MAK 4/2018

Мултимедиялни часопис за младих число 4 / април 2018 / цена: 100 динари

Фото: Марияна Павлович

ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ ЗМИСТ У ФОКУСУ

03 М. Зазуляк Гарди: Гуманитарни концерт 04 С. Иван: „Желєна школа” 06 Ц. Надь: Радио емисиї МАК-ОВ КОЛАЖ

08 Конкурс Роботного цела за младеж УПЕЧАТКИ

10 А. Русковски: Прага

ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ

4

У ФОКУСУ

КУМ-ова „Желєна школа” Факт же младих на валалє єст вше менєй, алє єст и тих цо з валалу нїґда нє пойду, лєбо ше после школованя враца. Тоти млади особи ше намагаю допринєсц свойому валалу и стредку у хторим жию и нє допущую же би живот на валалє станул. Праве єдно з таких здруженьох то коцурски КУМ, хтори у остатнїм чаше прейґ проєктох доприноши, насампредз, свойому валалу, алє и околїску, а єден з їх значних проєктох то „Желєна школа”.

11 Д. Павлович: Проза

8

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

МАК-ОВ КОЛАЖ

12 Е. Чизмар

ТАК И НЇЯК ИНШАК 13 А. Римар: Гомоними

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Д. Болдиш: Фейсбук скандал СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Софинансованє младежских проєктох Роботне цело за младеж Националного совиту (НС) Руснацох и того року розписало Конкурс за софинансованє младежских проєктох у рускей заєднїци. Отворени є по 30. април, а ми вам го преношиме у цалосци, та опатьце хто ше може приявиц, цо мож приявиц и як, алє и други правила того конкурсу...

16 К. Гайдук: Интервю Д. Югик

20

УПОЗНАЙ СЕБЕ

АЛТ ШОУ У МАК-У

18 Я. Хома: Квиз

Пошол бим ознова

АЛТ ШОУ У МАК-У

20 А. Орос: Интервю Д. Заґорац ДИРЕКТ ДО ФАЦИ

22 Б. Ройко: Механїзем – контакт ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 С. Няради: Раз „селяк” вше „селяк” 24 Уметносц як гоби: М. Павлович МАК Мултимедиялни часопис за младих

www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 4 април 2018 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович На насловним боку: Зацих пред бурю Авторка фотоґрафиї: Марияна Павлович Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Далєко од свойого дому, медзи нєпознатима людзми, а ище и студирац на релативно новим, нєпознатим язику наисце нє лєгко. Медзитим, шицко тото може буц нова авантура, принєсц нови познанства и прешириц нашо попатрунки на швет. Таку одлуку принєсол Дарко Заґорац зоз Нового Орахова, студент Оддзелєня за русинистику на Филозофским факултету у Новим Садзе, котри жимски семестер препровадзел на черанки студентох у Ґданьску у Польскей. Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад

Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm

Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад

ISSN 0350-8080

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка

-2-

МАК 4/2018

COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

МАЯ ЗАЗУЛЯК ГАРДИ ГУМАНИТАРНИ КОНЦЕРТ

ЗА НАТАШУ Ґрупа штредньошколкох з Руского Керестура 15. априла у Велькей сали керестурского Дома култури орґанизовала Гуманитарни концерт за їх парнячку Наташу Ґайдош з Коцура, хтора у януару того року покалїчена у транспортним нєщесцу. Зоз шкатули за добродзечни прилог, предатих уходнїцох, як и медовнїкох хтори направела професорка филозофиї Данка Мекич Попович, назберане 55 000 динари за Наташово дальше лїченє. Зоз позитивну енерґию, музику и з красним словом, учашнїки и нащивителє потримали Наташу, хтора и сама провадзела програму. За ню шпивали старши „Шкорванчки”, под дириґенством Лидиї Пашо, Иван Планчак одрецитовал єдну писню, а Мирослав Малацко пречитал Ґандийово слова о гуманосци и любови. Дзевец сербски, анґлийски и руски шпиванки упечатлїво виведли праве орґанизаторки того концерту – Марина Роман,

Йована Ноґавица, Кристина Гайдук, Саня Чапко, Николина Шарич и Кристина Афич. На ґитари им грала Марина, у

єдней нумери их на виолини провадзел Марко Буила, а у даскелїх шпиванкох Павле Рац и Жарко Остоїч на ґитарох.

– После того як зме наступели на гуманитарним концерту у Вербаше, видзели зме кельо у тим єст доброго и же уж кед маме талант, можеме и ми помогнуц, та нам так пришлo на розум орґанизовац концерт. Презадовольни зме кельо було людзох, нє обчековали зме же будзе тельо, и мило нам же ше и Наташи пачело. Предлужиме и далєй отримовац таки акциї, гоч то досц стресне и нє єдноставне, алє вредзи и кед шицко прейдзе як треба, памета ше лєм тото красне. Треба повесц же би ше нам

-3-

МАК 4/2018

нє удало орґанизовац тот концерт кед бизме нє мали помоц велїх поєдинцох и спонзорох – визначели Йована, Марина и Кристина Гайдук после програми, хтору водзела Адриана Надь. Же Наташа нє сама у тим, за тоти даскельо мешаци у вецей местох потвердзене з гуманитарнима акциями, як и на други способи. И тераз кажде хто жада може уплациц пенєж Наташовей мацери, Весни Ґайдош, улїца Мученика Папуґе 76, 21 466 Коцур, на рахунок 160-580010082750051, Банка Интеза.

СЕНКА ИВАН ЧУВАНЄ И ОТРИМОВАНЄ ЖИВОТНОГО СТРЕДКУ

У ФОКУСУ

КУМ-ОВА „ЖЕЛ ФАКТ ЖЕ МЛАДИХ НА ВАЛАЛЄ ЄСТ ВШЕ МЕНЄЙ, АЛЄ ЄСТ И ТИХ ЦО З ВАЛАЛУ НЇҐДА НЄ ПОЙДУ, ЛЄБО ШЕ ПОСЛЕ ШКОЛОВАНЯ ВРАЦА. ТОТИ МЛАДИ ОСОБИ ШЕ НАМАГАЮ ДОПРИНЄСЦ СВОЙОМУ ВАЛАЛУ И СТРЕДКУ У ХТОРИМ ЖИЮ И НЄ ДОПУЩУЮ ЖЕ БИ ЖИВОТ НА ВАЛАЛЄ СТАНУЛ. ПРАВЕ ЄДНО З ТАКИХ ЗДРУЖЕНЬОХ ТО КОЦУРСКИ КУМ, ХТОРИ У ОСТАТНЇМ ЧАШЕ ПРЕЙҐ ПРОЄКТОХ ДОПРИНОШИ, НАСАМПРЕДЗ, СВОЙОМУ ВАЛАЛУ, АЛЄ И ОКОЛЇСКУ, А ЄДЕН З ЇХ ЗНАЧНИХ ПРОЄКТОХ ТО „ЖЕЛЄНА ШКОЛА”. Перши „мини проєкт”, хтори написал Синиша Мали, бул лєм увод до шлїдуюцого проєкту „Желєна школа” и проєктох хтори, наздаваю ше, шлїдза. У тим малим, першим проєкту, орґанизоване було садзенє пауловниї на беґелю и поставянє лавочкох у центру. Проєкт за хтори конкуровали у децембру 2017. року и хтори им одобрени у фебруару 2018. року уж вельо векши и обсяжнєйши. Проєкт писали

предсидатель Коцурского здруженя младих (КУМ) Стеван Самочета, Мелания Мали и Синиша Мали, а ношитель Здруженє.

– То проєкт Реґионалного еколоґийного центру и розвойней аґенциї Австриї. Вони розписали конкурс за промовованє Зєдинєних нацийох и за отримуюци розвой, за защиту животного стредку. Конкуровали зме прейґ КУМ-а. Маме уключени штири школи, нашу Основну школу „Братство єдинство”, керестурску Ґимназию, Польопривредну школу у Бачкей Тополї и Польопривредну школу у Футоґу. Занїмаме ше зоз трома темами – зоз пауловнию, лїковитима рошлїнами и отримуюцим розвойом – започал приповедку о тим проєкту Синиша, студент Польопривредного факултету. И у коцурскей Школи отримане преподаванє, гоч по проєкту мали буц облапени лєм стреднї школи, алє одлучели же би и дзецом у Коцуре приповедали о защити животного стредку. Синиша гвари же дзеци наисце заинтересовани за тоту тему и жадаю поробиц шицко цо можу же би свой стредок зачували и отримовали. После преподаваня остало ещи

-4-

МАК 4/2018

посадзиц пауловнию. У Тополї тиж отримане преподаванє, та остала ещи школа у Футоґу и Руским Керестуре.

