MAK 3/2016

ДИХ А МЛА И З С И НАР СОП НИ ЧА ЦЕНА: 100 ДИ Л Я И ИМЕД 016 / МУЛТ 3 / МАРЕЦ 2 ЧИСЛО ОВИЧ НА ХРҐ Е Л Є : ФОТО МАК 3/2016 ____ 001 ______

ЗМИСТ

УПЕЧАТКИ

12 К. АФИЧ: ФИЛМ

13 М. БУИЛА: КНЇЖКА

У ФОКУСУ

03 М. ЗАЗУЛЯК: РОБОТНЕ ЦЕЛО ЗА МЛАДЕЖ

04 Ц. НАДЬ: ИНТЕРВЮ И. ЛОВАС

06 М. РАМАЧ: ИНТЕРВЮ А. И М. РАДИШИЧ

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

14 С. НЯРАДИ: ЛЮБОМИР ФЕЙСА ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

16 Д. БОЛДИШ: ИНТЕРНЕТ

17 Б. БУИЛА: MINECRAFT

МАК-ОВ КОЛАЖ

08 ПОВОЛАНКА РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

09 Е. ЧИЗМАР: МИЛИ МАК-У; СПЛЄТКИ И МЕРВЕНЯ ДАКЕДИ И НЄШКА

10 С. ИВАН: ПАСХА

УПОЗНАЙ СЕБЕ

18 М. ГАЙДУК: ТЕСТ КУЦИК СОВИТОХ

20 Й. НОҐАВИЦА, С. ЧАПКО, В. МИХНЯК, Є. ГОРНЯК: УЧЕНЄ НАПРАВ САМ

22 Т. БАНДИЧ: УКРАСНА ПИСАНКА

ТАК И НЇЯК ИНШАК

11 А. РИМАР: БУЦ, ЧИ БУДЗ?; ИХ, ЧИ ЇХ?

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 К. ОКАНО; И. КИШ: ПОЕЗИЯ

24 ФОТОҐРАФИЯ ЯК ГОБИ: Н. ГАЙДУК

У ФОКУСУ

У ФОКУСУ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Конкурс Роботного цела за младеж

Интервю зоз Ивану Ловас

Тест – Чи завишице од интернету?

Роботне цело за младеж Националного совиту Руснацох и того року розписало Кoнкурс за софинансованє младежских проєктох у рускей заєднїци же би потримали младих у реализованю своїх идейох у рижних обласцох.

Ивана Ловас зоз Футоґу, дипломована економистка, а тераз студентка мастер студийох Менаджменту на Економским факултету, однєдавна тренира нєзвичайну файту спорта – Pole dance, односно танєц коло циви. Шицким то звучи покус цикаво, заводлїво, даєдни на тоту активносц патра подозриво, а даєдни анї нє знаю цо то...

Случує ше вам часто же на интернету препровадзуєце вельо часу? У школи/на роботи мушице „лєм закукнуц” цо єст на Фейсу? Дзе гранїца хаснованя интернету? Ришце тест и преверце чи вашо хаснованє интернету нє преросло до зависносци.

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com/mak/ Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 3 марец 2016 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

______ 002 ____ МАК 3/2016

Помоцнїки редакторки: Цецилия Надь Сенка Иван Михаил Рамач Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди

Авторка фотоґрафиї: Єлена Хрґович Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад

На насловним боку: „Полерка” Ивана Ловас

Друкує Artprint media doo Нови Сад

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ Мая Зазуляк Конкурс Роботного цела за младеж

ОБЧЕКУЮИ НОВИЗМИСТИ Вецей информациї о Конкурсу и приявни формулар мож найсц на сайту www.rusini.rs/ru/evesti/577

РОБОТНЕ ЦЕЛО ЗА МЛАДЕЖ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ И ТОГО РОКУ РОЗПИСАЛО КOНКУРС ЗА СОФИНАНСОВАНЄ МЛАДЕЖСКИХ ПРОЄКТОХ У РУСКЕЙ ЗАЄДНЇЦИ ЖЕ БИ ПОТРИМАЛИ МЛАДИХ У РЕАЛИЗОВАНЮ СВОЇХ ИДЕЙОХ У РИЖНИХ ОБЛАСЦОХ. КОНКУРС ОТВОРЕНИ ПО 1. АПРИЛ, А ЯК У НЇМ ПИШЕ, ВОН ПРАВА СТВАР ЗА МЛАДИХ ХТОРИ МАЮ ИДЕЮ ЯК УНАПРЕДЗИЦ ДАЦО У СВОЇМ КРАЮ, ЯК РИШИЦ ДАЯКИ ПРОБЛЕМ, ВИТВОРИЦ ПОТРЕБУ ХТОРУ МА ЗАЄДНЇЦА, ЛЄБО ОБДУМАЦ ДОБРИ СПОСОБ НА ХТОРИ МЛАДИ ПРЕПРОВАДЗА ШЛЄБОДНИ ЧАС.

– ЧЕКАМЕ ЖЕ ШЕ ТОГО РОКУ ЯВИ И ДАХТО НОВИ, З ДАЯКИМА НОВИМА ЗМИСТАМИ ХТОРИ ПОТЕРАЗ НЄ БУЛО. ПРЕШЛОГО РОКУ ЗМЕ СОФИНАНСОВАЛИ МЛАДЕЖСКИ ПРОЄКТИ У ВРЕДНОСЦИ ОД 230 000 ДИНАРИ, А ТЕРАЗ ИМ БУДЗЕ НАМЕНЄНЕ 20 000 ДИНАРИ ВЕЦЕЙ – ГВАРИ ПРЕДСИДАТЕЛЬ РОБОТНОГО ЦЕЛА ЗА МЛАДЕЖ, САША САБАДОШ. РОБОТНЕ ЦЕЛО ПРЕШЛОГО РОКУ СОФИНАНСОВАЛО ВЕКШИНУ ЗБУВАНЬОХ ХТОРИ НАШО МЛАДИ ОРҐАНИЗОВАЛИ, А

ОКРЕМ МАНИФЕСТАЦИЙОХ, РОБОТНЬОХ, ЖУРКОХ, ДРУЖЕНЬОХ, ТО БУЛИ И АКТИВНОСЦИ У ОБЛАСЦИ ВОЛОНТЕРИЗМА, ЕКОЛОҐИЇ, ИНФОРМОВАНЯ, ТА И СПОРТУ И РОЗВАГИ.

– СОФИНАНСОВАЛИ ЗМЕ „ПИДЖАМА” И „ГАВАЇ ПАРТИ” У ДЮРДЬОВЕ, „ДЗЕ(НЬ) МЛАДОСЦ(И)?”, ЖУРКУ ЗА HALLOWEEN И „ЛИТЕРАТУРИЮМ” У НОВИМ САДЗЕ, „ДНЬОВКУ” И ВОЛОНТЕРСКИ КАМП У КЕРЕСТУРЕ, АЛЄ И ПОСТАВЯНЄ НОВИХ ТАБЛОХ ЗА КОШИ НА ПИЯЦУ И ПРЕДПЛАТИ НА МАК ҐИМНАЗИЯЛЦОМ У РУСКИХ ОДДЗЕЛЄНЬОХ. ТИЖ ТАК, АКЦИЮ „ДАЙ И ТИ СВОЮ РУКУ” У КОЦУРЕ, РОБОТНЮ ЗА ПРАВЕНЄ ҐИФ-АНИМАЦИЙОХ У ВЕРБАШЕ, АКЦИЮ САДЗЕНЯ ДРЕВКОХ У НОВИМ ОРАХОВЕ, ТА И ВЕЧАР СУЧАСНЕЙ РУСКЕЙ МУЗИКИ У ШИДЗЕ И ДРУЖЕНЄ У СУБОТИЦИ. ОКРЕМНИ СРЕДСТВА БУЛИ ОПРЕДЗЕЛЄНИ ЗА ЖУРКУ У КЕРЕСТУРЕ „PACT ON” И ЛИТЕРАТУРНИ ВЕЧАР МЛАДИХ У ДЮРДЬОВЕ, ДЗЕ ЗМЕ БУЛИ СООРҐАНИЗАТОРЕ – ГВАРИ САША. НА КОНКУРС ШЕ МОЖУ ПРИЯВИЦ МЛАДИ ХТОРИ МАЮ ОД 15 ДО 35 РОКИ, А У ЕКИПИ ТРЕБА ЖЕ БИ БУЛИ НАЙМЕНЄЙ ТРИ ОСОБИ. ПРОЄКТИ ТРЕБА ЖЕ БИ БУЛИ УНАПРЯМЕНИ НА РУСКУ ЗАЄДНЇЦУ И МЛАДИХ У НЄЙ, А НАЙЛЄПШЕ БИ БУЛО КЕД БИ БУЛИ ВЯЗАНИ ЗА КУЛТУРУ, РОЗВАГУ И ШЛЄБОДНИ ЧАС,

