Mak 4 2016

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 4 / АПРИЛ 2016 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ

ФОТО: АНДРЕА НОВАК

МАК 4/2016

1

З МИС Т У ФОКУСУ 03 Т. ХОДАК: ЯРНЄ РОЗПРЕДАВАНЄ ПОЛОВНИХ СТВАРОХ 04 С. ИВАН: ИНТЕРВЮ Д. ЦАП 06 С. НАДЬ, М. ЗАЗУЛЯК: ИНФОРМАЦИЇ И СОВИТИ МАК-ОВ КОЛАЖ 08 М. ЗАЗУЛЯК: РОЗГВАРКА С. ҐОВЛЯ И С. НОҐАВИЦА РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС 10 Е. ЧИЗМАР: СПЛЄТКИ И МЕРВЕНЯ ТАК И НЇЯК ИНШАК 11 А. РИМАР: ПРЕЦО ТО ТАК

06

У ФОКУСУ ИНФОРМАЦИЇ И СОВИТИ БУДУЦИМ ШТРЕДНЬОШКОЛЦОМ И СТУДЕНТОМ

Нє лєгко вибрац будуцу професию, а окреме нє лєгко ускладзиц два значни ствари – же би вона була у обласци хтору любице и же би ше ю глєдало на тарґовищу роботи. Податки указую же зоз штредню школу у нашей жеми роботу лєгчейше найду медицински шестри, кнїжководителє, кухаре, шофере и други, док зоз факултетску диплому фаховци у ИТ секторе.

УПЕЧАТКИ 12 С. НАДЬ: ФИЛМ СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 14 М. РАМАЧ: ТЕРХОВНЯ ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 16 Ц. НАДЬ: ИНТЕРВЮ К. ПАВЛОВИЧ УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 М. БУИЛА: ТЕСТ КУЦИК СОВИТОХ 20 Л. ОРЗА: ЦО ШЕ НОШИ ТЕЙ ЯРИ

16

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ ИНТЕРВЮ ЗОЗ КАЛИНУ ПАВЛОВИЧ, ФАХОВЦОМ У ИТ СЕКТОРЕ

Гоч жени у ИТ секторе ище вше у меншини, вони єднак успишни як и хлопи. Єдна з нїх и Калина Павлович з Руского Керестура, хтора занята у софтверскей ИТ Компаниї за виглєдованє, розвой и инженєринґ у обласци управяня електроенерґетских системох „Schneider Electric DMS NS” у Новим Садзе.

НАПРАВ САМ 22 С. РОЙКО: МАФИНИ ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 А. ПАПУҐА; И. КИШ; И. ГОРНЯК: ПОЕЗИЯ 24 ФОТОҐРАФИЯ ЯК ГОБИ: А. НОВАК

22

НАПРАВ САМ ЧОКОЛАДОВО МАФИНИ

За правенє чоколадових мафинох потребне: цукру, муки, вайца, чоколади за варенє, марґарину, паперики и тепша за мафини.

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com/mak/ Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 4 април 2016 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

2 МАК 4/2016

Помоцнїки редакторки: Цецилия Надь Сенка Иван Михаил Рамач Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди

Авторка фотоґрафиї: Андреа Новак

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113)

Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад

На насловним боку: Цифровани дзень

Друкує Artprint media doo Нови Сад

MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

ТАНИТА ХОДАК ЯРНЄ РОЗПРЕДАВАНЄ ПОЛОВНИХ СТВАРОХ У КОЦУРЕ

СЕКОНД ГЕНД НА УРОВНЮ ВАЛАЛА Априлске рано. Пияц у Коцуре, алє нє пияток. Помали ше збераю людзе, на тезґи ше виклада вшелїячини. Єдна з нїх поскладала даскельо маїци, якиш кнїжочки, даскельо шкатулки з прикрасками и дробеняву, прибор за кухню, бависка, якиш алат, и єдни високи червени запетки. Ниа, ту ещи єдна, и ещи єдна тезґа розложена. Слунко помали почина розсиповац свойо, окреме того рана, цепли зарї, а у Коцуре почина Ярнє розпредаванє половних стварох. Идея яку потераз ещи нїхто нє порушал. Тидзень, лєбо два пред тим, док пили кафу, пайташки бешедовали же кельо ствари маю дома, хтори им нє потребни, а хтори чкода одруциц. Єдна з нїх, Емилия Чизмар предложела же би ше упатрели на заходни держави, и орґанизовали такволане ґаражне розпредаванє, на хторим праве таке пробую предац. Идея прилапена, и Емилия пошвидко

порушала кампаню. Коцурцох перше упознала зоз тим, та о два тижнї „плакатованя”, вичерпней Фейсбук промоциї, и дзелєня флаєрох у пакету зоз безплатним толкованьом, конєчно реализовала идею. Пияц швидко ожил, а Емилийову идею потримало нєсподзиваюцо вельке число людзох. Покус ганьблїво, нїби, нєзаинтересовано, попри предавачох помедзи тезґи почали ше шейтац и купци. Було то єдно з ридких дополадньох кед до бутєлара було потребне порихтац пенєж у малих апоенох. Червену ше, так повесц, анї нє винїмало. Черанє роби-за-робу ше найчастейше одвивало медзи двома сушедами на тезґох, а роба за пенєж при тих хтори були досц шмели попреврацац рондї на вибраней тезґи, и за банку найсц, наприклад, гевту лєм-затебе-шиту маїцу хтора ше роками скривала у цудзим орманє. И як ше годзинка обрацала, людзе поставали розположенши, веселши, и вецей ше нє ганьбели же купую хасновану робу, бо видзели же то робя шицки – и

нина з Вербовцу, и параст зоз Шандору, и гевта цо нє виходзи з маркираних „крпицох”, и гевтот цо ши го мувала влонї. Же би Коцурци указали свой гумани бок, на єдней зоз тезґох були попресцерани сукенки, шосики, маїци и панталони хтори позберали дзивчата з наших местох, а пенєж зоз їх предаваня под паролу „Пайташки за пайташку” бул наменєни за лїченє єдней такей як я, лєбо як ви. Єдней хторей тот пенєж наисце треба. Попри тим, шицки нє попредани шмати и бависка могло зохабиц, та були однєшени до Каритасу, одкаль буду унапрямени там дзе су потребни. И ниа, нє було потребне вельо же би ше таке дацо одбуло – єден красни дзень, гарсц розположених людзох, дакус волї, и єдна Емилия хтора то шицко поскладала. И после успишного розпредаваня обисце розтерховане, а у кишенки остали заробени пенєжки. И єдна витворена идея. А Коцурцом ше так попачело же ше порадзели же розпредаванє буду 7. мая орґанизовац знова. И так каждей першей соботи у мешацу. Витайце и ви! МАК 4/2016

3

У ФОКУСУ

СЕНКА ИВАН ИНТЕРВЮ З МУЗИЧАРОМ ДИМИТРИЙОМ ЦАПОМ З КОЦУРА

ҐИТАРА У ШЕРЦУ ЛЮБОВ ҐУ МУЗИКИ ДИМИТРИЙ ЦАП ЗОЗ КОЦУРА ПОЧУВСТВОВАЛ ИЩЕ ДОК БУЛ ДЗЕЦКО, А ТОТУ ЛЮБОВ ТЕРАЗ ПРЕТОЧЕЛ ДО СВОЄЙ ПРОФЕСИЇ. КЕД ЗАКОНЧЕЛ ОСНОВНУ МУЗИЧНУ ШКОЛУ, НАПРЯМ ҐИТАРА, ПОТИМ И СТРЕДНЮ МУЗИЧНУ ШКОЛУ, ДИМИТРИЙ ШЕ УПИСАЛ НА АКАДЕМИЮ УМЕТНОСЦОХ У НОВИМ САДЗЕ, ДЗЕ ЗАКОНЧЕЛ И МАСТЕР СТУДИЇ. ТЕРАЗ Є НА СПЕЦИЯЛИЗАЦИЇ НА МУЗИЧНЕЙ АКАДЕМИЇ (ВШМУ) У БРАТИСЛАВИ, У СЛОВАЦКЕЙ.

