу – преноши Ребека. Ребека студентка першого року Психолоґиї на Филозофским факултету у Новим Садзе. Успишно повязує конари психолоґиї и ґлуми, бо єй сама психолоґия оможлївює лєгчейше креированє улоги.

– Нє знала сом же ме психолоґия интересує, док сом нє почала ґлумиц и можем повесц же ми театер на єден способ помогнул же бим вибрала опредзелєнє у живоце. Найлєпше одґлумим даєдну особу кед розумим улогу хтору бавим. Тиж так, барз важна улога и режисера. Потераз сом сотрудзовала з Владимиром Надьом Ачимом, Михайлом Зазуляком и Славком Оросом. Кажди з нїх на иншаки способ помага пренєсц „тото цошка”. Кед маш нагоду сотрудзовац з вецей такима, можеш вихасновац шицко цо ши научел при предходному, и то барз помага. Озда то и найдрагоцинше искуство хторе мож здобуц – заключує Ребека. МАК 4/2017 ~ 3

У ФОКУСУ

Йована Ноґавица и Николина Шарич Интервю зоз членами младей музичней ґрупи

З МУЗИКУ ШИРИЦ ПОЗИТИВНУ ЕНЕРҐИЮ ПРЕШЛОГО РОКУ, ВЛЄЦЕ, У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ ШЕ ЗЯВЕЛ НОВИ, МЛАДИ МУЗИЧНИ БЕНД, КОТРИ ИЩЕ ВШЕ НЄ МА МЕНО, АЛЄ ЙОГО ЧЛЕНОХ ТО НЄ ЗОПЕРА ЖЕ БИ ЯВНО УКАЗОВАЛИ ТОТО ЦО ЗНАЮ. У ТИМ БЕНДУ ТРОЙО КЕРЕСТУРСКИ ҐИМНАЗИЯЛЦИ – ЖАРКО ОСТОЇЧ, КРИСТИНА АФИЧ И ПАВЛЕ РАЦ, ЯК И СТУДЕНТ, МИХАЇЛ РИМАР З ПЕТРОВАРАДИНУ. У ТИМ ИНТЕРВЮУ, ДАКУС И ПРЕЗ ФРАНТУ, ВИПРИПОВЕДАЛИ НАМ ПРЕЦО ИЩЕ ВШЕ НЄ МАЮ МЕНО, НА ХТОРИХ РУСКИХ МУЗИЧАРОХ ШЕ УПАТРАЮ, ЧОМ НЄ МАЮ ЧАСТО ПРОБИ, ЯК ИХ ПУБЛИКА ПРИЛАПЕЛА И ПОДОБНЕ. Як вам пришла идея основац бенд? Ґрупа: Ище оддавна зме мали жаданє основац бенд, медзитим, на тото зме баржей патрели як на дацо цо ше може, алє нє муши витвориц. Вец зме почали грац вєдно, Кристина ше придружела ґу нам як шпивачка, нам ше то попачело, та зме на свою инициятиву, а и на предкладаня других, почали вєдно сотрудзовац. Прецо ваша ґрупа ище вше нє ма мено? Мали сце даяки идеї як бисце ше могли волац? Ґрупа: Мено нє маме прето же ше нам барз чежко коло того зложиц, и нє можеме нїяк направиц компромис. Пробовали зме раз у класи предложиц

4 ~ МАК 4/2017

даскельо мена, та пайташе вигласали же бизме ше требали волац „Mindfucked”, медзитим, ми и далєй нє сиґурни до того. Любели бизме кед би нам и читателє МАК-у предложели даяки мена, на МАК-ов Фейсбук бок, лєбо гоч и нам особнє. Понеже сце нє шицки з истого места, як сце ше здружели? Ґрупа: Було то на єдним сходу младих у банатскей писковини, и вец зме одлучели пробовац грац вєдно... Як часто и дзе отримуєце проби? Ґрупа: Проби нє отримуєме часто, прето же зме нє у истим месце, а маме и рижни технїчни проблеми и подобне. Понеже нє маме

простор за проби, було и таке же зме ю мали на три рано у парку, потим на Петроварадинскей твердинї, у Каритасу... Тиж так, очежує нам и тото же нє маме досц часу. Чекаме лєто же бизме ше могли частейше зиходзиц и мац проби, та гоч и даґдзе на отвореним. Першираз сце наступели на „Акустики Рутеники” и такой сце достали награду за найлєпши перформанс. Чи вам то була мотивация за дальшу роботу? Ґрупа: Теди гей, алє заш лєм, як зме гварели, затераз нє можеме отримовац проби поряднє. Прешлого року зме наступели и на „Дньовки”, з нашу авторску шпиванку, и єдну обробену.

У ФОКУСУ Праве тота ваша авторска шпиванка „Белавооки, мой далєки” на Ютюбу ма коло 1300 препатрунки. Задовольни сце з тоту цифру? Жарко: Понеже ю я пущам три раз на дзень, досц сом задовольни. Ґрупа: То знїмок зоз новорочней емисиї на РТВ-у. Текст за тоту нашу першу авторску писню написала Мелания Римар, музику Кристина, а аранжман шицки вєдно. Думаме же ю публика добре прилапела, и вообще нашу ґрупу, бо нас потримую и младши, и старши. На кого ше упатраце? Ґрупа: Досц ше упатраме на старши руски бенди, як цо то напр. „Армитон” и „Маринер”, прето же нас їх музика здогадує на Ex YU музику, а то тото цо у шлєбодним чаше и любиме

слухац, а и грац. Цо ше дотика наших бендох котри тераз актуални, упатраме ше на бенд „Crazy Cousins”. Тиж так, руски музичаре и ґрупи хторих провадзиме то и Сашо Палєнкаш, Коле, „Brainlow”...

верел до нас, предкладал нам идеї, и ту є кед нам дацо треба. А тиж так є и наш вирни фан, а и ми його.

Чи думаце же нам треба вецей руски бенди?

Павле: Думали зме того року наступиц на Еґзиту, алє... Жарко: ...зме одбили, бо то за нас заш лєм мале случованє. Гага-га...

Ґрупа: Вшелїяк же гей. Любели бизме кед би нас у тим було вецей, як то було скорей, и кед бизме шицки ширели тоту позитивну енерґию и любов ґу музики. Думаме же би було крашнє кед би ше орґанизовало даяке збуванє, на хторим би вєдно наступели шицки руски бенди.

Чи плануєце пошвидко даґдзе наступац и дзе?

Та дзе вас, вец, можеме обчековац? Ґрупа: Можеце нас чекац по шпиваню! Цо би сце поручели читательом МАК-у?

Хто вам окремна потримовка? Ґрупа: Попри других, окреме бизме видвоєли бачика Сашу Палєнкаша, прето же одпочатку

Ґрупа: Здумайце нам мено, и слухайце нашу шпиванку, же би ю нє слухал лєм Жарко.

У тим штирочленовим бенду, Кристина шпивачка, Михаїл грає на инструменту дємба (файта африцких буґнох), а Жарко и Павле на акустичних ґитарох. Окрем у бенду, Кристина шпива и у Дзивоцкей шпивацкей ґрупи, ходзи на соло-шпиванє, а член є и керестурского Мишаного хору, як и Павле. Михаїл грає и на буґнох, односно на удерних инструментох. Вон грає у Руским културним центру у Новим Садзе, дзе танцує и у фолклору, а танцує тиж у новосадским Словацким културним центру „Павел Йозеф Шафарик”. Попри тим, як гвари, танцує и грає дзе ґод ше му укаже нагода, понеже то барз люби. Павле, Жарко и Кристина граю у Вельким народним оркестру у Керестуре – Кристина на примки, а Жарко и Павле на тамбурох.