ИНФОРМОВАНЄ, ЛЄБО НЄФОРМАЛНИ ЕДУКАЦИЇ. ТИЖ ТАК, КАЖДИ ПРОЄКТ ТРЕБА ЖЕ БИ БУЛ ПРИЯВЕНИ СПРЕД ДАЄДНОГО ФОРМАЛНОГО ЗДРУЖЕНЯ, КУЛТУРНО-УМЕТНЇЦКОГО ДРУЖТВА, ЛЄБО НЄВЛАДОВЕЙ ОРҐАНИЗАЦИЇ. РОБОТНЕ ЦЕЛО ЗА МЛАДЕЖ У ТИМ РОКУ БУДЗЕ РОЗПОЛАГАЦ ЗОЗ 30 000 ДИНАРАМИ ВЕЦЕЙ Т. Є. 380 000 ДИНАРАМИ, ПОНЕЖЕ МУ ПРЕРУЦЕНА ДОТЕРАШНЯ ДОТАЦИЯ „PACT RUTHENORUM”-У. РОБОТНЕ ЦЕЛО ОДРЕДЗИ ХТОРИ МЛАДЕЖСКИ ОРҐАНИЗАЦИЇ ДОСТАНЮ СРЕДСТВА И ЗА ПОРЯДНУ ДЇЯЛНОСЦ.

OКРЕМ ТОГО ЖЕ РОБОТНЕ ЦЕЛО ЗОЗ ТИХ СРЕДСТВОХ ХТОРИ МУ РОЧНЄ НАМЕНЄНИ СОФИНАНСУЄ МЛАДЕЖСКИ ПРОЄКТИ, ХАСНУЄ ИХ И ЗА СВОЙО АКТИВНОСЦИ. ПРЕШЛОГО РОКУ ШЕ ПРЕДСТАВЯЛИ У СЛОВАЦКЕЙ, ГОРВАТСКЕЙ И НОВИМ САДЗЕ, А И ТОГО РОКУ У КЕРЕСТУРСКЕЙ ШКОЛИ ПРЕДЛУЖЕЛИ УПОЗНАВАЦ МЛАДИХ О ЇХ РОБОТИ И УЛОГИ, ЯК И УЛОГИ НАЦИОНАЛНОГО СОВИТУ РУСНАЦОХ, ТА И З ПОРУШОВАНЬОМ МЛАДИХ ЖЕ БИ ШЕ УКЛЮЧЕЛИ ДО АКТИВНОСЦОХ МЛАДИХ РУСНАЦОХ.

МАК 3/2016 ____

003 ______

У ФОКУСУ Цецилия Надь Интервю зоз „полерку” Ивану Ловас

РОБИЦ НА СЕБЕ, А У ВОЗД У Х У Ивана Ловас зоз Футоґу, дипломована економистка, а тераз студентка мастер студийох Менаджменту на Економским факултету, однєдавна тренира нєзвичайну файту спорта – Pole dance, односно танєц коло циви. Шицким то звучи покус цикаво, заводлїво, даєдни на тоту активносц патра подозриво, а даєдни анї нє знаю цо то. У розгварки зоз Ивану, дознали зме велї интересантносци и толкованя того спорту, як и єй власне упознаванє зоз танцом коло и на циви. ______ 004 ____ МАК 3/2016

Цо шицко значи Pole dance? Дзе ши чула за тоту дисциплину? Ивана Ловас: Pole dance, лєбо танєц на циви, або коло циви, то злученє акробатики, танцу и уметносци. Мож повесц же то и файта спорту, понеже док ше тренира, шицки мускули на целу активни и розвиваю ше, а злєпшує ше и сама флексибилносц цела. Перше сом на Ютюбу видзела знїмки зоз українского шоу-а, „Мам талант”, дзе участвовала Анастасия Соколова, потим сом почала и сама виглєдовац о тим и похопела сом же то у швеце досц розвите. Нєодлуга сом нашла студио Pole dance „Hedera” у Новим Садзе и активовала ше. Тераз у марцу рок и пол як тренирам. Мнє ше найбаржей попачело же нє мушим робиц одредзени вежби и вельо раз их повторйовац, а хтори, углавним, допити. У танцу коло циви, циль звладац даєдну пируету, лєбо елемент. Так ше на креативни способ вежба. У ствари, особа анї нє обраца увагу на вежбанє, єй приоритет научиц нови, зложенши елемент. Тиж, тот танєц подзвигує самодовириє.

Скора муши буц одкрита, потребне буц у цо кратшим и цо плїтшим шорцу, прето же ше зоз скору „лапа” и притримує коло циви. Даєдни елементи вимагаю одкритосц бруха, ногох, рукох. На тренинґу нас єст пейц, шейсц дзивки, хтори исто так облєчени. З тим прилапюєш себе, и других. Постанє ци нормалне патриц на себе и свойо цело у жвератку, ти робиш на себе, цошка звладуєш и чувствуєш же напредуєш. Як випатра єден твой тренинґ? ИЛ: Тренинґ тирва годзину и пол. Ходзим два раз до тижня. З початку ше лєм зогриваме, робиме вежби моци и флексибилносци. Од шицкого, ми на циви лєм дас пол годзини. Починаме од основних елементох – spin, або окруцанє коло циви и даяки лєгчейши елементи, потим преходзиме на зложенши, чежши. Поента шицкого, то преход з єдного елемента до другого, буц на циви два, три минути, а нє спущиц ше долу. Нє досц лєм „висц” зоз елемента, треба знац и „войсц” до шлїдуюцого, нового, а за тото треба барз вельо моци.

У ФОКУСУ

Єст и змаганя у тей дисциплини? ИЛ: Єст, подзелєни су на одредзени катеґориї и напрями. Єдни з нїх то спортски змаганя, ту важни елементи хтори вимагаю моц, потим еґзотик, або класик змаганя, ту ше муши мац високи запетки и робиц сензуални рухи, а тиж так єст и арт змаганя дзе важне злучиц и даяки танєц, як наприклад балет, муши ше випочитовац уметнїцки бок. То нє лєм импровизовани танєц коло циви, єст правила хтори ше муши випочитовац. Мнє особнє нє прицагую змаганя, нє чувствуєм же сом досц порихтана, прето же сом перфекциониста и док то нє будзе випатрац так як я жадам, нє будзем наступац. Тренирам рекреативно – за, и пре себе. Нє барз виводзим хореоґрафиї, а особа хтора ю виводзи, муши уживац у нєй, нє шме буц видно же роздумує о шлїдуюцим руху и о присутней публики.

Кед ше пове Pole dance, часта асоцияция на стриптиз. Яке твойо думанє о тим?

Чи єст даяки мена за елементи хтори ше виводзи и чи мож напредовац у тим танцу?

ИЛ: Цива як дисциплина постої оддавна, перша була Китайска цива, потим ше зявює у циркузу, а дзеведзешатих рокох Pole dance ше розвива як форма уметносци и фитнеса. Виводзи ше велї подобни елементи як на греди, алє на исти елемент людзе иншак патра. У Сербиї ище нє прилапени таки танєц и патри ше на ньго огранїчено, велї анї нє знаю цо о тим думац и погришно задумую нашо тренинґи. Нє випатраме анї секси, анї заводлїво, бо зме вельо раз озноєни, падаме, збелавени зме, за даєдни елементи потребне и мешац вежбац. Мало маме на себе шмати, бо ше зоз целом притримуєме за циву, а людзе о тим маю викривену перцепцию. Лєм най надпомнєм, и други спортисти маю мало шмати на себе, наприклад у плїваню, у ґимнастики, у дисциплини атлетики тиж. Кед патрим, даєдни танци – танґо, салса, вельо провокативнєйши. Вше танцую хлоп и жена, даєдни ситуациї барз сензуални и секси.