4 МАК 4/2016

Як ше при це зявело интересованє за музику? Димитрий Цап: Дас на шейсц–седем роки сом ше почал интересовац за музику и похопел же ме то прицагує баржей як других. Теди сом почал своїх родичох цагац за рукав же би ми купели даяки инструмент, цо ше и случело, а о даяки час сом ше и уписал до музичней школи у Вербаше, на напрям – ґитара. Медзитим, перши три роки у школи за мнє були катастрофални, нє мал сом правих менторох и тримам же сом бул права жертва такей системи. Медзитим, на щесце, пришли и пременки и професоре пре хторих сом полюбел класичну ґитару. Нормално, вец ушлїдзела стредня музична школа, потим Академия уметносцох у Новим Садзе, а тераз и специялизация у Братислави. Маш дакого у фамелиї, лєбо блїзкого хто ци пренєсол любов ґу музики? ДЦ: Нє мал сом даякого, академски образованого, музичара хтори би ми пренєсол шицко тото. Правда же шицки у

моєй ширшей и блїзшей фамелиї музикални и през живот вше були вязани за музику, а у нашим обисцу ше слухало добру и квалитетну музику, хтору у тедишнї час и нє могло чуц на телевизиї. Так же, у сущносци, шицко приходзи з обисца. Було ци напарто у основней школи и вежбац, и ходзиц на годзини ґитари? ДЦ: Мушим повесц же нє. Кед дацо любице робиц, вец вам то нє може буц терха. Мал ши можлївосц даґдзе робиц кед ши закончел Академию? ДЦ: Робел сом у просвити. Можем повесц же то дакус и комичне, прето же сом на 19 роки першираз бул бувши просвитни роботнїк, а на 24 роки други раз. Но, най и то повем, же я мушел вжац одсуство прето же сом нє могол шицко посцигнуц, а робота ме и далєй чека по законченю специялизациї.

У ФОКУСУ Интересантне же ши ше потераз нє здружел з даяким бендом и на тот способ почал зарабяц, цо углавним нєшка часте зоз музичарами. Прецо? ДЦ: Ниа, будзем цалком щири. Причина прецо сом ше нїґда нє здружел з даяким бендом тота же сом у сущносци нїґда нє мал часу за таку єдну озбильну обовязку, т. є. у складзе з моїм характером би була озбильна. Нє мал сом часу буц стаємни член даякого бенду, цо нє значи же бим нє любел. Алє тото шицко нє значи же сом нє бул, як ми воламе, „падобранєц” у даєдних бендох, ґрупох, ансамблох, хтори виводзели даєдну музику хтора нє озбильна, класична музика. Медзитим, нїґда бим нє пристал же бим зоз музику ишол до аморалу и глупосцох. Заш лєм, иснує даяка гранїца. Плануєш даґдзе пошвидко отримац концерт? ДЦ: Найважнєйша ствар хтора ше ма случиц у блїзкей будучносци тота же мам одграц солистични реситал и з тим закончиц специялистични студиї у Братислави. Пред тим, у цеку догварки за даскельо концерти у Войводини, алє ище нє можем повесц нїч конкретно. Понеже ши по законченю Академиї почал и робиц, як то же ши ше одлучел уписац и на специялизацию? ДЦ: По законченю мастер студийох уписал сом ше на специялизацию прето же ше ми видзело же то ма вельо вецей смисла яґод нє уписац. Роздумовал сом досц о тим и похопел же то дацо цо я наисце жадам и чувствовал сом же би ме цалого живота гризла совисц кед бим то нє зробел. Так же сом рушел по тей драги и нєшка видзим же сом добре зробел. Цо на це охабело найвекши упечаток у Братислави? ДЦ: Єст ствари хтори ме позитивно нєсподзивали, а єст и неґативни упечатки. Медзитим, я там пошол лєм пре єдну ствар, а то же бим робел на своїм усовершованю цо ше дотика музики, так же нє вельо обрацам увагу на други ствари. Алє, тото цо ми цикаве, то же людзе приповедаю вецей язики. Главни язик, нормално, словацки, алє приповеда ше и по анґлийски, нємецки, русийски, а мож чуц бешеду и по мадярски. Шицко то вироятно пре положенє города и єй случованя през историю. Цо плануєш по законченю специялизациї? ДЦ: Пойсц до Греческей на морє, попиц погар чарного, греческого вина, припатрац ше на заход слунка и слухац як габи плюскаю до стинох.

МАК 4/2016

5

У ФОКУСУ СЕНКА НАДЬ МАЯ ЗАЗУЛЯК ИНФОРМАЦИЇ И СОВИТИ БУДУЦИМ ШТРЕДНЬОШКОЛЦОМ И СТУДЕНТОМ

УСКЛАДЗИЦ СВОЙО ХАРАКТЕРИСТИКИ З БУДУЦУ ПРОФЕСИЮ Нє лєгко вибрац будуцу професию, а окреме нє лєгко ускладзиц два значни ствари – же би вона була у обласци хтору любице и же би ше ю глєдало на тарґовищу роботи. Податки указую же зоз штредню школу у нашей жеми роботу лєгчейше найду медицински шестри, кнїжководителє, кухаре, шофере и други, док зоз факултетску диплому фаховци у ИТ секторе. Пред тим як вибереце штредню школу, лєбо факултет на хтори ше сцеце уписац, треба же бисце ше зоз вецей жридлох добре поинформовали о тим чи вам предмети хтори ше там виучує одвитую, а окреме о тим же цо, у ствари, точно будзе ваша робота док закончице. То добре мож преценїц кед ше пойдзе опатриц як тота робота випатра у пракси.

– Треба виберац на основи своїх интересованьох. Барз значне обрациц увагу на свойо

6 МАК 4/2016

характеристики при виборе. Упознац себе. Наприклад, кед ше дахто уписує на медицину, нє може буц нє дисциплиновани, треба же би бул деталїста, перфекциониста итд. Презнац ше яки треба буц за тоту роботу хтору ше после будзе робиц и чи ви праве така особа – наглашує мастер психолоґ Ирина Шанта. Податки Националней служби за обезпечованє роботи указую же зоз закончену штредню школу у нашей жеми роботу лєгчейше достаню кнїжководителє, рахунководителє, медицински шестри, кухаре, шофере, заварйоваче, козметичаре, електротехнїчаре електронїки, рахункарох, рахункарских мрежох и телекомуникацийох итд. Медзитим, за тоти роботи углавним условиє мац одвитуюце роботне искуство. З другого боку, до роботи чежше доходза фаховци у обласци текстилу и скорарства, польопривреди, продукциї и преробку поживи, лєсарства, помоцни женски

фризере, матуранти ґимназиї итд.

– Думам же треба вибрац тото цо насправди любице, прето же после у питаню роки и роки роботи, и нє вредзи роздумовац лєм финансийно, чи ше дацо виплаци – совитує психолоґ Ирина. НАЙПОПУЛАРНЄЙШИ ПРОГРАМЕРЕ Кед слово о високим образованю, уж даскельо роки найпопуларнєйши, алє и найглєданши роботи то програмерство, односно роботи у ИТ секторе. Дзепоєдни програмере зоз искуством мешачно маю од три до штири понуканя за роботу. Окрем програмерох, тераз ше глєда и инжинєрох електротехнїки, машинства и будовательства, цо значи же добре плацени роботи найшвидше доставаю особи котри законча Електротехнїчни факултет, лєбо

У ФОКУСУ Факултет технїчних наукох. Гоч швидко мож достац и роботу як банкар, лєбо комерциялиста, Економски факултети єст барз вельо, а маю и вельо напрями, та школую нєпотребне число кадрох.

– Думам же вообще нє погришно уписац ше на єден факултет, лєбо до штреднєй школи, а вец одустац. Такой кед почувствуєце нукашнї глас же то нє за вас, треба охабиц и уписац тото цо преценюєце же вам баржей одвитує – визначує Ирина. Дзепоєдни занїманя вше популарни, та ше на нїх млади уписую гоч нє знаю кеди и чи годни найсц роботу у фаху. Наприклад, учителє, воспитаче, правнїки, менаджере, стоматолоґове, та аж и дохторе постали барз числени, та пре вельку конкуренцию аж и роками нє можу найсц роботу. Заш лєм, роботодавателє наглашую же кед сце добри роботнїк, маце знанє и жадаце робиц, найдзе ше дахто хто то препозна. ИСКУСТВА МЛАДИХ:

ЯСМИНА ЧАПКО, ФАРМАЦЕУТСКИ ТЕХНЇЧАР Закончела сом штредню Медицинску школу у Новим Садзе, напрям Фармацеутски технїчар. Тот напрям досц чежки и треба буц порихтани же ше треба вецей учиц. Треба любиц природни науки, окреме хемию, алє и роботу з людзми. Перше сом стажирала, а вец сом такой о два мешаци достала и роботу.

