MAK 2/2019

ИЛУС МАРИТРАЦИЯ: ПАВЛ ЯНА ОВИЧ

Мултимедиялни часопис за младих число 2 / фебруар 2019 / цена: 100 динари

4

ЗМИСТ

НЄЗАСИТНИ АВАНТУРИСТА

У ФОКУСУ

У Заводзе за културу войводянских Руснацох у Новим Садзе Мая Орихан з Коцура 1. фебруара приповедала свойо искуства зоз препутованих аж 56 жемох швета, у хторих дожила нєвироятни ствари и витворела велї жаданя.

03 М. Джуджар: Жимска школа 04 И. Чордаш: Нєзаситни авантуриста 06 Н. Шарич и Й. Ноґавица: Интервю К. Афич

У ФОКУСУ

У ФОКУСУ

Марина Джуджар

ЕКСКУРЗИЯ ХТОРА ОМОЖЛЇВЮЄ НОВИ ПОЗНАНСТВА

МАК-ОВ КОЛАЖ

НЇКОМУ ШЕ НЄ ИШЛО ДОМУ

08 М. Мали: Гуманитарни акциї и роботнї

14

УПЕЧАТКИ

ЗДОБУТЕ ЗНАНЄ И ИСКУСТВО ВШЕ ДРАГОЦИНЕ

10 Я. Медєши: Вечар веґанскей рускей кухнї

Наташа Сабадош з Руского Керестура свойо фахове усовершованє предлужела у Нємецкей, у Ґетинґену. На Польопривредним факултету, на Универзитету Ґеорґ Ауґуст уписала ше на мастер студиї, на напрям Crop protection (Защита рошлїнох). У Новим Садзе закончела основни студиї на Польопривредним факултету, на напряму Фитомедицини.

11 А. Римар Симунович: Обдумац, видумац, оддумац, надумац, задумац, здумац

ТАК И НЇЯК ИНШАК

КУЦИК СОВИТОХ 12 М. Зазуляк Гарди: Ментални почежкосци младих ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Ц. Надь: Розгварка Н. Сабадош СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 Л. Вереш: Интервю В. Кухар

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

16

УПОЗНАЙ СЕБЕ

CROSSFIT – СТИЛ ЖИВОТА Применка спорту барз ясна – добра розвага, трениранє рушаня и координация цела, ошлєбодзованє од звишка енерґиї. У остатнїм чаше, и у Сербиї ше преширела єдна новша спортска дисциплина, CrossFit. О тим прецо вибрал праве CrossFit, чом люби тот спорт, дзе го тераз тренира и друге, виприповедал нам Ваня Кухар зоз Дюрдьова. МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 2 фебруар 2019 Директор: др Борис Варґа

2

■

МАК 2/2019

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Lost” Авторка илустрациї: Марияна Павлович

18 Квиз: Кельо познаш ФК „Русин” АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: Кнїжки хтори бешедую КИНОТЕКА 22 К. Малацко: Найобчекованши филми у 2019. року ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 „Aвторки у рускей литератури”: Поезия

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

Школяре осмей класи Основней школи „Петро Кузмяк” з Руского Керестура од 8. януара пребували на екскурзиї у Словацкей, у Земплинскей Теплици. Жимска школа тирвала штири днї, а уж треци рок ю орґанизує Национални совит рускей националней меншини. Совит и финансовал половку трошкох, а родичи виплацели другу половку. Осмакох у Земплинскей Теплици сердечно привитали Словаци, змесцени були у студентским доме, односно у интернату Ветеринарского факултету, дзе по тройо дзелєли хижу. З тей нагоди, Словацку нащивели 27 школяре, а єдна з нїх то и Анастазия Надь.

– На екскурзиї зме ше крашнє препровадзели. Дакус зме длужей путовали, алє атмосфера у автобусу була приємна. Кед зме сцигли, були зме вистати, та зме пошли до своїх хижох и порозпатрали же яке там. Фриштик бул од осем годзин, та зме ставали дакус скорей. После фриштику зме ше дружели зоз дзецми хтори отамаль, вони були приблїжно наших рокох и барз були шицки дружелюбиви. Путовали зме и до Кошицох, там зме ше шпацирали. Було нам дакус и жимно, бо було и шнїгу, алє то нам нє завадзало – гвари Анастазия. У Кошицох нащивели и Музей, а тиж були и у шопинґу. После обиходзеня знаменїтосцох и других городох, врацели ше до интернату, полни зоз упечатками.