– У Тополї сом тримала преподаванє у марцу на тему Отримуюци развой ЗН и лїковитих рошлїнох, на хторим сом приповедала о менти и лаванди. Зо мну бул Синиша и вон приповедал о пауловниї. Пауловния уж и посадзена у Тополї, так же зме там свою часц закончели. Можем повесц же младеж наисце заинтересована послухац цо маме повесц, а ещи баржей за практичну роботу – гвари Мелания, студентка биолоґиї. Цали проєкт тирва од фебруара по юний. У априлу маю нащивиц Польопривредну школу у Футоґу, дзе тиж так буду приповедац на исти теми и садзиц пауловнию. Циль им у каждей школи едуковац школярох, алє и наставнїкох

У ФОКУСУ

ЛЄНА ШКОЛА” о отримуюцим розвою, же як колектив, або и проєкти, дзе ше достава и по сто, двасто тисячи сам поєдинєц можу засадзиц даяку рошлїнску евра. Зоз таким пенєжом би могли наисце вельо културу и на тот способ, як перше, допринєсц вецей зробиц. животному стредку, а далєй и дистрибуовац – Здумуєме, пишеме и робиме на тим же би нам и заробиц. Май им резервовани за Ґимназию проєкти були добри и прилапени, и то нам циль. у Керестуре, и зоз тим То нє лєм достац проєкт и помали начас законча динари, муши ше мац на проєкт за хтори достали розуме же ше шицко тото Млади активисти, нашо 7 000 евра. цо ше напише у проєкту и собешеднїки, поволую шицких цо стої у плану за роботу, – Прецо зме до фокусу младих зоз Коцура хтори маю муши и витвориц, бо положели пауловнию? Як дзеку дацо робиц, нє вязане ше иншак динари муши перше, досц ю прилапели лєм за еколоґию, алє и за други врациц назад. Так же, нємецки и австрийски обласци, кед маю даяки идеї кажди раз кед Стевко, фонди прето же ма (можебуц тримац даяки роботнї, Синиша и я шеднєме барз широку применку. приповедац на даяку тему, приповедац о новим Ма наисце вельку орґанизовац даяки стретнуца) проєкту, добре и прецизно еколоґийну функцию, най ше шлєбодно явя. Члени мушиме роздумац же прето є и прилапена у КУМ-а их дзечнє привитаю и цо можеме, у ствари, жемох ЕУ, пречисцує потрудза ше же би тоти идеї були поробиц и за кельо часу – оксиґен, збогацує жем зоз витворени, же би младеж мала толкує Мелания, а Синиша поживовима материями цо рижнороднєйши змисти и на концу додава же тераз и досц швидко рошнє, активносци. J облапели вецей места и так же о кратки час школи, алє ше убудуце мож направиц и профит. буду намагац же би Богата є зоз поленом, проєкти писали так же би найвецей динари були та ю мож хасновац у пчоларстве, за огриву, уложени до їх валалу. за технїчне древо... Приповедали зме и пред тим проєктом зоз дзецми у школи и наисце – Сцеме цо вецей допринєсц Коцуру и, кед уж прилапели тоту нашу идею, та ше нам часто у нїм жиєме, злєпшац животни стредок и нам и питаю же кеди будземе заш садзиц – визначує будуцим ґенерацийом – наглашел Синиша. Синиша. Можебуц випатра же то вельо 7 000, медзитим, младим хтори маю вельо идеї и дзеки робиц на защити животного стредку треба и вецей. Но, як гваря, перши даскельо проєкти им нє прешли, так же су щешлїви же конєчно мали щесца. Уча на гришкох, кед писанє проєктох у питаню, и веря же им тот проєкт лєм одскочна деска за векши

-5-

МАК 4/2018

ЦЕЦИЛИЯ НАДЬ НЄЗАВИСНА РАДИО ПРОДУКЦИЯ

У ФОКУСУ

ЕДУКАТИВНИ, ПРИЄМНИ УХУ И ЦИКАВИ ЕМИСИЇ

НА ГАБОХ РАДИО НОВОГО САДУ ЄСТ ТРИ НЄЗВИЧАЙНИ ЕМИСИЇ НА РУСКИМ ЯЗИКУ ХТОРИ ПРАВЯ АМБИЦИЙНИ, ЛЮБОПИТЛЇВИ МЛАДИ ЛЮДЗЕ, А СЛОВО О НЄЗАВИСНЕЙ ПРОДУКЦИЇ. ИВАН КАНЮХ ЗОЗ НОВОГО САДУ, СОНЯ ВИСЛАВСКИ И ЙОВАН ЖИВКОВИЧ ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА ОБДУМУЮ, ПРАВЯ И РЕАЛИЗУЮ ТОТИ ЕМИСИЇ, А ЯКИ ТЕМИ ОБРАБЯЮ И З ЯКИМА ПОЧЕЖКОСЦАМИ ШЕ СТРЕТАЮ, ПРЕЧИТАЙЦЕ У ШЛЇДУЮЦИХ ШОРОХ.

Йован Живкович свою емисию „Одняте од забуца” почал реализовац у октобру 2017. року.

– Обрабям теми зоз прешлосци, яки зме мали обичаї, прецо су таки, одкадз походза и ґенерално теми даяки ствари, предмети хтори скорей нє було тельо, або их анї нє було як наприклад – водовод. Нам, младим, нєзвичайне же людзе пред 50 роками нє мали основни ствари, бо ми звикли же би нам було скоро шицко доступне. Емисия идзе раз у двох тижньох на габох Радио Нового Саду, премиєрно стреду на 13 годзин и 30 минути, а реприза соботу од 7 годзин рано – толкує Йован. У октобру того року наполня ше точно три роки од кеди ше емитує емисию Ивана Канюха „Живот з вашого угла”.

– У емисиї обрабям актуални, дружтвени и табу теми, у

зависносци од того яка тема у питаню, так и виберам своїх собешеднїкох. Емисию ше скорей емитовало кажди пияток, а тераз ше ю емитує перши, други и штварти пияток у мешацу на 13 годзин и 30 минути на габох Радио Нового Саду на 100 MHz, док трецого пиятку идзе емисия хтору рихта моя колеґиня Соня Виславски – гвари Иван. Соня свою емисию и на интернет кладзе под меном „Иншаки сом, та цо”, а прави ю од децембра 2016. року.

– Обрабям теми хтори пошвецени животу особом зоз почежкосцами у розвою, тиж и їх фамелийом хтори им оможлївюю лєгчейши и щешлївши живот, алє и особом и здруженьом хтори робя зоз нїма и хтори им помагаю буц самостойнєйши. Тоти теми и тоту проблематику обрабям прето же думам же

-6-

МАК 4/2018

у нєшкайшим чаше, можебуц нє тельо як було скорей, алє ище вше постоя предрозсудки и страх од нєпознатого. На якишик способ, тота тема як едукация ширшей явносци, а з другого боку и як подгаднїк за розбиванє предрозсудкох – визначує Соня и додава же ше емисию емитує кажди треци пияток, на 13 годзин и 30 минути, а реприза соботу од 8 годзин и 30 минути. ВИВОЛАНЯ ЗОЗ ХТОРИМА ШЕ СТРЕТАЮ Кед слово о пририхтованю емисийох и о темох, нашо собешеднїки ше зложели же их муша интересовац теми хтори обрабяю, а кед ше ґу тому дода любопитлївосц и любов, вец анї єден сеґмент у роботи нє чежки. Заш лєм, кеди-нєкеди ше стретню и зоз даякима виволанями.

– Часто ми потребни

У ФОКУСУ

Соня собешеднїки хтори розположени за розгварку, алє хтори нє жию у истим месце, дакеди кобурим зоз анонимну анкету, прето же людзе нє таки дзечни давац коментари на рижни теми хтори обрабям у емисиї а, медзи иншим, обрабям их наисце вшелїяки: „Педофилия”, „Цо нас чека после шмерци?”, „Сербия и Косово”, „Ваготносц и положнїцтво” итд. Пририхтованє емисиї начас барз важне, а добре планованє и орґанизация у новинарскей роботи наисце значи и вецей як пол роботи – толкує Иван. За Йована найважнєйше же би здумал цо и яку тему будзе обрабяц.