МАК 4/2017 ~ 5

У ФОКУСУ ФОТО: ЯСМИНА МАКСИЧ

Цецилия Надь з Руского Керестура почала сотрудзовац з МАК-ом ище у штреднєй школи. У нашим часопису перше єй була обявена поезия, та ше так, ище 2009. року, єй твори нашли и у МАК-овей кнїжки „Дебитанти” – поезия осем авторох. Познєйше почала писац и новинарски тексти, та так Цеца, наша новинарка, длугорочна гонорарна сотруднїца, уж сиґурно вецей як пейц роки поряднє пише за кажде число МАК-у. Як вонкашня сотруднїца редакторки, Цецова обовязка, уж пияти рок, тиж так и глєданє нових сотруднїкох за кажде число, лєбо комуникованє з поряднима сотруднїками, а потим и виправянє їх текстох, порада з нїма после як МАК видзе, и подобне. Так же, кед и ви сцеце участвовац у креированю нашого часопису, можеце ше явиц и Цеци.

6 ~ МАК 4/2017

ФОТО: МИХАИЛ РАМАЧ

Окрем на промоцийох, Цеца свою поезию вецей раз представяла и на „Дньовки”, на даскелїх програмох у Руским културним центру, як и на „Костельниковей єшенї”.

У ФОКУСУ

Наша сотруднїца – Цецилия Надь Иншак, Цецилия закончела керестурску Ґимназию „Петро Кузмяк”, а вец и Одсек за медийски студиї на Филозофским факултету у Новим Садзе. Тераз закончує мастер студиї на новосадским Факултету технїчних наукох, на Департману за инженєрски менаджмент, на модулу – Индустрийни маркетинґ и инженєрство медийох. Найволї робиц интервюи, бо, як гвари, так вше упознава нови особи, хтори ю инспирую. Окрем того же є наша сотруднїца, Цецилия тиж так ушорює и пише за рубрику „Мозаїк” у новинох Руске слово, а ма искуства и у онлайн маркетинґу.

Пред точно двома роками, 2015. року, Цецова поезия обявена и у єй кнїжки „Чаривни нїтки”, точнєйше, у двокнїжки поезиї „Чаривни нїтки”/„З молу до дуру”, у хторей обявена и поезия Михаила Рамача з Дюрдьова. Тоту їх двокнїжку видал МАК, односно НВУ „Руске слово”, як 18. кнїжку у едициї МАКoff.

Кед МАК и „Пакт Рутенорум” 2008. року мали заєднїцки штанд на Еґзиту, Цеца и терашня редакторка часопису, Мая, участвовали у мено Пакту, а нащивел их и терашнї ґрафични дизайнер МАК-у, Злайо (цо призначене и на тей фотки), гоч теди ище нїхто з нїх нє мал вязи з МАК-ом. Випатра же було судзене... 

МАК 4/2017 ~ 7

Ясна Медєши „Уфоткаванє”

МАК-ОВ КОЛАЖ

Фотоґрафия, моделинґ, друженє... Активносци хтори интересантни, а и популарни. Пре тото и настала цала приповедка з „Уфоткаваньом”. То прави проєкт за тих хтори любя фотоґрафовац, лєбо же би ше их фотоґрафовало, або, можебуц, и єдно и друге. Ивана Медєши з Руского Керестура на Фейсбуку дознала за Конкурс нєвладовей орґанизациї „Prevent”, хтори спонзоровало Министерство младежи и спорту. Вони додзельовали стипендиї 12 будуцим професийним фотоґрафом, а Ивана, хтора фотоґрафовала и пред тим, жадала унапредзиц свойо знанє, та ше приявела и достала стипендию. Курс тирвал штири мешаци, и у тим чаше,

8 ~ МАК 4/2017

професорка, односно водителька Курса, вибрала штири особи, хтори по єй думаню, маю досц ентузиязма. З нїма ожила „запшети” проєкт – „Уфоткаванє”. Ивана ознова була вибрана.

– З тим проєктом маме єден, лєбо два фото-сешни мешачно на рижних локацийох у Новим Садзе. Потераз зме мали шейсц таки сешни – на твердинї, на штранду, у Кинескей четврти, на Площи шлєбоди, на тунелу Мишелук и у кампусу, а даєдни з темох нам були – „Street Fashion”, „З ошмихом процив жими”, „Осмомарцовски питаня” итд. Єдно таке збуванє углавним тирва годзину и пол, а хто жада, може остац и длужей – гвари Ивана.

Велї особи би сцели мац красни фотки, а нє маю добри фотоапарати, або телефони, а даєдни анї таланту и сцерпеня. Праве ту наступа тота екипа – Ивана, Вукашин Ярич, Зоран Секулич и Милош Спасич. З початку им модели були товарише, браца, шестри итд. Медзитим, з часом ше глас пречул, та ше ґу нїм и други приключели як модели, и так цали проєкт почал роснуц. Модел може буц гоч хто, а єдине условиє то полнолїтносц. Нє потребне нїяке предзнанє, а понеже ше роби о фотоґрафиї, а нє о моди, нє потребни анї одредзени пропорциї цела. Нєт официєлне приявйованє моделох. Просто, хто жада, може провадзиц их Фейбук бок, дзе обявюю кеди и дзе шлїдуюце збуванє, и лєм ше зявиц там. Теди треба лєм же би

МАК-ОВ КОЛАЖ ше явели дакому од членох екипи, од хторих достаню папер хтори потвердзує же фотоґрафове маю допущенє „квачиц” слики на их Фейсбук бок. Потим их члени екипи прешлїдза ґу фотоґрафови хтори их того дня будзе фотоґрафовац. И Ясна Русковски з Коцура була модел „Уфоткаваня”. Як гвари, одлучела ше опробовац у таким, насампредз пре нове искуство, а и пре красни фотоґрафиї.

– Приємне друженє, нови познанства, нове искуство опрез фотоапарата... Совитовала бим каждому хто може, най пробує таке дацо. Сиґурно ше фино препровадзи, и останю му красни фотоґрафиї як памятка, хтори нє мож направиц зоз своїм телефоном – описала Ясна свойо искуство и додала же пред тим нє мала нїяке искуство у моделинґу.

на факултету, алє ознова, то нє було нєобходне за участвованє – потолковала Ясна. Треба наглашиц же ше ґу „Уфоткаваню” можу придружиц и тоти хторих баржей цикави тот бок за фотоапаратом. Приявює ше на исти способ як и модели. Зоз зявйованьом на пред тим обявеним месце, и з тим же ше явя дакому од екипи. Тоти збуваня задармо и за модели, и фотоґрафох. Так же, нєт цо страциц, лєм здобуц.

Єден з моделох бул и Мирко Пап з Нового Саду, а за тот рух дознал од шестринїци хтора фотоґрафує.

– Намагам ше пробовац дацо нове и висц зоз зони комфора. Було цикаве участвовац у таким дачим, кед вежнєме до огляду же ше я анї нє так барз любим сликовац. Медзитим, фотоґрафиї випадли цалком супер, бо фотоґрафове знали свою роботу. Пачело ше ми, та можебуц и повторим дакеди, бо фина атмосфера на знїманю – визначел Мирко. Фотоґрафиї зоз „Уфоткаваня” мож опатрац на Фейсбук боку и Инстаґрам профилу „Ufotkavanje”.

– Маме план зайсц и до других местох у Войводини, нє останєме лєм у Новим Садзе, прето нас запровадзце, и придружце ше ґу нам – поволала Ивана шицких заинтересованих.