– Упознала сом велїх товаришох и мило ми же сом пошла на екскурзию. Нє було нам чежко розумиц словацки язик, прето же є подобни як и руски, лєм даєдни слова иншаки. Назад зме ше врацели 12. януара, алє ше нїкому нє ишло дому. Наисце ми ше барз пачело на екскурзиї и пошла бим ознова – припознава Анастазия. На екскурзию до Словацкей, зоз школярами путовали и провадзели их и представитель Совиту Желько Ковач, потим директорка керестурскей Школи Хелена Пашо Павлович и секретар Михайло Надь. Оддзелєнски старшини наставнїци Мария Балїнт и Оливера Винаї тиж путовали зоз своїма школярами.

МАК 2/2019

Фото: Оливера Винаї

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

■

3

У ФОКУСУ

У ФОКУСУ

Ивана Чордаш

СТРЕТНУЦЕ ЗОЗ ШВЕТОВУ ПУТНЇЦУ МАЮ ОРИХАН З КОЦУРА

НЄЗАСИТНИ АВАНТУРИСТА У ЗАВОДЗЕ ЗА КУЛТУРУ ВОЙВОДЯНСКИХ РУСНАЦОХ У НОВИМ САДЗЕ МАЯ ОРИХАН З КОЦУРА 1. ФЕБРУАРА ПРИПОВЕДАЛА СВОЙО ИСКУСТВА ЗОЗ ПРЕПУТОВАНИХ АЖ 56 ЖЕМОХ ШВЕТА, У ХТОРИХ ДОЖИЛА НЄВИРОЯТНИ СТВАРИ И ВИТВОРЕЛА ВЕЛЇ ЖАДАНЯ. Мая закончела Факултет технїчних наукох у Новим Садзе, напрям ґеодезия, а 2015. року закончела и мастер студиї. Єй мастер робота була наградзена за найлєпшу у Сербиї у тей обласци, а познаме ю и як авантуристу хтора жада обисц шицки жеми на швеце. Тераз углавним путує сама, а як спомла у Заводзе, перше путовала прейґ Тезеу, прейґ фолклору, драмских секцийох, даяких змаганьох скоро по цалей Европи, а после жадала одпутовац на прейґокеански дестинациї, цо ше єй и витворело.

4

Як студентка ґеодезиї, 2012. року прейґ ИАСТЕ орґанизациї хтора орґанизує фахово пракси у технїчним фаху, шицки хтори конкуровали теди достали Румунию, Молдавию, Польску, а Мая достала праксу у Бразилу.

■

МАК 2/2019

Теди достала и нагоду буц асистент єдному професорови на Технїчним факултету у Бразилу на портуґалским язику. ВАЖНА ПОТРИМОВКА РОДИЧОХ Мая потолковала як випатрало саме апликованє за фахову праксу. Перше покладала анґлийски язик, посилала документацию до Бразилу и чекала одвит чи вообще будзе вибрана. Кед шицка документация сцигла до Бразилу, було лєм чекац одвит. Медзитим, у априлу Маї явела єдна дзивка зоз Беоґраду, тиж зоз єй фаху хтора була у Бразилу, же є вибрана. Урядови одвит достала аж у юнию, так же ше мала часу пририхтац, закончиц академски студиї и уписац на мастер студиї. Три мешаци учела портуґалски язик, дзе научела основни слова и вирази, и так могла тримац преподаваня и испит. На початку ишло чежше, а з часом вше лєгчейше.

– Думам же барз важна потримовка родичох у правим моменту. Вельке искуство за мнє, думам же сом ше од теди на даяки способ пременєла, отворела и першираз упознала културу цалком иншакого народа – гварела вона.

