MAK 3/2021

МИКО

„ПРЕБАЧ” ЕНТУЗИЯСТИ НА ЛЯДУ

Мултимедиялни часопис за младих число 3 / марец 2021 / цена: 100 динари Фото: Сашо Палєнкаш

ЗМИСТ У ФОКУСУ 03 Поволанка за „Червену ружу 2021” 04 М. Зазуляк Гарди: Мико „Пребач” 06 М. Зазуляк Гарди: Розгварка Д. Афич МАК-ОВ КОЛАЖ 08 Ц. Надь: Розгварка И. Няради

У ФОКУСУ О музики, поезиї, живоце...

6

После длугшей паузи, ознова маме нагоду слухац талантовани глас Дарка Афича, на рижних збуваньох, на интернету, алє и на улїци у Новим Садзе, дзе Дарко однєдавна наступа як улїчни музичар. Почал и сам твориц шпиванки, а указало ше же є талантовани и за писанє поезиї.

ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА 10 К. Афич: Руска (худобна) кухарка ФРАЗИ И ВИРАЗИ 11 МАК-ова редакция: Стари ремесла

11

ФРАЗИ И ВИРАЗИ Стари ремесла

Дакеди давно було вельо ремесла, од хторих ҐИМНАЗИЯ И Я велї уж и вимарли, та зме за нїх лєм чули од 12 М. Зазуляк Гарди: Представяме бувших ґимназиялцох старших, а можебуц анї нє. За майстрох ше ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ источашнє школовало у школи и на пракси у майсторох, а док ше нє дошло по тот ступень, 14 С. Маґоч: „Petro SCIENCE!” перше ше мушело буц шеґерт и калфа. Даєдни СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ вирази за ремеселнїкох позберали зме за 16 Я. Винаї: Ентузиясти на ляду тото число, а помоц нам бул Словнїк руского народного язика. УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 Д. Боднар: Тест АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: Интервю З. Емейди ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У 22 М. Планкош: „Паприґа” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Д. Афич: Поезия 24 Н. Горняк: Фотоґрафиї

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 3 марец 2021 Директор: др Борис Варґа

2

\\\ МАК 3/2021

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: Мико „Пребач” Автор фотоґрафиї: Сашо Палєнкаш

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Ентузиясти на ляду

16

Понеже уж даскельо роки, пре вше благши жими, долїни у Руским Керестуре нє змарзаю так же би ляд бул досц груби за гокеяшских ентузиястох, любителє того спорту, заш лєм, нашли способ як задоволїц жажду, та свойо тренинґи отримую у Новим Садзе.

Видава НВУ „Руске слово” Футожска 2/ІІІ 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „BIROGRAF COMP” DOO Земун CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ Поволанка

МОЖ ШЕ ПРИЯВИЦ ЗА „ЧЕРВЕНУ РУЖУ 2021” Шицки заинтересовани, млади од 15 по 35 роки старосци, можу ше приявиц за участвованє на „Червеней ружи 2021”. Поволанку, прияву и список предкладаньох руских забавних шпиванкох за виводзенє мож найсц на сайту орґанизатора Фестивала domkultureruskikrstur.com Приявиц ше мож за: 1. Змаганє за найкрасши дзивоцки и леґиньски глас – шпива ше єдну ЗАБАВНУ шпиванку на руским язику (поп, рок, денс, блуз, реґе, реп и други стили котри нє спадаю до ткв. народней музики), зоз особним провадзеньом на єдним инструменту, зоз провадзеньом своєй ґрупи (бенду), лєбо зоз провадзеньом Фестивалского оркестру; 2. Змаганє за найлєпшу авторску композицию (поп, рок, денс, блуз, реґе, реп и други стили котри нє спадаю до ткв. народней музики) – текст муши буц на руским язику, а интерпретатор може буц сам автор, лєбо особа хтору вон анґажує; музичне провадзенє як описане у точки 1; * За авторох тексту, музики и аранжману нєт старосна гранїца, алє шпиванку треба же би виводзела особа од 15 по 35 роки старосци * тирванє композициї огранїчене на максимално 4 минути; 3. Змаганє за найлєпши цалосни наступ – оценює ше квалитет шпиваня и граня, справованє на сцени, стайлинґ, хореоґрафия и други елементи котри важни за комплетни упечаток; Мож вивесц и руску шпиванку у народним духу, алє треба же би була обробена у забавним духу. Право змаганя маю шицки млади у шицких трох катеґорийох, окрем потерашнїх побиднїкох у змаганю за найкрасши глас, хтори ше можу змагац у катеґорийох под точку 2. и 3. Зоз прияву, змагателє предкладаю шпиванку зоз котру жадаю наступиц, а о конєчним вибору можу ше порадзиц зоз орґанизатором. Змагателє можу ориґинално и креативно обдумац свой сценски наступ (нпр. зоз провадзеньом танцу, або подобне). У прияви треба назначиц шлїдуюце: мено и презвиско, адресу, е-маил адресу, число телефона, катеґория(ї) за котри конкурує, наслов(и) шпиванки(ох), мено автора, форму музичного провадзеня. Прияви послац найпознєйше по 15. април 2021. року, на шлїдуюци адреси: Дом култури, Русинска 75, 25233 Руски Керестур тел. 025-703-357; е-маил: dk.kerestur@gmail.com Михайло Бодянец, секретар Орґанизацийного одбору тел. 064-46-42-987; е-маил: dk.kerestur@gmail.com Мая Зазуляк Гарди, Комисия за „Червену ружу” тел. 065-416-57-49; е-маил: majazazuljak@gmail.com МАК 3/2021 ///

3

У ФОКУСУ Мая Зазуляк Гарди Обявена нова забавна шпиванка по руски и спот

МИКО

„ПРЕБАЧ” Мирослав Малацко и Сашо Палєнкаш того мешаца на интернету обявели спот за шпиванку „Пребач”, за хтору Мирослав написал текст и одшпивал ю, Сашо подписує аранжман и продукцию, а вони двоме вєдно зложели музику за тот їх перши заєднїцки проєкт. Приповедка о шпиванки и споту започата ище 2019. року, та робели помали, на мире и достали конєчни продукт хтори, толкую, цалком иншаки од початней задумки, алє зоз хторим су обидвоме наисце задовольни.

– Влєце пред двома роками Сашо и Златко Русковски Чоби пришли на идею же би Чоби робел спот, а Сашо музику и же би нашли дакого хто одшпива тоту шпиванку и напише текст. Поволали ме, лєгко зме ше догварели. Два

4

\\\ МАК 3/2021

днї после шестровей свадзби, озда бо ме тримали шицки тоти емоциї и упечатки, пришла ми мелодия за рефрен и текст, та сом такой, ище под шатром, записал и знял на телефон. Чоби мал други обовязки, та ше заш лєм виключел, медзитим, думам же Сашу корцело же кед ше уж цошка розпочало, же би ше то и закончело. Так зме ше прешлого и того року з часу на час стретали и кус по кус творели тоту писню. У поровнаню зоз тоту першу верзию, шпиванка вельо богатша и иншака. Барз зме добре сотрудзовали зоз Сашом, консултовали ше. Мнє то було цошка вельке, цошка цо робим першираз у живоце и нє сцел сом же бизме понагляли з тим проєктом. Углавним слухам странску музику, алє послухам и руску забавну и можем повесц же ми ту инспирация шпиванки Мирослава Папа – гвари Мико, як го шицки

познаю, та ше одлучел же би праве под тим меном и обявели тоту шпиванку и спот. Провадзаци вокали одшпивали Дорика Чизмар и Марина Роман, а у споту, окрем Мика, зявює ше и Сашка Малацко. За знїманє спота и монтажу заслужни тиж Палєнкаш, хтори уж ма искуства у роботи на таких проєктох.