ИЛ: Кажди елемент ма свойо мено, углавним америцке, а єст их барз вельо, прето же „полерки” нєпреривно здумую нови елементи. Кажди елемент ма свойо даскельо вариянти. Даєдни з тих основних елементох ше волаю Brass monkey, Ballerina, Superman, Buda, Pole sit, тиж ше виводза и велї „шпаґи”, и рижни други. Напредує ше так же ше звладує вше чежши елементи, хтори вимагаю моц, за кажди нови, висши уровень. Яки твойо дальши плани у танцу коло циви? ИЛ: Затераз тренирам и то ми одвитує, а далєй нє знам, можебуц страцим мотивацию, або ми допиє. Тераз сом и помоцнїк тей дзивки цо мнє учела, мам початнїцку ґрупу, робиме елементи хтори мнє уж познати. Кед отримам им тренинґ, предлужим свой. Затераз ми нє одбера вельо часу и задовольна сом. А заинтересованосц вше векша и можем повесц же танєц коло циви постава вше популарнєйши.

МАК 3/2016 ____

005 ______

У ФОКУСУ Михаил Рамач Розгварка з музичарами Ану и Марком Радишичовима з Дюрдьова

М У ЗИК А НЄ МОЖЕ ДОПИЦ Ана и Марко Радишич власни шестра и брат, и обидвойо су активни у дюрдьовским КУД „Тарас Шевченко”, дзе ше першираз озбильнєйше стретли зоз руску народну музику и културу. Ана грає на флаути и водзи часц оркестра у Дружтве, Марко на гушлї и наступа як вокални солиста, а обидвойо су члени Хора „Розанов”. Бешедуюци о своїх перших музичних крочайох, Ана и Марко нє визначую окремни моменти хтори им були значни, алє, як гваря, ґу музики их найбаржей прицагли праве тоти инструменти за котри ше познєйше опредзелєли. Гоч Марко публики найпознатши як вокални солиста, вон грає и на гушлї.

– Нє можем ше здогаднуц же як сом ше заинтересовал за музику, думам же то найвироятнєйше було ище у пренаталним периодзе, понеже моя мац наисце слуха квалитетну музику. Пред тим як сом почал ходзиц до музичней школи дзешка сом видзел гушлю и ______ 006 ____ МАК 3/2016

вона ми ше спачела, гоч сом бул заинтересовани и за клавир. Пошол сом на примаци испит за обидва инструменти, алє ми у музичней школи предложели же бим вибрал гушлю и у поради з родичами сом одлучел же би то бул праве тот инструмент – гвари Марко. Ґенерално, флауту як инструмент ше нє стрета часто, а Ана надумала же сце научиц грац праве на нєй кед тот дуйни инструмент видзела на телевизиї.

– Понеже Марко уж ходзел до музичней школи, родичи ми дали можлївосц же бим вибрала даєден инструмент и же би ше и я уписала до музичней школи. Здогадуєм ше же сом на телевизиї патрела концерт, там сом обачела флауту и гварела родичом же то инструмент на хторим бим любела грац – бешедує Ана и додава же, понеже и флаута, як и велї други дуйни инструменти, вимага звладованє технїки диханя и вона у першим року перше полрочє учела лєм як треба правилно дихац, як треба дуц, а вец познєйше и тон по тон.

ДОБРИ М У ЗИЧ А РЕ, А ЛЄ И СПОРТИС ТИ Окрем же любя музику, у периодзе кед ходзели до музичней школи „Исидор Баїч” у Новим Садзе, Ана и Марко ше активно занїмали и зоз спортом. Бешедуюци о тим периодзе, складаю ше же им було досц чежко ускладзиц два школи и тренинґи.

– Кед сом бул други рок у музичней школи, односно штварта класа основней школи, почал сом тренирац атлетику и було ми барз чежко укладзиц тренинґи зоз школами. Атлетику сом тренирал до рока, а вец сом ше баржей пошвецел музичней школи – гвари Марко. Познєйше Марко тренирал кошарку, и як сам гвари, пре ню мал слабши успих у музичней школи, та мушел вецей вежбац на гушлї, бо му приоритет бул закончиц музичну школу. Кельо Маркови спорт заш лєм важни,

У ФОКУСУ найвецей гутори тото же то його будуца професия, бо є тераз абсолвент на Факултету спорта и физичного воспитаня у Новим Садзе.

– Зоз Марком сом почала тренирац кошарку, а кед сом од пиятей класи сама почала путовац до Нового Саду до музичней школи, почала сом тренирац плїванє. У штреднєй школи сом пре обовязки престала тренирац. Закончела сом Ґимназию „Лаза Костич” у Новим Садзе, общи напрям, а потим сом ше уписала на Природноматематични факултет у Новим Садзе, напрям Медицинска физика – гвари Ана. Ана и Марко позарядово закончели и нїзшу музичну школу, напрям соло шпиванє, а дюрдьовскей публики су познати як активни члени КУД „Тарас Шевченко”. Кед слово о музики, у Дружтве перше почал шпивац Марко, а нєодлуга и Ана почала и грац, и шпивац.

– Пред тим як сом почал шпивац у КУД „Тарас Шевченко”, шпивал сом у церковним Хору „Розанов”, а дириґентка Хору Татяна Барна ме нагварела же бим ше приявел участвовац на фестивалу „Червена ружа” и змагал ше за найкрасши глас. Од 2009. року сом почал шпивац у Дружтве – здогадує ше Марко и додава же му його перши наступ на „Ружи” бул єдно нове искуство и такой теди достал награду за найкрасши леґиньски глас. После того Марко порядно наступа и як интерпретатор на нашим фестивалу „Ружова

заградка”. Ана ше тиж зявює на спомнутим Фестивалу, дзе шпива провадзаци вокали, а як гвари, любела би ше опробовац и як соло шпивачка. До активносцох Дружтва ше уключела кед од Марка дознали же його шестра грає на флаути, та достала поволанку же би ше приключела ґу оркестру. Тераз є музични сотруднїк и дириґент є петнацчленовей ґрупи оркестра хтору твори возрост висших класох основней школи.

– Було интересантне приключиц ше на флаути ґу тамбуровому оркестру. На початку ми було дакус чежко прилагодзиц ше, бо у оркестру були лєм хлапци, а друге то язик. Требало ми часу звладац руски язик, односно здогаднуц ше го, бо сом єден рок ходзела до рускей оводи, а у нїзших класох основней школи сом танцовала у фолклоре у истим Дружтве – бешедує Ана и додава же ґрупа през тидзень роби зоз Михалом Лїкаром, а єй робота же би композициї достали конєчну форму, же би ше поробело на динамики, же би члени оркестра обрацали увагу на дириґованє и помали ше рихтали за змаганя.

– На фестивалох нас вше фино дочекаю и представя яґод кед бизме були даяка атракция зоз Сербиї. Єден з наступох хтори нам остал у здогадованю то наступ у Бардейове у Словацкей – гваря Ана и Марко. Гоч дзечнє виводза руску народну музику, у шлєбодним чаше слухаю и други музични жанри. Ана люби слухац странску поп музику, алє и класику, док Марко визначує же люби вецей музични жанри, а то кантри, джез и блуз. Кед слово о їх планох, Ана и Марко гваря же им приоритет закончиц факултети и робиц у своїм фаху и додаваю же и надалєй буду члени Дружтва.

П У ТОВА НЯ ИХ МОТИВУ Ю Одкеди су активни члени дюрдьовского КУД „Тарас Шевченко”, окрем шпиваня любя путованя и друженє у Дружтве. Як гваря, путованя и наступи на фестивалох у иножемстве им ше пача и мотивую их же би вежбали и напредовали.

ФОТО: ДУШАН КОСТИЧ МАК 3/2016 ____

007 ______

МАК-ОВ КОЛАЖ

ПОВОЛ А НК А ЗА У Ч АС ТВОВА НЄ Н А ТРЕЦЕЙ Н А У КОВЕЙ КОНФЕРЕНЦИЇ МЛ А ДИ Х Н А У КОВЦОХ И ФА ХОВЦОХ

______ 008 ____ МАК 3/2016

Виглєдовацки круг поволує младих же би участвовали на Трецей науковей конференциї младих науковцох и фаховцох, хтора будзе отримана 21. мая у Новим Садзе. На Конференциї можу участвовац шицки студенти основних, мастер, специялистичних и докторских студийох з обласци дружтвених наукох (язик, литература, история, социолоґия, етнолоґия, антрополоґия, ґеоґрафия, психолоґия, педаґоґия, методика настави, филозофия, економия, право, журналистика, политиколоґия, културолоґия и др.), хтори нє маю вецей як 35 роки. Приявиц ше мож по 15. април, а теми роботох би ше требали одношиц на прешлосц и терашньосц Руснацох у Сербиї, Европи и у швеце, други теми вязани за тематику рускей заєднїци, як и Руснацох у контексту интеркултуралних студийох. Минимални обсяг статї 12 000 знаки у Word-у (Tools-Word CountCharacters with spaces), a максимални обсяг 30 000 знаки. За прияву и други информациї вязани за Конференцию можеце ше явиц на e-mail адресу research.circle.voj@gmail.com, Сашови Сабадошови (e-mail: sabadossasa@ymail.com телефон: 061/1846-646), лєбо Ани Римар (e-mail: ana.rimar@yahoo.com).