После Бразилу, Мая закончовала мастер студиї и мала даяки други плани за хтори єй требало пенєжи, та ше одлучела пойсц на другу програму, хтору сцела вихасновац док є студент, а то Work & Travel. Як гвари, кажда програма ношела дацо нове, а вона у Америки робела у готелу Хаят. Тиж так, за тот час хтори там препровадзела, препутовала скоро цалу Америку. Робела у Невади, путовала до Сакраменту, Лас Веґасу, Сан Диєґу, Лос Андєлесу, Чикаґу, Сан Франциску, Бостону, Нюйорку, нащивела Ґранд Каньон, Каньон Антилопа. У Америки витворела свойо жаданє, а то було скаканє зоз авиона. После Америки, зоз заробеного пенєжу себе покуповала одредзену опрему хтора єй була потребна, а векшину пенєжох потрошела на путованя.

странски студент и була на факултету, а у другей робела у приватней фирми, людзе нє були християнє, жила цалком иншаки живот. Жила у єдней малей хижи на плажи зоз 30 студентами зоз цалого швета хтори були на своїх праксох. Шицки вєдно обиходзели пустинї, городи и шицко тото цо би туристи обишли кед иду до Тунису. ПОЛАРНА ШВЕТЛОСЦ, ПЛЇВАНЄ З ДЕЛФИНАМИ, МУРЯНЄ... Кед ше врацела зоз Тунису, Мая у Сербиї препровадзела лєм два днї дзе мала часу лєм препаковац ствари и одлєциц за Австрию. До Австриї пошла прейґ ОЕАД орґанизациї хтора єй оможлївела стипендию же би препровадзела штири мешаци як науковец у нащиви. Понеже вше любела пробовац нови, розлични ствари и нє затримовац ше у нїх, после Австриї пожадала пойсц до Австралиї, алє пошла робиц на ладю штири-пейц мешаци. Праве прето дожила даєдни нови ствари и витворела даяки свойо жаданя, як цо то видзиц

Фото: В. Вуячич поларну шветлосц, плївац зоз делфинами, муряц, упознавац нови култури и коштовац нови єдла. Даєдни места хтори Мая препутовала док робела на ладї то Аляска, Мексико, Канада, Америка, Уруґвай, Арґентина, Чиле. Попри дестинацийох хтори обишла док робела на ладї, пенєжи вихасновала заш на свойо найвекши жаданя, а то путованя. Витворела ище єден сон кед видзела найдрагшу и найвекшу обсерваторию на швеце хтора ше состої зоз 66 телескопох у Атаками пустинї у сиверним Чилеу на надморскей висини од коло 5000 метери. Ище єден од снох хтори витворела бул сафари у Танзаниї. Окрем местох хтори люби обисц, люби ше муряц, скияц и то шицко мала нагоду пробовац праве прето же тельо путовала. Препутовала и Тасманию, Танзанию, Занзибар, Мадаґаскар, Индонезию, Филипини, Тайланд, Китай, Япон и Дубаи.

На стретнуцу з Маю у Заводзе за културу войводянских Руснацох були школяре зоз керестурскей Ґимназиї, студенти и други, хтори после викладаня Маї поставяли питаня на хтори вона дзечнє одвитовала. Млади ше єй питали конкретни питаня о пакованю стварох за єй путованя, о финансийох, осиґураню хторе бере у случаю же ше покалїчи, або же ше похори...

– Углавним вше виплануєм шицко, бо досц добра орґанизация краци проблеми на драги, у смислу же ши опущенши, знаш точно же цо ци ше дзе случи, знаш же цо можеш обчековац. Дефинитивно ми бул найинтересантнєйши Бразил, бо бул перши, алє мушим видвоїц Китай, бо то цалком держава за себе – визначела Мая, нєзаситни авантуриста, на тим стретнуцу хторе орґанизоване у шветлє титули Младежскей престолнїци Европи котру того року ноши Нови Сад.

Пракса у Бразилу нє була єдина пракса на хторей Мая була. После обиходзеня Америки вона ше прейґ истей орґанизациї приявела за фахову праксу у Тунису. Сама гвари же єй друга пракса була цалком иншака од першей, понеже у першей була у єдним малим валалу дзе була єдини МАК 2/2019

■

5

У ФОКУСУ

У ФОКУСУ

Николина Шарич и Йована Ноґавица

ИНТЕРВЮ ЗОЗ ШПИВАЧКУ КРИСТИНУ АФИЧ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА

нагоди за таке шпиванє, а о школованю у другим месце сом нє роздумовала.