– То було нашо перше музичне сотруднїцтво зоз Миком. На основи першей задумки знял сом матрицу, Мико увежбал шпиванє, пришол на знїманє вокалу и тото знїманє було нєуспишне, бо ше указало же му тот тоналитет вообще нє одвитує. Потим зме заказали нове знїманє и вец шицко пошло часом. Музику правим так же шицки инструменти граєм, та за тото треба видвоїц досц часу, окреме у такей ситуациї кед ше пременї тоналитет, мелодию. Намагал

У ФОКУСУ Дзе мож послухац шпиванку „Пребач” Спот за шпиванку „Пребач” мож одпатриц на Ют’юб каналу Sasa Paljenkas, а саму композицию мож послухац и на sasapaljenkas.bandcamp.com як и на makmagazine.bandcamp.com

Фото: Сашо Палєнкаш

сом ше же би шпиванка нє цагала лєм на мой стил, бо то заш лєм наш заєднїцки проєкт – гвари Сашо. Гоч першираз участвовал у знїманю спота, Микови то нє було барз стране, бо ґлумецкого искуства ма надосц, а як то углавним и идзе, на знїманю було и анеґдоти, та нам даєдни з нїх и виприповедал.

– Нє длуго зме знїмали, бо нєт даяки компликовани сцени, думам же су єдноставни, а фини. У тей часци дзе ше шейтам по улїци, сцели зме достац тоту шветлосц кед швита, а же би ище вше швицели и бандери. Но, Малацко, односно я заспал 15 минути и то було праве тельо часу же би ше бандери загашели. То було скорей шейсцох и нє похопели зме такой, почали зме знїмац, док Сашо нє обачел же вецей нє

швица, та нїч, пошли зме назад дому спац. Вец зме єден дзень пошли знїмац у чаше кед ше змерка и достали зме подобне шветло яке зме и сцели. Пробовали зме вивесц и же би на мнє лєцели таке як пламенї, та єден пайташ руцал ширки, алє то на камери нє було видно, та зме видзели же заш лєм нє вредзи. Окрем на Циґлашоре, знїмали зме и у Доме култури – толкує Мико и визначує же Сашо найзаслужнєйши за тот проєкт.

– Сашо уложел найвецей часу до того. Роби ше у условийох яки єст, а наисце є професийни у тим, гоч му то нє робота, лєм гоби. Прето сом му барз подзековни и наздавам ше ище даєдним заєднїцким проєктом – наглашує вон и додава же дзекуюци Сашови, хтори то шицко роби добродзечнє, мал таку єдну нагоду, бо знїманє шпиванкох, як и спотох иншак досц кошта.

– Мойо перше искуство у правим студию було неґативне и пре тото сом сцел аж и зохабиц музику. Медзитим, кед сом вец заш лєм ознова знїмал у єдним другим студию, видзел сом як ше то наисце роби и похопел же тото шицко и я можем робиц дома. Поступнє пришла и опрема. Од теди прешли децениї, почали ше зявйовац и нови мена у рускей музики. То особи зоз хторима ше познаме, зоз Култури зме, та зме, як ше то гвари – свойо, и наисце ми интересантне и миле искуство сотрудзовац з нїма – толкує Сашо, хтори уж ма плани за други проєкти и сотруднїцтва и зоз музичарами зоз других местох.

МАК 3/2021 ///

5

У ФОКУСУ Мая Зазуляк Гарди Розгварка зоз улїчним музичаром Дарком Афичом

О МУЗИКИ, ПОЕЗИЇ, ЖИВОЦЕ... После длугшей паузи, ознова маме нагоду слухац талантовани глас Дарка Афича, на рижних збуваньох, на интернету, алє и на улїци у Новим Садзе, дзе Дарко однєдавна наступа як улїчни музичар. Почал и сам твориц шпиванки, а указало ше же є талантовани и за писанє поезиї.

Пре свою нєсиґурносц, Дарко до нєдавна нє любел наступац пред людзми, та найчастейше грал и шпивал лєм у своєй хижи, сам за себе. Як толкує, мал вельки комплекси и рижни заблуди, цо му було найвекше препреченє же би и з другима дзелєл тот свой талант. Тераз ше то цалком обрацело.

– Зоз бендом „Фануел” сом мал даскельо наступи, алє зме

6

\\\ МАК 3/2021

ше розишли пре одредзени причини и вец сом почал грац на улїци, дзе сом упознал єдного виолинисту, хтори ме одушел зоз своїм спонтаним наступом. Почали зме вєдно грац, а вец нам ше придружел и мой пайташ Мижо Римар, та зме основали бенд, алє ище нє маме мено. Людзе барз добре реаґую. Найбаржей ставаю родичи з дзецми. Граєме затераз на улїчки, алє маме рижни идеї и плани – приповеда Дарко и додава же ше праве на улїци часто случа и спонтани наступи зоз другима музичарами.

– На улїчки нє забранєне грац и нє треба мац дозволу, лєм треба почитовац даєдни правила, наприкад, нє треба грац после 22 годзин, лєбо теди кед ше дацо случує у Городскей хижи. То наисце як єден наступ и случовало ше и таке же ше позбераме седмеро – кларинет, два ґитари, буґни, виолина и людзе ше зиду коло нас слухац. Заробок кеди яки, алє можем повесц же мож крашнє заробиц – гвари вон. ПЕРШИ КАВЕР И АВТОРСКА ШПИВАНКА Дарко нєдавно даскельо раз наступал и у Руским културним центру, зоз шестру Кристину

и на прешлорочней „Червеней ружи”, а у фебруару на Ют’юбу обявели и кавер єдней шпиванки. Тиж так, Дарко знял и свою першу авторску композицию на сербским язику, хтора би пошвидко мала буц обявена.

– Тота приповедка о знїманю шпиванкох наисце нєвироятна. Нє знам чи то була судьба, чи случайносц. Нє курел сом даскельо роки и вец сом мал єден чежки период, та сом єдней ноци пошол купиц циґари и так ме пекла совисц же сом тей ноци написал и писню. Кед сом ишол дому, на лавочки шедзели якишик млади, хторим сом понукнул тоти циґари. Потим зме вєдно станули опрез пияцу, а я мал зоз собу ґитару, та сом почал

ЗОЧЕЛ ШЕ САМ ЗОЗ СОБУ Дарко одмалючка любел читац поезию и вше и сам сцел писац, алє ше му, як ше то гвари, нє могло лєм отвориц. То ше пременєло док бул у рехабилитацийним центре. Дзекуюци тому крочаю, Дарко цалком пременєл способ живота и думанє о швеце, а цо найважнєйше, и о себе.

грац. Похопел сом же тот цо сом му дал циґари талантовани музичар. Познєйше зме ше стретли на єдней музичней роботнї и так почало нашо друженє. Вон ше занїма и зоз музичну продукцию и до конца вон и знял тоту шпиванку хтору сом написал тот вечар кед сом го упознал. Вец на єдним друженю чул як Кристина и я шпиваме и франтовал же кельо нас єст ище Афичових, же нас муши шицких упознац. Гварел нам же нас такой ютре знєє, та так настал тот нєдавно обявени кавер, а тот исти дзень знята и моя перша авторска шпиванка „Под окриљем ноћи”. Зоз нїм сом ше заинтересовал и за продукцию, гоч мушим припознац же сом глупи за технолоґию, алє мам ухо за деталї. Кельо видзим, нє претаргнє ше тото нашо сотруднїцтво, а и гварел ми же мойо лєм най шпивам и граєм, а вон будзе кончиц шицко далєй – здогадує ше Дарко.