– Перше треба здумац у глави идею о чим будзе емисия, здумац питаня и записац як би емисия мала випатрац и вец гевто пойдзе лєгчейше. Найважнєйше же би мнє тема интересовала, барз сом любопитлїви, та рахуєм же и других людзох буду тоти теми интересовац. Собешеднїкох глєдам у зависносци од емисиї, кед слово о прешлосци, вец до огляду приходзи гоч хтора старша особа хтора жила у тим одредзеним периодзе, а кед треба даяки историйни факти, вец глєдам фахово особи – визначує Йован.

Йован

Иван

Соня гвари же нє чежко направиц радио емисию, голєм у єй ситуациї, прето же кед чловек цошка люби, вец и ужива у тим цо роби. Вона толкує же можебуц дакеди чежше найсц собешеднїкох хтори жадаю приповедац о своїм живоце.

– Кед єст дахто хто би сцел подзелїц свою животну проповедку и на даяки способ вєдно зо мну ришиц и бориц ше процив тих предрозсудкох, може ше ми явиц на имейл адресу vislavski.sonja@gmail. com. У емисиї „Иншаки сом, та цо” сцем указац же нє шицко таке страшне, и же кед ше боїме од дачого, нє значи же себе нє шмеме дац нагоду упознац дакого, и же тоти особи нїч нє иншаки у одношеню на нас, у смислу кед слово о любови и потребох хтори кажди чловек ма. Упозната сом зоз тоту тематику, зоз особного искуства, и прето идея цалей тей емисиї така – гвари Соня. Интернет и „одложене слуханє” оможлївюю же би радио обставал у змаганю зоз сучасну технолоґию, окреме кед ше роби о младшей популациї.

– Нажаль, нєзависна продукция ше нє находзи на „одложеним слуханю” на урядовим интернет

-7-

МАК 4/2018

сайту Радио-телевизиї Войводини, дзе мож послухац емисиї хтори зме препущели, алє ше ми сами знаходзиме, та нашо емисиї кладземе на сайт MixCloud – закончує Иван и додава же чаривносц радия праве у тим же би ше го слухало наживо, прето же вон дава упечаток яґод кед бисце праве у тей хвильки були часц єдного доброго друженя и зезаня, франтованя – як кед бисце зоз вашима приятелями то робели у вашим квартелю, авту, або на улїци, котре вам враца добре розположенє и ошмих на твар.

КОНКУРС РОБОТНОГО ЦЕЛА ЗА МЛАДЕЖ НС РУСНАЦОХ

МАК-ОВ КОЛАЖ

СОФИНАНСОВАНЄ МЛАДЕЖСКИХ ПРОЄКТОХ Роботне цело за младеж Националного совиту (НС) Руснацох и того року розписало Конкурс за софинансованє младежских проєктох у рускей заєднїци. Отворени є по 30. април, а ми вам го преношиме у цалосци, та опатьце хто ше може приявиц, цо мож приявиц и як, алє и други правила того конкурсу: Кед маш идею як унапредзиц дацо у твоїм краю, як ришиц даяки проблем, витвориц потребу хтору ма твоя заєднїца, лєбо єдноставно обдумаш добри способ на хтори ти и екипа препровадзице шлєбодни час, вец конкурс за младежски проєкти у рускей заєднїци права ствар за тебе! Роботне цело за младеж, хторе основал Национални совит Руснацох, то ґрупа активних, искусних и младих особох з розличних местох, хтора ту же би потримала активне уключованє младих до дружтвеного и културного живота рускей заєднїци. Наш перши крочай то розписованє конкурсу прейґ хторого можеце достац потримовку у реализованю ваших идейох.

ХТО? Ти и твоя екипа, дружтво з класи, пайташе, колеґове, културно-уметнїцке дружтво, нєвладове здруженє, лєбо гоч хто за кого думаш же би сцел/а допринєсц рижнородносци активносцох при младих. Условиє же бисце мали од 15 до 35 роки, же би вас було найменєй тройо, та же би ваш проєкт бул унапрямени на руску заєднїцу и младих у нєй. Теди поставаце тим хтори ше може приявиц на конкурс.

-8-

МАК 4/2018

ЦО?

Ваша идея може буц гоч цо, важне же би ю реализовали и орґанизовали праве ВИ, а з нашу потримовку зоз софинансованьом и добродзечнима совитами. Теми виберце сами, алє би найлєпше було кед би проєкти були зоз шлїдуюцих обласцох: – Култура (вистави, промоциї, трибини, вечари поезиї або прози, концерти и подобне) – Розвага и шлєбодни час (вечари дружтвених бавискох, креативни роботнї, волонтиранє, акциї чисценя, або други квалитетни змисти за препровадзованє шлєбодного часу) – Информованє (активносци з хторима сцеце поинформовац младих о важних стварох, квалитетни и забавни змисти за младих и подобне) – Нєформална едукация (дзвиганє еколоґийней свидомосци, безпечносц, явни розправи, роботнї, трибини и подобни едукациї хтори нє спадаю до формалного образованя) Благу предносц при додзельованю средствох буду мац гевти проєкти чийо теми найблїзши главним цильом роботи Националного совиту рускей националней заєднїци, а то координованє и старанє о витворйованю правох меншинох у обласци образованя, култури, информованя и урядового хаснованя язика и писма.

МАК-ОВ КОЛАЖ

ПРИЯВА И РЕАЛИЗОВАНЄ ПРОЄКТОХ Конкурс отворени по 30. април. После препатрунку приявох хтори сцигню, будземе контактовац з представителями проєктох же би нам детальнєйше виложели свойо идеї. Резултати можеце обчековац од 11. мая. Проєкти плануйце так же би вашо активносци були закончени по 15. децембер 2018. року.

ЯК ШЕ ПРИЯВИЦ? На сайту www.rusini.rs єст приявни формулар хтори треба пополнїц и послац у електронскей форми на адресу rcmladez@gmail.com, лєбо у писаней форми на адресу Националного совиту: Фрушкогорска 64, 25233 Руски Керестур.

ДРУГИ ПРАВИЛА КОНКУРСУ Кажди проєкт треба же би бул приявени у мено даєдного формалного здруженя, културноуметнїцкого дружтва (КУД), лєбо нєвладовей орґанизациї (НВО). Єдно формалне здруженє, КУД, або НВО можу приявиц найвецей три проєкти по конкурсним термину. Кажди проєкт муши мац главного и одвичательного ношителя/ку и ище найменєй два особи котри буду учашнїки/ци у орґанизациї проєкту. Єдна особа шме приявиц єден проєкт по конкурсним термину. Потримуєме нєформални ґрупи младих же би пренашли формалне здруженє, КУД, або НВО, прейґ хторого приявя свою идею, а кед же су то нє у можлївосци, ришенє пренайдземе у розгварки после препатрунку приявох. За конкурс за реализованє младежских проєктох видвоєне 300.000,00 динари. Майце на розуме же цифра видвоєного пенєжу нє велька и же зме у можлївосци финансовац менши проєкти и софинансовац векши проєкти. До нєприлапююцих трошкох у финансийним плану спадаю средства наменєни за: – гонорари и дньовнїци; – гоч яки алкоголни напой або доган и його продукти. За вецей информациї пишце нам на адресу rcmladez@gmail.com (у наслову назначиц „За младежски проєкти у рускей заєднїци”).

-9-

МАК 4/2018

АЛЕКСАНДРА РУСКОВСКИ ПРАГА

УПЕЧАТКИ

И Е З Д Ю Л И Н ПРИЄМ А Р Е Ф С О М Т А ДОБРА Мож повесц же Прага, главни варош Ческей Републики, „перла у коруни” Штреднєй Европи. Тот варош ше може похвалїц зоз назвами як цо то ,,златни варош” и ,,варош турньох”. Кажда улїчка у тим прекрасним варошу богата зоз историю, ту ше преплєтаю будинки зоз периоду ґотики, романики, бароку, ренесанси и сецесиї. На своїм штиродньовим путованю мала сом нагоду обисц Прагу, Брно, Чески Крумлов, и Дрезден у Нємецкей. По леґенди, Прага достала свою назву так же принцеза Либуше, хтора жила на брегу Вишеград, указала з пальцом на брег Градчани и гварела же видзи варош хтори ше дзвигнє до гвиздох. Гварела же там, у лєше, найду чловека хтори прави праг на своєй хижи и по тим най даю назву новому варошу. И шлєбодно мож повесц же мала право, Прага ше наисце дзвигла до гвиздох. У Праги сом була, нажаль, лєм єден дзень. Обиходзенє зме започали од найвекшого замку на швеце, праве того у Праги. Тот замок свойо коренї „пущел” ище у 9. вику. Од 10. вику, бул шедзиско принцох и кральох, а тиж так и бискупа. Нєшка то урядова резиденция и канцелария предсидателя Ческей Републики. У рамикох