– Нє було анї важне, бо нам фотоґрафове обяшнєли цо треба робиц, як най ше понамесцаме и шицко далєй було єдноставне. О фотоґрафиї сом дакус слухала ФОТО: ИВАНА МЕДЄШИ

МАК 4/2017 ~ 9

ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ

Фоґаш

ВОЙДЗЕ ДО ПАРФИМЕРИЇ, НАПАХНЯЦИ ШЕ, ВИДЗЕ... ЗАЙДЗЕ ДО ПАЙТАША ТЕЛЬО НА ПО-ЄДНУ, ОСТАНЄ ДОК ШЕ ЦАЛУ ФЛЯШУ ПАЛЄНКИ НЄ ПОПИЄ. ЦАЛИ РОК ШЕ ЗАДЗЕРА ДО ДЗИВЧАТОХ, НА ДРУГИ ДЗЕНЬ ПАСХИ ИХ ФИНО ПООБЛЇВА, НАЗДАВАЮЦИ ШЕ ЖЕ И ВОНИ ЙОГО КРАШНЄ ОБЛЄЮ. НЇҐДА ШЕ МУ НЄ УДА ПЛАН. СТРЕТНЄ ШЕ ЗОЗ СЛОВАКОМ, ОБИДВОМЕ ГВАРЯ: „БРАТУ, ША МИ ШЕ РОЗУМИМЕ, МОЖЕМЕ КАЖДЕ ПО СВОЇМ!” – БЕШЕДУЮ ПО СЕРБСКИ. ЗАКОЛЄ ШВИНЮ – НЄ ВОЛА РОДЗИНУ. НАЯВЯ ШЕ ГОСЦИ – НАШВИДКО ОДҐЛУМИ ИНФАРКТ.

Рубрика гумористичного характеру и єй змист нє ма намиру дакого увредзиц, алє буц читачом розвага.

10 ~ МАК 4/2017

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар, мастер професор руского язика и литератури

1. Пренайдзце гришки у шлїдуюцих виреченьох и на смужки напишце так як би требало буц написане. а) О тому писателю зме бешедовали на годзини. _______________________________________. б) Нє можем схвациц як успел. _______________________________________. в) Баржей любим розтопену чоколаду. _______________________________________.

2. Одац дачию тайну Одац дачийо жаданя

→

виволац або одкриц

У руским язику слово одац хаснуєме кед сцеме повесц же ше дзивка одава.

г) Од малих ногох люби фодбал. _______________________________________. ґ) Ютре будзем преводзиц текст. _______________________________________. д) Вше єй дахто други криви. _______________________________________.

3. Мали зме понад дзешец роботнї. Слово понад хаснуєме кед сцеме повесц же ше дацо находзи, або лєци понад дацо. Напр. ластовки лєца понад хижи. У наведзеним виреченю место понад, лєпше похасновац слово вецей як: Мали зме вецей як дзешец роботнї.

4. Значенє даєдних словох хтори ше вше ридше хаснує: Кед нас дахто зрадзел, значи же зробел дацо цо зме од нього нє обчековали. Наприклад: Зрадзел ме, шицким виприповедал мойо плани о хторих сом, окрем зоз нїм, нї зоз ким другим нє сцел бешедовац.

Ришеня: 1. а) О тому писательови зме бешедовали на годзини. б) Нє можем зрозумиц як ше му поспишело. в) Волїм розпущену чоколаду. г) Одмалючка люби фодбал. ґ) Ютре будзем прекладац текст. д) Вше єй дахто други виновати. МАК 4/2017 ~ 11

УПЕЧАТКИ

ЄДНО З НАЙМИЛШИХ ДОЖИЦОХ „Твоя Европа, твой глас!” то збуванє у Бриселу, орґанизоване за штредньошколцох зоз Европи же би виражели свойо думанє и бешедовали о темох повязаних з политику. Участвовали 28 держави хтори члени Европскей униї и ище пейц держави зоз Европи. З каждей держави вибрана єдна школа же би послала трох школярох же би ю представяли. Того року вибрана Штредня школа „Петро Кузмяк” з Руского Керестура, а медзи школярами ше нашла и я, вєдно зоз своїма товаришами, Вукашином Деличом и Ґавром Алексичом, а у провадзеню наставнїци Лїляни Фини. Тото збуванє тирвало два днї, 30. и 31. марца. Путовали зме на авиону зоз Беоґраду. Кед зме ишли до Бриселу, прешедали зме у Бечу, а на драги назад зме тиж так пременєли два авиони, и прешедали зме у Цириху. Сцигли зме 30. марца пополадню и лєм зме зохабели свойо торби у готелу и такой пошли

12 ~ МАК 4/2017

Дорис Бучко „Твоя Европа, твой глас!” 2017

на привитованє до Европского економско-дружтвеного комитету, дзе ше тото шицко и отримовало. Мали зме приємни привит, креативне упознаванє и даскельо кратки бависка же бизме ше ошлєбодзели и дакус пририхтали за шлїдуюци, главни дзень. Теди зме мали роботнї од рана до седем вечар. То випатра длуго, алє час барз швидко прелєцел. Шицко було барз добре и интересантно орґанизоване. На роботньох зме сами могли виберац до хторей ґрупи сцеме пойсц. Було рижни ґрупи: за борбу процив тероризма, национализма, за полну єднакосц, запошльованє младежи, врацанє довирия до ЕУ итд... Задаток каждей ґрупи бул найсц ришенє за даєден наведзени проблем. Було дошлєбодзене меняц ґрупи, покля нє вибереш єдну, хтора ци одвитує. Ґрупа у хторей я була ше закладала за уводзенє еколоґийних стандардох до цалей ЕУ, док мойо двоме товарише зоз Сербиї, Ґавро и Вукашин, у ґрупи хтора огранїчує медиї же би ше зменшало тероризем.

Идеї шицких 10 ґрупох були представени пред школярами и членами спомнутого Комитету, а потим ми, учашнїки, гласали за найлєпши. Три найлєпши идеї буду теми о хторих Комитет будзе пошвидко розправяц, а за єдну за котру ше одлуча, будзе послата до Европскей униї, зоз молбу же би ше нови закони, лєбо ришеня хтори дали школяре, и применьовало ширцом ЕУ. Там сом упознала вельо нових товаришох, кажде бул отворени за друженє и без предрозсудкох о других националносцох. Цали час зме ше спорозумйовали на анґлийским язику, зоз вшелїякима наглашками. Брисел як варош барз модерни, на каждим крочаю огромни будинки, и лєм у центру города стари, прекрасни будинок, хтори окружує площу. Вельо ше предава характеристични белґийски чоколади, хтори ми на драги дому, у куфре, заберали найвецей простору. Наисце сом одушевена зоз цалим путованьом и то ми, без роздумованя, постало єдно з наймилших дожицох.

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Тереза Будински и Марко Буила Виглєдовацка станїца Петница

ЧОМ ТРЕБА ТАМ ПОЙСЦ КАЖДЕ З НАС МА ДАЯКИ ИНТЕРЕСОВАНЯ, ЧИ ТО СПОРТ, УМЕТНОСЦ, ЧИ ПРИРОДНИ, ЛЄБО ДРУЖТВЕНИ НАУКИ. КЕД СЦЕ З ТИХ ХТОРИ ЛЮБЯ ПРЕУЧОВАЦ НАУКИ И СВОЙО МРИЇ, ПЕТНИЦА ПРАВЕ МЕСТО ЗА ВАС. АЛЄ, И КЕД СЦЕ ТОТИ ХТОРИ ШЕ У ДАЧИМ НЄ ПРЕНАХОДЗА ЦАЛКОМ, ПЕТНИЦА ТИЖ ТАК МЕСТО ЗА ВАС.