СТЕФАН МУДРИ, ШКОЛЯР ПОЛЬОПРИВРЕДНЕЙ ШКОЛИ Тераз сом перша класа у Польопривредней школи з домом школярох у Футоґу, напрям Технїчар польопривредней технїки. Опредзелєл сом ше праве за тоту школу прето же любим польопривреду и жадам ше з ню занїмац у живоце. Предмети нє чежки, задовольни сом, а найволїм машински елементи зоз технїчним рисованьом. Док закончим, вироятнє будзем робиц дома з оцом, гоч я и тераз з нїм робим жем, векшину сам.

ТЕРЕЗИЯ КАТОНА, ИНЖИНЄР ҐРАФИЧНОГО ИНЖИНЄРИНҐУ И ДИЗАЙНУ Кед ше школяре уписую на тот напрям найбаржей ше спреведню прето же нє обраца увагу же пред дизайном пише и ґрафичне инжинєрство. Перше ше учи о технолоґиї хтора ше вецей нє хаснує, а познєйше ше (менєй) учи о сучасней. Особа котра сце робиц у друкарнї достанє потребне знанє, а цо ше дотика дизайну, думам же зоз самим знаньом зоз факултету нє мож достац роботу. Дизайн то обласц у хторей нє досц лєм теорийне знанє, треба вельо робиц на себе. Ключне за доставанє роботи то дефинитивно лєм пракса и портфолио, наприклад я 80 одсто знаня о дизайну здобула звонка факултету.

АНАМАРИЯ КОЛОШНЯЇ, ФАХОВА ВОСПИТАЧКА У глєданю роботи ми помогли дзека и оптимизем, а найбаржей тото же сом глєдала. Слова „Глєдам роботу” мнє нє подрозумйовало лєм шедзенє за компютером и глєданє конкурсох хтори обявени, лєбо нє. Глєданє подрозумює ходзенє од дзверох до дзверох и представянє своїх квалитетох, способносцох хтори кажде з нас ма. То тото цо ми и помогло же бим достала роботу. Кажди воспитач муши буц ище и спортиста и уметнїк, а важна и дзека за ученьом, усовершованьом способносцох хтори маме и здобуваньом способносцох хтори бизме любели мац.

МИХАЙЛО ФЕЙСА, ИНЖИНЄР ЕЛЕКТРОНЇКИ, ЕНЕРҐЕТИКИ И ТЕЛЕКОМУНИКАЦИЙОХ На час сом закончел основни студиї на ФТН напрям електронїка, енерґетика и телекомуникациї, уписал сом ше на мастер студиї, а у медзичаше сом достал и роботу у фаху. Кед починаш робиц, а нє маш искуства, важни просек оценох, добра дзека за ученьом и напредованьом. Поглєдованє за електро-фахом солидне, нє можем повесц же барз лєгко найсц роботу, алє кед ше добре укажеш на факултету, зоз помоцу професорох котри це замеркую и препоруча до даякей фирми, а на основи пробней роботи, мож достац роботу.

МАК 4/2016

7

МАК-ОВ КОЛАЖ МАЯ ЗАЗУЛЯК РОЗГВАРКА ЗОЗ СТЕФАНОМ НОҐАВИЦОМ И СРДЯНОМ ҐОВЛЬОМ

СТУДЕНТИ ПОМОРСКИХ НАУКОХ Срдян Ґовля з Нового Орахова и Стефан Ноґавица з Руского Керестура, до прешлого року товарише з лавки у руским оддзелєню у керестурскей Ґимназиї, тераз цимере и колеґове на Факултету за поморство у Котору, у Чарней Гори, на напряме Поморски науки. Стефан длугши час бул одлучни же ше сце там уписац, док Срдян, нє знаюци цо далєй, мешац пред примацим испитом надумал пойсц на факултет там дзе и його школски.

исто дас лєм два тижнї пред уписованьом до штреднєй школи надумал же придзем до Керестура – гвари Срдян и наглашує же им Ґимназия була добра подлога за далєй, зоз чим ше и Стефан склада.

Понеже ше им у першим уписним року пре вельку конкуренцию нє удало уписац на Наутику, у другим ше уписали на Поморски науки, а на примацим испиту покладали математику и анґлийски язик.

– Мнє бачи предложел тот факултет и потолковал ми цо з нїм после мож робиц. То ше ми попачело, та сом го предложел и Срдянови. Тиж так, досц зме дознали и од Иґора Медєша, хтори закончел праве тот факултет – гвари Стефан, а Срдян додава же длуго нє знал на хтори факултет ше упише, бо го нїч окреме нє интересовало.

– Попачело ше ми же з тим факултетом мож досц лєгко достац роботу. Надумал сом ше там уписац лєм дас мешац пред примацим испитом. Медзитим, мнє то нїч нє чудне, бо сом так

8 МАК 4/2016

другим фаху, вшелїяк же би було чежше. У ґимназиї єст рижни предмети и наисце добре тото же ше нє муши после роздумовац чи ше з ню мож уписац на даяки одредзени факултет. Алє, вшелїяк же после ґимназиї гоч як треба закончиц дацо – зложели ше Стефан и Срдян.

– Ґимназия одскочна деска за гоч цо. Кед бизме ше после даєдней другей штреднєй школи сцели уписац на факултет у цалком

– То злученє ладьомашинства, наутики и менаджменту у поморстве. У трецим року ше опредзелюєме за наутику, лєбо ладьомашинство. Док закончиме три роки, перше маме кадетуру, дзе будземе на ладї робиц тото цо нам поведза. То як пракса, алє плацена. Потим покладаме за трецого официра. После, як робиме – так напредуєме. Кед сцеме, можеме покладац испити за другого, потим за першого официра, та за капетана – толкую вони двоме. И Срдян и Стефан нє побановали же ше уписали на тот факултет и

МАК-ОВ КОЛАЖ

презадовольни су як им прешол перши семестер, окреме прето же обидвоме дали шицки испити.

– Нє таки лєгки факултет, алє анї нє таки чежки як зме задумовали. На нашим напряме нас єст 60, а так и на других. Маме и даскельо дзивчата, алє вони ше углавним уписую на єден други напрям. Предмети нам вязани за наш фах. Углавним то машински и навиґацийни предмети, а найважнєйша нам праве навиґация, алє и анґлийски язик – визначую вони.

плациме у порядним року, аж кед дацо нє положиме, та видземе у авґусту. Вєдно жиєме у квартелю, а їх цени ше рушаю одприлики исто як и у Новим Садзе.

– Хто люби таки предмети и таку файту роботи, треба же би ше уписал на Факултет за поморство. Кельо зме чули, роботу лєгко найсц и то фина робота, добре плацена. Вшелїяк же и вона ма и неґативни боки. Треба витримац даскельо мешаци на ладї, цо ище вше анї ми нє знаме же як то. Алє, голєм знаш за цо робиш – наглашую тоти будуци треци официре, а можебуц єдного дня и капетанове.

Як гваря, да ше такой приявели на напрям Поморски науки, школовали би ше о трошку держави, а понеже пробовали аж у другим року, тераз су на самофинансованю. Гваря и же система образованя там дакус иншака як у нас.

– Исто идземе по Болонї, алє ше заш лєм дакус розликує од того як ту. Кед, наприклад, єден испит нє положиме у януару, можеме го ознова покладац аж у авґусту. З каждого предмета маме колоквиюми и доставаме вельо боди на присуство и предиспитни обовязки. Рок на самофинансованю кошта 500 евра, алє мож плациц на вецей рати. Приявйованє испитох нє

штредньошколцом хтори ище нє знаю на хтори факултет ше уписац, праве прето же, як гваря, з нїм лєгко мож найсц роботу.

Гоч ше велї „пажеря” на тих хтори жию при морю, Срдян и Стефан гваря же вєшенї, заш лєм, нє так крашнє як влєце.