ЯК ЧУВАШ СВОЙ ГЛАС И ЧИ ШЕ МУШИШ ОДРЕКНУЦ ОД ВЕЛЇХ УЖИВАНЬОХ?

ЧИ ШЕ БАРЗ РОЗЛИКУЄ МУЗИКА КОТРУ ШПИВАШ

КА: Мам барз чувствительни глас так же вельо уваги мушим

КЕДИ ШИ ПОЧАЛА ПИСАЦ ПОЕЗИЮ, НА КОТРИХ ЯЗИКОХ ПИШЕШ И ЦО ЦЕ ИНСПИРУЄ? КА: Писац сом почала ище

ВИТВОРЮЄ ДЗЕЦИНСКИ СНИ КРИСТИНУ АФИЧ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА ПОЗНАМЕ ПО ЄЙ ОДЛИЧНИХ ШПИВАЦКИХ СПОСОБНОСЦОХ, МЕДЗИТИМ, ВОНА ШЕ ТИЖ ВИЗНАЧУЄ И У ВЕЛЇХ ДРУГИХ СФЕРОХ КУЛТУРИ И УМЕТНОСЦИ. ПОПРИ ШПИВАНЯ, КРИСТИНА И ГРАЄ, ҐЛУМИ, КОМПОНУЄ И ПИШЕ ПОЕЗИЮ. ОДМАЛЮЧКА НАСТУПА НА РИЖНИХ РУСКИХ МАНИФЕСТАЦИЙОХ И ФЕСТИВАЛОХ, ДЗЕ ОХАБЕЛА ВЕЛЇ ПОЗИТИВНИ УПЕЧАТКИ, АЛЄ ШЕ ТУ НЄ ЗАСТАНОВЕЛА. ПРЕШЛОГО РОКУ ШЕ УПИСАЛА ДО МУЗИЧНЕЙ ШКОЛИ „ПЕТАР КОНЬОВИЧ” У ЗОМБОРЕ, НАПРЯМ СОЛО ШПИВАНЯ, А ПОЗАРЯДОВО ЗАКОНЧУЄ ҐИМНАЗИЮ У РУСКИМ

6

КЕРЕСТУРЕ.

■

МАК 2/2019

И ЗА КОТРУ ШЕ ШКОЛУЄШ ОД ТЕЙ КОТРУ СЛУХАШ ДОМА?

ЯК ШИ ШЕ ОДЛУЧЕЛА УПИСАЦ ДО МУЗИЧНЕЙ ШКОЛИ И ЧИ ЦИ ЧЕЖКО З ОГЛЯДОМ НА ТОТО ЖЕ ТЕРАЗ ХОДЗИШ ДО ДВОХ ШТРЕДНЇХ ШКОЛОХ? КРИСТИНА АФИЧ: На тоту идею сом пришла цалком случайно. Єдна пайташка ми препоручела же бим почала ходзиц до Школи соло шпиваня до Оджаку и там сом закончела два роки т. є. закончела сом Основну школу соло шпиваня. Видзела сом же ми то идзе и же ше ми пачи, та сом ше одлучела предлужиц далєй школовац у Зомборе, дзе сом перша класа, а у Керестуре штварта класа Ґимназиї. Цо ше дотика того чи ми чежко, гей, чежко ми посцигнуц шицки тоти обовязки котри нам приходза

КА: Углавним шпивам тото цо любим и послухац дома. Дома часто слухам класику, нє лєм пре наступи, алє и прето же ме то змирює и опущує, алє, нормално, слухам и други жанри котри у школи нє шпивам.

зоз школованьом, дакеди чежко ходзиц до єдней школи, а дзе ище до двох, алє ми нє криво прето же шпиванє наисце любим и сцела сом ше цалком пошвециц тому, а Школу у Керестуре сом нє сцела охабиц, алє закончиц тото цо сом започала. КЕДИ ШИ ПОХОПЕЛА ЖЕ ЦИ ШЕ ПАЧИ И ОПЕРСКЕ ШПИВАНЄ? КА: Ище як дзецко сом барз любела шпивац „Con te partiro” Андреа Бочелия и ище теди сом жадала буц оперска шпивачка док вирошнєм. Медзитим, тота идея єден период була забута, прето же у Керестуре нє було