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС Емилия Чизмар

М И Л И М А К -У кой з дзивку та е ш ц и р и м По ам 9. чи най чек , а р а у р б е 15. ф марец? Шпоровни Сцела би перше м почац диєту поєм ш . Най ицко з чи як? обисца , Од понд зелку

#

# С ПЛ Є Т К М Е Р В Е Н ЯИ И

• Занєшеце ше з бешеду у кафичу у фазону Секс и ґрад, супер вам • Супер тей божей годзини цо кус далєй шедзи сам и шицко вислухує

• Супер шицким хтори чули сочнє дїєслово руралного типу у секунди кед музика уцихла медзи двома писнями • Людзе з дзецми преврацаю з очми • Пол дзешатей, идзеце дому #валал #нєдзеля #послеслужби #уґаздинї #лємцонє

Кед думаш же маш проблеми, преруц на TLC. #мойсупруглюбихлопохалєєнєґей#напр Подумай на гоч цо. Е, о тим дзешка єст форум на хторим ше тото детально анализує. #жени #компликовацбочомнє Нє вредзи оганяц за леґиньом хтори нє почитує драги кармин з хторим му пишеш по авту. #лєгкозшрафциґером Боже, дзекуєм ци же у цукрарнї нє маю дозволу за служенє алкоголу. #даєдниснимушаумрец

МАК 3/2016 ____

009 ______

ДАКЕДИ И НЄШКА Сенка Иван Пасха

Н ХРИСТ АЙВЕКШ ИЯНС Е К ШВЕТ Е О Кед повеме Пасха, перше цо нам придзе на розум (думам на младши ґенерациї) то вироятно шунка, колбаса, хрин, сирец, вайца и шицко зоз чим ше госциме на тот дзень. Тото цо, можебуц, нє знаме то же од кеди тото швето иснує и цо вообще значи тот колач – паска хтори швециме, як и писанки хтори дзечнє фарбиме каждого року. Того року досц велька розлика у датумох медзи Вельку ноцу по старим и новим календаре, бо є по новим уж 27. марца, а по старим 1. мая. Як гвари проф. др Янко Рамач, Пасха, односно Песах, слово од котрого настало, то чисте єврейске слово и у сущносци то єврейске швето на чесц сцеканя зоз Єгипту тих хтори були у рабстве.

– По вереню, Бог потолковал Мойсейови як маю виходзиц зоз Єгипту и же пред тим кажде од нїх ма зарезац баранче як жертву. Так почало и познєйше вони го тримали як свойо швето Песах, ярнє швето, кед цале обисце мало буц дома и госциц ше зоз баранчецом. Точно ше знало на яки способ ше ма порихтац тото баранче и мушело ше го поєсц цале. Тот символ ______ 010 ____ МАК 3/2016

жертви при нас заменєни зоз Исусом Христом, а маме и обрядни колач, паску, котри тиж символ обрядней жертви, а у народних вереньох вше представя символ богатства и плодносци – толкує Рамач и додава же и о писанкох, офарбених вайцох, исновали велї вереня.

– Верело ше же писанка ма окремну моц у защити обисца од нєчистих силох. Аж и нєшка маме обичай, вироятно зачувани з прешлосци, же єдно червене вайцо охабяме на чуванє. Фарбеню и украшованю писанкох дакеди ше придавало барз вельке значенє. Фарби ше правело и точно ше знало яки материяли ше шме хасновац. Наприклад, аж и вода зоз котру ше фарбу правело нє шмела буц гоч яка, мушела буц чиста вода, як цо то шнїговка, або вода хтору людзе набрали вчас рано до виходу слунка, прето же и ю тримали як чисту воду хтора ма окремну моц. Скорей писанки фарбели монахи, або чисти, нєодати жени – гвари вон. За Пасху вязане и облїванє. То, у ствари, єдна файта обряду, хтора зачувана по нєшка. Як гвари Рамач, тото, дакеди старе паганске полїванє, мало значенє ярнього чисценя. На початку яри кед ше окончовало

и други ритуали же би ше пошвидшало процеси у природи, з тим полїваньом ше доволовало диждж. Нам лєм остало тото полїванє, лєбо як го ми воламе облїванє, як єдна форма забави. По здогадованю Павлини Арвайовей, облїваче приходзели на кочох, або на бициґлох, и обовязно их дахто провадзел на гармоники.

– Було таких цо крашнє облївали, а було и таких цо облївали зоз каблом, та зме сцекали. Пред облїваньом зме рихтали з креп папера ружички и з нїма зме хлапцом, хтори пришли по облїваню, квицели кочи и бициґли. Писанки за нїх вше були порихтани на столє, рижни колачи, або торта хтора була лєм за нїх упечена, а на столє стала и шкатулка циґарох же би ше погосцели тоти цо сцели запалїц. Медзитим, кед други дзень пришол на нас шор же бизме им врацели облїванє, вони ше порозбеговали и ридко хторого зме могли найсц дома – здогадує ше Арвайова.

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Б У Ц , ЧИ Б УД З ? ? ? Завиши од того же цо сцеме повесц. Напр. Чежко буц порихтани за кажди испит. У тим виреченю лєм констатуєме же ше чежко порихтац за кажди испит, алє нє думаме нї на кого конкретно. Тиж так, у виреченю Нє треба буц упрекосни, нє думаме нї на кого конкретно.

Ана Римар, мастер професор руского язика и литератури

Кед дакому сцеме повесц яки би (нє)требал буц, напишеме так: Будз добре порихтани за кажди испит! Нє будз упрекосни! Кед, поведзме, сцеце своїм пайташом повесц яки би требали буц, а кед ше тото одноши и на вас, повеце: Будзме зложни! Кед ше тото нє одноши и на вас, повеце: Будзце зложни! Нїяк нє добре повесц, односно написац буце зложни!

И Х , ЧИ Ї Х? ? ? Як и у прешлих прикладох, и у тим гришку найчастейше мож обачиц кед слово написане, бо ю нє так обачиц у бешеди. Тиж так, и у тим прикладу завиши же цо сцеме повесц. Напр. Видзиме их. То значи же видзиме напр. Олю и Сенку, а у виреченю Чувам їх дзеци ясне же чуваме дачийо дзеци. Кед сцеме повесц же дакого видзиме∕любиме∕чуваме, ми у ствари одвитуєме на питанє кого? У тим случаю повеме их, а їх хаснуєме кед одвитуєме на питанє чийо? Тоти правила можебуц (нє можебудз) звуча компликовано, алє можу буц (нє будз) барз лєгки, кед ше кус роздума :)

МАК 3/2016 ____

011 ______

УПЕЧАТКИ

...И Б УДЗЕМ ЦЕ ЛЮБИЦ ЗАНАВШЕ

Кристина Афич Филм „P.S. I love you”

ФИЛМ „P.S. I LOVE YOU” НА ВЕЛЇХ ОХАБЕЛ УПЕЧАТОК. МУШИМ ПРИПОЗНАЦ, И НА МНЄ. ВОН НЄ ВИВОЛУЄ ЛЄМ СЛИЗИ, АЛЄ И ВЕЛЬО ШМИХУ. ТОМУ У ВЕЛЇХ СЦЕНОХ ДОПРИНОШИ И МУЗИКА. ПОРУЧЕНЄ ТОГО ФИЛМА ТО ЖЕ ТРЕБА ЖЕ БИЗМЕ ЛЮБЕЛИ И ПОЧИТОВАЛИ СВОЇХ НАЙБЛЇЗШИХ, ПРЕТО ЖЕ НЄ ЗНАМЕ ЦО НАМ МОЖЕ ПРИНЄСЦ НОВЕ РАНО.