Медзитим, там стандард вельо векши – обачую вони. Факултет за поморство оможлївує же би кадри хтори ше там вишколую нашли роботу у ладярских компанийох ширцом швета, а Стефан и Срдян го найбаржей препоручую

– Котор фини, а окреме бул тот перши мешац кед зме пришли, док була фина хвиля. Алє кед почню дижджи, нє преставаю. Кед ши длужей там, звикнєш ше и после ци таке як кед биш анї нє бул на морю – гваря вони и додаваю же през лєто там планую найсц даяку сезонску роботу, як и же чекаю своїх пайташох, хтори ше им уж понаявйовали же пойду до нїх на лєтованє.

МАК 4/2016

9

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

ЕМИЛИЯ ЧИЗМАР

та, нє а ти нєзаня , к о л е з д н о ток Omg! Уж п екаш?! Пия ч о ц , й є л а одата? Цо д ла! Тик-так, тик-так ова ши диплом су #укратко к а #послеф 23г. Ви дз кафич, еш. Єден каф ич тр 23.30г. еци кафич. Д , други ому. #профи #клаби нґ #оує а

Нє знаш хто ци прави приятель покля пред шицкима отворено нє укажеш ентузиязем пре свой стари барби албум и наженєш шицких най попахаю як крашнє пахнє. #pantarei #barbie #forever

ш хтори у а л е п яц у сом к шка на пи ї л п м кром теди нїяки ииии... а ри мехи со и к я Боже то шмердз х пекла, т и , а, нє дзень лупу сом , я ни на е з д и на нє алє – ша ... зе, та ж, га нє ш и, алє д и а є л н ла у дкав кед купе обова вше згру м, то р а п н з є н Та ше м а ми цо со знам лє мачанк а ину сом... у годз у, а д ж а . ах к рах вше.. лє пр циш, уж п а дзе , е л нє бу . би ра а б о т о т , е е е л би – та.. да ш расн Яй, к маш... оз гей уж кед сучасне ш ц сцера пущиц... А є, кед сце в л с А ацеро м погар прейґа... у м о цо к тим, ц м при нас парто в е г цо за гевту же евта г , маю ш а Та зн ло того цо . о ко лентн у тих.. б в р е брат у г т е од вот # робим шей #жи ан #нар

огнєм... ой в ам п ом к а Т ? и ц х о Ла к з а н д арунок ... бице? Аг а, ю л и б р а ф Як и со б у ? чи с т ар ш у о За младш у, рак теру? а т ак , п о х а б о с о а т то льок ици? Яка на право? ретно, чи ш к с и д и о, чи з лїва їщ їв л л а н а в а Д а ше б з пр о со б а ч еш е Чи ше тот а чи майонез? В о л ї ке ч а п , к и? Пс и , ч и м ач йши... ц пр ец и знє М у шиц е б у Е ДИН! ЮБИ БЕНС Л , Н И Д Е С БЕН ц ей ка #нїґд аве ти а п а # а т е #шп о р ов н

10 МАК 4/2016

#

И И К Т Є Л П С # МЕРВЕНЯ

#

ТАК И НЇЯК ИНШАК ШКОЛЯРЕ ОСМИХ КЛАСОХ ПОШВИДКО БУДУ ПОКЛАДАЦ ЗАКОНЧУЮЦИ ИСПИТ У ОСНОВНИМ ОБРАЗОВАНЮ И ВОСПИТАНЮ. ГОЧ У ЗБИРКИ ЗАДАТКОХ ЗОЗ РУСКОГО ЯЗИКА МОЖУ ПРЕВЕРИЦ ХТОРИ ОДВИТ ТОЧНИ, НЄ ДОСЦ ЖЕ БИ ЛЄМ НАУЧЕЛИ ТОТИ РИШЕНЯ НАПАМЯТ, АЛЄ ТРЕБА ЖЕ БИ РОЗУМЕЛИ ПРЕЦО ТО ТАК.

АНА РИМАР, МАСТЕР ПРОФЕСОР РУСКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ

У 58. задатку треба заокружиц букву опрез шорика у хторим шицки слова написани правилно. Точни одвит: г) жабка, счухац, подписац, нощок. Заш лєм, треба же бисце знали як треба правилно написац гевти слова хтори у тим задатку нє написани добре: а) бапка бабка кнїшка кнїжка розпорядок шнїщок

б) лапка лабка драшка дражка презкочиц прескочиц (скакаме, нє зкакаме) ланцущок

в) рибка лошка щарнєти згварянє

ложка счарнєти

У 59. задатку тиж треба заокружиц букву опрез шорика у хторим шицки слова написани правилно. Точни одвит: в) яблоня, найюжнєйши, чисцце, вельо Затримайме ше на слову найюжнєйши. То суперлатив прикметнїка южни. Кед слово о ступньованю прикметнїкох, треба знац же основна форма позитив, други ступень поровнаня компаратив, а треци суперлатив. позитив

компаратив

суперлатив

вредни

вреднєйши

найвреднєйши

слаби

слабши

найслабши

моцни

моцнєйши

наймоцнєйши

Муши ше окреме мерковац кед ше пише форму компаратива даєдних прикметнїкох, бо кед ше на тото нє обраци увагу, тото цо напишеме може значиц дацо цалком инше. Компаратив прикметнїка красни глаши красши, а нє краши, бо кед напишеме краши, написали зме дїєслово: Ошмих краши єй твар. Компаратив прикметнїка високи глаши висши, а нє виши, бо то вец тиж дїєслово як у прешлим прикладу: Лустер виши з повали. Гоч ше у бешеди форми компаратива прикметнїкох длуги и драги вигваряю зоз к, пишеме их зоз г: длугши и драгши. Суперлатив твориме так же опрез форми компаратива додаме най и вше го пишеме вєдно з форму компаратива: найдлугши, найкрасши, найюжнєйши, найактуалнєйши! МАК 4/2016

11

УПЕЧАТКИ

СЕБАСТИЯН НАДЬ ФИЛМ „БАВИСКА ГЛАДУ” („THE HUNGER GAMES”)

НЄМИЛОСЕРДНЕ ЗМАГАНЄ ЗА ЖИВОТ Одпатрел сом три часци филма, а штварту тераз читам. Думам же филм барз инспиративни и препоручуєм го каждому хто люби наукову фантастику и авантуру. Попри тим же є интересантни у каждей хвильки, зоз нього можеме научиц же зме шицки єднаки, а то и найважнєйша порука. У розвалєнїскох дакедишнєй Сиверней Америки, варош Панем вибере хлапца и дзивче од 12 по 18 роки зоз каждого зоз 12 валалох же би ризиковал живот у Бавискох гладу, нємилосердним змаганю у хторим кажди змагатель пробує забиц других же би остал лєм єден. Побиднїк достава чесц, шлєбоду и досц поживи до конца живота. Бависка гладу забава гражданом Капитолу, а служи як здогадованє на 13. валал хтори знїщени пре природни ресурси пред 74 роками.

12 МАК 4/2016

У валалє 12, шеснацрочна Кетнис Евердин ше стара о шестри Прим и мацери. Одкеди им оцец погинул у рударским нєщесцу кед Кетнис мала 11 роки, вона кажди рок жобрала же би обезпечела хлєб за хору мацер и малу шестру. На 12 роки до рукох достала лук и стрелу и нєзаконїто ловела поживу зоз товаришом хторому оцец погинул у истим нєщесцу. Кед Кетнисова шестра Прим наполнєла 12 роки, першираз була преволана же би участвовала на Бавискох гладу. Гоч ше кажде од гражданох наздавал же нє будзе преволани, лєбо його блїзки, шмела Кетнис ше добродзечнє приявела место своєй шестри. Вєдно зоз Питом, хлапцом зоз єй валалу, хтори потайнє до нєй бул залюбени, вояци их одведли до кабинох до гайзибану. На драги до Панему до луксузного готелу зоз хторого пойду до арени у хторей ше отримує бависка, упознали свойого ментора хтори им обяшнї правила бавискох. Гварел им