того замку, єст ище надосц будинки и церкви хтори би кажди главни варош требал мац. Зоз того замку ше пресцера прекрасна панорама на варош, одкаль мож видзиц, уж спомнути, турнї. Зоз замку зме предлужели свою драгу пешо, спущуюци ше ґу Карловому мосту. У драже, мала сом нагоду видзиц найузшу и найкратшу улїчку на швеце... зоз семафором. Широка є лєм 50 цм, а длугока 10 м. Карлов мост ме барз нєсподзивал зоз свою красоту. То єден з найпознатших мостох у Европи. Интересантне же перши камень за мост положели 9. юлия 1357. року на 5:31, бо краль бул обшеднути зоз астрономию и математику и верел же розпорядок тих числох (135797531) дава конструкциї моц и витримовносц. Драгу зме закончели на Старей площи. Була сом барз нєсцерпезлїва видзиц познату Астрономску годзинку, алє, нажаль, була под реконструкцию. Тота годзинка шветове технїчне чудо, чийо шерцо дурка ище од 15. вику. Позната туристична атракция то Єврейска площа и теметов. Найвекша атракция то Єврейски музей у хторим ше чува збирку драгоциней єврейскей уметносци, стрибла и текстилу. У рамикох тей площи мож видзиц вельо синаґоґи и познати єврейски теметов. Думам же шицки знаю же Ческа барз позната по конзумованю

- 10 -

МАК 4/2018

пива. Локалци пию вецей пива по особи як у гоч хторей другей держави (157 литри до рока). Там, у ствари, пиво туньше як вода. Вшелїяк вредзи обисц познати туристични атракциї, алє єст ище вельо койчого цо нє у рамикох „каждодньового” обиходу, як цо то Национални музей, Зоолоґийна заграда, Ленонов мур, Танцуюца хижа и велї други. Туристична атракция хтора нєдавно постала популарна дзекуюци ютубером „Honest Guide” Янекови и Микулкови, то турня кнїжкох у Националней библиотеки. Тота турня Матея Крена ше состої од стоткох и стоткох кнїжкох хтори попрескладовани так же би справели тунел. Интересантне же автор того дїла положел жвератко на жем и на повалу же би достал ефект безконєчносци. Сцел визначиц значносц кнїжкох за преглїбованє знаня и його безконєчносци. Барз сом задовольна зоз нащиву того прекрасного варошу, зоз приємнима людзми, добру атмосферу и цеплоту того варошу. Вшелїяк препоручуєм же би ше нащивело тот варош, а и даяки други вароши у Ческей. Надумана сом єдного дня ше заш врациц и дожиц тот варош на длужей.

ДЕЯН ПАВЛОВИЧ ПРОЗА

ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ

Стреда. Нєшка ми после седем рокох приходза пайташе зоз Керестура. Кирил и Ганя. Одкеди сом ше преселєл до Стокхолму, кажди рок их волам до себе. Як кед бим жил у далєкей Канади, а нє ту, у сушедстве, та ше потераз з Керестура нє могли позберац. Нє таке анї важне. Главне же мнє дохтор виписал же до соботи нє мушим робиц. Зажадал сом ше дружиц зоз нїма. Идзем позберац Меланку, та по нїх на гайзибанску. Ґарант гайзибан ище у Сербиї пожнєл, та би и пойсц голєм 30 минути познєйше. Сцигуєме Меланка и я. Ниа, видзим их. До конца зме пожнєли 45 минути, алє нє випатраю нєрвозно. Надополнїм им я. Водзим их такой на полудзенок, а на пияток на вечеру и коктел парти. Дакус най видза як ше ту у Европи журкує. За розлику од цуцланя „Єленя” за шанком у диску. Сцигли зме дому. Указал сом им хижу, охабел их най ше розкомоца, та сом одвезол Меланку дому. Затримал сом ше кус длужей, бо сом мал ище обовязки у варошу, алє сом уж коло дзевец вечар бул дома. Задумай, поспали. Тельо зме ше нє дружели и нє могли ме крашнє причекац. Чловек да себе нє вери.

Рано сом им уварел кафу и порихтал фриштик. Кус зме побешедовали, алє сом мушел пополадню пойсц Меланковому оцови помогнуц премесцац ормани. Нє затримал бим ше ту так длуго, алє ше мила моя прехладзела, та сом мушел остац зоз ню. Предвечаром мала горучку, та сом и преспал у нєй. Цо най роби чловек кед нужда. Но, ютредзень сом уж коло пол трецей бул дома. Знам же сом их дакус занєдзбал, алє нє я виновати. Заш лєм, нєшка им надополнїм, та шицко забуду. Понеже моя нє приходзи, думам же нєт потреби же бизме тройо ишли на вечеру. Гварели ми же инициялно нє плановали исц нї на яку журку, медзитим, моментално их лапела якаш еуфория и нє можу дочекац. Коло осем рушиме же бизме на дзевец були у клубу. Є*еш го. У тим варошу нїґда нє мож найсц паркинґ. Добре, нє вельо пожнїме у поровнаню з випланованим. Пол годзини тадзи тамаль. С*анє. Шицки столи завжати. И так журки нє наменєни за шедзенє. Заш лєм, нє барз приємно буц єдини хтори стоя у клубу. Ниа, ставаю и други. Будзе журая. Дай такой єден мохито. Уж по їх експресийох на тварох видзим же таке дацо добре

- 11 -

МАК 4/2018

нїґда нє пили. Пию як кед би коштал три, а нє дзешец евра. Хиби им дакус того европского воспитаня. Сцигла ми порука од Меланки. Температура ше єй звекшала. 38.5. Мац и брат єй застарани и гваря же бим требал присц ґу нєй у тих чежких хвилькох. И я себе так думам. То би и Кирил поробел за Ганю, лєм тераз нє сце припознац. Ище ми гвари же Меланка нє умера. Най останєме ище голєм годзину, кед зме уж пришли. Дзе идзе тот швет? Я идзем такой! А вони кед сцу, най себе лапя такси познєйше, лєбо их одруцим по угел. Одруцел сом их аж по дом. Пошол сом до Меланки. Широта. Гвари же ю праве тераз попущела горучка. Гарло ю и далєй болї. Останєм ту спац, та ютре отадз на роботу. Братови явим най одруци Кирила и Ганю на гайзибанску. Кирил Ганї: „Ганьо, фина тота Шведска. И тоти желєни коктели. Заш лєм, випатра же у Керестуре за шанком, зоз „Єленьом” у рукох, єст кус вецей часу за друженє з пайташами.”

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

И ЕМ

ЛИ

ЯЧ

М ИЗ

Г

АР

цо лєм й а м нє о 1. щи б е , х о ко тв жур руж д х е и ов ск ац н крачун д є гл оиш очн ш р у о в м з но кед . о м т и в о оч вт Ге е д г ц аю у, а три тав нє т опа с п о еш ами у мож ци #бл едзим т ш я а є , анє сл ! о за ват #ча г о к ! Нїкого а д Й Е л . о о ш .г а о . Нї.к риба н иоскопу б Чловеко п е ш еза глядам енаякбр м а с о сама – о # и кар уценаос #оглядн

. и док жиєш р у т а т с а т а циї н Учиш функ цоинше Fдацо #Fда # я и ц а в и #мот „Яка шифра за Wi-F i, заквачел сом ше на VPN, алє ше нє „Мицо, мани Wi-Fi, дзвига?” я би на твоїм месце до дохтора.” #ITплавуша #опасн осцисайберпромис куитета

Мерж им ке д ми з Хан на ва ку и Х рошу алид джез зогри о м упреп фюжн ванє а с*анє сци „т #ручк ” уц ту музи игоре ц кa. #кард ио

KVITKIMUDROSCI

„Присловки вашей баби нїґда нє були таки кул.” Запровадзце, док нас Национални совит нє забранї!!!

Рубрика гумористичного характеру и єй змист нє ма намиру дакого увредзиц, алє буц читачом розвага.

- 12 -

МАК 4/2018

АНА РИМАР МАСТЕР ПРОФЕСОР РУСКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ

ТАК И НЇЯК ИНШАК

ГОМОНИМИ ГОМОНИМИ звуча, маю єднаку форму, алє иншаке значенє.