– Бул сом самодеструктивни. Препородзел сом ше дзекуюци Богу у рехаб-центру. Зочел сом ше сам зоз собу. Мал сом правих людзох хтори ми знали повесц правду и то було наисце боляце, бо сом длуго нє сцел прилапиц тоту правду, прето же каждого чловека порушую даяки прешвеченя и вони у його глави єдине цо правда. Вец ци хтошка пове же тото як ти видзиш нєисправне и то вельки шок. На силу нє треба нїґда нїч, чловек муши сам прилапиц и одлучиц. Теди сом мал коло 20 роки. Знал сом же кед предлужим роздумовац так як сом роздумовал и кед предлужим жиц так як сом жил, же ме нє будзе длуго. То духовно-роботна терапия и програма тирва 18 мешаци, а я остал длужей, 26 мешаци, як даяка файта сотруднїка. Зависносц була лєм плод, а споза того ше скрива корень и найвекши проблем то припознац дакому. Дружтво нам шаблонизоване и муши шицко буц на месце, мушиш виполнїц обчекованя других, справовац ше як други сцу и жиц як други жию, бо кед дакус одскакуєш вец ши вишмеяни, нєприлапени. Найважнєйше найсц особу хтора це нє осудзи, бо осудзованє валя шицко и нє може нїч добре поробиц

У ФОКУСУ – поручує Дарко и визначує же за ньго велька побида же ше ошлєбодзел од отровних думкох и самоосудзованя. Кед пременєл попатрунок на живот, пременєл ше и його погляд на тото як розумиц поезию. Так настала його перша писня „О, како бих волео нешто да напишем”, а после и велї други писнї, написани по руски и по сербски.

– У поезиї досц же би чловека дотхнул лєм єден стих, же би му єдно слово дацо значело и тота писня поробела свойо. Яки би бул тот чловек кед би розумел шицко цо писатель сцел повесц. Любел бим кед би моя поезия наисце дацо поробела, уплївовала на людзох, дацо пременєла. Найволїм писац о духовних стварох, о живоце, о смислу, а и о природи. Любим модернизем и тих дакус декадентних писательох, бо думам же барз сликовито описую духовну реалносц, без маскох. То шицко таке чарне, алє то правда и чловек треба же би бул свидоми. Тота поезия ме нє зопера, лєм ми помага же бим мал лєпши увид до реалносци – припознава Дарко, хтори найволї читац Єсенїна, Диса, Рембоа, Таґореа, Якшича... а його поезию мож пречитац праве у тим чишлє, у рубрики „Власни печац”.

МАК 3/2021 ///

7

МАК-ОВ КОЛАЖ Цецилия Надь Розгварка зоз Ивицом Нярадийом, младим польопривреднїком з Керестура

ЖЕЛЄНШЕ И ЗДРАВШЕ ОКОЛЇСКО ОКОЛЇСКО ЗДРАВШЕ Обезпечиц квалитетни животни штредок и єсц домашню овоц ище вше можлїве, а лєм вредним руком ше то и поспишує. Нє мож часто чуц же ше млади интересую за польопривреду и овоцарство, а ище менєй же указую идею и инициятиву за порушованьом власней роботи. Єден таки приклад находзи ше у Руским Керестуре, а праве Ивица Няради млади польопривредник хтори дава здрави початок єдней рошлїни. Ивица ше за продукованє саднїцох почал интересовац под час студийох, у хвильки кед почали глїбше учиц о тей теми и кед ше на пракси стретли зоз тоту роботу – вони поступнє виучовали крочаї у продукциї и то му постало окреме цикаве. Як гвари, украсни древка пришли драгом, прето

8

\\\ МАК 3/2021

же людзе попри продукциї овоцових древкох, поглєдовали и таки.

– Пред двома роками сом посадзел овоцнїк и перше сом у нїм каламел лїсковци, нє купел сом готову саднїцу. Теди сом до загради дома посадзел менше число древкох за каламенє – же бим видзел як ми ше удаю. Вєшенї прешлого року сцигли мойо перши випродуковани саднїци, понеже продукция тирва два, лєбо три роки. Гоч зме през основни крочаї продукциї преходзели на пракси на факултету у Новим Садзе, було вельо ствари до хторих сом нє бул сиґурни. Мушел сом вельо читац, бешедовац зоз професорами, колеґами и на концу випробовац одредзени технїки и совити. Дацо ше указало як добре, а вшелїяк же було и гришки. У овоцарстве ше зна же цо ше кеди роби у зависносци од хвилї и кед ше то виполнї и випочитує, вец

робота успишна – гвари млади польопривреднїк. Треба обезпечиц добри условия же би ше єдна саднїца удала, медзи иншим то квалитетна жем, допатранє, залїванє, и ище вельо того. На нашим поднєбю, купцом найинтересантнєйши саднїци кайси, черешнї, шлївки и грушки.

– Же би ше випродуковала квалитетна саднїца потребне, як перше, обезпечиц накармену, плодну жем. Хасновац квалитетни подлоги за каламенє и сертификовани каламки. Тиж, потребни єден добри и вивежбани чловек хтори калами же би квалитетно поробел роботу, потим потребне залївац же би саднїца моцно росла, пирскац од хоротох и чкодлївцох... Потераз сом випродуковал саднїци черешнї, вишнї, яблука, грушки, шлївки и лїсковцу. Понеже моя продукция ище нє подмируює потреби тарґовища, саднїци

приношим од долу зоз Сербиї, од пайташох хтори маю длугу традицию и надосц искуства у каламеню – гвари Ивица. Приходзи яр и красна хвиля, а Ивица нам одкрива яки роботи ше окончую на початку рока, а тиж и дава совити цо тераз потребне робиц зоз саднїцами и древками.

– Саднїци ше можу садзиц вєшенї и наяр, як и през жиму кед то условия допущую, односно кед температура нє спод нули. Лєпше садзиц вєшенї, вец ше корень лєпше злучи зоз жему. Тиж, мож и тераз садзиц древка, бо прешли мрази и жем ше пресушела. Найлєпше посадзиц до 15. марца, алє мож и познєйше, до 5. априла – цо скорей то лєпше. Посадзену саднїцу наяр треба прештригнуц дас на єден метер од жеми и накадзи почнє роснуц третирац ю зоз даяким препаратом на бази бакра. У першим року нам почню роснуц даскельо конари и вец охабиме 3–4 розпоредзени под истим углом (по можлївосци), а гевти оштригаме. У другим року, наяр, тоти конари би требали буц длугоки коло 60 цм, теди их прештригуєме за єдну трецину и охабяме остатнє „пупче” най будзе на долу же би конар роснул на вонка, а нє на нука ґу коруни. Вец ше у трецим року на каждим конару охабяю два конари – єден же би роснул на бок, а други же би предлужел конар – совитує Ивица. НЇЧ БЕЗ ПОТРИМОВКИ Положенє младих польопривреднїкох у нашей жеми нє цалком вигодне,

прето же за роботу потребне обезпечиц рижни условия. Держава часто визначує же дава субвенциї младим польопривреднїком.

– За садзенє овоцнїка, я, як млади польопривреднїк, достал вельку потримовку од держави, и то средства за материял за ограду, як и за систему за наводньованє „капка по капку”. Достал сом 70 одсто од потребней вредносци. Трафел сом прави час кед сом конкуровал, прето же после того зменшани буджет за таки конкурси, а того року су анї нє вжати на розпатранє. Держава дава одредзени субвенциї за младих, алє то часто нєдостаточне, прето же зоз ценами на ширшим тарґовищу конкурую жеми дзе ше наша и їх державна помоц нє може анї поровнац. Наприклад, у Горватскей млади польопривреднїк за „старт уп” як початни капитал достава 40 000 евра, цо ми нє можеме анї задумац. Вшелїяк же постої и други бок – у нас ище вше нє таки проблем найсц роботну сезонску моц, хтора у поровнаню зоз европскима жемами дупло туньша. Други жеми ше стретаю зоз проблемом же даґдзе роботней моци єдноставно анї нєт – толкує Няради. Ивица визначує же його план звекшац поверхносци под продукцию, а тиж и прешириц асортиман, як перше украсних рошлїнох, алє потим и овоцових файтох.