же кед ше патраче бавискох и гражданє Капитолу буду упознавац зоз нїма, муша буц специфични и муша их полюбиц, бо кед буду обожовани, буду мац и спонзорох хтори им потайнє буду помагац и давац напрямки. Кед сцигли до Панему, достали стилисту хтори их облєка у складзе зоз занїманьом их валала. Кажде бул облєчени иншак, а Кетнис и Пита були облєчени як у огню, прето же стилиста нє могол нїч здумац за рударство, алє го инспировал Кетнисов ланцущок на хторим була куковка у огню. Тот ланцущок Кетнис достала од мистерийней жени у чарним кед жобрала. Гварела єй же покля го ноши, потамаль ю и щесце будзе провадзиц. Почина. Гвари ментор Кетнис и Питови. Зачудовано и злєкнуто попатрели на ньго кед их одведол до „бекстейджу”. Гварел им най тераз буду упечатлїви, бо ше тераз збераю спонзоре. У питаню

УПЕЧАТКИ

була емисия дзе ше гражданє упознавали зоз змагателями. После 22-ох учашнїкох зоз 11 валалох, на шоре бул Пита. Бул шмишни, нашмеяни, алє нє охабел нїяки упечаток на публику. Кед на бину вишла Кетнис, шицки коментаровали єй красоту и характер, а кажда жена сцела таку сукню як вона мала. Прето достала мено „Дзивка у огню”, по хторим була позната. През ноц постала любимица шицких, и достала найвецей спонзорох. Ментор бул презадовольни, прето же заробел вельки пенєжи на нєй. Вона остала прижемна и далєй була Кетнис Евердин зоз валалу 12, хтора жобрала и ловела нєзаконїто. Постала буц нєроздвойна зоз тринацрочну Ру зоз валалу 11. Єдного дня мушели напущиц готел и порихтац оружиє зоз хторим ше буду бориц за живот. Векшини то було остатнїраз же були у цивилизациї. Шицки 24

змагателє вошли до капсулох хтори их однєшу до велького природного резервату, котри у исти час бул заварта арена. Кед вошли до арени, шицки ше розбежали же би нє були забити. Медзитим, Кетнис Евердин нє забила нїкого же би ше одбранєла сама. Бранєла Пита и Ру. Ру була зоз Кетнис цали час и помагала єй коло поживи, скриваня и кед була ранєта. Кетнис знала же на концу останю лєм двойо. Сцела же би то була вона и Ру. И обецала себе же ю нє забиє.

и почала йойчац. Ру гварела Кетнис най єй шпива. Як йойчала и шпивала, Кетнис Ру зоз устох пречитала „Мушиш победзиц”. На концу, Кетнис остала сама зоз Питом. Вон єй гварел най го забиє, алє Кетнис одбила шицку славу хтора ю чека кед го забиє и дала му отровни бобки хтори нашла у лєше. Гварела му най их обидвойо поєдза и чекаю же би умарли. Пита ше зложел и гварел най нараз поєдза... Медзитим, до конца ше случи цошка нєобчековане.

Кед ишли ловиц, Кетнис и Ру ше роздвоєли же би прешли векшу територию. Ру гварела Кетнис най зашпива мелодию хтору птици куковки шпиваю и най ю повторюю док ше нє найду. Так буду нєобачлїви другим змагательом. Кед Кетнис закончела зоз глєданьом поживи, почала шпивац мелодию куковки, алє Ру нє одвитовала. После длугого глєданя нашла ю скоро мертву. Кетнис ю вжала до рукох МАК 4/2016

13

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

МИХАИЛ РАМАЧ ПОПУЛАРНА ФОРМА РЕКРЕАЦИЇ

ПРЕЦО ГУЖВИ У ТЕРХОВНЬОХ? ВЕЖБАНЄ У ТЕРХОВНЬОХ И ФИТНЕС ЦЕНТРОХ У ОСТАТНЇМ ПЕРИОДЗЕ ЄДНА ОД НАЙПОПУЛАРНЄЙШИХ ФОРМОХ РЕКРЕАЦИЇ. ТОТИ МЕСТА ВЕЦЕЙ НЄ НАЩИВЮЮ ЛЄМ ОСОБИ ХТОРИ ШЕ ЗАНЇМАЮ З ДАЯКИМ СПОРТОМ КОТРИ ВИМАГА ДОДАТНИ ТРЕНИНҐИ МОЦИ, АЛЄ ДЗВЕРИ ОТВОРЕНИ ШИЦКИМ. Терховнї нєшка доступни ширшей популациї и на таки вид рекреациї ше нєшка одлучує вше векше число людзох, без огляду на пол и роки. Найчастейши мотиви прецо ше дахто одлучи ходзиц до терховнї то зменшанє тїлесней масци, звекшованє моци, мускуловей маси и дефинициї мускулатури. Укратко поведзено, красни физични випатрунок и його бенефити тото цо велїх прицагує. Популаризация бодибилдинґу, односно тренинґу моци рушела зоз Америки, дзе тот спорт и нєшка на високим уровню, а шейдзешатих рокох прешлого вику го у велькей мири преславел Арнолд Шварценеґер. Тот период ше трима як златна ера бодибилдинґу у швеце. Лєм у Америки терховнї то индустрия хтора приноши заробок 700

14 МАК 4/2016

милиони долари на рочним уровню, а по оценох, 12 одсто їх жительства вежба на таки способ. Гоч нє мож сиґурно повесц же яки процент жительства у Сербиї вежба у терховньох, тот тренд заш лєм обачлїви на дружтвених мрежох, о тим гуторя и нєридки гужви вяри и влєце, а єден од значних указательох тиж и розвити ланци предавальньох дзе ше предава додатки покарми, односно суплементациї за бодибилдерох и рекреативцох. Марко Горняк з Дюрдьова у терховнї витворел вельки резултат. Вон схуднул аж 27 кили и окрем того же вецей нє ма вишок килограмох, вон у барз добрей физичней форми.

– Мал сом 103 кили и було чежко почац. Як сом почал худнуц,

так росла и мотивация же бим вежбал. Єдноставно, попачи ше вам як ше вам удало схуднуц и жадаце то ище баржей. Шицко ишло помали, мешачно сом худнул коло 4–5 кили, док сом нє дошол до жаданей чежини од 76 килограми – гвари Марко и додава же ше його костиранє базовало на протеинох, а гвари же було и даєдни днї кед єдол гевто цо єдол и скорей, лєм у менших количествох. НЄ ДОСЦ ЛЄМ ТРЕНИРАЦ Бодибилдинґ то процес розвиваня мускулох з помоцу тренинґу моци з кулями, и источашнє ше водзи рахунку о одпочивку и оптималним костираню. З того мож заключиц же за успишносц у будованю свойого цела нє досц лєм тренирац. И гоч ше як вредно и упарто вежба, исто тельо уваги треба обрациц и на одвитуюцу поживу и одпочивок, хтори тиж барз важни за реґенерацию и рост мускулох.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Синиша Рац 2001. року отворел терховню у Дюрдьове, хтора у валалє прицагла вельке число заинтересованих. Перши мешац мал аж 50 вежбачох, та пре вельке интересованє кус звекшал простор. У його терховнї, односно спортским клубу „Максимус” мешачно, просеково приходза до 25 особи, векшином хлопи. Синиша вше розположени помогнуц початнїком, указац им вежби и дац совит, а препоручує же би млади почали ходзиц до терховнї на 18 роки.

– Мойо совити початнїком же би нє хасновали нєдопущени средства и же би вежбали пре здравє и то зоз меншу терху, понеже початнїки у моєй терховнї маю 16–17 роки. Требало би почац од 18 рокох, алє младших сом пущел лєм пре вимогу родичох – гвари Рац. По його словох, упартих и тих цо константно приходза єст, медзитим, вельо вецей младих ше приду сликовац, лєбо вежбац лєм на єден мешац, а, як гвари, за таки кратки час нє мож обчековац обачлїви резултати. КОСТИРАНЄ И СУПЛЕМЕНТАЦИЯ З оглядом же ше вежби зоз кулями и на справох релативно швидко науча, костиранє досц запоставени сеґмент кед слово о тренинґу моци. Даєдни фаховци твердза же адекватне костиранє забера 70 одсто од успиху при тренинґу моци. Особи хтори тренираю у терховнї требали би у своїм костираню мац заступени протеини, масци и угльово гидрати у одвитуюцим проценту,

и то коло 50% протеини, 25% масци и 25% угльово гидрати. За добри резултати треба уношиц протеини як цо то месо, риба и вайца, угльово гидрати з овоци и желєняви, а масци з орехох, мандульох, лїсковцох, слунечнїку, бундавового нашеня и олєйох (маслинов, лєнов, шафранов, рибов олєй).