Фото: В. Вуячич ДОСТАЛА ШИ ВЕЛЇ НАГРАДИ ЗА ШПИВАНЄ. КОТРА ЦИ ОД НЇХ НАЙЗНАЧНЄЙША И ЧИ ШЕ ТЕРАЗ РИХТАШ ЗА ДАЯКИ ЗМАГАНЯ И НАСТУПИ? КА: Найзначнєйша ми награда на „Ружи” за найкрасши глас и тиж перше место котре сом освоєла у Панчеве, кед сом була други рок у Музичней школи у Оджаку. Гей, рихтам ше за „Ружову заградку” у марцу и за републичне змаганє у априлу.

обрациц на його чуванє. Пиєм досц чаї и хаснуєм велї природни препарати, тиж мушим часто ношиц шал и мерковац най цо менєй бешедуєм пред змаганьом. Мушим керовац сладоляд, цо ми ше нє барз пачи, бо го барз любим, и ґазирани соки. НА ЯКИХ ЯЗИКОХ ШПИВАШ И НА КОТРИМ НАЙВОЛЇШ ШПИВАЦ? КА: Шпивам на велїх язикох. На руским, сербским, анґлийским, италиянским, французким, нємецким, русийским и на словенским язику. Нє можем видвоїц на котрим язику найволїм шпивац, прето же то нє завиши од язика, алє од самей композициї, од того як дожиєм шпиванку и як ю почувствуєм.

як дзецко, моя перша писня була обявена у пиятей, або шестей класи. Найвецей пишем на руским и сербским язику, а дакеди и на анґлийским язику. Мойо твори обявйовани у „Руским Слове” и МАК-у. Инспирує ме природа, тиж и реалносц швета, його позитивни, та и неґативни боки, а дакеди и даяка окремна ситуация котра ше мнє случи, або у котрей участвуєм. ЧИ ЦИ И ТВОЙО ҐЛУМЕЦКЕ ИСКУСТВО ПОМАГА У СОЛО ШПИВАНЮ? КА: Гей, ґлумецке искуство ми наисце помага. Дзекуюци йому можем лєпше интерпретовац даяку шпиванку на бини, помага ми у тим як ше поставиц ґу публики, як бим требала дожиц композицию и же бим на бини випатрала шмелша и опущенша.

НА КОТРИХ ИНСТРУМЕНТОХ ЗНАШ ГРАЦ И ЧИ ШИ САМОУКА? КА: Граєм на ґитари, тамбурки и клавиру. Лєм на ґитари сом ше научела сама грац, а дакеди ше ми поспиши одграц и на даєдним другим инструменту як, наприклад, на басу, челу, усней гармоники... МАК 2/2019

■

7

ГУМАНИТАРНИ АКЦИЇ И РОБОТНЇ ЄВАНГЕЛСКЕЙ ЦЕРКВИ У КОЦУРЕ

ГУМАНОСЦ У КАЖДОДНЬОВИМ ЖИВОЦЕ ЗА НАМИ НАЙРАДОСНЄЙШИ ХРИСТИЯНСКИ ШВЕТА. ПРЕД КРАЧУНОМ ЧУВСТВУЄМЕ ПОТРЕБУ ПОМОГНУЦ КОМУ ПОТРЕБНЕ. РОДИЧОМ, ШЕСТРИ, СУШЕДОВИ... НАЖАЛЬ, НЄ МАЮ ШИЦКИ СВОЇХ БЛЇЗШИХ, АБО И КЕД МАЮ, МОЖЕБУЦ НЄ МОЖУ ВЕЛЬО ЗРОБИЦ ЗА НЇХ. ЄСТ ВЕЛЬО ОРҐАНИЗАЦИЇ ХТОРИ МОЖУ И ЖАДАЮ ПОМОГНУЦ ЦАЛИ РОК, НЄ ЛЄМ ЗА ШВЕТА. ЄДНА З ТАКИХ ДЇЙСТВУЄ И У КОЦУРЕ, У РАМИКОХ ЄВАНГЕЛСКЕЙ ЦЕРКВИ. СОБЕШЕДНЇКИ АЛЕКСАНДАР СУБОТИН И МИРКО НЕЦИЧ ГВАРЕЛИ НАМ ВЕЦЕЙ О ЇХ АКЦИЙОХ.