МАК-ОВ КОЛАЖ околних местох скоро та и нєт розсаднїки, гоч велька потреба за саднїцами. Людзе украшую свойо двори, алє садза и овоцово саднїци до загради – приповеда Ивица. ДРЕВКО ПРЕНАЙДЗ И НА ИНТЕРНЕТУ На дружтвеней мрежи Фейсбук, Ивица ма свой профил Sadnice voća i ukrasnog bilja Ruski Krstur, дзе мож пренайсц рижни информациї и совити за отримованє древкох. Доступносц и присутносц на интернету олєгчує комуникацию зоз потенциялнима купцами.

– У моєй роботи, интернет ми барз помага за оглашованє, а тиж на Фейсбуку маме и опцию за посиланє саднїцох прейґ швидкей пошти. На дружтвених мрежох сом кажди дзень активни по даскельо годзини, одвитуєм на коментари и поруки – толкує Няради. Ивица зоз Польопривредного факултету у Новим Садзе, зоз напряма Овоцарство и винїцарство позберал знанє хторе му нєшка барз помага у роботи. Зоз польопривреду ше лєгчейше занїмац кед знаш и розумиш теорию, предносци и нєдостатки културох.

– Барз ми помага теорийне знанє, алє и познанства зоз факултету, и ширше. Як технолоґия напредує и робота ше олєгчує – заключує Ивица.

– Вельке виволанє шицко продуковац, алє увидзиме надалєй же цо ше укаже як найлєпше. Замерковюєм же у МАК 3/2021 ///

9

ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА

Кристина Афич Руска (худобна) кухарка

ЛЄМ МИШАЙ! Кед же припадаце до катеґориї людзох хтори

1

3

преживюю док нє приду сезонски роботи по вонку, на правим сце месце! У малим фрижидерчку маце даєдну уж мегку мархву, єдну цибульку и тельо рискаши, же кед бисце усипали до штандирчка, було би по верх? Одлично! Єден дзень у вашим сеґинь студентским живоце будзе полни надїї. Ище єдна ствар досц важна. Тото єдло нє будзе таке як сце звикли дома, на валалє, з праве зарезаним курчецом и швижим, пахняцим, увареним месом. Будзеце мушиц сциснуц зуби, задумовац курчецину... док у ствари поставаце веґетариянци! Алє испитни рок випатра пошвидко будзе готови, та ше вец будзеце смачиц зоз чим сцеце.

На сликох 2 и 3 видзице поступок подробнєйше. Нє було би подло пред тим цибулю порезац на дробно, а мархву голєм на колєчка. Або ю охабце у ориґиналней форми. Хто уж як люби. Гваря: Сто люди – сто чуди. Тоти состойки попражиц, алє мерковац най нє згоря (з искуства). ЗНАЧИ – НЄ СКЛАНЯЙ ШЕ ОТАМАДЗ, ЛЄМ МИШАЙ! На слики 4, нашо состойки пущели свойо природни соки, так же пришол час дзе наступа китайски must have. Лєм висипце до гарчка тоту намирнїцу, потим додайце води, од ока, най будзе дас

2

4

два погари, и обовязно даякей присмачки. Солї, веґети, за маєтнєйших може вашилєц, кари, цеснок у праху, арома курчецини... Лєм би нє барз превершиц, бо до лєта ище зато єст.

Но, ниа и рецепт за

Смачного!

найсоциялнєйши пилав на

Тераз, кед ше жалудок шмеє, а очи плачу, лапайце ше до ученя!

швеце. На слики 1. можеце видзиц релевантни состойки. Количество и стан нєважни, важни ужиток.

10

\\\ МАК 3/2021

ФРАЗИ И ВИРАЗИ Пририхтала МАК-ова редакция

СТАРИ РЕМЕСЛА Дакеди давно було вельо ремесла, од хторих велї уж и вимарли, та зме за нїх лєм чули од старших, а можебуц анї нє. За майстрох ше источашнє школовало у школи и на пракси у майсторох, а док ше нє дошло по тот ступень, перше ше мушело буц шеґерт и калфа. Даєдни вирази за ремеселнїкох позберали зме за тото число, а помоц нам бул Словнїк руского народного язика.

Коваль, лєбо ковач – ремеселнїк хтори кує и обрабя желєзо Колєсар – ремеселнїк хтори прави кочи Кломфер – майстор хтори вирабя предмети з плеху Кудзеляр – ремеселнїк хтори точи з древа предмети до обисца (кудзелї и под.), токар Сияртов – майстор хтори вирабя предмети зоз скори, ременьох, с. сарач Тишлїр – столар Фарбар – майстор хтори фарби облєчиво Шлосер – майстор, фаховец за обробок металу, с. бравар Шнайдер – скравец, сабол Штранґар – майстор хтори прави штранґи и друґи штранґарски виробки

Фото: М. Джуджар МАК 3/2021 ///

11

ҐИМНАЗИЯ И Я Мая Зазуляк Гарди Представяме бувших школярох керестурскей Ґимназиї „Петро Кузмяк”

ДЗЕ СУ И ЦО РОБЯ Маю щесца тоти хтори одмалючка знаю цо єдного дня сцу робиц, та ше им вец анї нє чежко одлучиц до хторей штреднєй школи ше упишу. Медзитим, вироятнє заш лєм єст вецей тих хторим на штернац-петнац роки нє лєгко надумац кадзи далєй, та за нїх добри вибор може буц ґимназия. Думам же шицки знаце же маме ґимназию и на руским язику, у хторей ше вишколовали велї млади, нєшка успишни студенти, лєбо фаховци у своїх обласцох. Ми вам представяме даєдних з нїх. Иґор Орсаґ, Руски Керестур/Нови Сад: Ґимназию сом закончел 2002. року у класи професора Бесерминя. У класи нас було 17, а мал сом у оддзелєню товаришох зоз Коцура, Дюрдьова и Нового Орахова. Штредньошколски днї ми остали у красним здогадованю, патраци зоз тей перспективи можем повесц же то була єдна вельо опущенша часц мойого живота. Теди интернет бул досц примитивна ствар, у одношеню на тото як го знаме и хаснуєме нєшка, так же зме ше вельо дружели у школи и звонка нєй. През друженє зме з помоцу професора Медєша подзвигли перши школски веб сайт, у тедишнїм чаше єден медзи першима у цалей держави вообще цо ше дотика школох. Саме школованє ми дало широке знанє и оможлївело же бим ше после Ґимназиї лєгко уписал на Високу технїчну школу фахових студийох у Новим Саду, одсек за ґрафичне инжинєрство и дизайн. Такой после студийох сом почал робиц у єдней малей, алє хардкор аґенциї за визуални комуникациї як юниор дизайнер, дзе сом и випекол ремесло. Нєшка сом заняти у аґенциї штреднєй велькосци, дзе ше занїмам зоз арт дирекцию и дизайном ґрафичних продуктох повязаних найчастейше зоз друкарску индустрию. То подрозумює идейне креированє и продукцию ґрафичних ришеньох за амбалажу, адвертайзинґ (оглашованє), креированє корпоративного идентитету, брендиранє, рижни кампанї, дизайн кнїжного материялу итд... широки спектер.