Тиж так, у филму приказана моц приятельства и фамелиї. Нашо наймилши треба же би знали як их любиме. Препоручуєм тот драматично-романтични филм тим цо ше любя опущиц, нашмеяц, алє и заплакац. Зняти є 2007. року, а у главних улогох Хилари Свонк (Hilary Swank) и Джерард Батлер (Gerard Butler). Холи (Хилари Свонк) прекрасна, мудра, твардоглава жена, одата за чловека свойого живота – музикалного и франтовлївого Ґерия (Джерард Батлер). Гоч ше часто вадзели, заш лєм, нє могли задумац живот єдно без другого. Медзитим, Ґери пре хороту траци живот, а Холи помали „бляднє”. Чувствує ше барз осамено, а особа хтора єй потребна, вецей нє ту. Ніхто ю нє познал так як ______ 012 ____ МАК 3/2016

тото и же би на таки способ спознала себе. Перше писмо сцигує на єй 30. родзени дзень. Зоз торту єй сцигнул и диктафон, а Ґери ю на знїмку упознал зоз тим. Писма єй сцигую мешацами, а кажде ю водзи до даякей авантури. Шицки подписане зоз „P.S. I love you”. Нательо чувствовала Ґерийово присуство, же вше чекала писмо од свойого покойного мужа. У глави вше чула його приповеданє и пред очми єй вше бул лєм вон. У медзичаше, през рижни авантури упознала нови особи. Ґери. Нє може ше звикнуц на живот без нього. Пред тим як пошол, добре штудирал напредок. Написал писма, хтори єй помогню же би лєгчейше прешла през шицко

Холи и Ґери ше барз любели, алє им живот нє допущел же би свою любов предлужели. После шицкого, сцигло єй и його остатнє писмо, а цо було у нїм написане, опатьце сами.

УПЕЧАТКИ Мариєта Буила Кнїжка

ЛЮДЗЕ, ЧИЙ ТО ЖИВОТ ? Думаце же жиєце у традицийней фамелиї? Дави вас стародавне похопйованє ваших родичох? Пречитайце дїло „Людзе, чий то живот?” („Ljudi, čiji je ovo život?”) и увидзице же сце нє єдини на швеце котри ше так чувствую. Нє єдини сце чийо родичи нє прилапюю дацо цо иншаке. Тото дїло вам да на знанє же ше то случує и у вельких мултикултуралних варошох як цо то Лондон, а нє лєм у малих стредкох. Наша юнакиня Нив нам виприповеда як ше треба вибориц зоз предрозсудками и цо шицко нєобходне же бизме були щешлїви. Нив народзена у традицийней ирскей фамелиї котра вельо роки жиє у Лондону, алє нє забува свойо коренї и строго почитує ирску традицию. Народзена у такей фамелиї, як дзецко нє любела нїч цо ма вязи зоз тоту културу, прето же каждодньове толкованє о истей зна буц барз обтерхуюце за єдно дзецко. Роками ше борела процив того, борела ше за свойо место и индивидуалносц же би ше уклопела ґу своїм парняком,

Aнґлийцом. Медзитим, анї вельки труд нє давал резултати. На концу Нив ше уписує на коледж у Даблину, цо родичи дзечнє потримую наздаваюци ше же там упозна Ирца зоз котрим заснує фамелию. Як роки преходзели, Даблин поставал место у котрим ше Нив приємно чувствовала, а Ирска єй поставала вше милша. У медзичаше ше заняла як новинарка, чия колумна одушевела и єй будуцого супруга котрого упознала єдного цалком обичного дня у кафитериї. На перши погляд знали же су єдно за друге и пошвидко ше упущели до вязи за котру ше мушели бориц. Пєр бул шицко цо Нив жадала найсц у єдней особи, лєм нє бул Ирец, католїк и нє мал билу скору. Гоч то Нив нє завадзало, єй родичом то бул наисце вельки шок. Одразу дознали же им ше дзивка одава за чловека котри нє Ирец, котри ниґер, вельо старши од нєй и ещи ю жада одвесц жиц до Канади. Нивова вистка о одаванки на початку нє була прилапена добре, алє з часом прилапели Пєра прето же похопели же шицки розлики нє

таки сущни як їх любов. Битка була наисце чежка, алє їх любов и витирвалосц на концу победзели. Тото дїло приповеда о каждодньовим живоце у традицийним стредку, о способу на котри ше почитує свойо коренї, алє и о уплїву истого на нови ґенерациї. На реалистични способ приказане ґенерацийне розстоянє пре котре наставаю велї нєпорозуменя, алє на концу романа любов и витирвалосц победзую шицко. Найвекши упечаток на мнє охабела свидомосц же романтична любов нє достаточна за подполне щесце и же потримовка фамелиї наисце значна кед ше приноши важни животни одлуки. Тот роман дзечнє препоручуєм за читанє прето же є сучасни, бешедує о реалистичних збуваньох и кажде ше може пренайсц у даєдних часцох.

МАК 3/2016 ____

013 ______

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Себастиян Няради Любомир Фейса

Длуго Руснаци чекали нового фодбалера хтори будзе представяц нашу малу заєднїцу. После Йоакима Виславския, нїхто нє „експлодирал” длугши период на фодбалскей сцени од Руснацох, а потим ше зявює нове мено – Любомир Фейса. ______ 014 ____ МАК 3/2016

ОД ОД ГАЙДУКА ГАЙДУКА ПО ПО БЕНФИКУ БЕНФИКУ

Коцурец, народзени 14. авґуста 1988. року. Професийну кариєру започал у „Гайдуку” зоз Кули. Позиция – заднї вязни. Пре добре бавенє на змаганьох, за ньго ше почали интересовац европски клуби, „Мец” зоз Французкей, и берлинска „Херта”, за хтору теди наступал наш интернационалєц Марко Пантелич. Пре вельку цену, клуби дзвигли руки од того трансферу, а за Фейсу ше „заквачел” „Партизан” з Беоґраду.

Року 2007. Фейса почина бавиц за младу репрезентацию Сербиї, зоз чим му рошнє цена, и досцигує суму од 1 200 000 евра. Длуго тирвали прегварки двох клубох, и закончели ше успишно 1. юлия 2008. року, кед Фейса прешол до престолнїци Сербиї, и облєкол чарно-били дрес. Навияче го нє барз любели пре суму за хтору пришол, та аж и здумали писню хтора глаши:,,Фејса, Фејса врати милион и двеста.” За ФК „Партизан” одбавел 49 лиґашски змаганя и дал два ґоли. Яту „орлох” придружує ше 24. новембра 2007. року у квалификацийох за Европске

першенство у змаганю зоз репрезентацию Казахстану. Треба наглашиц же 2008. року путує з репрезентацию Сербиї на Олимпийски бависка у Пекинґу. Зоз „Партизаном” освоєл три першенства Сербиї, два купи. Зоз найлєпшима бавячами ,,Єлен супер лиґи” одходзи до Япону дзе ше бавело приятельске змаганє. Сербия победзела Япон, алє Любомир з того змаганя вишол покалїчени. Кед ше му шицки косци врацели на место, бави ище даскельо змаганя за „Партизан”, а потим ше селї до Греческей. Чарно-били дрес меня за червено-били, и придружує ше екипи з Атини за 3 милиони евра. За „Олимпиякос” одбавел 20 змаганя у националней лиґи, а на єдним з перших приятельских змаганьох, кед сцигол до клубу, дал и ґол познатому италиянскому клубу зоз престолнїци моди – „Интеру”. Зоз „Олимпиякосом” освоєл два прешенства Греческей, и два купи. Року 2013. у авґусту подписує контракт з „Бенфику”. На рахунок клуба з Атини лєга сума од

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Фейса ище зоз собу цага покалїченє. После пораженя його екипи процив ФК „Порта” прешлого мешаца навияче лисабонского клуба прекрили интернет зоз рижнима коментарами вязани за Любу... Ниа даскельо найинтересантнєйши: ,,Фейса нам досц хибел. Вон покрива тоту часц терену, а у тей роботи є найлєпши у Портуґалу.”