суплементация нє исте цо и „хемия”, односно стероиди. Додатки у костираню леґални и мож их купиц у спортских предавальньох и апатикох.

Шейла Зарубица з Руского Керестура змагателька у катеґориї Бикини модел. На змаганю у Марсею, 2015. року, у конкуренциї од 40 змагателькох, вошла медзи перши пейц.

– Вежбам пейц днї у тижню, а лєм дакеди шейсц днї. Терха нє важна – важна технїка. Я можем дзвигац два кили, а да ми будзе чежко як кед бим дзвигала 20. Мойо костиранє досц строге. У тей хвильки нє меркуєм так барз на костиранє, алє кед ше рихтам за змаганє єм лєм варену рибу у води, без солї и барз мало желєняви и овоци. Тот спорт вимага вельке одреканє, та ше того року пре студиранє нє будзем змагац – гвари Шейла. Суплементация тиж часц тренинґу моци хтора нє досц позната велїм вежбачом. Суплементи то додатки костираню хтори служа за отримованє, лєбо додатне уношенє хасновитих состойкох до орґанизма. Вони нє даваю швидки резултати як цо то зоз їх маркетинґу мож заключиц, алє су лєм дополнєнє порцийом же би спортисти и рекреативци могли у достаточним количестве унєсц протеини, угльово гидрати, витамини, минерали, аминоквашнїни и подобне. Жарґонски поведзено, МАК 4/2016

15

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

ЦЕЦИЛИЯ НАДЬ ИНТЕРВЮ ЗОЗ КАЛИНУ ПАВЛОВИЧ, ФАХОВЦОМ У ИТ СЕКТОРЕ

ТРЕБА НЄПРЕРИВНО УСОВЕРШОВАЦ СВОЙО ЗНАНЄ ГОЧ ЖЕНИ У ИТ СЕКТОРЕ ИЩЕ ВШЕ У

ДЗЕ ШИ ПЕРШЕ РОБЕЛА? ЯКИ ТВОЙО ЗАДЛУЖЕНЯ У КОМПАНИЇ ДЗЕ ШИ ТЕРАЗ ЗАНЯТА?

МЕНШИНИ, ВОНИ ЄДНАК УСПИШНИ ЯК И ХЛОПИ. ЄДНА З НЇХ И КАЛИНА ПАВЛОВИЧ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА, ХТОРА ЗАНЯТА У СОФТВЕРСКЕЙ ИТ КОМПАНИЇ ЗА ВИГЛЄДОВАНЄ, РОЗВОЙ И ИНЖЕНЄРИНҐ У ОБЛАСЦИ УПРАВЯНЯ ЕЛЕКТРОЕНЕРҐЕТСКИХ СИСТЕМОХ „SCHNEIDER ELECTRIC DMS NS” У НОВИМ САДЗЕ. ВОНА ЗАКОНЧЕЛА ОСНОВНИ И МАСТЕР СТУДИЇ НА ФАКУЛТЕТУ ТЕХНЇЧНИХ НАУКОХ У НОВИМ САДЗЕ, НА ДЕПАРТМАНУ ЗА РАХУНКАРСТВО И АВТОМАТИКУ, НАПРЯМ ПРИМЕНЄНИ РАХУНКАРСКИ НАУКИ И ИНФОРМАТИКА, А СВОЮ ПЕРШУ РОБОТУ ДОСТАЛА ИЩЕ НА СТУДИЙОХ.

16 МАК 4/2016

ОСТАТНЇ РОКИ ЧАСТО ЧУЄМЕ ПОНЯЦЕ ИТ СЕКТОР, АЛЄ МОЖЕБУЦ ВЕЛЇ НЄ ЗНАЮ ЦО ТО ТОЧНО. ЯК БИ ГО ТИ ДЕФИНОВАЛА? КАЛИНА ПАВЛОВИЧ: ИТ сектор, односно информацийни технолоґиї, подрозумює инсталациї програмох, проєктованє рахункарских мрежох, системох, умрежованє, управянє, дизайнованє базох податкох, управянє зоз информацийнима системами. То єден общи термин хтори облапя технолоґию хтора ма вязи зоз продукцию, складзищеньом, комуникациями, дистрибуцию информацийох и ище вельо того. За ИТ мож повесц же то релативно нова обласц, нови сектор, хтори постої уж вецей роки, алє остатнї час почал баржей напредовац и постал познати ширшей явносци.

КП: Од тих сом особох цо роботу достали ище под час студийох. Требала сом одробиц праксу за мастер студиї у єдней голандскей фирми, после того ме затримали и достала сом роботу. Потим сом ше преруцела и уж два роки робим у компаниї „Schnaider Electric”, хторей примарна дїялносц управянє зоз електричну енерґию. Вони предаваю опрему, односно физични ствари/предмети. Я занята у „Schneider Electric DMS NS”, хтора часц тей велькей фирми и ми розвиваме софтвер хтори дава алати за ефикасне провадзенє, управянє, дизайн и оптимизацию дистрибутивних системох. Моя часц и часц мойого тиму же бизме цали тот продукт подмирйовали зоз податками, хтори доставаме од клиєнтох. Ми интеґруєме податки од клиєнта з нашим моделом. Роботни час нам флексибилни и то у векшини

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ фирмох так. У моїм тиму нас єст дзешецеро и робиме на розличних проєктох. Углавним робиме зоз иножемнима клиєнтами, сотрудзуєме зоз Сиверну Америку, Голандию, европскима жемами. У Сербиї єст вецей иножемни фирми, як домашнї. ЧИ ТО НАПАРТА И ЗЛОЖЕНА РОБОТА? КП: Робота зна буц дакеди напарта, окреме теди кед маме даяки одредзени термин, односно датум по хтори маме закончиц задаток. Ґенерално, робота интересантна и цикава. Нєзакончену роботу нє ношим дому, гоч ше ми дакеди случи же дацо додатно одробим и у приватним чаше. Заш лєм, то така файта роботи же вше єст цо робиц, алє треба найсц гранїцу кеди ше претаргнє и предлужи ютредзень. У ИТ СЕКТОРУ ЄСТ ВЕЦЕЙ ХЛОПОХ. МОЖЕБУЦ ПРЕДНОСЦ, ЧИ МАНА БУЦ ЖЕНА У ТЕЙ СФЕРИ? КП: Ище у штреднєй школи сом ше звикла же сом у тей обласци, як жена, у меншини. У Електротехнїчней школи „Михайло Пупин”, векшина були хлапци, у класи нас було три дзивчата. Нїґда сом то нє доживйовала як ману, або предносц, и хлапци и професоре

були фер и коректни ґу нам. Тото ше предлужело и на факултету, бо од 200 студентох, можебуц 30–40 були дзивчата. Так и на роботи. Постої тот стереотип же людзе думаю же то занїманє баржей за хлопох, цо наисце нє так. Жени у тей роботи тиж успишни, як и хлопи. Видзи ше ми же ше то у остатнїм чаше меня и же ше, заш лєм, звекшує число женох у ИТ секторе. Нєт ту предносци, хто кельо заинтересовани, проактивни, кельо є пошвецени, таки и резултати. Знала сом же сцем тото виучовац, прето же сом од вше любела математику, информатику, физику, нє интересовали ме дружтвени науки. ЯК ШВИДКО НАСТАВАЮ ИНОВАЦИЇ, ПРЕМЕНКИ? КП: Барз швидко ше шицко розвива, треба нєпреривно провадзиц иновациї. Спомла сом, нє ношим роботу дому, алє зато ше од дому учим и усовершуєм, бо сцем отримац квалитетни уровень знаня. Информуєм ше углавним прейґ интернета, нормално, постоя и кнїжки, фахово часописи. Нє досц закончиц факултет, муши ше нєпреривно усовершовац свойо знанє. Дахто на тото патри як на предносц, дахто як на ману, алє у векшини занїманьох ше муши усовершовац кед ше нє сце „заостац у часу”. ЧИ У НАС ДОСЦ РОЗВИТИ ИНФОРМАЦИЙНИ ТЕХНОЛОҐИЇ? МОЖ ПОРОВНАЦ ШВЕТ И НАШУ ЖЕМ? КП: Єст их надосц, остатнї час ше вельо о тим приповеда. На каждим крочаю мож чуц даяку МАК 4/2016