8

Євангелска церква у Коцуре иснує од ’70-их рокох прешлого вику. Єст податок же теди приходзели мисионаре зоз Америки, насампредз до Нового Саду, и отамаль ишли до валалох и приповедали людзом о християнскей вири. Голандянє 2008. року пришли до Сербиї на схадзку, односно Канцелария за помоц восточней Европи, хтори подпадаю под реформатски Церкви Голандиї, ■

МАК 2/2019

на догварку як формовац нову церкву, конкретно у Коцуре. Рок познєйше, волонтере зоз Лирдама пришли и купели хижу хтора нєшка представя церковни просториї. Окрем службох хтори ше ту отримує, волонтере Євангелскей церкви занїмаю ше зоз гуманитарну роботу. Хвильково єст коло сто хасновательох тей националней гуманитарней орґанизациї. ДВАЦЕЦ РОКИ ГУМАНИТАРНЕЙ РОБОТИ Александар Суботин хтори служи служби у церкви, а задлужени є и за координованє роботох церкви, здогаднул ше як то було ’90-их рокох.

– Сциговала гуманитарна помоц зоз Голандиї, а тото цо нє бул наш реон помоци, прешлїдзели зме другим

институцийом и орґанизацийом. На тот способ дзеци у основней школи доставали новорочни пакецики, у хторих було тото цо им потребне – клайбаси, фломастери, древково печаци, а нашло ше и даяке бависко – гвари Александар и додава же 1999. року мали сотруднїцтво зоз Табиту, социялно-гуманитарну орґанизацию, хтора им помогла зоз ґардеробу, пакециками и велїма другима потребнима стварами за дзеци, алє и за старши особи.

– Намагаме ше на рижни способи помогнуц людзом у потреби. За тоти 20 роки, мали зме рижни акциї и роботнї. Помагали зме шицким хторим було потребне, без огляду на националносц, виру и место дзе биваю. Помага ше и дзецом,

МАЮ И СВОЙО ПЛАСТЕНЇКИ

МАК-ОВ КОЛАЖ

МАК-ОВ КОЛАЖ

Мелания Мали

тинейджером, а и найстаршим. Кажда старосна ґрупа ма своїх волонтерох и свой обсяг интересованьох – визначує вон. Александар и Мирко гваря же волонтеризем у нашей жеми ещи вше нє досц розвити як, наприклад, у других европских жемох, алє мож повесц же и тота активносц у нас идзе у добрим напряме.

– Прешлого року було дзешец роки як окончуєме волонтерску роботу у сотруднїцтве зоз Голандию. Волонтерох єст и зоз Коцура и зоз других местох, та и зоз иножемства. За волонтеризем нєт огранїченя цо ше дотика рокох, так же прешлого року наймладши волонтер мал дзевец роки, а найстарши 82. Старша екипа прешлого року на нашим салашу правела Лєтнїковец, реновирала церковну кухню и дзецинску учальню. Волонтере тиж участвую и у других

наших акцийох. Дзеля поживу, шмати, помагаю старшим особом пораїц двори и хижи... Найчастейше волонтере млади людзе зоз реформатских Церквох и других християнских здруженьох – гваря вони. РОБОТА ЗОЗ МЛАДИМА Мирко Нецич Александрова права рука у їх нє такей малей орґанизациї. Звекшого є задлужени за роботу зоз младима. Грає на ґитари и крашнє шпива, та є и на каждей служби. Мирко водзи роботню фодбала, роботнї процив насилства, дзе дзеци одмалючка уча як ше треба справовац єдни ґу другим.

– Дзеци любя присц на нашо роботнї. На фодбалу маме найвецей дзеци, док бависко тирва, намагаме ше шицки вєдно бавиц фодбал без бридких словох и насилства. Мали зме и роботню у

Дюрдьове, Товаришеву и Змаєве, дзе людзе могли научиц шиц. Тота роботня нам була барз успишна, та плануєме ознова формовац заинтересовану ґрупу за таку файту роботнї. Тиж так, обиходзиме и обисца хорих людзох зоз медицинскима шестрами хтори у нас волонтираю, вимераме им прицисок, пороби шє рутински препатрунки и упутюєме их до дохтора, кед то потребне – толкує Мирко. Єдно з найвекших подняцох тей орґанизациї то народна кухня хтора каждого пиятку вари полудзенок за сто особи. Поживу приноша гуманитарни людзе, а тета Ильча у котлє навари смачни полудзенок. Кед сцеце помогнуц роботу тей вирскей заєднїци, кажде з Коцура вас будзе знац упутиц на точну адресу.