1. У тим прикладу маме слова хтори ше єднак вигваряю, алє маю иншаке значенє: * людски − людски поступок * люцки − цудзи 2. череп − за квеце − на закрицу хижи 3. ручка − мала рука − на машини 4. ходзиц − крачац − леґинь и дзивка ходза − ходзиц до школи Тото значенє ше одноши на случай кед ше даґдзе поряднє ходзи: Ходзи на одбойку два раз до тижня. Ходзи до ґимназиї. Напиш хтори значеня маю шлїдуюци слова: а) мац _______________ _______________ б) дзивка _____________ _____________ в) язик ______________ ______________

г) копац ______________ ______________ Окреме треба обрациц увагу на руско-сербски гомоними. То слова хтори и у сербским и у руским язику єднак глаша, алє маю иншаке значенє. Наприклад: * мили − у руским язику мили хаснуєме у значеню же нам дахто мили, або кед сцеме повесц же нам дахто леґинь: Вон мой мили. − у сербским язику тото слово ше хаснує лєм у значеню же нам дахто мили. * класа − у руским язику класа означує першу, другу, трецу итд. класу у школи, алє и першу, другу итд. класу напр. паприґи. − у сербским язику класа ше хаснує лєм у тим другим значеню хторе тото слово ма у руским язику. * мука − у руским язику мука значи гевто цо ше по сербски вола брашно. − у сербским язику мука значи гевто цо ше по руски вола бриґа, а зявює ше и у шлїдуюцим значеню: Мука ми је. Случує ше же под сербским уплївом, Руснаци кед бешедую по руски и сцу повесц же ше нє чувствую добре, гуторя: Мука ми. 

- 13 -

МАК 4/2018

* право − по руски слово право значи гевто цо по сербски значи десно, а по сербски слово право значи гевто цо по руски значи просто. * мированє – у церкви помазанє зоз олєйом пошвеценим на всеночним пред вельким шветом. − по сербски тото слово означує лєм гевто цо би по руски було мировац, у значеню буц мирни. Єден Руснак єдней Сербкинї гварел так: У цркви ће бити и мировање. Єй нє було ясне же цо то, та му гварела най єй крашнє потолкує як то вона ма мировац (буц мирна).

Ришеня: а) мац: мама; инфинитив дїєслова мац.; б) дзивка: леґинь ма дзивку; Вони маю три дзивки.; в) язик: орґан; руски, анґлийски, мацерински; г) копац: кукурицу; копац до лабди.

Гомоними → слова хтори исто

ДАЛИБОР БОЛДИШ ДЇЛОВНИ ИНФОРМАТИЧАР

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

ФЕЙСБУК СКАНДАЛ

ЦО ШЕ, СТО МУ ДИНЇ, СЛУЧУЄ!?

ТИХ ДНЬОХ ЗМЕ МОГЛИ ПРЕЧИТАЦ У ШИЦКИХ МОЖЛЇВИХ ДОМАШНЇХ

И СТРАНСКИХ МЕДИЙОХ О ТИМ ЯК ТАКВОЛАНИ „THIRD PARTY” ОДНОСНО – ТРЕЦИ БОК/ОСОБИ ЗЛОХАСНОВАЛИ ПОДАТКИ ВЕЦЕЙ ЯК 50 МИЛИОНИ ХАСНОВАТЕЛЬОХ ЗОЗ ФЕЙСБУКУ ПРЕЙҐ РИЖНИХ „ОПАТЬЦЕ ХТОРА СЦЕ ПОДОБА ЗОЗ ҐЕЙМ ОФ ТРОНЕС СЕРИЇ...” ФЕЙСБУК АПЛИКАЦИЙОХ. ГОЧ ШЕ ФЕЙСБУК НАМАГА ЗМИРИЦ СВОЇХ ХАСНОВАТЕЛЬОХ И АЖ ТЕРАЗ ПРОБУЄ ЗВЕКШАЦ СИҐУРНОСЦ НАШИХ ПОДАТКОХ ХТОРИ ТРИМА У СВОЇХ СЕРВЕРОХ, ЧКОДА УЖ ДАВНО, ДАСКЕЛЬО РОКИ ПРЕД ТИМ, НАПРАВЕНА. ЦО ШЕ НАИСЦЕ СЛУЧЕЛО?

Нїґда нє будзеце знац кельо єст вашо податки и кельо их назберал Фейсбук и други компаниї!

Жатва збераня податкох и каждей индивидуи индустрия хтора вредзи вецей милиярди долари. Кажди сайт, кажди телефон, смарт телевизор, рутер збера податки о нас и їх компаниї маю шицки права податки чувац, анализовац, предавац, дзелїц, сцерац итд. Фейсбук скандал пошол ище далєй – прейґ апликацийох на Фейсбуку други компаниї могли задармо достац дефинитивно безплатни и конкретни податки – нашо мено, презвиско, имейл, датум народзеня, часто и адресу, интересованя (хтори виражени у нашей потреби лайковац Пепси бок на Фейсу, лєбо официєлни бок сериї хтора нам ше пачи). Кед даєдна компания ма тельо податки о даєдней особи, вона би, без велького роздумованя, могла направиц точну особносц єдней особи и хтори єй потреби у каждодньовим живоце. Лайковал ши официєлни бок фа-у-ве-а? Плануєш купиц авто? Опать нови Пасат хтори лєм за тебе 29.999$! Практично, шицко ше зводзи на увальованє рекламох. Нашо лайки, дислайки, справованє

- 14 -

МАК 4/2018

при шопинґу онлайн, приход на рочним уровню, шлєбодни час, гобиї, особносц, кажди тот податок помага же би компаниї лєгчейше заробели кажди долар хтори инвестовали. Фейсбук, цо ше вше и думало, нашо податки прешлїдзовал як нафту и нєморално твердзел же нашо податки нїґда нє можу достац треци особи. Цо можеме поробиц же бизме тераз були сиґурни, а же бизме и далєй хасновали Фейсбук? Шицки зме видзели гевти бависка – „Тестирайце ваш IQ”, „Опатьце хтора ваша нукашня особносц”, лєбо „Хтори сце познати ґлумец”. Кед сце раз кликли на таке дацо, тераз сце вироятно податок у Ексел таблїчки вєдно зоз милион другима людзми. Зоз тим сце свидомо, лєбо нєсвидомо подаровали вашо податки, хтори требали остац приватни, а Фейсбук допущел таки масовни приступ крадзи податох. Е тераз, цо поробиц?

– Виключиц приступ Фейсбук бази податкох каждей апликациї (на компютеру).

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Крочай 1. Улоґуйце ше на Фейсбук Крочай 2. Кликнїце на стрелку на долу и кликнїце на Settings (Opcije) Крочай 3. З лївого боку кликнїце на Apps and Websites (Aplikacije i websajtovi) Крочай 4. Вироятно увидзице лїстину активних апликацийох, лєбо бавискох хтори вязани за ваш Фейсбук налог, кажду сумнїву треба висцерац (препорука висцерац шицко) Крочай 5. Увидзице опцию Apps, websites and Games, кликнїце на Edit > Turn off – На компютеру инсталовац екстензию за блокиранє рекламох на Крому лєбо Мозили, персонално хаснуєм Adblock.

– Лимитирац хто цо може видзиц о вашим профилу. Крочай 1. Улоґуйце ше на Фейсбук Крочай 2. Кликнїце на стрелку на долу и кликнїце на Settings (Opcije) Крочай 3. Кликнїце на Privacy (privatnost) и ту сце годни намесциц шицки параметри хтори би вам могли буц важни

– Понеже Фейсбук (цо и явно припознал) провадзи своїх хасновательох звонка Фейсбуку, и за тоту намену направени такволани „tracker” односно локатор, шпиюн... У векшини случайох, Фейсбук розуми хтори вашо интересованя у виду сайтох хтори сце нащивели. За Chrome: Зняц екстензию Ghostery (до Ґуґла дуркац Ghostery Chrome, перши резултат). Екстензия блокира шицки trackeri и нє лєм Фейсбук, алє анї єдна друга компания нє може зберац податки о вас (екстензия указує шицки блокирани trackeri и приказує сумирани опис каждей). За Mozilla: Тиж так єст Ghostery екстензия, и дуркаюци Ghostery Mozilla до Ґуґлу кликнєце на перши резултат и знєєце екстензию. Часто чуц тих дньох же „ма най маю мойо податки, я нє мам цо скривац...”. Шицки ми маме цо скривац. Конєчно зме анї нє свидоми яки опасносци грожа, лєм прето же нє маме цо скривац. Наприклад, компаниї ґенерално маю тенденцию зберац шицко цо ше им понука – датум народзеня, мацерово дзивоцке презвиско, мено

- 15 -

МАК 4/2018

пса, лєм прето же сце тоти податки, можебуц, подзелєли онлайн. Тоти податки хакере потенциялно можу украднуц и злохасновац же би ше дакому ище вецей чкоди направело, як цо приступ имейл налогу, бо зна одвит на сиґурносне питанє (хторе зме можебуц уж даґдзе подзелєли), а потим и приступ ґу банковному рахунку... Профилованє людзох зоз Фейсбуком наисце лєгка робота. Вше бул проблем же велїх хасновательох Фейсбуку могло барз добре упознац, гоч су на нїм и нє медзи приятелями. Можеме повесц же жиєме у чаше кед ше шицко круци коло податкох и рекламох. Велї позберани податки на концу останю анонимни, алє велї и нє останю. И добра часц людзох слабо розуми, лєбо вообще нє розуми кельо податки добродзечно дава, углавним бо нїхто нє чита условия хаснованя. Цо и нормалне, читанє 300 бокох дачого цо ридко хто розуми анї нє треба же би була наша робота. Фейсбук заґаладзел, и точка... Остава же бизме видзели цо ше ище будзе случовац!