17

информацию. Ми, як менша держава, маме менєй людзох хтори ше зоз тим занїмаю, алє по квалитету зме наисце добри. Наша образовна система моцна, студенти пририхтани, маю добру подлогу. Можу почац робиц без даяких окремних обучованьох. Знам приклади же странски фирми, зоз Голандиї, Америки, глєдаю людзох зоз Сербиї и поцагую их до своїх державох. ПОПРИ ФАКУЛТЕТСКОГО ОБРАЗОВАНЯ, ПОСТОЯ И ВЕЛЇ КУРСИ ХТОРИ ПОНУКАЮ ЕДУКАЦИЮ У ИТ СЕКТОРЕ. КЕЛЬО ВОНИ КВАЛИТЕТНИ И ЧИ МОЖ ВООБЩЕ ПОРОВНАЦ ЗНАНЄ ХТОРЕ ШЕ ЗДОБУДЗЕ НА ФАКУЛТЕТУ И НА КУРСУ? КП: Гоч як, менше знанє ше достава прейґ курсох. Обласц широка и нє мож ю преучиц и виглєдац за шейсц мешаци кельо тирва курс. Вшелїяк же ше патри чи дахто приходзи после законченого факултету, чи курса. Факултет нє обезпечує роботу, алє охабя упечаток. Понеже ше надосц глєда людзох, роботу доставаю и єдни и други. Даєдни курси отримую и фирми же би себе обезпечели роботни кадер, а кед ше особа намага и напредує на курсу, понукню єй роботу.

УПОЗНАЙ СЕБЕ

МАРИЄТА БУИЛА, МАСТЕР ПСИХОЛОҐ ТЕСТ

ТЕСТ ПРОФЕСИЙНЕЙ ОРИЄНТАЦИЇ КЕД СЦЕ ИЩЕ ВШЕ НЄ ОДЛУЧЕЛИ ЖЕ ЦО БУДЗЕЦЕ „ДОК ВИРОШНЄЦЕ”, ТОТ ТЕСТ ПРОФЕСИЙНЕЙ ОРИЄНТАЦИЇ ВАМ МОЖЕ ПОМОГНУЦ ЖЕ БИСЦЕ О ТИМ РОЗДУМАЛИ, А ИСТОЧАШНЄ ШЕ И ЗАБАВЕЛИ. КАЖДЕ ЗАНЇМАНЄ СПЕЦИФИЧНЕ НА СВОЙ СПОСОБ, А ЖЕ БИСЦЕ ЗА СЕБЕ ВИБРАЛИ ОДВИТУЮЦЕ, ИДЕАЛНО БИ БУЛО КЕД БИ ВАШО СПОСОБНОСЦИ, ХАРАКТЕРИСТИКИ, ОСОБНОСЦИ И ИНТЕРЕСОВАНЯ БУЛИ КОМПАТИБИЛНИ. Одвитуйце на шлїдуюци питаня и дознайце у котрим напряме треба же бисце роздумовали. Пред тим як почнєце одвитовац на питаня, надпоминам же то лєм приклад яки ше питаня можу зявиц. Комплетна професийна ориєнтация составена зоз вецей часцох и роби ше на вельо озбильнєйшим уровню, та вам и совитуєм же бисце ю поробели у цалосци и так принєсли найлєпшу одлуку.

Любим робиц зоз людзми Гей Нє Одвитує ми тимска робота Гей Нє Я комуникативна особа Гей Нє Вербална способносц ми на високим уровню Гей Нє Одвитує ми робота котра ма даяку структуру и правила котри треба почитовац Гей Нє Можем задумац да роботни час препровадзим сотрудзуюци з людзми Гей Нє Кед векшина ваших одвитох позитивна, ви особа котра треба же би ше унапрямела на дружтвени науки. Кед сце комуникативни, тимски ориєнтовани и любице робиц з людзми, можебуц науки, як цо то социолоґия, психолоґия, менаджмент, економия, право, литература, або линґвистика, прави вибор за вас.

Интересую ме природни зявеня Гей Нє Любим виучовац природни закони Гей Нє Лєгко учим формули Гей Нє Зоз уживаньом ришуєм математични задатки Гей Нє Цикави ме шицко цо ма вязи зоз природу Гей Нє Любел/а бим свой роботни час препровадзовац у толкованю формулох и ришованю математичних задаткох Гей Нє Кед векшина ваших одвитох позитивна, ви особа котра треба же би ше унапрямела на природни науки як цо то физика, хемия, биолоґия...

18 МАК 4/2016

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Нє любим огранїченосц Гей Нє Любим робиц тото за цо сом инспировани/на Гей Нє Робим лєм теди кед сом мотивовани/на, а нє кед мушим Гей Нє Нє могол/ла бим робиц кажди дзень по осем годзини Гей Нє Могол/ла бим робиц лєм у простору котри креативно ушорени, а нє у канцелариї Гей Нє Мойо чувства вплївую на мою роботу и резултати Гей Нє Кед векшина ваших одвитох позитивна, ви особа котра треба же би ше унапрямела на уметносц. Особа котра шлєбодного духа, котра емотивна и нє люби структуру и огранїченя, цалком подобна за даяку файту уметносци.

Занїмаю ме рижни файти машинох и построєньох Любим розклопйовац даяки електронски апарати на менши часци Технїчне ми єден од найинтересантнєйших предметох Цикавя ме бависка у котрих ше дацо конструує Любим пооправяц кед ше дацо у обисце погуби

Гей Гей Гей Гей Гей

Нє Нє Нє Нє Нє

Кед векшина ваших одвитох позитивна, ви особа котра треба же би ше унапрямела на технїчни науки як цо то транспорт, будовательство, машинство.

Интересує ме информатика Гей Нє Провадзим новосци вязани за технїку Гей Нє Трудзим ше мац цо вецей иновациї вязани за технїку Гей Нє У рахункарох видзим будучносц Гей Нє Любел/а бим роботни час препровадзиц за рахункаром и у програмованю Гей Нє Кед векшина ваших одвитох позитивна, ви особа котра треба же би ше унапрямела на информацийни технолоґиї. МАК 4/2016

19

ЛИДИЯ ОРЗА, МОДНИ ДИЗАЙНЕР, МАСТЕР ТЕХНОЛОҐИЇ ЗА ОБЛЄЧИВО ЦО ШЕ НОШИ ТЕЙ ЯРИ

КУЦИК СОВИТОХ

ВИНТИДЖ СТИЛ, ҐРАНДЖ, КВЕTОВАНИ ДЕЗЕНИ, КРОП ТОП, ЧИПКА..

до вираженя през текстуру – антилоп и ройти. Романтични, хипи стил ше у детальох комбинує у каждим поглядзе.

ТЕЙ ЯРИ, ГОЧ ЦО ОБЛЄЧЕЦЕ, ПОТРУДЗЦЕ ШЕ ЛЄМ ЖЕ БИ ВАШО ОБЛЄЧИВО МАЛО ПЕЧАЦ СТАРОДАВНОГО ВИПАТРУНКУ, БО ТАК ВЕЦ НЄ МОЖЕЦЕ ПОГРИШИЦ.