4,5 милиони евра. Любомир Фейса ше придружує сербскей колониї хтора теди бавела за лисабонси клуб. Зоз клубом дзвига шейсц погари, од того два першенства Портуґалу, єден национални куп, два лиґа купи, и єден Суперкуп Портуґала. Треба визначиц же зоз „Бенфику” доґурал и до финала Лиґи Европи у хторим, нажаль, нє участвовал пре покалїченє, алє зато є оквецени зоз стриберну медалю того велького и познатого змаганя. Фейса ище вше ноши обидва орлово герби, док за „Бенфику” кус менєй бави, понеже го пре стаємни покалїченя заменєли даскельо бавяче. Кед му дохторе прешлого року дали желєне шветло, тренер Жезус го уруцує у 62. минути змаганя процив „Академики”, а вон му враца зоз прекрасним ґолом. Теди було видно радосц цалей екипи, хтора, випатра, барз люби и потримує Любомира. На стадиону ,,Ла Луж” чуло ше помишане кляпканє и повторйованє презвиска нашого фодбалера з боку навиячох, хторим Фейса з руками послал шерцо на трибини.

,,Фейса лєпши од Самариса тей сезони, нє забудзце 10 милиони за кельо є купени.” (дума ше на Самариса) ,,Покалїченя Фейси и Лисандра нам спадли у погришни час.” ,,Фейса на штредку терена роби вельо вецей од Самариса, лєпше трима штредок терена.” ,,Бенфика нє победзела прето же нє бавел Фейса. Роздумуйце о тим, як о добрей вигварки.” Випатра же у Портуґалу и Сербиї, людзе маю розлични думаня, док го ту нє любя, там го обожаваю, а ми му жичиме же би цо скорей „станул на свойо ноги” и предлужел дириґовац у самим шерцу своєй екипи и освоєл портуґалску лиґу и куп.

ФОТО:

SICNOTICIAS.SAPO.PT/DESPORTO/2014-05-28-FEJSA-OPERADO-VOLTA-AOS-RELVADOS-EM-OUTUBRO R-GUZZO.TUMBLR.COM/POST/137170223907/EMOTIONSOFFOOTBALL-LJUBOMIR-FEJSA-3-GRANDE THEHIMALAYANTIMES.COM/SPORTS/LISBON-LIONS-ATLETICO-TOP-GROUP-C-AFTER-WIN-OVER-BENFICA

МАК 3/2016 ____

015 ______

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Далибор Болдиш Интернет нас затупює?

ДОБРИ СЛ У ГА , ЗЛИ ПАН Кед же у тей хвильки у рукох тримаце часопис МАК, можеме предпоставиц же спадаце до меншинского шора перспективних интелектуалцох хтори жию у чаше напредней технолоґиї, швидкого интернета и громади технолоґийних предметох. Вироятно нїкому, анї у єдним случаю, нє спадло на розум же би тот сучасни живот заменєл зоз животом чловека з першей половки 20. вику... Праве ше питам чом... Видзи ше ми же зме нєшка бомбардовани зоз информациями, нащесце, або нажаль, баржей як гоч кеди. Нашо одрастанє у прешлих 20 рокох зводзело ше углавним на филми, стрипи, интернет, чарногорске приморє и бависка на рахункарох цо помали приведло до гаотичного инфилтрованя технолоґиї до малих мозґох и уж чежко задумац дзень без громади информацийох хтори приходза зоз шицких бокох. Нєшка тота технолоґия меня наш попатрунок на швет и шицко ше, ______ 016 ____ МАК 3/2016

менєй або вецей, базує на мудрих телефонох, рахункарох, Фейсбуку и Виберу. Постали зме зависни од информацийох всеприсутней технолоґиї... Апокалиптично патрено, цо кед би пришли нагеркани мали желєни, хтори би онєспособели DNS сервери, витаргали прейґокеански интернет шнури и звалєли backup сателити? Цошка ше ми видзи же би мозґи милиони сучасних хасновательох интернета одгуковали як празни гарчки. Феномен затупйованя, гоч є науково нє доказани, вшелїяк зохабя места за забриґованосц. Маме случай просекового чловека хтори донєдавна мушел паметац на дзешатки числа фиксних телефонох, або чловека хтори любел пах швижей купеней кнїжки. Або, поведзме, случай библиотекох, хтори празни аж и у найурбанших штредкох, а то шицко прето же нєшка маме интернет, дзе ше преруцело шицке знанє и хтори у каждей хвильки у наших кишенкох и оможлївює нам релативну безбрижносц каждодньового живота... Цо кед нам утаргню

можлївосц знїманя з Торента и mp3 файлох зоз Ютюба, а наквача нам сайбер темпларох на карк? Цо кед престаню емитовац серию „Game of Thrones”? Цо кед приду зли часи кед ше ознова буду викоповац давно загребани студнї и куповац масц у кантички? А цо будземе робиц кед нам однєю интернет? Чи теди будземе доживйовац музику на тему страценей шлєбоди место музики о нєщешлївей любови и прави науково-фантастични филми?

Hah, this world sucks. Интернет и сучасни технолоґиї глїбоко присутни у наших животох, а поступне калїченє социялней, психолоґийней и културней идеї уж почало. Интернет нам вельо понукнул, ми нєсвидомо хвастаме шицко цо нам вон дава, а занєдзбали зме и забули тото цо зме уж мали, и ту гришка... Щиро ше наздавам же раз дожиєм хвильку кед будзем видзиц потраценого geek типа як понука на черанку свой любени Play Station 4 зоз 30 BluRay дисками за розобране и обарене праше, та же би ше и я раз нашмеял як чловек.

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Борис Буила Minecraft – виртуални леґо коцочки

БАВИСКО ХТОРЕ МОЖ ХАСНОВАЦ И У НАСТАВИ

ПОЗНАТЕ ЖЕ У ДЗЕЦИНСТВЕ УЖ ПОЧИНАМЕ УЧИЦ, ВШЕЛЇЯК ПРЕЗ БАВИСКО, АЛЄ ТО ВАЖНИ ПОЧАТКИ ХТОРИ МОЖУ УПЛЇВОВАЦ НА ДАЛЬШУ ЕДУКАЦИЮ. И ДОК ДАКЕДИ ДЗЕЦИ СВОЙО КРЕАЦИЇ МОГЛИ ВИРАЖИЦ ЗОЗ, НАПРИКЛАД, ЛЕҐО КОЦКАМИ И ПРАВИЦ РИЖНИ СТВАРИ, ХИЖИ, ЗАМКИ И ШИЦКО ЦО ЗАДУМАЛИ, НЄШКА ТО МОЖЛЇВЕ И У ВИРТУАЛНИМ ОКРУЖЕНЮ.

Вельо часу ше препровадзує за компютером бавяци рижни видео бависка. На щесце, то може буц и хасновите, як цо похопели професоре хтори уведли то до своєй настави. Прави приклад то видео бависко Minecraft.

Minesraft то таке бависко, у хторим ше у 3D окруженю прави предмети, фиґури, будинки, таке дацо яґод виртуaлни леґо. Найважнєйша характеристика того бависка тота же ше у нїм прави, а нє знїщує и же бавяч нї на яки способ нє огранїчени и сам себе одредзує циль, задатки и способ на хтори сце бавиц тото бависко. Цали Minecraft швет направени зоз коцочкох хтори бавяч може вихасновац за свойо креациї, цо значи же себе зоз тих коцочкох може направиц хижу, замок, або зоз вельку сцерпезлївосцу и реплику цалого городу. Коцочки средство зоз хторима ше прави, алє вони нє шицки єднаки. Исную розлични файти, хтори визуално приказую даєдни материяли, як цо то древо, камень, вода, глїна, та так и даєдни метали. Медзитим, постоя и даєдни предмети хтори бавяч муши сам направиц

зоз материялох хтори назберал. У тим бависку можлївосцом нєт конца.

Пре способносц Minecraft-a же би ше прилагодзел ґу велїм ситуацийом, єдно є з найлєпших видео бавискох за интересантнєйши вид едукациї. Наприклад, Minecraft дава школяром шлєбоду же би творели и указали свою мрию як найлєпше знаю, же би були таки креативни яки би, можебуц, нє могли буц у стварним швеце. Ришованє проблемох у задатих ситуацийох инспирує школярох же би критично роздумовали. Кед ше вєдно до бависка уключа вецей бавяче, можу ше опрец на помоц ґрупи цо поспишує роботу у тиму и дава можлївосц же би даєдни школяре хтори нє пайташе у реалним швеце постали allies у Minecraft-у.

Професоре на годзинох литератури задавали школяром задаток же би на основи того цо остатнє читали, направели у Minecraft-у сцену, або окруженє у хторим ше тото дїло одвивало. Так исто у математики, зоз тим видео бависком, мож учиц о пропорцийох, ґеометрийних целох и димензийох, док ше професором

историї дава можлївосц же би направели одредзени историйни будинки и на тот способ школярох „прешейтали” през тот будинок и период у историї, цо вельо интересантнєйше од самого викладаня теориї.