МАРКОВО УПЕЧАТКИ: ЄСТ ҐРУПА ЛЮДЗОХ ХТОРА ОДМАЛЮЧКА ЗНА ЖЕ ЦО БИ ЛЮБЕЛА БУЦ У ЖИВОЦЕ И ЦО ИХ ИНТЕРЕСУЄ. НАЖАЛЬ, Я НЄ ЄДЕН З НЇХ. ЛЮБИМ ДОСЦ ПРЕДМЕТИ У ШКОЛИ, АЛЄ СОМ ШЕ ИЩЕ НЇ У ЧИМ НЄ ПРЕНАШОЛ ЦАЛКОМ. ПРЕ ТОТУ НЄОДЛУЧНОСЦ, ДУМАЛ СОМ ЖЕ МИ ПРАВЕ ВИГЛЄДОВАЦКА СТАНЇЦА ПЕТНИЦА У ТИМ ПОМОГНЄ. КЕД СОМ ШЕ НАЙМЕНЄЙ НАЗДАВАЛ, СЦИГЛО МИ ПИСМО З ПЕТНИЦИ ЖЕ СОМ ПРИЯТИ. БАРЗ СОМ ШЕ НЄСПОДЗИВАЛ, ПОНЕЖЕ СОМ ШЕ, ПОПРИ ТИМ ЖЕ БИМ СПОЗНАЛ ЦО МОЙО ИНТЕРЕСОВАНЯ, ПРИЯВЕЛ И ПРЕТО ЖЕ ШЕ МИ ПАЧЕЛИ ТЕМИ О ХТОРИХ ТРЕБАЛО ПИСАЦ. ИСТОЧАСНО СОМ БУЛ И БАРЗ ЩЕШЛЇВИ, БО ТО ЗАШ ЛЄМ, ВЕЛЬКИ УСПИХ, А З ДРУГОГО БОКУ И БАРЗ ЗЛЄКНУТИ, БО ИДЗЕМ ДО ЧОГОШИК НЄПОЗНАТОГО. БУЛ СОМ ПРИЯТИ НА ДРУЖТВЕНО-ГУМАНИСТИЧНИ НАУКИ. ВОНИ ПОДРОЗУМЮЮ ПЕЙЦ ПРЕДМЕТИ – ИСТОРИЮ, АРХЕОЛОҐИЮ, ЛИНҐВИСТИКУ, ПСИХОЛОҐИЮ И СОЦИОЛОҐИЮ. КЕД СОМ ДАКУС ЛЄПШЕ РОЗПОЗНАЛ ПРОСТОР И ДРУЖТВО У ПЕТНИЦИ, ЗАКЛЮЧЕЛ СОМ ЖЕ СОМ НЄ ЄДИНИ ХТОРИ НЄ УПОЗНАТИ З ТИМА ПРЕДМЕТАМИ. ДРУЖТВО СОМ БАРЗ ШВИДКО НАШОЛ, БО МЕ ОКРУЖОВАЛИ ДОСЦ КОМУНИКАТИВНИ ОСОБИ, З ХТОРИМА МОГЛО БЕШЕДОВАЦ О ШИЦКИМ. ПРЕПОДАВАНЯ НЄ БУЛИ ТАКИ НАПАРТИ, ПОНЕЖЕ ШЕ ПРИПОВЕДАЛО О ТЕМОХ КОТРИ МНЄ ИНТЕРЕСОВАЛИ. ПОПРИ СЛУХАНЯ ПРЕПОДАВАНЬОХ, КАЖДЕ З НАС МУШЕЛ НАПИСАЦ СЕМИНАРСКУ РОБОТУ. БУЛИ ТЕМИ З РИЖНИХ ОБЛАСЦОХ, А Я ДОСТАЛ ТЕМУ З ПСИХОЛОҐИЇ. БУЛО МИ ВЕЛЬКЕ ЗАДОВОЛЬСТВО ВИГЛЄДОВАЦ О ТИМ, И ТАК ЗМЕ ШЕ ШИЦКИ ПРЕЙҐ ВИГЛЄДОВАНЬОХ ИЩЕ БАРЖЕЙ УПОЗНАЛИ. ПРЕПОРУЧУЄМ ШИЦКИМ ЖЕ БИ ПОШЛИ ДО ПЕТНИЦИ, ПРЕТО ЖЕ ТАМ МОЖ ДОЗНАЦ О ВЛАСНИХ ИНТЕРЕСОВАНЬОХ, ТАК ЯК Я СПОЗНАЛ СЕБЕ И СВОЙО ИНТЕРЕСОВАНЯ, ХТОРИ МИ ПОМОГНЮ ЖЕ БИМ НАДАЛЄЙ РОЗДУМОВАЛ О СВОЇХ ЗАНЇМАНЬОХ.

TEРЕЗОВО УПЕЧАТКИ: ОДМАЛЮЧКА СОМ ВШЕ СЦЕЛА БУЦ УЧИТЕЛЬКА, А ПОЗНЄЙШЕ ШЕ МОЙО ИНТЕРЕСОВАНЯ ПОЧАЛИ УНАПРЯМОВАЦ ҐУ ТОМУ ЖЕ БИМ БУЛА НАСТАВНЇЦА. НЄ МАЛА СОМ КОНКРЕТНИ ПРЕДМЕТ ХТОРИ СОМ ЛЮБЕЛА, АЖ ПОЗНЄЙШЕ СОМ ШЕ ПРЕНАШЛА У ПРИРОДНИХ НАУКОХ. ГЛЄДАЮЦИ ПРЕДМЕТИ ХТОРИ МЕ КОНКРЕТНО ИНТЕРЕСУЮ У ТИХ ПРИРОДНИХ НАУКОХ, И МОЯ НЄОДЛУЧНОСЦ, НАВЕДЛИ МЕ ЖЕ БИМ ШЕ ПРИЯВЕЛА ДО ВИГЛЄДОВАЦКЕЙ СТАНЇЦИ ПЕТНИЦИ. ПРИРИХТУЮЦИ ПРИЯВУ, А ПОЗНЄЙШЕ ЧЕКАЮЦИ ИХ ОДВИТ, БУЛА СОМ ПРЕШВЕЧЕНА ЖЕ НЄ БУДЗЕМ ПРИЯТА. ПОЗНЄЙШЕ, КЕД СОМ УЖ СТРАЦЕЛА КАЖДУ НАДЇЮ ЖЕ ПОЙДЗЕМ НА ТОТ СЕМИНАР, СЦИГЛО МИ ПИСМО, У ХТОРИМ ПИСАЛО ЖЕ СОМ ПРИЯТА НА СЕМИНАР МАТЕМАТИЧНО-ТЕХНЇЧНИХ НАУКОХ. ТОТ СЕМИНАР ПОДРОЗУМЮЄ ПРЕУЧОВАНЄ ПЕЙЦОХ ПРЕДМЕТОХ – ФИЗИКИ, МАТЕМАТИКИ, ЕЛЕКТРОНЇКИ, ПРОГРАМОВАНЯ, АСТРОНОМИЇ. МНЄ ИНТЕРЕСОВАЛА ФИЗИКА И МАТЕМАТИКА. НЄСПАНЄ, НАПАРТОСЦ, УПАРТОСЦ И УЧЕНЄ, ТО ЄДНИ ЗОЗ ГЛАВНЄЙШИХ ХАРАКТЕРИСТИКОХ ПЕТНИЦИ, АЛЄ НАЙВАЖНЄЙШЕ ЖЕ У НЄЙ ЦИЛЬ ЗАИНТЕРЕСОВАЦ ДРУГИХ. ПОСЛЕ ШЕЙСЦОХ ДНЬОХ, ПРЕПОДАВАНЬОХ, УЧЕНЯ, ДРУЖЕНЯ, Я ШЕ ПРЕНАШЛА У ПРЕДМЕТОХ ХТОРИ ВОЛЇМ, И ПРЕДМЕТИ ЗА ХТОРИ СОМ, ПОВЕДЗМЕ, СИҐУРНА ЖЕ МЕ ДАКУС МЕНЄЙ ИНТЕРЕСУЮ. СПОЧАТКУ СОМ ШЕ БАЛА ЯК ШЕ ЗНАЙДЗЕМ З ЯЗИКОМ И ДРУЖТВОМ, БАЛА СОМ ШЕ ЧИ МОЙО ЗНАНЄ ВООБЩЕ И ДОСТАТОЧНЕ ЗА ПЕТНИЦУ. ШИЦКИ МОЙО СТРАХИ ПРЕШЛИ КЕД СОМ ТАМ ПОШЛА. ДРУЖЕЛА СОМ ШЕ ЗОЗ ШИЦКИМА, ШИЦКИ ЗМЕ ЛЮБЕЛИ БЕШЕДОВАЦ И ДИСКУТОВАЦ О ПРЕПОДАВАНЬОХ, И ШИЦКИ БУЛИ КОМУНИКАТИВНИ И ОТВОРЕНИ ЗА РОЗГВАРКУ. МЕНТОРЕ ТИЖ ТАК БУЛИ ТУ ЗА НАС ЯК ЄДНА ФАЙТА ТОВАРИШОХ, ХТОРИ ВШЕ БУЛИ ПОРИХТАНИ ПОМОГНУЦ. ПРЕПОРУЧУЄМ ШИЦКИМ ХТОРИ МАЮ НАГОДУ ПОЙСЦ ДО ПЕТНИЦИ ЖЕ БИ ПОШЛИ, БО МОЖ СПОЗНАЦ СЕБЕ, УПОЗНАЦ ДРУГИХ ИНТЕРЕСАНТНИХ ЛЮДЗОХ, И ЦО НАЙВАЖНЄЙШЕ, ДОСТАНЄ ШЕ ИСКУСТВО ХТОРЕ МОЖЕБУЦ ПРЕМЕНЇ ВАШО ОДЛУКИ У ШКОЛОВАНЮ И ИНТЕРЕСОВАНЬОХ. МАК 4/2017 ~ 13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Александар Бесерминї Интернет ствари – IoT