Як гваря Александар и Мирко, средства зоз хторима розполагаю завиша од добрей дзеки поєдинцох.

– Финансуєме ше прейґ донацийох. Спочатку, донациї було надосц, алє и то ше з роками зменшовало, так же тераз поєдинци донаторе. Прето зме превжали инициятиву же бизме сами мали даяки приход. Маме пластенїки у хторих садзиме парадичи, паприґи, огурки... То нам затераз даяки план як дойсц до финансийох. У цеку зазберованє потребних стварох за мали беби, понеже у фебруару обчекуєме 12 беби хторим од початку будзе требац наша помоц – гваря вони. МАК 2/2019

■

9

ВЕЧАР ВЕҐАНСКЕЙ РУСКЕЙ КУХНЇ У ЦК13 У НОВИМ САДЗЕ

УПОЗНАВАНЄ ДРУГИХ НАРОДОХ И ПРОМОЦИЯ ВЕҐАНСТВА

ТАК И НЇЯК ИНШАК

УПЕЧАТКИ

Ясна Медєши

Ана Римар Симунович мастер професор руского язика и литератури

ОБДУМАЦ, ВИДУМАЦ, ОДДУМАЦ, НАДУМАЦ, ЗАДУМАЦ, ЗДУМАЦ Префикс роз- часто стретаме у руским язику. У вигваряню ше частейше чує с як з, алє треба же бисце (нє пише же би сце!) запаметали же ше у писаню того префикса вше пише з! Приклади: розбегнуц ше, розложиц, розпущиц, розбудзиц, розмишац, розпредавац. Окрем того, у руским язику єст ище вельо префикси, а кажди з нїх дава нове значенє слову ґу хторому ше тот префикс додава.

У Младежским центре ЦК13 (Црна кућа) у Новим Садзе младеж з орґанизациї ЯЗАС 23. януара орґанизовала веґанску „Вечеру зоз сушедами”, односно з народами котри жию з нїма у Сербиї. З тей нагоди правели нашо, руски єдла, з жаданьом же би упознали нас и нашу културу, алє тиж и же би промововали веґанизем.

10

Накадзи зме крочели до двора їх просторийох, могло чуц лєм руски язик. Велї з Руснацох першираз пришли ту, а и першираз нароком єдли веґански єдла. Пришли же би потримали дакого кому руска култура интересантна и же би видзели як нас други народи можу представиц. На самей вечери було и других, стаємних нащивительох ЦК13 и веґанских вечерох хтори ше там орґанизує, алє шицким було мило же ше и сами Руснаци ■

МАК 2/2019

одволали у вельким чишлє. На питанє чи ше консултовали з даским од Руснацох коло наших єдлох, представнїца збуваня Єлена Станкович одвитовала же шицко о нас и нашей култури виглєдовали на интернету. Читали о наших обичайох за свадзби, Крачун, Пасху... На таки способ и дознали за нашо традицийни посни єдзеня, и одлучели ше за два – бобальки и капущанїки. Єдла правели сами, по рецептох хтори ше им видзели же би були прави. На око єдла випатрали подобно, бобальки були векши як цо их ми за Крачун єме, а капущанїки здабали на бухти. Медзитим, кед зме коштовали, и бобальки и капущанїки мали исти традицийни смак, хтори нас шицких здогаднул на Вилїю. Кед ше нам орґанизаторе питали чи потрафели смак и випатрунок, потолковали

зме им як ми то правиме, и похопели зме же вони анї нє видзели слики тих єдлох, прето их на иншаки способ и направели. Медзитим, смак цалком потрафели, а то найважнєйше. Нащивительом ше пачели и капущанїки и бобальки, a гоч су нє веґанє, дому пошли сити и полни з новима упечатками о веґанизму, хтори им тераз блїзше поняце, понеже дознали же и нашо стари правели веґански єдла. Як веґан можем повесц же ми барз мило же ше таки збуваня орґанизує, понеже вшадзи по медийох можеме пречитац же веґанизем будучносц, а и насправди є єдно з векших ришеньох проблему ґлобалного зогриваня. З такима вечерами, веґанизем ше благо приблїжує ґу людзом и указує на факт же то нє даяка екстремна и допита диєта, алє же є интересантни и етични способ костираня.