Попри тим же є интересантне видео бависко, Minecraft ше указал добре и у учальньох, допущуюци професором и наставнїком же би прилагодзели лекциї и наведли школярох же би були уключени до настави на нови и иншаки способ. Гоч едукативни видео бависка нє новитет у швеце, Minecraft ма єдинствени предносци хтори би могли пременїц школованє и направиц го же би було интересантнєйше.

МАК 3/2016 ____

017 ______

УПОЗНАЙ СЕБЕ Марина Гайдук, дипломовани педаґоґ Тест

ЧИ ЗАВИШИЦЕ ОД ИНТЕРНЕ Т У ? С л у ч ує ше вам час то же на ин тер нет у пр епр ова д з уєце вель о час у ? У школи /на р о бот и м у шице „ лєм зак у к н у ц” цо єс т на Фейс у ? Д зе гранїца хаснованя ин тер нет у ? Кед одвитуєце на шлїдуюци питаня, можеце превериц чи вашо хаснованє интернету нє преросло до зависносци. (Тест ше нє одноши на особи котрим интернет состойна часц роботи, професиї)

1. Кельо часу дньово препровадзуєш на интернету? а) До 2 годзини б) Коло 3–4 годзини в) Шицок шлєбодни час 2. Зоз ким найволїш подзелїц свойо бриґи, тайни, або побешедовац? а) Зоз своїма товаришами face to face б) Зоз своїма товаришами онлайн в) Виртуалнима товаришами хторих нє познам 3. Як часто занєдзбуєш свойо обовязки пре интернет? а) Нїґда б) Случує ше дакеди в) Случує ше часто 4. Яки би ци бул живот без интернету? а) Нє пременєло би ше вельо б) Думам же бим ше з часом звикнул/кла в) Нє можем задумац, було би ми барз чежко ______ 018 ____ МАК 3/2016

УПОЗНАЙ СЕБЕ 5. Чи ци ше часто случує же нє лєгнєш на час пре интернет? а) Вше лєгам на час б) Ридко ше ми случує в) Скоро кажду ноц 6. Цо робиш кед це (док ши на интернету) други опомню же вельо часу дньово препровадзуєш онлайн? а) Дисконектуєм ше и роздумам о тим б) Одвитуєм „ище лєм дакус” в) Нє слухам думаня других 7. Як ше справуєш кед длугши час нє можеш хасновац интернет? а) То за мнє нїяки нє проблем б) Интернет ми у думкох в) Нервозни/на сом, проблем ми 8. Як найчастейше препровадзуєш свой час на интернету? a) Патрим документарно-образовни знїмки, читам кнїжки, учим язики б) Виглєдуєм цо ме интересує, читам вистки, на дружтвених мрежох сом в) На дружтвених мрежох сом, бавим онлайн бависка, четуєм Бодованє: Одвити под: а) 1 бод б) 2 боди в) 3 боди

Рез ултати: 8-13 боди Винчуєме. Гоч жиєш у 21. вику, ти просекови хаснователь интернета. Маш самоконтролу над собу, над модерну технолоґию, и ище вше ци милше пречитац даяку добру кнїжку, подружиц ше, або гоч лєм шейтац по швижим воздуху, як буц роб интернета и шицкого цо вон понука.

14-19 боди За це мож повесц же ши просекови хаснователь интернета, медзитим, часто ци ше случи же одкладаш ученє, роботу, бо ци важнєйше опатриц цо єст нове на Фейсу (гоч ши опатрал/а пред 15 минутами) або „лєм ище раз” одбавиц даяке бависко. Гоч ши того можебуц нєсвидоми/ма, интернет дїйствує на твой комплетни живот и можебуц биш требал/а огранїчиц його хаснованє на даяки „розумнєйши час”.

20-24 боди Живот нє like. Кед же ци потераз нїхто нє гварел, знай же ши на гранїци (або ши ю уж и прешол/ла) цо ше дотика твойого животного часу котри кажди дзень трациш блукаюци по интернету. Тебе интернет заменєл твой реални живот и на нїм глєдаш ришенє за свойо проблеми и социялни контакти, котри ши праве найвироятнєйше и страцел/а пре прейґмирне хаснованє истого. Требало би же биш похопел/а опасносц и роздумаш о пошлїдкох котри интернет охабя у твоїм живоце.

МАК 3/2016 ____

019 ______

КУЦИК СОВИТОХ

Йована Ноґавица, Саня Чапко, Валентина Михняк, Єлена Горняк Хто ше як учи

КОМУ ЯК ОДВИТУЄ ВЕКШИНИ ШКОЛЯРОМ, А И СТУДЕНТОМ, УЧЕНЄ ПРОБЛЕМ, НАПАРТОСЦ, „СМАРАНЄ” И ЦО НАЙГОРШЕ, ДЛУГО ТИРВА. ШКОЛА И ФАКУЛТЕТИ ВЕЛЇМ ДОПИТИ И ПОВЯЗУЮ ИХ ЗОЗ УЧЕНЬОМ, МЕДЗИТИМ, ХТО БИ НЄ ЛЮБЕЛ УЧИЦ ШВИДКО И ЕФЕКТИВНО, ЖЕ БИ ПОЗНЄЙШЕ МАЛ ЧАСУ ЗА ДРУГИ СТВАРИ? АЛЄ, НАЖАЛЬ, УЧЕНЄ ВИМАГА ВЕЛЬО ЕНЕРҐИЇ, ОСОБНЕ ЗАКЛАДАНЄ И ЧАСУ. ЗАШ ЛЄМ, ДОБРЕ ШЕ ТРИМАЦ ОДРЕДЗЕНИХ ПРАВИЛОХ КОТРИ У ВЕКШИНИ СЛУЧАЙОХ ПОМАГАЮ. Любица Няради, педаґоґа у штреднєй школи у Керестуре, гвари же ученє индивидуална активносц и же од особи завиши способ на яки будземе учиц.

– Єст три типи ученя котри найлєгчейши, а то визуални, авдитивни и експериментални. Єст особи котри маю фотоґрафске паметанє и им найлєгчейше запаметац з помоцу сликох. Авдитивни тип ______ 020 ____ МАК 3/2016

особи то тоти котри маю добре паметанє кед ше им дацо виприповеда, медзитим, найвецей мож запаметац кед применїме научене, а то експериментални тип ученя – гвари Нярадийова. Дахто учи у себе, а дакому заш лєм лєгчейше наглас. Даєдни ґрадиво баржей запаметаю кед ше уча воднє, док ше други воля учиц вноци. Єден предмет, даєдни уча з розуменьом, док дахто тот исти предмет нє розуми, та го учи напамят.

– Учим ше на шедзацо, так же читам ґрадиво наглас. Найволїм учиц после школи, кед ше дакус одпочинєм. У своєй хижи мам стол за хторим ше найволїм учиц. Учим одприлики по два-три годзини дньово, завиши хтори предмет у питаню. Телевизор и компютер загашим, а телефон склонїм цо далєй, же бим лєпше учела. Ґрадиво учим зоз розуменьом, и думам же нє треба учиц напамят – гвари школярка осмей класи Тамара Чордаш зоз Дюрдьова. Як гваря податки на интернету, през дзень єст вецей енерґиї за

ученє, мож нащивиц установи за ученє, як цо то библиотеки, кед єст питаня мож контактовац даяку особу, а и дньове шветло приємнєйше нашим очом. Кед ше учи вноци, шицко мирнєйше и цихше, найлєпше ше памета, особа креативнєйша и патри з другого угла на даяки ствари, а през ноц и думки менєй блукаю. Даєдни маю звикнуце учиц ше на шедзацо за столом, док другим заш лєм лєгчейше на кавчу, та и на лєжацо. Но, вельо раз зме чули же ше препоручує мац свой куцик за ученє, як и тото же ше нє барз добре учиц з музику. Заш лєм, и то завиши од особи. Штредньошколка Ивана Цап з Дюрдьова гвари же обачела же єй дакеди лєгчейше кед частейше меня место за ученє, алє же то углавним за столом.