КРИСТИНА ГАЙДУК ИНТЕРВЮ ЗОЗ ФОДБАЛЕРОМ ДЕЯНОМ ЮГИКОМ З КЕРЕСТУРА

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Талантовани фодбалер Деян Югик з Руского Керестура од шейсцох рокох бави фодбал, а свойо перши крочаї у тим спорту научел у „Русину”. Од теди пременєл три клуби, а тераз ше рихта пойсц бавиц до Мадярскей и наздава ше же ше му то и витвори. Пре фодбал менял и школи, та у Керестуре закончел першу и штварту класу Ґимназиї, а другу и трецу у Новим Садзе.

РИХТА ШЕ ЗА МАДЯРСКУ Кед пред трома роками робени з тобу интервю за МАК, бавел ши за ОФК „Кула” у Новим Садзе. Дзе тераз тренираш? Деян Югик: Бавел сом ище у Тополї у клубу „ТСЦ”, а тераз сом у ОФК „Оджак” у Кули. Углавним бавим у штредку, як вязни бавяч, и на тей позициї сом одмалючка. У хторим клубе ци було найлєпше и прецо? ДЮ: Кажди клуб ма свою приповедку, та нє можем видвоїц анї єден. Дзе ходзице на змаганя

и як часто маце тренинґи? ДЮ: Остатнє змаганє сом мал у Панчеве, а тераз будземе бавиц у Кули. Змаганя маме кажди тидзень, а часто два раз до тижня, док тренинґи маме кажди дзень. Вец ище и дома тренирам индивидуално, минимално по два годзини. Мал ши дакеди даяки покалїченя? ДЮ: На щесце, нїґда сом ше озбильнєйше нє покалїчел. Як то же ши достал нагоду пойсц бавиц до Мадярскей?

- 16 -

МАК 4/2018

ДЮ: Сцем цо скорей оталь сцекнуц и почац бавиц даґдзе у иножемстве. Затераз ми циль пойсц до Мадярскей. Єден чловек зоз Бечею ме видзел на єдним змаганю и после того ми направел CV, видео, и тераз, концом априла, тото ма буц послате до 200 клубох, та ше можебуц даєден заинтересує. Бул сом уж на проби у Мадярскей у клубе „Мако”, то треца лиґа, и вони ше за мнє заинтересовали, алє ше ми остатнї дзень закомпликовало цошка коло паперох, та ме нє могли реґистровац, так же сом ше врацел до клубу „Оджак”. Алє, сцу же бим на лєто пошол заш. И „Войводина” ше тераз

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

заинтересовала за мнє, та ище увидзим же цо и як будзе. Ище вше ци идол Роналдиньо? ДЮ: Гей, то ше нє пременєло. Теди ши гварел же биш любел бавиц и за репрезентацию Сербиї. Чи ище вше так думаш? ДЮ: Дакус сом ше предумал, прето же сом досц того прежил, та ми тераз циль пойсц до иножемства. Чи ши ше дараз пре дацо у тим спорту розчаровал ?

ДЮ: Барз сом самокритични, та кед даєдно змаганє слабше одбавим, розчаруєм ше, алє ше вец баржей намагам и пририхтуєм за шлїдуюце змаганє. Од чого ши ше мушел одрекнуц пре фодбал? ДЮ: Мушел сом одроснуц скорей як мойо товарише, прето же сом на 15 роки пошол до Нового Саду бориц ше за себе. А мушел сом ше одрекнуц и виходох, алє пре тото нє бануєм. За хтори клуб навияш? ДЮ: За „Партизан”.

- 17 -

МАК 4/2018

Тренирал ши ище даєден спорт окрем фодбалу? ДЮ: Дакус столни-тенис, а и у атлетики сом ше опробовал. Як ше чувствуєш кед даш ґол? ДЮ: Такой сом задовольнєйши и то ме мотивує же бим далєй робел и борел ше. Хто ци найвекша потримовка? ДЮ: Моя фамелия, без нїх би ше ми нїч нє удало. Алє и шицки хтори ме потримую, прето же я без фодбалу нє можем задумац анї дзень. Фодбал то любов!

ЯНКО ХОМА ДИПЛОМОВАНИ ПРОФЕСОР ҐЕОҐРАФИЇ КВИЗ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

ҐЕОҐРАФСКЕ ҐЕОҐРАФСКЕ ГОЧ КАЖДИ ЧЛОВЕК ТРИМА

З ТЕЙ НАГОДИ СОМ ПОРИХТАЛ

ЖЕ ЙОГО ФАХ БАРЗ ВАЖНИ, И

ЄДЕН МАЛИ КВИЗ, ДЗЕ СЦЕ ГОДНИ ПРЕВЕРИЦ СВОЙО ҐЕОҐРАФСКЕ (НЄ)

ЖЕ ПРАВЕ ТОТО ТРЕБА ЗНАЦ

ЗНАНЄ.

НАЙЛЄПШЕ У ЖИВОЦЕ, Я ШЕ ЗОЗ ТИМ НЄ СКЛАДАМ. ПО

1. ГЛАВНИ ГОРОД НЄМЕЦКЕЙ ТО?

МОЇМ СКРОМНИМ ДУМАНЮ, НЄ

а) Минхен

ТРЕБА МИ ЗНАЦ ДАЯКИ НАУКИ

б) Берлин

ХТОРИ ШЕ ФОРСИРА У ШКОЛОХ

г) Келн

в) Беч

ПРЕЙҐ ДАЯКИХ ГРАНЇЦОХ, ЖЕ

2. ХТОРИ ОКЕАН ЗАПЛЮСКУЄ

БИМ МОГОЛ ФУНКЦИОНОВАЦ

ЗАХОДНУ ЧАСЦ ЕВРОПИ?

У КАЖДОДНЬОВИМ ЖИВОЦЕ.

а) Атлантски б) Индийски

МЕДЗИТИМ, ТВЕРДЗИМ ЖЕ МОЙ

в) Цихи г) Медитерански

ФАХ ТРЕБА ЗНАЦ. НЄ ГУТОРИМ ЖЕ ТЕРАЗ ТРЕБА КАЖДИ ЧЛОВЕК

3. ХТОРОМУ ЗЛЇВУ ПРИПАДА РИКА

НАЙ ЗНА НАПР. ГЛАВНИ ГОРОД

ДУНАЙ?

МОНҐОЛИЇ, АБО КАДЗИ ШЕ

а) Атлантскому б) Штредожемному

НАХОДЗИ ЗАЛЇВ ХОМА (У КЕНИЇ

в) Индийскому г) Чарноморскому

Є, КЕД БАШ ДАКОГО ИНТЕРЕСУЄ), АЛЄ ДАЯКУ ОСНОВУ ҐЕОҐРАФСКОГО ЗНАНЯ, ЯК И ЗНАХОДЗЕНЯ У ПРОСТОРЕ, ТРЕБА ЗНАЦ.

- 18 -

МАК 4/2018

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Е Е (НЄ)ЗНАНЄ (НЄ)ЗНАНЄ 4. СПРАМ

РЕҐИОНАЛНОГО ПОДЗЕЛЄНЯ ЕВРОПИ, ДЕРЖАВА СЛОВАЦКА ПРИПАДА?

8. ЦО ТО КАМЧАТКА? а) Острово б) Полуострово в) Гора

0 ДО 4 ТОЧНИ ОДВИТИ

г) Нїжина

а) Южней Европи б) Восточней Европи

9. ВЕЛЬКА ҐИБСОНОВА

в) Штреднєй Европи

ПУСТИНЯ НАХОДЗИ ШЕ

г) Сиверней Европи

У? а) Африки

5. ГОРОД ТРСТ ШЕ

б) Южней Америки

НАХОДЗИ У?