• Алумнистох Школи „Петро Кузмяк”, односно єй бувших школярох, можеце провадзиц и у Фейсбук ґрупи „Petro Kuzmjak ALUMNI”

12

\\\ МАК 3/2021

ҐИМНАЗИЯ И Я

Любица Фечо, Руски Керестур/Нови Сад: Ґимназию сом закончела 2006. року. У класи нас було 18. Зоз Керестура 16 и двойо з Коцура. Памятки ми ище швижи, а цо ище важнєйше, красни. Попри напартих контролних задаткох и периодох нєпреривного ученя, любели зме з класним вариц котлїк на керестурским базену. Були зме оддзелєнє хторе нє сцекало з годзинох, помагали зме єдни другим и по тим нас шицки професоре, та и паралелни оддзелєня знали. На матурскей екскурзиї зме були у Греческей и там зме ше ище баржей зблїжели. Уписала сом ше на Високу фаховну школу за образованє воспитачох, як остатня ґенерация хтора студирала два роки. Потим сом ше уписала и закончела и треци рок на дошколованю, а тиж и штварти рок, односно, специялистични студиї у Новим Саду. Ище на трецим року студийох почала сом робиц гонорарно на Телевизиї Войводина як новинарка. Нєшка сом ту стаємно занята и робим як новинар-репортер, водитель и редактор емисийох и як спикер.

Андреа Рац, Руски Керестур: Ґимназию сом закончела 2013. року. У оддзелєню нас було 16 школярох, шицки зоз Керестура и єден школяр зоз України. На керестурску Ґимназию и штредньошколски днї ми остали найкрасши памятки. Були зме зложне оддзелєнє, а класна Слободанка Настасич нам ище баржей збогацела штредньошколски днї. Професоре нам вше були порихтани помогнуц, мали зме їх потримовку и порозуменє. Мали зме додатну наставу зоз предметох хтори нас интересовали. Тиж так, попри ученя зме сцигли ходзиц и на додатни секциї як цо то фолклор, ученє странских язикох, спорт... У штреднєй школи сом ше баржей заинтересовала за природни науки, та сом ше уписала на Технолоґийни факултет у Новим Садзе, дзе сом закончела основни и мастер студиї. Тераз робим як технолоґ у фирми Jaffa у Червинки. Моя робота подрозумює провадзенє и оптимизацию процесу продукциї кондиторских продуктох, почитованє стандардох поживовей индустриї, сотруднїцтво зоз другима секторами пре обезпечованє безпечних и усоглашених продуктох, як и розвой технолоґийних процесох за нови продукти. МАК 3/2021 ///

13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Силвия Маґоч Природни науки и дружтвени мрежи

ВИТАЙЦЕ У ФЕЙСБУК ҐРУПИ

„PETRO SCIENCE!”

Кеди oснована тота ґрупа и як сце пришли на идею отвориц ю?

Жиєме у ХХІ вику дзе скоро шицки людзе хасную интернет и дружтвени мрежи. Наша професорка биолоґиї у Школи „Петро Кузмяк”, Тереза Катона, пришла на идею як вихасновац тото шицко и направела ґрупу на Фейсбуку котра приступачна шицким. На цикави способ можеме подознавац даяки новосци о науки, бо нам то лєм єден клик котри нє однїма вельо часу. Ґрупа ше вола „Petro SCIENCE!” и през розгварку зоз професорку дознаме цо то за ґрупа и як функционує.

14

\\\ МАК 3/2021

Тереза Катона: Ґрупа на ФБ „Petro SCIENCE!” основана ище у септембру 2013. року. Идея тей ґрупи була же би ше школяром приблїжели природни науки и актуалносци у науки. Понеже сом знала же професоре природних наукох у школи робя велї интересантни ствари зоз школярами, алє то вше остало дзешка у кабинетох и учальньох, на тот способ сом сцела и промововац нашу роботу у рамикох природних наукох. Хто Вас мотивовал же бисце таке дацо отворели и яка главна улога тей Фейсбук ґрупи? Т.К: За правенє тей ґрупи ме мотивовали школяре хторим

сом теди тримала биолоґийну секцию. Вони ми помогли активовац ґрупу, кладли пости, а понеже даскелї зоз нїх були Петничаре, вше було даяки нови материяли и теми. Теди ФБ бул найпопуларнєйша дружтвена мрежа и на тот способ зме сцели дойсц до цо вецей школярох, алє и наставнїкох, родичох и других людзох. На тот способ ґрупа промовує роботу професорох, школярох, успихи у нашей школи, активносци, проєкти, а представя и єдну хронолоґийну линию на хторей мож видзиц цо шицко поробене за тоти седем–осем роки, та тиж так ма улогу и у промоциї Школи и Ґимназиї.

За кого тота ґрупа здумана? Хто ше може приключиц, або положиц дацо? Т.К: Ґрупа отворена за шицких, так же и други наставнїкове поволани же би кладли свойо роботи, а тиж так и школяре. Любела бим кед би ше вецей колеґове активовали. Тота ґрупа задумана як интерактивна, так же кед дакеди наидзеце на даяки интересантносци о науки, шлєбодно нам постуйце! J Цо ше у ґрупи обявює? Т.К: У ґрупи обявюєме роботи школярох, наставнїкох, актуални конкурси, успихи зоз змаганьох, интересантносци у науки, актуални теми у школи, у наших каждодньових животох, шицко цо вязане за природни науки...

А цо то СТЕМ клуб? Т.К: СТЕМ клуб настал зоз идеї ґрупи „Petro SCIENCE!”, односно и його циль промововац природни науки и интердисциплинарносц. У велїх державох природни науки обєдинєни у єдним интердисциплинарним приступе хтори облапя науку, технолоґию, инжинєрство и математику (STEM). Ми то препознали як актуални тренд и вєдно зоз професорками математики, физики и ґеоґрафиї направели зме тот клуб, прето же часто и нашо активносци попреплєтани, и вец их можеме промововац под заєднїцку назву. Так зме, наприклад, наступели як СТЕМ клуб у Зомборе на фестивалу науки, у нашей школи...

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Пре рижнородносц дружтвених мрежох, плануєце отвориц ище даґдзе таки профил/ ґрупу? Т.К: Остатнї роки ше приключую менєй школяре, цо розумлїве, прето же баржей хасную други дружтвени мрежи, так же ше у будучносци „Petro SCIENCE!” будзе мушиц преселїц и на даєдни други дружтвени мрежи, за початок можебуц на Инстаґрам. Рижни цикавосци вас чекаю у тей ґрупи! Кед уж тельо сурфуєме по интернету най то будзе и у напряме нашого розвою и едукованя. Придружме ше и вєдно подознавайме вельо новосци!

Цо школяре думаю о єдней такей ґрупи Корнелиа Будински: До ґрупи сом ше приключела накадзи сом видзела койдзеяки цикави обяви цо други подзелєли до нєй. Попачело ше ми, та сом и далєй сцела провадзиц тоти обяви. Найцикавши ми обяви у котрих ше спомина здрава пожива и шицки тоти збуваня зоз здраву поживу любим дзечнє пречитац. Препоручела бим шицким дзецом, школяром, людзом най ше приключа до тей ґрупи. Наисце мож дознац вшелїяки информациї котри нє мож чуц кажди дзень. Адрияна Фейди: Видзела сом же ми Фейсбук понука ґрупи до котрих ше можем приключиц и так сом ше приключела праве до тей нашей ґрупи. Найцикавша информация ми бул проєкт ,,Circle”. Препоручуєм ґрупу шицким котри сцу буц информованши. Кед уж маме можлївосц и дахто ше намага помогнуц нам, чом да нє?! Роберт Макаї: За тоту ґрупу сом дознал од професорки биолоґиї, Терези Катона. Такой сом пошол опатриц и видзел сом же наисце хасновита ґрупа, та сом ше мушел приключиц. Найинтересантнєйши обяви ми тоти кед ше отримовало дзень поживи. Любел бим кед би таки обяви було вецей. Шицких нас цикави цо єме, цо здраве, а цо нє. Препоручуєм шицким, окреме младим, котри треба най ше едукую.