ВЕЛЬКИ ПОТЕНЦИЯЛ, АЛЄ И ОДВИЧАТЕЛЬНОСЦ

7.23 г, пондзелок рано – Бренка ми аларм и будзи ме после дакус менєй як шейсц годзинох сна. На основи моїх активносцох од вчера, активносцох през сон и ище даяких податкох, аларм вираховал же оптимални час же би ме зобудзел праве на 7.23 г. Векшина спомнутих податкох набавена прейґ „мудрей наруквици”, хтора зазначує мойо рушанє, тїлесну температуру, пулс, виложеносц шветлу, лярми итд.

7.30 г. – Под час раншей гиґиєни, на „мудрим жвератку” виписую ше информациї о нєшкайшей хвилї, важни вистки, подаєден твит, нєшкайша аґенда, информациї о гужви у транспорту. Прето ме аларм и зобудзел кущик скорей як звичайно, бо нєшка заварти Булевар пре реконструкцию. Будзем длужей путовац на роботу. Жвератко ме спозорює и на запалєнє лївого ока. То ме вироятно вчера влапел цуґ, алє, заш лєм, виберам же би жвератко тот податок прешлїдзело мойому дохторови.

8.22 г. – Нотификация. Требал бим ше помали зберац и рушиц на автобуску станїцу. Нєшка лапам 11Б и мам єдно прешеданє, алє и то швидше як зоз штверку хтора идзе по Булевару.

8.38 г. – Нотификация. У пекари коло фирми маю знїженє. Одлучим же там 14 ~ МАК 4/2017

драгом позберам фриштик. Виберем на телефону цо сцем и такой плацим.

8.47 г. – Уходзим до пекарнї, приблїжуєм ше ґу пулту и прикладам наруквицу на касу, роботнїца ми такой дава мой уж запаковани фриштик и на 8.48 г. сом уж вонка з пекарнї. Скорей як 9 г. сом на роботи.

11.38 г. – Нотификация. Уровень концентрациї ми спод просеку. Препоручує ше кратку паузу и кафу. ...

17.30 г. – Рушам з роботи дому. Нотификация. На наруквици доставам информацию же Булевар оправени и же можем дому сцигнуц зоз штверку.

17.36 г. – Познєйше идзем на тренинґ, а пред тим бим сцел ище и вечерац, та на телефону глєдам идеї за вечеру. Виберам хтора ми ше найбаржей пачи, а телефон такой преверює же цо ми од намирнїцох хиби у „мудрим фрижидеру” и прави наручбину. … Так даяк може, а вироятно и будзе випатрац будучносц. Уж и у нєшкайшим чаше ше велї компаниї занїмаю зоз виробком домашнїх направох хтори мож повязац на интернет. Таки направи

ше популарно вола IoT направи, и вони зазначую рижни статистични, алє и други податки, и посилаю их на интернет. Количество таких податкох барз вельке, та ше их прето и вола „Вельки податки” (eng.

Big Data). Их ше вец осторожно анализує и прави ше рижни модели по хторих мож давац совити у одредзених ситуацийох. Кед ше рижни файти таких податкох преклопя, и то нє лєм од єдного хаснователя, и нє лєм од людзох, алє и зоз рижних других жридлох, достава ше ултимативни модел хтори може ґенеровац совити, алє и одлуки у рижних ситуацийох. Наприклад, же яку комбинацию шматох облєчиц кед ше вежнє до огляду яка хвиля, хтора часц дня, яка мода, и яки здравствени стан хаснователя, або автоматичного поручованя резервней часци за авто до найблїзшого сервису и заказованє оправки, пред тим як ше тота часц погуби и авто останє погубени на драги. З другого боку, гоч применьованє „Вельких податкох” у каждодньовим живоце ма вельки потенциял, воно ноши вельку одвичательносц, прето же приватносц хасновательох раз два мож загрожиц. Тиж так, велї з IoT направох ше прави лєм же би цо скорей були на дутянских полїчкох, и ту ше занєдзбує їх защиту од илеґалного приступу, цо потераз у вецей случайох як резултат бул, же були мета гакерских нападох.

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Радио у МАК-у: Александра Живкович Бучко „Емисия за младих” Каждей стреди на 21.30, и штвартками на 12.30 годзин на РНС Технолоґ и Я

ДОТХНЇЦЕ,НЄ КУСА Април, 2017.................................Александра Живкович Бучко ...........Джинґл............. ........Futurama theme song............ СИНЦ – Иван Молнар, електротехнїчар рахункарох: Нова технолоґия, хтора вишла нєдавно, пред дас роком, оможлївює лаптопом хтори нє маю тач екран, т. є. екран хтори чувствительни на дотик, же би то були – а вола ше AirBar. Тота часц лаптопох ше приключує прейґ usb-а на нїх, и заквачи ше помедзи екран и тастатуру. Вон дава нєвидлїве польо хторе оможлївює екрану же би функционовал як тач скрин. Значи, то буквално плаґ ин тач технолоґия. ОФФ: Барз єдноставне. Ценки бочни usb, хтори ше приключує на лаптоп. Раз кед го уключице, вон прекрива ваш дисплей на лаптопу, у виду нєвидлївого шветлосного поля, хторе ше иншак вола и zForce AIR technology. Звучи наисце кул и модерно. За AirBar нє потребни окремни софтвери же би поробел свою маґию. Покля є приключени на оперативни системи – Виндовс седем, осем, або дзешатку, вон будзе робиц. Алє, тот ґаджет, ище вше нє роби на оперативней системи на Мекинтошу, односно Мекбуку – цо компютери Епл компаниї, но, и то пошвидко придзе на тарґовище.

системи потримани. Затераз AirBar постої лєм за екрани велькосци 15,6 (39,6 центиметри) и 14 инчи, а планує ше же видзе и за екрани чия велькосц 13,3 инчи. Нажаль, векши димензиї нє потримує, так же на монитори хтори маце дома за домашнї рахункари, у тей хвильки нє мож хасновац. Вироятнє, кед би ше укапчал и до ПС рахнукару, и робел би, алє лєм на, наприклад, пол екрану, та би вам долня половка була тач, а горня нє. ОФФ: Тото цо найлєпше при AirBar-у то тото же нє важне зоз чим екран будзеце дотикац. Нє потребни вам окремни пенкала, або палїчки – можеце то поробиц зоз вашима пальцами, аж и кед ношице груби рукавици. У ствари, шицко цо може прейсц през сноп шветлосного поля, роби – китайски палїчки за єдзенє, щеточки за рисованє, гоч цо, цо вам спаднє на розум. То ценка направа, а мож ю на интернету найсц за 49 америцки долари. СИНЦ – Иван Молнар: Кельо сом видзел, тота технолоґия нє драга, алє є, нажаль, нє доступна у Сербиї. Мож онлайн поручиц, медзитим, нє випоручує ше на нашу територию. ОФФ:

СИНЦ – Иван Молнар:

Тота технолоґия наисце цикава, а велїм може буц и хасновита. Но, у Сербиї є затераз нє доступна, алє час пороби свойо, та и то вериме же ше унапредзи.