в) Австралиї

а) Словениї

г) Азиї

б) Македониї в) Чарней Гори г) Италиї

10. ПАТАҐОНИЯ ПРИПАДА?

а) Пустиня б) Озеро в) Рика г) Висоровень 7. ОСТРОВО ҐРЕНЛАНД ПОД УПРАВУ ХТОРЕЙ ДЕРЖАВИ?

Твойо знанє ґеоґрафиї досц слабе и требал/а биш шеднуц и здогаднуц ше як випатра учебнїк зоз ґеоґрафиї, або атлас.

5 ДО 9 ТОЧНИ ОДВИТИ Твойо знанє ґеоґрафиї на добрим уровню и зоз нїм можеш буц задовольни/на, а тиж можеш подучовац тих цо мали од 0 до 4 точни одвити.

10, АБО 11 ТОЧНИ ОДВИТИ

а) Азиї 6. ЦО ТО ТИТИКАКА?

ПОСЛЕ РИШЕНОГО ТЕСТА, ЗАКУКНЇЦЕ ЯК СЦЕ ПРЕШЛИ НА ТИМ КВИЗУ.

б) Африки в) Австралиї г) Южней Америки

Ти просто розполагаш зоз винїмковим знаньом ґеоґрафиї, и за це нєт нєпознати предїли, або поняца. КАЖДА ЧЕСЦ!

11. ЛОМБАРДИЯ ТО ВЕЛЬКА НЇЖИНА У? а) Италиї б) Польскей в) Французкей г) Шпаниї

а) Данскей б) Канади

1-б; 2-а; 3-г; 4-в; 5-г; 6-б; 7-а; 8-б; 9-в; 10-г; 11-а

г) Зєдинєних Америцких Державох

- 19 -

МАК 4/2018

РИШЕНЯ

в) Норвежскей

АЛТ ШОУ У МАК-У

„Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21.30 г и репризно штварток од 12.30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) Андрей Орос Интервю з Дарком Заґорцом з Нового Орахова о препровадзеним жимским семестре у Польскей

ПОШОЛ БИМ ОЗНОВА Далєко од свойого дому, медзи нєпознатима людзми, а ище и студирац на релативно новим, нєпознатим язику наисце нє лєгко. Медзитим, шицко тото може буц нова авантура, принєсц нови познанства и прешириц нашо попатрунки на швет. Таку одлуку принєсол Дарко Заґорац зоз Нового Орахова, студент Оддзелєня за русинистику на Филозофским факултету у Новим Садзе, котри жимски семестер препровадзел на черанки студентох у Ґданьску у Польскей.

Тото ше му поспишело витвориц прейґ програми Еразмус+, прейґ котрей оможлївени черанки студентох ширцом швета. Як му було тоти даскельо мешаци, чи то наисце так чежко пойсц до нєпознатого, и як випатра тота програма, Дарко нам приблїжел у тим интервюу. Цо ци перше придзе на розум кед тераз подумаш на Польску?

Дарко Заґорац: Перше чого ше здогаднєм кед подумам на тото искуство то кельо сом койчого нового дознал, кельо сом путовал, кельо сом упознал людзох и вшелїяки менталитети рижних народох. Научел сом польски язик и видзел сом же ми, Славянє, досц подобни, понеже сом нїґда нє думал же сом годзен шедзиц нараз зоз людзми зоз рижних славянских державох. Алє и то ше случело, и так сом научел и спознал вельо того. Цо було пресудне же биш ше одлучел там пойсц?

ДЗ: Одлучело тото же любим авантури, сцем научиц даяки нови ствари, здобувац нови искуства. Так повесц, сцел сом ґурац напредок, дожиц дацо нове. Як ци випатрал перши дзень кед ши сцигнул до Польскей? ДЗ: Перши дзень ми випатрал досц чудно. Бул сом у шоку, бо сом думал же дзе ше я то тераз находзим, кельо то далєко од дому. Алє то тирвало лєм тот єден дзень и тота криза пошвидко прешла. Звикнул сом ше и на Ґданьск, и на живот у нїм. Найчежше у тим

- 20 -

МАК 4/2018

шицким, можебуц, же треба научиц польски язик, а друге то знац ше ориєнтовац у новим околїску. Алє, нїч то нє таке компликоване. Цо ци найбаржей завадзало, а цо ци ше найбаржей пачело?

ДЗ: Найбаржей ми завадзало же їх знанє анґлийского язика нє на високим уровню, та ми дакеди було чежко спорозумиц ше, окреме на початку, а вец сом звладал достаточно польски язик, та було лєгчейше. А гевто шицко углавним позитивне, нє могол бим видвоїц дацо окреме. Чи їх образовна система подобна як и наша, чи ше розликує од нашей?

ДЗ: Думам же їх система аж и лєпша од нашей. Професоре блїзши зоз студентами, мож ше лєгчейше подогваряц и, по моїм думаню, цала система лєпше розробена. Цо ци найбаржей остало у паметаню о Ґданьску? ДЗ: Ґданьск барз фини город. Понеже я нє любим вельки городи, зоз вельочисленим жительством, Ґданьск ми

АЛТ ШОУ У МАК-У бул „по мери”. Добре сом ше знашол, архитектура барз красна а вец, там и морйо... Окреме сом уживал у историйним центру городу, дзе наисце прекрашнє. Лєм сом нє барз мал красну хвилю, бо сом бул вжиме, а то на самим сиверу, при морю. Алє, на шицко ше мож звикнуц. Котри ши городи ище обишол окрем Ґданьску? ДЗ: Обишол сом велї места: Сопот, Ґдиня, Торунь, Бехерово, Вроцлав, Краков, вшелїяк, бул сом у главним городзе Варшави, а и на найсивернєйшей точки Польскей, у месце котре ше вола Хел и воно зохабело найвекши упечаток на мнє, пре красну природу, хтору любим. Цо ци бул найвекши проблем кед слово о студираню у Польскей? ДЗ: Администрация. Ми им були перша ґенерация котра сцигла прейґ програми Еразмус+, та велї ствари ище нє знали. Медзитим, розумел сом то, так же ми, на концу, анї то нє бул даяки проблем. На яких язикох були орґанизовани преподаваня? ДЗ: Векша часц преподаваньох була на польским язику, алє сом даяки испити могол покладац и на анґлийским, и на сербским, прето же на Универзитету у Ґданьску маю Оддзелєнє за балканистику и славистику, та велї студенти знаю по сербски, лєбо комбинацию сербско-

горватского язика. Так же нє бул проблем анї догвариц ше зоз професорами. Бул ши задовольни зоз змесценьом? ДЗ: Бивал сом у студентским доме и вон за тот пенєж, по моїм думаню, досц добри. Нови є, чисте, добре шицко орґанизоване. Правда же хижи нє таки вельки, алє за тоту цену то добре. Мал сом цимера зоз Польскей, и добре зме ше складали и розумели, нє мал сом нїяки проблеми у комуникациї. Досц ми помогнул и руски язик, гоч, дараз и думаш же знаш цо то значи, а воно випаднє же ма цалком иншаке значенє у польским язику. Кельо вони знаю о Руснацох? ДЗ: Нє знаю вельо, алє я мал нагоду дакус им поприповедац и приблїжиц им руску културу, историю, традицию и язик. Отримал сом и єдну презентацию на факултету, студентом Балканистики и славистики и видзел сом же ше им барз попачело и же сом их заинтересовал за тоту тему. Кед биш мал заш нагоду пойсц до Польскей прейґ такей програми, чи биш пошол? ДЗ: Вшелїяк же гей, заш бим вихасновал нагоду, бо то наисце красне искуство. Углавним шицки студенти котри ше враца зоз Еразмус програми маю лєм красни слова о тим искустве. Могол сом остац и цали рок, а нє лєм пол рока, т.

- 21 -

МАК 4/2018

є. єден семестер, алє пре мойо приватни плани сом ше врацел до Сербиї. Добра ствар вшелїяк и стипендия котра покриє шицки трошки, и драгово, и шицко цо ци там потребне за живот. Хтори биш ище держави любел обисц зоз таку програму? ДЗ: На першим месце ми даєдни славянски держави. А пачи ше ми и Скандинавия, так же то даяки два опциї о котрих роздумуєм же бим могол витвориц у будучносци. На основи того искуства котре ши мал, чи биш себе могол задумац стаємни живот у Польскей єдного дня? ДЗ: Гей, могол бим там жиц. Фини край, блїзки ми їх менталитет, добра економска ситуация у держави, нє поносовал бим ше кед бим там жил, думам же бим уживал.