МАК 3/2021 ///

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Яким Винаї Керестурци ходза бавиц гокей до Нового Саду

ЕНТУЗИЯСТИ НА ЛЯДУ Понеже уж даскельо роки, пре вше благши жими, долїни у Руским Керестуре нє змарзаю так же би ляд бул досц груби за гокеяшских ентузиястох, любителє того спорту, заш лєм, нашли способ як задоволїц жажду, та свойо тренинґи отримую у Новим Садзе. То одприлики иста екипа хтора донєдавна бавела гокей у Кули на штучним ляду, хтори бул поставени у дворе школи у Ленїновей улїци.

– Понеже вше частейше нє маме ляду на наших долїнох, нашла ше можлївосц же бизме гокей бавели нєдзелями у Новим Садзе, цо думам же барз добра ствар – гварел Йоаким Гарди и додал же то нє стандардни тренинґи на хторих ше учи, алє баржей рекреация и приятельски змаганя. Домашнї на ткв. „СПЕНС-у” им члени гокеяшского клубу „Войводина”, хтори дзечнє

16

\\\ МАК 3/2021

привитали наших гокеяшох и помагаю им як можу. Срдян Врачарич, координатор младших селекцийох гокеяшского клубу „Войводина” гварел же до сотруднїцтва пришло цалком случайно, кед зоз нїм єден з хлапцох зоз Руского Керестура контактовал прейґ телефона и питал ше чи можу присц бавиц на їх терен.

– Я ище скорей чул же ше у Керестуре бави гокей и же єст досц любительох того спорту, та зме ше дзечнє одволали и так почало нашо сотруднїцтво, хторе у ствари друженє. Повязує нас любов ґу гокею. Шицко ше одвива на аматерским уровню, алє обачлїви вельки ентузиязем при тих хлапцох хтори путую телї километри же би раз до тижня вишли на ляд у Спортско-дїловним центре Войводина. Намагаме ше помогнуц им кельо можеме, совитуєме их, а подаровали зме им и гокеяшску опрему, хтора досц драга и до хторей у Сербиї нє лєгко дойсц.

Думам же сотруднїцтво зоз керестурскима гокеяшами ма красну будучносц. Велька чкода же єст вельо младих хторим ше нє пошвецує достаточно уваги, а ровно ше апелує на укладанє до спорту и я ше наздавам же и тоти хлапци и младеж у вашей општини и околїску єдного дня достаню даяки простор зоз штучним лядом дзе би могли тренирац одмалючка, прето же гокей нєкаждодньови спорт – то найшвидши спорт на швеце. Покля ше тото нє случи, ми будземе ту за тих хлапцох, за дальше сотруднїцтво и помоц. Вше треба помогнуц кед мож, намагаме ше буц добри домашнї нашим госцом, а наздавам ше же єдного дня и ми будземе госци у Керестуре – гварел Срдян. РОЛЕРИ МЕСТО КОРЧОЛЬОХ Тей жими, Керестурцом ше удало лєм два раз бавиц гокей на домашнїм терену, на долїни. До Нового Саду буду ходзиц по

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

конєц марца, а потим на валалє пробую порушац рекреативне бавенє подобного спорту, хтори ше вола Inline гокей.

– Место корчольох, бави ше на ролерох. Нє потребни ляд, та би ми могли пробовац бавиц, наприклад, на терену у школским дворе, кед би нам дошлєбодзели. Могли бизме направиц ограду, ґоли... За початок би бавели ми, старши, а кед би сцел и дахто од младших, могли бизме их подучовац, же бизме вец на жиму могли бавиц гокей на ляду. Досц опреми нам дала „Войводина”, єст и за дзеци, алє за початок би требало мац ролери, кациґу, щитнїки – потолковал Борис Гарди яки им плани. ДАРАЗ НА ДОЛЇНИ БУЛИ ОД РАНА ДО ВЕЧАРА За корчолянє и гокей на долїнох у Руским Керестуре ше зна од давна. Нєт особи у валалє хтора у даєдней хвильки свойого живота, а

найчастейше у дзецинстве, нє вишла на ляд на долїни, на правих, або домашнїх, правених корчольох. Даєдни можебуц нє мали нїяки, алє без огляду на тото, бависка на долїни тирвали од рана до вечара. Були то иншаки часи, кед жими мали вельо шнїгу, а дньово температури и по цали мешац були у минусу. Нажаль, остатнїх рокох долїни помали щезую, а хвиля ше цалком пременєла, о чим зме и сами могли шведочиц нєдавно кед зме за седем днї пришли од –8 по +15 ступнї целзиюсово. Без огляду на обставини, кед слово о гокею, нє можлїве нє спомнуц наставнїка Славка Папа, хтори велї ґенерациї, жарґонски поведзено „виведол на ляд”. По його словох, вон „на ляду” уж 50 роки. Почал на Ризничовей долїни, там вироснул и там була фина долїна на хторей ше бавело добри гокей. Як гварел наставнїк Пап, же би ше безпечно могло висц на ляд на долїни, потребне же би голєм три днї температура през ноц

була –5, або вецей, а през дзень же би нє була векша од нули.

– Нажаль, ми тераз вецей нє маме таки жими як цо були дакеди и пре тото ми барз криво прето же хасновите и здраве за дзеци висц на ляд и активно препровадзиц дзень. Мнє мило же сом ище ту и же мам дзеку унапрямовац дзеци и младеж на тото же би цо вецей були у природи и на ляду – гварел Пап и додал же є окреме горди на тих хлапцох хтори путую и по даскельо стотки километри же би раз до тижня голєм єдну годзину могли бавиц гокей. Векшину з нїх праве вон и уведол до того спорту. Остава нам лєм наздавац ше же ше хвиля враци на старе, цо з часци завиши и од нас самих зоз тим як ше будземе одношиц ґу природи, и же долїни знова буду место на хторим нови ґенерациї першираз станю на корчолї.

МАК 3/2021 ///

17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Дияна Боднар, дипломовани инженєр транспорту Тест

КЕЛЬО ЗНАШ О ТРАНСПОРТУ 1. Вожач: а. кажда особа хтора ма вожацку дозволу б. особа хтора по драги зоз свою моцу дриля, лєбо цага превозку в. особа хтора на драги управя зоз превозку 2. Преходзенє учашнїка у транспорту коло другого учашнїка у транспорту хтори приходзи зоз процивного напряму то: а. препущованє б. обиходзенє в. стретанє г. обегованє 3. Штредня (просекова) швидкосц рушаня превозки на драги длужини 300км, хтору превозка прейдзе за 2 годзини: а. 100 км/г б. 200 км/г в. 120 км/г г. 150 км/г 4. Моторна превозка, зоз хтору управя вожач хтори ма пробну вожацку дозволу, муши буц означена зоз окремну ознаку „П”, хтора муша буц поставена на видним месце: а. лєм на заднїм боку превозки б. на преднїм и заднїм боку превозки в. на преднїм, заднїм и бочним боку превозки 5. Вожач хтори ма пробну вожацку дозволу, нє шме управяц зоз моторну превозку: а. у перидозе од 23 до 6 годзин б. у периодзе од 22 до 5 годзин в. у периодзе од 23 до 6 годзин, док нє наполнї 18 роки