Нєт нїяка окремна инсталация, лєм ше приключи прейґ usb-у, и вон роби свою функцию. Затераз, потримує лєм Виндовс 7, 8 и 10, так же шицки тоти оперативни

………… конєц….....

МАК 4/2017 ~ 15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Сенка Иван Интервю з бициґлистом Андрейом Гирйоватийом

ОШЛЄБОДЗОВАНЄ ОД НЕҐАТИВНЕЙ ЕНЕРҐИЇ

ВЕЛЇ З НАС ШЕ НЄ МОЖУ ПОХВАЛЇЦ ЗОЗ ЗДРАВИМ СПОСОБОМ ЖИВОТА. ПО ЦАЛИ ДЗЕНЬ БЕГАМЕ ЯК КЕД БИ НАС ДАХТО ОГАНЯЛ, НЄ МАМЕ ЧАСУ НЇЗАЧ, НЄПРЕРИВНО ЗМЕ ВИСТАТИ, НЄВИСПАНИ, НЕРВОЗНИ. ТРЕБА НАЙСЦ СПОСОБ ЯК ШЕ ОШЛЄБОДЗИЦ ОД ТЕЙ НЕҐАТИВНЕЙ ЕНЕРҐИЇ, А ЄДЕН З НЇХ ВШЕЛЇЯК И СПОРТ. АНДРЕЙ ГИРЙОВАТИЙ З ВЕРБАСУ ПРЕНАШОЛ ИДЕАЛНИ СПОРТ ЗА СЕБЕ – БИЦИКЛИЗЕМ. Андрей тераз роби и жиє у Новим Садзе. Роби у фаху як архитекта, а и звонка нього, и праве бициґла му враца шицку позитивну енерґию хтору робота вичерпа. Нє почал ше з тим спортом занїмац одмалючка, аж кед студирал, и наисце го барз полюбел. Як ши ше упознал з бициклизмом и як то, у ствари, шицко почало? Андрей Гирйоватий: Док сом бул абсолвент, єдна колеґиня ме заинтересовала за тот спорт. Вона мала спортску бициґлу и понукла ми пробовац. Цо най повем, од теди сом лєм жадал мац свою и, гонїц ю цо частейше можем. Понеже то досц драги бициґли, длуго сом зберал динари же бим ю себе купел. Кажди динар хтори сом достал, чувал сом за бициґлу. У медзичаше сом почал и робиц, пред дипломованьом, та ми и то олєгчало зберанє пенєжу. Можем повесц же кед сом дипломовал, векше задовольство ми було пойсц купиц бициґлу, як пойсц по диплому, так сом ше

16 ~ МАК 4/2017

єй радовал. Пошвидко сом ше приключел ґу новосадскому клубу „Еlite” и предлужел ше занїмац з тим спортом.

Може ше кажде занїмац зоз бициклизмом? Чи ше перше муши буц физично порихтани за таку файту спорта?

Од шицких спортох, прецо праве бициклизем?

АГ: За таки рекреативни способ, як цо случай при мнє, важне мац бициґлу, добру дзеку и обрацац педали. Нормално, треба мац и одвитуюцу опрему, прето же ше, заш лєм, вожи по драги, и нїґда нє знаш цо ше може случиц. А кед жадаце же би то було озбильнєйше од рекреациї, вец иду окремни тренинґи, пририхтованя и, нормално, треба мац тренера хтори вас добре пририхта за змаганя. Попри бициґли, думам же треба мац добру кациґу, и думам же на тим наисце нє треба шпоровац, бо, як сом гварел, вожи ше по калдерми, а ту може буц шицкого.

АГ: Рекреативно сом ше занїмал з рижнима спортами, зоз фодбалом, а у стреднєй школи сом ходзел на кик-бокс, алє бициклизем ми найбаржей „лєжи” и наисце у нїм уживам. Поготов пре мойо роботи, барз ми значи кед видзем вонка, дихац швижи воздух, теди нї о чим нє роздумуєм и вируцим зоз себе шицко неґативне. Кадзи ше найчастейше вожиш? АГ: Бициґла хтору гонїм за калдерму, нє за лєси и бреги, так же гонїм вшадзи, кадзи ме драга нанєше. Идзем по варошу и звонка варошу, а наисце окремне и праве дожице кед, наприклад, зоз свою екипу пойдзем на Фрушку гору.

Толерантни други вожаче ґу вам, бициґлистом? АГ: Анї кус. Завадзаме им и нє меркую на нас, як кед бизме нє були на драги. Мал сом случаї же ме шлепер зґурал з драги и же ме вдерел авто. Особа хтора вожела

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ авто ме нє обачела, и вдерела ме. Прето найлєпше цо далєй сцекац од транспортних гужвох. Кельо часово тирва єден твой тренинґ и як часто гонїш бициґлу? АГ: Єден таки рекреативни тренинґ ше гонї коло 50 километри, дас годзину-два, завиши од темпа и яка хвиля, а вшелїяк, мож и вецей. Шицко завиши кельо мам часу и кадзи ше вожим. У остатнїм чаше нє вожим ше часто, пре обовязки. Скорей сом гонєл бициґлу два-три днї за шором и вец ше дас два днї одпочивал, а за викенд сом ишол на длугши драги, по 100, 150 километери, и вецей. Участвовал ши на даяких змаганьох? Освоєл ши даяки награди? АГ: Тераз вецей нє, алє скорей сом ше змагал. Ишол сом на „Дунайски куп”, хтори ше отримує у рамикох мойого Клубу, хтори орґанизовани за шицких бициґлистох хтори ше жадаю змагац. Ту сом освоєл друге и треце место. Перше место сом потераз нє освоєл, алє хто зна,

можебуц єдного дня и освоїм. Тоти змаганя орґанизовани за нас, аматерох, и тих цо ше кус баржей занїмаю з бициклизмом, нє за професийних вожачох є. Ґрупи орґанизовани по катеґорийох, по рокох вожачох. Кед би ше дахто сцел озбильно занїмац з тим спортом и вибрац го як професию, кеди би требал почац тренирац? АГ: Одмалючка. Мали зме семинар на хтори нам пришли госци зоз Французкей, хтори маю свой клуб и дзеци тренираю од трох рокох. Вони уж и таки мали иду на змаганя и так вец наставаю прави, професийни спортисти. У нас того нєт, тот спорт нє таки популарни. У нашим Клубе єст досц дзеци, алє, наприклад, кед пойдзем до Вербасу, там тот спорт скоро нє иснує.

и од воженя. Мнє углавним змирює. Адреналин найчастейше приходзи на змаганю. Гоч яке воженє закончим, мам после фине чувство, нормално, иснує ту и доза вистатосци, алє нє така як кед придзем з роботи. То єдна позитивна вистатосц, хтора ми дава моци за далєй. Кед биш мал повесц дакому же би од шицких спортох вибрал праве бициклизем, цо биш повед, же прецо? АГ: Мож повесц же бициклизем єден з найчежших спортох, велї го наволую спорт витримовносци. Кед ше гонї бициґлу, активує ше цале цело, а и сами знаце яке то добре и хасновите за здравє. Попри тим же позитивно уплївує на здравє, опущує, дава достаточно енерґиї за шицко цо пред вами, а зоз обрацаньом педалох на швижим воздуху сиґурно забудзеце на бриґи и стрес.