VINTAGE (винтидж) тей сезони приоритет, а то потвердзели и вельки модни хижи хторим ше поспишело совершено дочаровац стари дробнїци хтори дакеди були у моди, а вони их вихасновали у нових модерних дизайнох. Винтидж стил подрозумює часци ґардероби хтори ношели нашо мами и баби, а хтори и нєшка можеме найсц у їх орманох. Кед же жадаце провадзиц тот тренд, поглєдайце голєм два винтидж фалати и уклопце их до своєй комбинациї. Тренд хтори наявени прешлей жими, а ище вше є присутни – тренд седемдзешатих. Елементи зоз тей ери приходза

20 МАК 4/2016

На вельки дзвери ше враца и стил дзеведзешатих, а то крой єдноставней GRUNGE (ґрандж) шмати зоз ценкима (шпаґети) бретелами, хтора на долнїх рубцох часто ма чипку. Як инспирацию даєдни креаторе мали пиджами и спавачки, праве як и теди, а даєдни кветовани мотиви и дезени хтори тиж буду барз популарни. Рок 2016. будзе зазначени по шосох на капчанє од предку. Тот шос мож комбиновац на рижни способи: зоз обичну маїцу, кратку маїцу, кошулю; зоз кавбойскима чижмами, алє и на високи запетки. Ґомбички на шосу можеце цалком закапчац, або лєм до поли. Таки шоси найкрасши од антилопу и тексас материялу. Фармерки хтори актуални тей сезони то гевти зоз високим

пасом. У тренду цмейши тексас, алє и блядши ниянси (яґод виношеного тексасу). Присутни модели зоз широкима и дзвонастима ногавками, хтори можеце ношиц зоз запасанима єдноставнима кошулями, або дезениранима блузнами. Фармерки вам вше буду лєпше стац кед положице ценки, єдноставни ремень. За хлопох ше тей яри врацаю поло маїци, хтори цагаю коренї зоз стилу пейдзешатих рокох. Ґалєрчок на спортскей маїци дава елеґанцию, а мож ю упаровац зоз крашнє ушитима панталонами. Найлєпше их ношиц у контрастних фарбох: бляда маїца – цми панталони, и процивно. Били фармерки и спортски панталони тиж модерни тей сезони. Их найлєпше упаровац зоз ципелами фарби догану, класичнима триковами, або зоз класичну кошулю на капчанє. Блейзер (рекла) уподполнює кажди випатрунок. Вон треба же би бул ушити по мери и зоз квалитетного материялу: штофу, кашмиру, твиду, сомоту, блишу, або тексасу. Актуални и популарни „плати” на локцох, як и цифровани постави.

КУЦИК СОВИТОХ

Фарби хтори означа тоту яр буду пастелни: целовкаста (rozenquartz) и каменкова (serenity), алє и минт желєна и фарба лаванди (лилова). Гоч их будзеце ношиц у опущуюцих, або шветочних хвилькох, тримайце ше строгих и єдноставних комбинацийох. Нїжно целову и каменкову мож тераз комбиновац на рижни способи: од каждодньових фармеркох, до елеґантних шматох. У шоре видвоєних фарбох, видвоєла ше и бляда шива. Гоч є нє така упадлїва як други актуални фарби, за комбинованє є барз практична. Одлична є за комбинованє з бляду целову и зоз фарбу лаванди. Нєутрални фарби: чарна, била, шива, беж, як и ниянси кафовей, ше лєгко уклопюю зоз шицкима фарбами хтори у тренду.

МАТУРСКИ ТРЕНДИ 2016! Тей сезони актуалне шицко цо нєобичне! Забудзце на типични матурски шмати зоз сатену и тилу у класичней форми, тераз модерни одважни крої и комбинациї.

CROP TOP будзе главни стил хтори означи матурску сезону того року. Crop top у ствари кратка горня часц (маїца, блузна, або кошуля) хтора ше комбинує зоз долню часцу – шосом, або панталонами – з високим пасом. При тей комбинациї пас видно и главне правило глаши: одкрита часц спомнутей горнєй и долнєй часци нє шме преходзиц 10цм и пупок нє шме буц видно!

МОЦНИ КВЕТОВАНИ ДЕЗЕНИ буду доминантни принт. Тот принт будзе „квитнуц” у каждей форми и силуети, чи то елеґантна длугока тоалета, кратка коктел шмата, або crop top комбинация зоз єднофарбовим фалатом.

На кошулю пробуйце ношиц стилизовану машлю, або узку „кравату”. Ципели обовязни за тот єден вечар и кед их зложице зоз фарбу „кравати”, або машлї, будзеце мац уподполнєти випатрунок!

МОДЕЛИ КЛАСИЧНОГО КРОЮ у горнєй часци буду обточени зоз деликатнима „драґулями” у кветованей форми так же им даю висши уровень елеґанциї.

Гоч за цо ше одлучице облєчиц, знайце же найважнєйше крашнє ше препровадзиц, бо ше матура случує лєм раз у живоце.

РОМАНТИЧНА ЧИПКА, материял хтори означи тоту сезону. Може то буц тоалета цала зоз чипки, або лєм у детальох, вшелїяк будзе обачена. ИЛУЗИЯ ище єден вельки тренд за матуру того року. Превидни материял як цо шифон и тил буду уруцени у крою же би дал илузию отвореного хрибта, боку, або деколтеа. ЦО ШЕ ДОТИКА ХЛОПОХ, барз важне же би шмати були добре ушити и стали як треба. Треба розпатриц фарбу – чарна може буц преозбильна, та чом место нєй нє пробовац „теґет”, або цму петролей. Реклу мож капчац на єдну ґомбичку, або мац дупле капчанє, а попод вежнїце блядшу дезеновану кошулю. Кед же у питаню мала матура – стилизовани фармерки цмейшей фарби у шоре, а кед же у питаню велька матура, заш лєм треба облєчиц панталони. Нє обовязне же би були у комплету зоз реклу (смокинґ), важне же фарби и материяли комплементую єдно друге.

Фото: www.pinterest.com/pin/380343131009384759/

НИЯНСИ ЯРИ 2016

МАК 4/2016

21

НАПРАВ САМ

СЛАВКО РОЙКО, КУХАР

ЧОКОЛАДОВО МАФИНИ Потребне (за 17 мафини): – 160 ґрами цукру – 120 ґрами муки – 4 вайца – 200 ґрами чоколади за варенє – Пол марґарину – Паперики и тепша за мафини

Чоколади и марґарин розпущиц вєдно на пари (шерпенку зоз тима состойками положиц на шерпеню з воду).

Оддвоїц бильчок од жовчка до окремних судзинох, а потим их витрепац з миксером – перше бильчок, а вец и жовчок.

Док миксуєце жовчок, до ньго додаваце цукер, а кус после и муку. До тей витрепаней маси треба успипац розпущену чоколаду и марґарин, и шицко вєдно вимиксовац. Потим зєдинїц тоту масу зоз витрепанима бильчками и розмишац з варешку.

Готову масу класц до паперикох у калупе за мафини и печиц 5 минути у уж зогратей релни на 180 ступнї.

СМАЧНОГО!

22 МАК 4/2016

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ ПОЕЗИЯ

Ася Папуґа През пах дзецинства чувствуєме сиґурносц. През фарби сна збачуєме нєлагодносц. През звук мриї вериме до преходносци. Облєкли зме цудзи шмати, а свойо нє препознаваме на других.

Иван Киш Смак еґзистенциї Слунечне вчасне рано и погляди птицох Врацанє трепеценя воздуху И пасмовите випарйованє раншей швижосци Файти рошлїнох ше розцагую радосни После росовей госцини Молга ще поцагує до жеми Рано Часц дня кед нєбо водзи любов зоз жему Зоз змиреносцу обераме плоди любови Кармиме ше з радосцу фарбох и смакох...

Иґор Горняк ещи вше намагам ше похопиц го Видзел сом балерину, чарну, нє ма ноги, танцує на рукох, нїґда ши нє видзел таку. Чул сом гушляра старого глухи, нє чує, грає з души, нїґда ши нє чул такого. Почувствовал сом ноц, жимну, мешац за цмоту, алє видно дражку, нїґда ши нє почувствовал таку. Знам за поету – квази знам за ньго, нєпохопени, пише и далєй нїґда ши нє... патриш праве на ньго. МАК 4/2016

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ ФОТОҐРАФИЯ ЯК ГОБИ

Андреа Новак зоз Коцура ше почала занїмац з фотоґрафию у штреднєй школи, цо єй одредзело и дальшу професию, понеже є тераз закончуюци рок на Високей технїчней школи фаховних студийох у Новим Садзе, на напряме Применєна фотоґрафия. Прето єй тота уметносц тераз уж вельо вецей од гобия. Затераз ше єй найбаржей пачи фотоґрафовац портрети, алє ше ище вше пренаходзи у рижних обласцох фотоґрафиї. Модели єй найчастейше людзе зоз котрима найвецей препровадзує час. Участвовала на рижних конкурсох, од хторих єй найзначнєйши „Еко + еко –” на хторим освоєла перше место и єй фотоґрафиї були виложени у музею у Вербаше. Тиж так, фотоґрафиї єй були викладани и на других ґрупних виставох, а мала и два самостойни вистави. Жада робиц у модней, лєбо у документарней фотоґрафиї у даяких новинох.