18

\\\ МАК 3/2021

УПОЗНАЙ СЕБЕ 6. Транспортни знаки то (єст 3 точни одвити): а. семафори б. знаки опасносци в. знаки хтори даваю полицийни службенїки г. знаки обвисценьох ґ. ознаки на коловозу д. знаки виключних наредбох 7. Транспортни знак приказани на слики означує: а. блїзкосц крижней драги на хторей вожач муши уступиц першенство преходу превозком хтори ше рушаю по драги на хтору вон наиходзи б. место на уходзе до крижней драги на хторей вожач длужни застановиц превозку и уступиц першенство преходу превозком хтори ше рушаю по драги на хтору вон наиходзи в. драгу, лєбо часц драги на хторей превозки маю першенство преходу у одношеню на превозки хтори ше рушаю по драгох хтори ше крижаю зоз тоту драгу, односно часцу драги 8. У ситуациї приказаней на слики вожач превозки червеней фарби поступи по: а. шветлосним транспортним знаку б. правилу транспорта хторе реґулує першенство преходу в. транспортним знаку

9. Кед ше уключа длуги шветла за ошвицованє драги, на контролней табли превозки муши автоматски швициц контролна лампа: а. белавей фарби б. желєней фарби в. жовтей фарби 10. Порядни технїчни препатрунок може буц: а. тромешачни и шейсцмешачни б. рочни и пейцрочни в. рочни и шейсцмешачни 11. Особа хтора привезла превозку на порядни лєбо позарядови технїчни препатрунок контролорови технїчного препатрунку дава на препатрунок (єст 2 точни одвити): а. транспортну дозволу б. вожацку дозволу в. свою особну карточку г. особну карточку физичней особи хтора власнїк, односно хаснователь превозки Жридло: https://servisi.euprava.gov.rs/autoskole/prijava Ришеня: 1 – в; 2 – в; 3 – г; 4 – б; 5 – а; 6 – б, г, д; 7 – в; 8 – а; 9 – а; 10 – в; 11 – а, в МАК 3/2021 ///

19

АЛТ ШОУ У МАК-У Андрей Орос Интервю зоз Златком Емейдийом о ерсофту „Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци)

СПОРТСКО-ТАКТИЧНЕ БАВИСКО ЗА РОЗВАГУ Попри роботи, каждому нєобходна и даяка файта релаксациї у живоце. Златко Емейди, окрем своєй роботи у фирми хтора ше занїма зоз продукцию шматох и дизайнованя випатрунку МАК-у, ма и цикави гоби. У його случаю то подрозумює пушку и штрелянє зоз нєй, а то ше наволує ерсофт (airsoft). О ерсофту ше можеце информовац и на Златковим Ют’юб каналу под назву Мali Rus Airsoft, дзе ше находзи и интервю котри тераз маце нагоду читац. Цо то ерсофт? Чи є подобни пейнтболу (paintball-у)? Златко Емейди: Велї людзе чули за пейнтбол, ридко хто од нїх чул за ерсофт. То спортско-тактичне бависко дзе ше симулира оружийни зраженя. Розлика од пейнтболу же ше у ерсофту хасную шейсцмилиметерски кульки, хтори тварди, нє полнєни су зоз фарбу и вельо су лєгчейши од

20

\\\ МАК 3/2021

кулькох за пейнтбол. Потребна вельо менша моц пушки же би виштрелєла кульку, та самим тим нєт потреби за вельким карнистером зоз CO2 ґазом, як цо потребне при пейнтболу. Прето реплики пушкох випатраю скоро идентично як и прави пушки. Дзе єст найблїзши места за бавенє ерсофту? З.Е: Єст у Ветернику, там сом почал, а и нєшка там ходзим. З часу на час ше орґанизує у Темерину даяки стретнуца, а видзел сом же отворене ище єдно место дзешка у Новим Садзе. Бави ше и у Цеглярнї (Циґлани) на Петроварадину, гоч ше там баржей бави пейнтбол. Углавним, стретнуца єст вельо, орґанизую ше часто, лєм же за векшину стретнуцох потребна особна опрема. Цо шицко нєобходне мац же бизме мали основну опрему и кельо укладаня то вимага? З.Е: За основне бависко перше нєобходна сама реплика пушки, муниция, батерия и шицко цо

зоз тим идзе, алє и защита за цело. Нє мож войсц на анї єдно стретнуце без защити за очи. Моя препорука, то нє обовязне, алє ше препоручує, кед уж маце окуляри окреме, же бисце мали и маску за твар. То окреме значне кед ше бави „блїзки улїчни войни”, теди процивнїк вельо блїжей. Ище єдно, цо велї нє практикую, то добри чижми. Глїбоки чижми хтори тримаю скочни ставец, бо найчастейше покалїченє у ерсофту то викривени скочни ставец, а то ше случує пре бежанє, понеже терени найчастейше бреговити, лєбо лєсовити. Нє бави ше на бетону, лєбо на трозґи як тенис, так же у патикох чежко мож дацо поробиц. Цо ше дотика пенєжу, реплика пушки, даякей штреднєй класи, коло 200 евра, так же за даяки основни початок треба уложиц 300 евра. Яки єст основни файти бавискох у ерсофту? З.Е: Найосновнєйша файта то „скирмиш”, то кед пойдзеце даґдзе з товаришами за родзени дзень, лєбо на даяки

АЛТ ШОУ У МАК-У тим билдинґ, та пойдзеце бавиц тот сценарио. Вон подрозумює мали терен, зоз даякима препреченями, а найчастейше ше бави такволани „тим дед меч” (team dead match), односно мушице елиминовац процивнїцки тим. Дакус висши ступень у прекладзе мож наволац „блїзки улїчни борби” (close quarter battle). Ту дакус векши терен, вецей людзе участвую и найчастейше ше бави у даяких будинкох дзе ше симулує одредзени операциї хтори окончую специялни єдинки. За перши два ступнї униформа нє така значна, можеце бавиц у дуксу и тренерки. Шлїдуюци ступень то симулация воєней операциї (millitary simulation), дзе ше глєда од учашнїкох же би ношели одредзени фарби. Скорей бависка ше достанє сценарио, мапа и задатки хто цо ма робиц. На самим концу, єст стретнуца у хторих ше симулує даяке воєне зраженє зоз историї, найчастейше зоз Другей шветовей войни, кед ше глєда же би ше ношела идентична опрема яка ше ношела у тим зраженю, а то вельо вецей кошта. Яки основни совит за тих хтори иду першираз на ерсофт стретнуце? З.Е: Нїґда, алє нїґда, нє знїмайце окуляри зоз глави. У тим початнїки найчастейше гриша, окреме кед нє маю „мрежасти” окуляри, алє маю склєняни, заварти окуляри хтори ше молгавя, та знєю же би их очухали. То дацо цо найопаснєйше цо мож поробиц под час партиї.