Яке чувство при це виволує воженє бициґли? Змирює це, опущує, чи подзвигує адреналин? АГ: Могол бим повесц же дава шицко од спомнутого, алє завиши

МАК 4/2017 ~ 17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Наташа Колесар, студент педаґоґиї Тест

ЯК НАЙЛЄПШЕ УЧИШ?

ШКОЛА ТО МЕСТО ДЗЕ ЦИ КАЖДОДНЬОВО ГУТОРЯ ЦО ТРЕБА НАУЧИЦ, АЛЄ ЦИ НЇХТО НЄ ПОВЕ ЯК. УЧЕНЄ НЄЗАОБИХОДНА ЧАСЦ НАШОГО ШКОЛОВАНЯ, И ЖИВОТА ВООБЩЕ. НАЖАЛЬ, РИДКО ХТО СВИДОМИ ЖЕ И УЧИЦ ТРЕБА НАУЧИЦ. МОЖЕБУЦ ЦИ ТОТ ТЕСТ ПОМОГНЄ ПРЕНАЙСЦ ТЕХНЇКУ УЧЕНЯ, ХТОРА ЦИ ОЛЄГЧА ТОТ ПРОЦЕС. НА ШЛЇДУЮЦИ ПИТАНЯ МОЖЕШ ОДВИТОВАЦ ТАК ЖЕ ЗАОКРУЖИШ ЄДНУ, АБО ВЕЦЕЙ БУКВИ ОПРЕЗ ОДВИТУ, ОДНОСНО ОДВИТОХ У ХТОРИХ ШЕ НАЙБАРЖЕЙ ПРЕНАХОДЗИШ.

1. Oсобa це замодлї най єй помогнєш дойсц до центру города, або на гайзибанску станїцу, ти: а) Идзеш зоз ню б) Гуториш єй упутства в) Пишеш єй упутства г) Рисуєш, або єй даваш мапу 2. Нєсиґурни/на ши чи ше правилно пише school, чи scholl. Же биш ше здогаднул/ла: а) Задумуєш як тоти слова випатраю написани, и вибераш на основи їх випатрунку б) Роздумуєш о тим як кажде од тих словох звучи и вибераш єдно в) Глєдаш у словнїку г) Записуєш обидва слова на папер и вибераш єдно 3. Врацел/а ши ше з моря. Tвойо товарише сцу чуц як ци було. Ти: а) Описуєш найупечатлївши хвильки свойого путованя б) Хаснуєш карту, або интернет же биш им указал/а места хтори ши нащивел/а в) Посилаш им поруки на дружтвених мрежох г) Волаш их на телефон 4. Ґрупа туристох сце дознац вецей о знаменїтосцох у твоїм месце и околїску. Ти би: а) Им вибешедовал/а о тим цо вредзи видзиц б) Им указал/а слики з интернета, фотоґрафиї... в) Их одведол/ла и прешпацирал/а ше вєдно з нїма г) Им дал/а кнїжку, або брошуру о знаменїтосцох у твоїм штредку 5. Плануєш купиц фотоапарат/мобилни телефон. Окрем цени, цо би найбаржей уплївовало на твою одлуку? а) Проба, або тестиранє фотоапарата/мобилного телефона. б) Читанє о його опцийох/характеристикох в) Випатрунок г) Тото цо ми тарґовец, або дахто други вибешедує о його опцийох/характеристикох 6. Жадаш научиц нову програму, або бависко на компютеру. Ти: а) Читаш писани унапряменя хтори ши достал/а з програму б) Побешедуєш з людзми хтори упознати зоз програму, або бависком в) Хаснуєш контролни типки и тастатуру г) Одпатриш видео хтори приказує як ше бави бависко/хаснує програму 18 ~ МАК 4/2017

УПОЗНАЙ СЕБЕ 7. Любиш наставнїкох/професорох хтори хасную: а) Модели, або указую як ше дацо роби б) Питаня и одвити, диялоґ, ґрупни дискусиї, або приводза госцох – бешеднїкох. в) Друковани материял, тексти... г) Дияґрами, таблїчки, ґрафики...

9. Треба же биш отримал/а важну презентацию у школи. Ти: a) Рисуєш скицу того о чим будзеш бешедовац б) Записуєш даскельо ключни слова и повторюєш вецей раз свою бешеду в) Виписуєш свою бешеду и вецей раз читаш, же биш запаметал/а цо маш повесц г) Зазберуєш приклади же биш свою бешеду повязал/а зоз каждодньовим животом

8. Вибераш єдзенє у ресторану. Ти: a) Вибераш тото цо ши уж пред тим єдол/ла у тим ресторану б) Глєдаш совит од келнера, або товариша/шки в) Вибераш на основи описох у мению г) Розпатраш цо други єдза, або вибераш на основи слики єдзеня у мению.

Бодованє: У таблїчки заокруж букву хтора одвитує твойому одвиту за кажде питанє у тесту, а потим порахуй кельо раз ши заокружел/а кажду од датих буквох. Питанє: Одвит под а Одвит под б Одвит под в Одвит под г 1. К А Т В 2. В А Т К 3. К В Т А 4. А В К Т 5. К Т В А 6. Т А К В 7. К А Т В 8. К А Т В 9. В А Т К

Кед у таблїчки маш найвецей раз заокружену букву: „В” – припадаш визуалному типу. Найбаржей ци одвитую шлїдуюци технїки ученя: подцагованє з маркерами розличних фарбох, заменьованє словох зоз символами, ученє з помоцу презентацийох, видеох, роздумованє у сликох, рисованє скицох... З оглядом на тото же маш добре фотоґрафске паметанє, опробуй ше у составяню менталней мапи ткв. мапи ума.

„А” – припадаш авдитивному типу. З оглядом на тото же волїш слухац, як записовац, тебе одвитую шлїдуюци технїки ученя: читанє наглас, дискутованє о теми з другима, наводзенє прикладох, виношенє своїх идейох... Написани слова ци нє вельо знача покля их нє чуєш, прето ци у ученю можу помогнуц шлїдуюци совити: – знєй свой глас док учиш/повторюєш и преслухуй зняте – слухай свой глас и записуй – задумуй розгварку з випитовачом/наставнїком – вибешедуй дакому цо ши научел/а, як ши зрозумел/а ґрадиво „Т” – припадаш текстуалному типу. Тебе одвитує ученє з помоцу читаня и писаня. У ученю ци можу помогнуц шлїдуюци совити: – на годзини/преподаваню, призначуй до теки тото цо значне – преформулуй виреченя з кнїжки, и запиш их зоз своїма словами – ґрафики, слики, дияґрами запиш зоз словами – формулуй питаня и виписуй одвити „К” – припадаш кинестетичному типу. Ти любиш тото цо конкретне, практичне, опиплїве, прето ци одвитує ученє у природи, на конкретним материялу, виводзенє оглядох, повязованє ґрадива зоз своїм искуством. Кед ґрадиво таке же можеш виглєдовац тото цо учиш, експериментуй, доказуй, пренаходз приклади... Кед учиш даяке подзелєнє (або дацо абстракне) пробуй шлїдуюцу технїку: – запиш по єдну точку на стикер, полїп стикери по хижи, и док учиш, рушай ше од єдного стикера по други. На таки способ повяжеш идею з одредзеним местом у своєй хижи, и запаметаш драгу, а з тим и одвитуюце ґрадиво. Кед маш єднак заокружени два, або вецей букви – припадаш комбинованому типу, хтори характеристични за векшину популациї. Кед маш два, або три преференциї (напр. ТА, ВК, ВАК) хаснуй и комбинуй тоти стратеґиї ученя, хтори за нїх наведзени. МАК 4/2017 ~ 19