– Дакеди закончим и на жеми, на лєжацо. Кед вежбам, наприклад, математику, або подобни предмети, та ше учим з музику, бо ме то на даяки способ и опущує, а кед мам дацо чежше цо треба теорию учиц, вец углавним у цихосци. Пречитам наглас, та

КУЦИК СОВИТОХ

повторюєм, и дакеди яґод да ше трудзим дакому обяшнїц тото ґрадиво. Трудзим ше учиц з розуменьом и повязовац з животом, бо так и найлєгчейше запаметам, а и нє забудзем вец так швидко – наглашує Ивана док Нярадийова потвредзує же найлєпше учиц ключни слова, а деталї повязовац на основи того важнєйшого, алє наглашує и же ше нє препоручує учиц на лєжацо, прето же ше вец звекшує вистатосц.

– Психолоґия гвари же треба мац место за ученє зоз досц шветлосци, прибором и кнїжками, же би место на котрим учиме було ушорене и же бизме вше учели на тим месце и у исти час. Медзитим, по моїм думаню то лєм теория и ученє, як индивидуална робота, завиши од особи – гвари вона. Способ ученя и час хтори треба пошвециц за ученє єдного предмета, вшелїяк ше пре обсяжносц ґрадива меня од основней школи по факултет. Тиж так, кед ше упишу до штреднєй школи, лєбо на факултет до другого городу,

школяре и студенти часто муша пременїц дотедишнї способ ученя, звикнуц ше и прилагодзиц ґу своїм цимером у школярских и студентских домох, та и у квартелю.

лєбо рисуєм (електро хаус), алє, найлєпше учиц зоз музику Яна Тирзена, окреме його нумери з филму о Амелиї Пулен. Мобилни и инши дружтвени мрежи ми виключени кед придзе час за ученє – на концу совитує Никола.

– Понеже бивам у студентским доме, учим ше у хижи за столом кед цимера нєт, а дом ма ушорени просториї за ученє и часто то моя дестинация, бо там нєт интернета хтори ми одцагує увагу. З часом сом способ ученя пременєл цалком за 180 ступнї. Тераз ше мушим максимално пошвециц ґрадиву, бо нїґда нє знаш чи ци професор на испиту да и тото цо написане з малим фонтом даґдзе скрите у углу папера – визначує студент Никола Сивч з Крущичу и додава же ше практикує учиц з музику хтору нє слуха часто.

– Кед бим слухал музику хтору найволїм, почал бим шпивац у себе понеже знам текст, та вец мам точно одредзене яку музику слухам у зависносци цо робим: спомалшена музика без тексту кед дацо читам и повторюєм, музика зоз швидким темпом без текста кед робим задатки, МАК 3/2016 ____

021 ______

НАПРАВ САМ

У КРАСНА ПИС АНК А

Тияна Бандич Тияново Фейсбук боки: Zemlja slatkiša Venčanje u stilu

Потребне: – Видуте вайцо – Темпери – Мали шпунджиї – Щеточка за зуби – Палїчка – Зубодлобка – Вул – Ножнїчки

Видуте вайцо треба цале офарбиц з чарну темперу. Други темпери (билу, лилову, каменкову, цму белаву, златну (место нєй може и контур за скло, лєбо помишане лїпкаче зоз златнима шкльокицами) положиц на напр. танєрчок и кажду окреме добре розблажиц з воду же би були ридши. На осушене чарне вайцо на даєдни места зоз шпунджийку нанєсц лилову темперу. Положиц го на палїчку же би ше темпера осушела.

З другу шпунджийку нанєсц цму белаву фарбу на празни места ґу лиловей, а нїжно кус и по нєй. Исто поробиц и з каменкову темперу и потим осушиц. На концу додац златну фарбу на даскельо места и ознова положиц же би ше осушело.

Замачац щеточку за зуби до билей темпери, хтора треба же би була ридка як млєко, и потим пирскац по вайцу з помоцу велького пальца. Ознова осушиц.

Кед писанка готова, мож ю прелаґирац, лєбо охабиц мат. Кед ю сцеце даґдзе заквачиц, на пол зубодлобки на даскельо ґузли треба завязац виштригнути вул, а ґузел направиц и на концу вула, за цо ше будзе квачиц. Вохпац зубодлобку нука же би остала горизонтално заквачена за вайцо.

Кед ше вам уда направиц даяку украсну писанку з темперами, пошлїце нам по 5. май єй фотоґрафию на mak.magazine@gmail.com Два найкреативнєйши буду наградзени.

______ 022 ____ МАК 3/2016

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Шунтаро Таникава (1931 – )

Поезия

Сучасни японски поета, сценариста, автор илустрованих кнїжкох за дзеци, автор текстох сучасних шпиванкох и прекладатель литератури з анґлийского на японски язик. Народзени є у Токию, обявює поезию од 1948. року, потераз публиковани його вельочислени зборнїки поемох, есеї, преклади, кнїжки за дзеци и др. Лауреат є вельочислених литературних, музичних и прекладательних наградох.

ШТАФЕТА РАНА (1982) Шунтаро Таникава

「朝のリレー」(1982) 谷川俊太郎

Кед ше леґиньови на Камчатки шнїю жирафи Дзивка у Мексику чека автобус у раншей могли Кед ше дзивче у Нюйорку зоз ошмищком верци у посцелї Хлапец у Риме поджмуркує раншому слунку, хторе ошвицує верх слупа У тей Жеми вше даґдзе почина рано.

カムチャッカの若者が きりんの夢を見ているとき メキシコの娘は 朝もやの中でバスを待っている ニューヨークの少女が ほほえみながら寝がえりをうつとき ローマの少年は 柱頭を染める朝陽にウインクする この地球では いつもどこかで朝がはじまっている ぼくらは朝をリレーするのだ 経度から経度へと そうしていわば交替で地球を守る 寝る前のひととき耳をすますと どこか遠くで目覚まし時計のベルが鳴ってる それはあなたの送った朝を 誰かがしっかりと受けとめた証拠なのだ * Як японски ориґинал хасновани текст зоз „Зборнїк

Ми придаваме рано од єдней ґеоґрафскей длужини до другей И так по шоре охранюєме жем Кед лєжиш пред сном и осторожно слухаш Даґдзе далєко дзвинї дзвончок бренкацей годзинки То доказ того же дахто достал рано, хторе ти послал.

Преложел Канаме Окано

вибраних поемох, т.1“ (2005. Токио: Шуейша).

ПЛОЩ А Иван Киш

Звуки младосци Погляди старосци Катедрални час поцихи ше труши Задумана младосц И древа около отвераю нову сезону Истого ритму и репетициї Зоз цифрованим законченьом Вичних голубох лєт на струйох Понад старих преходнїкох Єден погляд Єден рух И змарзнуте ришенє.

МАК 3/2016 ____

023 ______

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Фотоґрафия як гоби

НАТАША ГАЙДУК ЗОЗ РУСКОГО КЕРЕСТУРА ШТВАРТИ РОК НА ПЕДАҐОҐИЙНИМ ФАКУЛТЕТУ У ЗОМБОРЕ, НА НАПРЯМЕ ДИЗАЙН МЕДИЙОХ У ОБРАЗОВАНЮ. ЯК СТУДЕНТКА ТАКОГО НАПРЯМУ, ЧАСТО РОБЕЛА ЗОЗ ФОТОҐРАФИЯМИ У ФОТОШОПУ. НАЙВОЛЄЛА РОБИЦ НА СВОЇХ ФОТОҐРАФИЙОХ, ТА ШЕ ТАК И РОЗВИЛ ЄЙ ГОБИ. ФОТОҐРАФУЄ ШИЦКО ЦО Ю ЦИКАВИ, АЛЄ НАЙОБЛЮБЕНША ЄЙ ПРИРОДА, ОКРЕМЕ НЄБО. УЖ ТРИ РОКИ УЧАСТВУЄ НА „ДНЬОВКОВИМ” КОНКУРСУ, ДЗЕ ДОСТАЛА И НАГРАДУ ЗА ПЕРШЕ МЕСТО. ПОТЕРАЗ ШЕ НЄ ОПРОБОВАЛА НА ДАЯКИХ ДРУГИХ КОНКУРСОХ, ПРЕТО ЖЕ, ЯК ГВАРИ, ЗОЗ ФОТОҐРАФИЮ ШЕ ЗАНЇМА ЛЄМ РЕКРЕАТИВНО. ЛЮБЕЛА БИ ПОШВИДКО КУПИЦ И ПРОФЕСИЙНИ ФОТОАПАРАТ И УСОВЕРШИЦ ТЕХНЇКУ И ЗНАНЄ, ЖЕ БИ МОГЛА ЗАЗНАЧИЦ ШИЦКИ ИНТЕРЕСАНТНИ И ВАЖНИ ХВИЛЬКИ У ЖИВОЦЕ.