Яке було твойо перше стретнуце зоз ерсофтом? З.Е: Нїґда ме нє прицаговали „звичайни” спорти. Физичне сом у штреднєй школи анї нє робел, лєм кельо сом мушел. Фодбал, кошарка, одбойка, рукомет ме нїґда нє прицагли. Бул сом даскельо раз на пейнтболу, алє ме анї то нє прицагло такой. Вецка сом видзел на Ют’юбу даяки знїмки о ерсофту, алє чежко було зорґанизовац 10–15 людзох же бизме ше зишли. Пред двома роками, єден товариш зоз штреднєй школи написал на Фейсбуку же идзе на ерсофт, та кед дахто жада може з нїм, я такой пошол и од теди сом порядни. Кеди ши ше одлучел за Ют’юб кариєру? З.Е: Накадзи сом вошол до швету ерсофту почал сом плановац знїмац о ерсофту, за початнїкох. Мнє, як початнїкови, требало скоро три роки же бим упознал людзох з ерсофту и же бим ше упознал зоз тим шветом, та сом одлучел помогнуц другим початнїком. Єст вельо „клинцох” хтори би сцели почац, а нє знаю дзе, анї як. Вец нас у априлу прешлого року позаверали, та сом мал вецей часу за знїманє. Теди сом обявел штири, пейц епизоди и вец кед ше шицко врацело до „нормали” престал сом знїмац. Любел бим знїмац акцию, под час самей битки, алє вец треба три камери, треба вецей укладаня, а ерсофт нїяк нє може буц заробок, окрем прейґ даяких спонзорох прейґ дружтвених мрежох, а то ище вше досц далєко. МАК 3/2021 ///

21

ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У Михайло Планкош

Фотомонтажа: Михайло Планкош

YouTube → Evo ništa

ПАПРИҐА Остатнїраз сом спомнул єден Ноланов филм „Початок” („Inception”), алє сом о нїм нє повед вельо. Анї нєшка ми нє вон главна тема, алє зато ма вязи зоз филмом хтори сом тераз вибрал. Нєшкайши филм инспировал Ноланов други, вельки, озбильни и компликовани филм. Думам на рисовани филм покойного аниматора Сатоши Кона: „Паприґа”. Тоти два филми нє барз подобни, алє маю праве тельо заєднїцкого же би вяза була ясна, а з другого боку же би заш лєм обидва филми остали самостойно успишни. И єден и други филм задумую швет у хторим єст апарат зоз котрим людзе можу войсц до людских снох и так направиц вшелїяки проблеми у свидомосци и подсвидомосци чловека. Нолан од того прави озбильну америцку акцийну драму у хторей вельки пенєж, озбильни трауми и людски животи у питаню. И филм одлични. Леонардо ДиКаприо одлични у нїм, алє є интелектуални и адреналински ужиток. „Паприґа” думам же на даяки способ понука вецей. Перше, после патреня филма ше можеце дакому похвалїц же сце скоро два годзини патрели паприґу. Сиґурни сом же то дакого розвешелї. Окрем того, анимация прекрасна, нє меґаломанска (бо то вона думам же чежко може буц, нє приказує прави швет, як компютерски ефекти цо робя). Кадри хтори приказую сни з нами дзеля єден ориґинални швет хтори ше могол народзиц лєм у глави Сатоши Кона, алє є зато и слика часу у хторим шицки жиєме.

22

\\\ МАК 3/2021

Окрем того, думам же музика у тим филму нєадекватна, як Зимерова за „Початок”, алє совершена, нова димензия у тим сну. Додава тому швету вецей як цо фарба додава векшини филмох. А на самим концу, понеже филм нє правени же би бул интелектуална ґимнастика и побида у швету компютерских ефектох, думам же ше филму на єден вельо ефектнєйши способ поспишує уцагнуц до шерца, место помедзи виюґи. Можебуц ше праве прето тому хто патри филм поспиши зрозумиц и звладац лекциї хтори протаґонисти звладали. Думам же тото цошка цо анимировани филми вельо лєпше можу посцигнуц як бавени. Кед до приповедки рушаме зоз тим же вшелїяк нє патриме фотоґрафиї и же мушиме задумац же тото шицко правда, вецка лєгчейше можеме прилапиц искуства дачого цо скоро та чловек, як кед патриме Леонарда ДиКаприа и пробуєме задумац як бизме ше чувствовали кед бизме були на його месце. Кед будзем я на месце Леонарда ДиКАПРИА??? Франтуєм, любим свойо место, нє хиби ми люцке. Алє хто одпатри тот рисовани, найдзе ше у ситуациї у хторей ше нашол Нолан. Тераз тото шицко можебуц випатра як кед бим бул на боку паприґи и критикуєм блокбастер, алє то ми нє циль. Обидва филми любим и думам же су одлични. Тот текст цага на тот бок, бо ми ше видзи же вельо векши шанси же би дахто одпатрел „Инсeпшн” як єден японски рисовани, хтори дзелї мено зоз желєняву.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Дарко Афич Поезия

Поета зна глєдац красоту у жими А шнїг цо пажици и лєси краши, Провадзи сили витрово-нєвидими Док у нїм огнїско горуци гаши.

O kako bih voleo nešto da napišem Dođite reči i budite potok, kroz koji ću glasnim žuborom da dišem I tecite brzo jer moram da prodišem, Da duša ne izgubi mira dotok.

Поета зна слухац як цихо приходзи Тот цо рики му лядзи на рукох А на луки вон заш лєм крашнє зиходзи Мраз до смутних задзера ше лукох.

Dolaze reči i donose mir I dugo je dugo vremena prošlo Dok su se reči ko hrastov žir Krile u nepreglednoj šumi života.

Поета кед жима зна часто буц и нука Шепта му зоз пеца жирячка горуца Старих поетох по полїчкох писня блука Циґари себе вони, або баюс круца.

Kako je samo potok bistar, I žir izgubljen napokon klija A ja sa strane gledam, svestan – Ovaj mir je samo iluzija.

Ту на полїчкох шедза порихтани Бодлер, Рембо, Єсенїн и Дис Кирвави превиваю поетово рани Бо живот найволї уметнїкох грисц.

Potok i žir moje su reči Potok presuši i hrast istrune Ni bistra voda, ni hlad me ne leči I zato čemerna duša vene.

Ono što tražim tako je blizu, A ponekad se čini tako daleko Tu je, u meni, ko bi to rekao, Ali se izgubi u magli laži.

I sam se čudim šta sam napisao I reči ove nek dođu k tebi I samo sam malo, malčice prodisao Zato te molim, vrati me k sebi.

НЄ ЗНАМЕ ЖЕ НЄ ЗНАМЕ Нєбо над нами прекрасна вистава, Гвизди лядово ту виложени Мержиц и плювац теди престава Кед видзи их чловек горди страцени Нєбо нам глаши кельо нє знаме Цо живот наисце за собу скрива До праску велького подїї познаме А цо скорей того – тайна то жива. Напевно зме мудри, нє жалуєме, ми купуєме шмерц позлацену вредносци препасци ми вреднуєме ґажиме природу розжалосцену.

У нашим знаню, напевним блуканю Принєсли зме себе сами преклятства Напредовали у войованю, за пенєж предали зме щири братства. Вселена глаши нам нашу страценосц гришносц и любов попреплєтани Кеди спознаме же нам уж досц рабом до гадвабу цо поприберани. Ниа, ту нам драга ґу нєбу! Ширцом витаю нас били капури Тайна уходу по креви и хлєбу – Месиї зоз шерца ласка лєм чури.

МАК 3/2021 ///

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Николина Горняк зоз Беркасова ше 2018. року почала занїмац зоз фотоґрафию. Того лєта ше на Волонтерским кампу у Руским Керестуре першираз стретла з людзми хтори щиро любя фотоґрафованє. Були єй инспирация же би похопела же през фотоґрафию мож указац красоту цалком звичайних и даєдних нє таких значних стварох, и же кажда фотоґрафия ма нєвиприповедану приповедку. Кед слово о вибору того цо фотоґрафує, гвари же то завиши од того як ше теди чувствує. Ужива висц до природи, лєбо на улїцу и зазначиц шицко тото цо ше находзи коло нєй. Фотоґрафованє єй лєм гоби и дума же ше красота скрива у даякей нєсовершеносци. Николини ше прешлого року нє удало уписац на факултет, алє ше наздава же ше того року витвори як припаднїк войска Републики Сербиї. Попри фотоґрафованя як главного гобия, занїма ше и зоз писаньом кратких приповедкох и писньох, як и зоз рисованьом. Збера стари фотоґрафиї у електронским формату, а єй фотоґрафиї мож провадзиц на Инстаґраму – nikolinahphotography.