БОРИС РОЙКО МЕХАНЇЗЕМ – КОНТАКТ

ДИРЕКТ ДО ФАЦИ

КОНТ(Р)АКТ ЗОЗ ПАНОМ СУФЛЕРОМ ЧОРТОВСКИМ Терашнї час у котрим дихаме таки же добра информация и тлуста вяза часто вельо значнєйша од шицкого другого. Гутор цо сцеш, алє наисце така дїялносц. Вообще ши сам нє свидоми кельо ци тот єден мали бидни податок може помогнуц, а на концу ришиц и велї дньово ребуси котри ци универзум континуировано дриля опрез носа. Нєт нїч горше од гиперболичного стуканя и нєпреривного сцеканя од реалних проблемох. У думкох и явних бешедох шветови герой, а у пракси мала... пиксла. Пес котри бреше, а нє куса. Невермайнд. Тема приповедки контакти. Добри познанства то тайне орудиє за вельо активносци у социялним штредку през котри крачаш цали свой вик. Хасновита информация ци вецей раз одгаднє кратшу дражку котру раздва прелєциш и лєгко, без окремного обаваня, обкеруєш гевту порядну (нормално и найчастейше) длугшу драгу. Успишна платформа за оганяни успих прейґ скраценей форми. Даремно блукац и бегац як зоз посолєну кед ше можеш єдноставно добре презнац и крашнє опитац надутим паном за помоц? Шицко точне, лєм, кажде добре задовольство ма цену, та так и тото скорей спомнуте. Сума ци нє дацо претерано велька, бо пенєж нє на тельо важни, а у ствари, або є важни, алє є заш лєм у другим плану. Окрем билей коверти, вше иснує и опция Б. Нїч нє опасне. Мушиш ше лєм знац добре улїзац и правилно тримац палєц у суфлеровим задку. Цо длужей лїжеш и тримаш там свой палєц, то ци контакт зоз паном квалитетнєйши, а хасен вше векши. Таке просте же баржей од того уж простейше нє може буц. Знаш, читачу, тот преверени механїзем часто зна зродзиц богати плоди у фракцийох рижней файти. Дакус упознаванє зоз понукнуту програму, потим консултованє коло условийох, даскельо aвтоґрами, трт, мрт и часом ши у коньовим шедлу. Медзи иншим, то досц добре дозрета тактика у

векших городских и корпоративних кругох. Рурални туризем – чаривни одпочивок през викенд за младу нєдавно побрану пару зоз урбаного гумна. Идилична слика як зоз гевтей америцкей филмскей пантлїки цо ма класика гепи енд епилоґ. Тадзи контакти и познанства маю вецей вариянти. Найсладши ци гевти зоз бочним сушедством. Тоти найволя водзиц рахунку о твоїх бриґох и крочайох. Мало ма свойо, та, гат, муши ше накармиц и зоз цудзима, же би мал достаточно материялу виплєсц цалу кошарку бешеди у ширшим валалским авдиториюме. Баржей це позна як ти сам себе. Професийни супервизор. Попри тих, маш и гевти форми кед двойо цале свойо дзецинство препровадзели вєдно, дзелєли исту хижу, стол у кухнї за нєдзельовим полудзенком, а потим, уж у одроснутей штредньовичней етапи, постали себе найвекши нєприятелє, бо, гат, єдному ше удало у дачим, а другому нє. Кед ше стретню на улїчки, кажди круци на свой бок и патри цо скорей отамаль лапац штрафту. Вец, после успишного десанту на власне обисце, шлїдзи одмерана доза кипованя комплексних зєдинєньох. Тому другому такой споза хрибта цо вецей наруцац швижи фекалиї и зашикац його физични интеґритет. Барз ме цикави же чи того дакеди нє опече власни супереґо после такей акциї. Но, гоч як ше вон схопно чувал од моралних опеклїнох, нє отрима ше вично на тим уровню, бо кед нє плациш поряднє на „чуприї”, та це кеди-теди подла карма сцигнє. У сущносци, цо вецей маш тлустейши нїтки зоз надутима коло себе, та ше и твойо диямантске положенє будзе вше баржей блїщац. Цо баржей и глїбше закушиш, апетит ци за тоту покарму будзе лєм роснуц як нос познатей древеней бабки у райзованих. Проста єдначина зоз єдну нєпознату. Алє чи ше тоту нєпознату наисце на концу виплаци пренайсц?

- 22 -

МАК 4/2018

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

СЕБАСТИЯН НЯРАДИ РАЗ „СЕЛЯК” ВШЕ „СЕЛЯК”

ШМЕКЕР Купел вам я ружу хторишик дзень, добре, нє вам, алє єдному красному дзивчецу. Шицко би можебуц було лєгчейше кед би вона нє була полицайка... Гей купел, у китайскей велькей робней хижи, алє праву ружу, нє тоту китайску, плювнул сом за ню три евра, ище ме душа болї бо, гей, нормално, Руснак сом, и так рушел до цудзинскей полициї. Войдзем вам я там, а вец ше колєнка починаю тресц и гоп... вонка. Бегам з ружу як идиот опрез полициї, зберам шмелосци, уж сом думал удзелїц даякей на драже, та закончиц битку з шмелосцу, алє нє, дзвигнул ше Азбестиян, назберал шмелосци и гоп... ровно ґу шалтеру, опар ше як на шанк, искусно, а споза шанку, пардон, шалтеру, нєт анї єдно дзивче, шицко хлопи. Овгооо. Досц випатрало ґей, як би ше поведло... Вибегнул сом през дзвери и штудирам цо робиц, чекам, роздумуєм, кед нараз, до конку виходзи єден полицай, реку, можеце тоту ружу дац своєй колеґинї, робела ту на трецим шалтеру того и того дня, бла бла бла. Чарна, тота пекна? – опитал ше полицай. Гей, тота (АНО ше гутори коню, уж ши ше могол и звикнуц, алє я нє! фурт трепем по виходнярски) – змахнул сом з главу и дал му ружу. Ружа дошла ґу нєй, а я до єй мена и презвиска. Такой на ФБ и, нормално, найсц ю. Послал сом єй риквест и порученє хторе ище нє отворела, а випатра анї нє отвори, а анї пайташе випатра нє будземе... Алє сом ше здогаднул ґениялней идеї... Послухайце тото... Пойдзем до Трнави, вежнєм чисте пенкало (за Коцурцох толкованє – пенкало транслате гемийска по вашим) и на ньго дам видруковац „ЗА НАЙКРАСШУ ПОЛИЦАЙКУ”, нормално, по словацки, потим пойдзем на станїцу дзе чека автобус и повем єй же я тот цо сом єй послал ружу, упознам ше зоз ню, повем най ми запише число телефона уж кед нє хаснує ФБ ииииииииии... Ту наступам я з пенкалом и папером...

– Дзекуєм за число, а пенкало можеш зачувац... Лєм причекам най пречита тото видруковане... Бинґо. J И подумам у себе... То Себо леґендоооооо, як би повед Дюро Палица з Курсаджийох... Кед ю виведзем голєм на кафу, будзеце обвисцени прейґ Фейсу! Нє Любомира, а анї мойого професора!

- 23 -

МАК 4/2018

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ УМЕТНОСЦ ЯК ГОБИ

Марияна Павлович з Руского Керестура абсолвентка на Филозофским факултету у Новим Садзе, на напряме Романистика. Фотоґрафия ю почала интересовац после основней школи. Перше сликовала природу, „бавела” ше зоз фокусом, виглєдовала як функционує єден обєктив и з якей роздалєносци треба сликовац же би слика випатрала так як пред єй очми. Звичайно сликує портрети людзох и люби кед свою емоцию пренєше на фотоґрафию, прето и сликує лєм особи. Кед у себе ноши даяки нємир, зяви ше єй идея за фотоґрафию и намага ше тот нємир приказац сликовито. Кед ше єй то уда, за ню то успишна фотоґрафия и аж теди є задовольна. Наш часопис єй 2014. року обявел кнїжку фотоґрафийох „Проблеми/Les problèmes” хтора приказує и провадзи єдну „приповедку”, приказану през фотоґрафиї. Свойо роботи обявює и на Behance, єдиним сайту хтори за тото хаснує. Робела и cover-и за штири кнїжки. Гоч ма и у тим искуства, а и у сликованю свадзбох, за ню фотоґрафия, заш лєм, гоби. По єй думаню, скрита бриґа добра подлога за цикаву и успишну фотоґрафию.