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

(МАК ЧИСЛО 10 • РОК XI • ОКТОБЕР 1982 • 18. БОК)

20 ~ МАК 4/2017

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

(МАК ЧИСЛО 8 – 9 • РОК XI • АВҐУСТ – СЕПТЕМБЕР 1982 • 25. БОК • РУБРИКА „ШЛЄБОДНИ ХВИЛЬКИ”)

(МАК ЧИСЛО 8-9 • АВҐУСТ - СЕПТЕМБЕР 1973 • 9. БОК) МАК 4/2017 ~ 21

ДИРЕКТ ДО ФАЦИ БОРИС РОЙКО ДИ-ДЖЕЇНҐ НЄ ОСТАЛ REAL

ДАРАЗОЗБИЛЬНЕЗА ЄДНОГО,ТЕРАЗЄДНОСТАВНЕ ЗАКАЖДОГО МИКСЕР, СЛУШКИ, ПЛОЧА, КЕЙС – ШИЦКО ТО НАЗВИ ЕЛЕМЕНТОХ ВЯЗАНИХ ЗА РОБОТУ КОТРА ПОШВИДКО ЯК ШЕ ЗЯВЕЛА, ДОЖИЛА СВОЮ ЕНОРМНУ ПОПУЛАРИЗАЦИЮ. НАЙВЕЦЕЙ ЗАСЛУГИ МА ЕЛЕКТРОНСКА МУЗИКА, КОТРА БУЛА ПРЕДХОДНЇЦА ТЕЙ ЦАЛЕЙ ПРИПОВЕДКИ. ВОНА БУЛА ГЛАВНА ШИРКА КОТРА ЗАПАЛЄЛА СВОЙ ОГЕНЬ У ШИЦКИХ МОЖЛЇВИХ ФОРМОХ КОТРИ НЄШКА ГОРЯ ВШАДЗИ КОЛО НАС, И КОТРИ МИ ЗОЗ ПОМОЦУ РИЖНИХ ЕЛЕКТРОНСКИХ НАПРАВОХ, ПРЕДСТАВЯМЕ ДРУГИМ. Слово о урбаним ремеслу котре медзи людску „горду” популарно волаю ди-джеїнґ (преробена назва од скраценого анґлийского слова DJ). Ремесло котре насадзене до швета пре презентованє електронскей музики другим, пре креативносц, пре ширенє позитивней вибрациї, и пре добру розвагу. Вшадзи лєм задовольни ошмихи на тварох, кажда часц на жемовей кулї квитнє од окремносци и талантох. Слунко на ґлобалним уровню зогрива и посила гевтот прекрасни вайб любови, а под тобу мокре. Барка велька як Атлантски океан. Красни швет як шаблонски змист зоз гевтих красних мрийох тераз вше баржей здабе на єдно орґанизоване тарґовище погубеней вредносци у котрим кажде ма свой интерес. Превласц, познатосц, пенєжиско и гоч цо, лєм нє гевто праве, цо було на

22 ~ МАК 4/2017

початку. Помоц коло того же як звладац школу ди-джеїнґу ци анї нє така потребна. Цале знанє маш скоро на тацни порихтане. Досц ци лєм добри интернет, дакус часу, и єдно мале количество сцерпеня. Кед тот левел успишно звладаш, може далєй. Потим треба штреднє жалосне финансийне средство зоз котрим купиш даяки контролер, або двоканални миксер и плеєри, з помоцу котрих будзеш „верциц” тунї диски по валалско-городских тезґох. Оглашки на рижних местох єст на тони, дзе людзе предаваю нови и половни направи такей файти. Нєвироятно. Знам товариша котри пред даскельома роками лєм цо душу зоз цела нє випущел пре чежки физични роботи котри мушел окончовац же би заробел пенєж и обезпечел себе солидну опрему у фулу. А тераз раз-два потарґовиш таке дацо, за тепшу

риби. Видзиме же анї то нє даяке бог зна яке препреченє. После того ци лєм остава успишно формовац свой музични статус у дружтве, наруциц „скрилекс” синдром и дац ше до роботи, док у глави бегаю червени. Бара мала, а превельо швижо накоцених крокодилох. Уровень здобуваня знаня за ди-джеїнґ зведзени на минимум минимума. Процес технолоґиї розвива ше зоз швидкосцу котра ше мера у секундох, шицко постава буц барз єдноставне, а пошлїдки доставаю вецей свой неґативни, як позитивни бок. Иреалне родзи реалне, а права вредносц ше вше вецей гибридно модификує.

СОНЯ ВИСЛАВСКИ ТРАПЕЗИ

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Постої єден период у живоце кед ци други гуторя „Вихаснуй тот час, то найлєпши днї”, а ти патриш на нїх, цихо ши и пробуєш им вериц, алє ци нє идзе. По хто зна хтори раз випиваш кафу, учиш ґрадиво за испит, алє место же биш наисце учел, ти у ствари читаш кельо ци боки до конца остало, а вец поряднє правиш план ученя, котри до конца остава нєвиполнєти. Провадза це вецей нєпреспани ноци як преспани, а родичом дакус украшуєш правду же лєгаш у „нормалним” чаше и чудуєш ше же ши ище нормални. Гей, то тоти найлєпши студентски днї. А вец, якош так одразу, страциш тло, лєциш як Алиса у жеми чудох и одразу ши заручена, у швеце одроснутих. Райбачка кричи, та ю бежиш тримац, же би ше нє розбежала по купатилу док центрифуґа роби, понеже уж вельо родзени днї преславела, док ти источашнє рихташ якеш нове єдло. Кухарка без вельо искуства. Добре, райбачку ши затримала, нїби, успишно, та тераз шпринташ

до кухнї, бо єдзенє пременєло пах зоз „пахнє” на „шмердзи”. Отвераш облаки, завераш дзвери же би ци ше шмати нє „напахняцели”, и же би, док ци заручнїк придзе дому з роботи, шицко випатрало у найлєпшим порядку. Написала сом у наслове, живот одроснутих... у цеку. А вец, похвалї твой полудзенок и гвари „Могла биш частейше таке правиц...” Мгм, ниа, такой наютре, и думаш себе ,,Менза була закон!”. Кед покончиш з полудзенком, райбачка уж „врещи”, бо шмати нєпопресцерани, а вец кед ше конєчно рушиц одпочинуц, мушиш слухац сушедох як ше гласно любя, бо, гей, ти у квартелю под нїма, нажаль. Чекай, судзина попомивана? Нє так то же то обовязки котри и иншак нє сполнюєме, алє ци ше дакеди якош уда прешверцовац, а тераз, шверц нє помага. Плацу анї нє видзиш, бо ю рахунки прелїґню, а вец придзе ґаздиня, та гвари „Га, вецей би требало”. Тебе у квартелю жимно, та ище греячку уключуєш, а вона би да єй ти вецей плациш. Починаш

ходзиц по дохторох, а дохторе ци находза додатни „больки”. „Вше вам очни яблучка були таки виражени? Идзце ви превериц щитни шлїжнїк”. Га, идз до дюґа, нє прето сом пришла. Алє, квартель, иншак, наисце добри. Перши вечар зме остали замкнути, та зме дзвери мушели вибивац, други дзень нам дзверка на орманє одпадли, а треци нам вигорели два грушочки, як кед би ше догварели „Перше я, а вец ти”. О купатилу... лєпше най нє приповедам. Корпа полна, полудзенок чека, живот одроснутого у цеку, а вец ци ше питаю „Кеди же свадзба?”. Ниа, ниа такой, лєм най волам водоинсталатера да нам оправи водокотлїк.

МАК 4/2017 ~ 23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Фотоґрафиї зоз „Уфоткаваня”

АВТОРЕ ФОТОҐРАФИЙОХ: ИВАНА МЕДЄШИ, ВУКАШИН ЯРИЧ, ЗОРАН СЕКУЛИЧ И МИЛОШ СПАСИЧ