Чувствуєш розлику у значеню медзи дїєсловами обдумац, видумац, оддумац? Ниянси у значеню медзи словами найлєпше мож почувствовац кед ше тоти слова положи до одредзеного контексту, т. є. кед ше их похаснує у конкретним виреченю. Наприклад: 1. Мушиме обдумац як буду випатрац тренинґи.

2. Видумай вец иншаке ришенє кед ци ше тото нє пачи.

3. Уж ше оддумала, нє пойдзе на журку. (Пише ше оддумала ше, а нє одумала ше, бо ґу дїєслову думац додаваме префикс од-) Роздумайце о розликох у значеню шлїдуюцих дїєсловох: надумац, задумац, здумац, подумац, видумац, роздумац. Дїєслова похасновани у виреченю: 1. Кед так надумала, так и будзе.

2. Вше задумує же є важнєйши як цо є наисце.

3. Найволї пущиц музику и задумац ше.

4. Здумала супер хореоґрафию!

5. Праве сом подумала на це.

6. Видумала уж койцо, та єй вецей нє вериме.

7. Часто роздумує о тим цо би ше могло случиц. Пробуйце потолковац розлику у значеню медзи дїєсловами: написац, записац, описац, розписац, дописац, виписац, списац, поєсц, виєсц, заєсц, наєсц.

Толкуєме лєм специфичнєйши значеня. Написац мож состав, и то значи же є уж закончени, записац мож напр. дачийо число телефону або лєм дацо найважнєйше цо сце чули на преподаваню, описац мож даяке чувство, розписуєме конкурс, або ше можеме розписац (напр. На испиту ше розписал), дописуєме дацо кед напр. пишеме даяки текст, та нам за конєц остало дописац ище лєм остатнє виреченє. Виписац мож теку (значи же у нєй нєт вецей празни папери), мож ше виписац зоз факултету, а мож и виписац дзецко зоз оводи, списац мож нашвидко даяки рецепт, а окрем найчастейшого хаснованя дїєслова писац, можеме повесц и же пишеме писанки (зоз воском). Даяка хемикалия нам може виєсц скору, заєсц можеме напр. яблуко медзи полудзенком и вечеру.

МАК 2/2019

■

11

МЕНТАЛНИ ПОЧЕЖКОСЦИ МЛАДИХ

ПРИПОЗНАЦ И БЕШЕДОВАЦ О ПРОБЛЕМОХ КЕД ЗАДУМАМЕ ЖЕ ЗМЕ БАЛОН, КОТРИ ОД ПРЕВЕЛЬО ВОЗДУХУ У ЄДНЕЙ ХВИЛЬКИ ПУКА, A КЕД ТОТ ВОЗДУХ У СТВАРИ НАШО ПРОБЛЕМИ О КОТРИХ НЄ БЕШЕДУЄМЕ, МОЖЕМЕ ПРЕДПОСТАВИЦ ЖЕ ШЕ РАЗ ТОТИ ПРОБЛЕМИ ОДРАЖА НА НАШО МЕНТАЛНЕ, А И ФИЗИЧНЕ ЗДРАВЄ – ТАК ДИПЛОМОВАНИ ПСИХОЛОҐ СОНЯ ВИСЛАВСКИ ТОЛКУЄ ПРЕЦО БАРЗ ЗНАЧНЕ БЕШЕДОВАЦ О СВОЇХ ПРОБЛЕМОХ. Дакеди за даєдни проблеми нє видзиме ришенє и нє знаме ше як бориц з нїма, а часто у бешеди з другима тото ришенє пренайдземе и ошлєбодзиме ше од терхи хтора нас каждодньово прициска.

12

КУЦИК СОВИТОХ

КУЦИК СОВИТОХ

Мая Зазуляк Гарди

– Прето барз важне бешедовац з особами до котрих маме довирия, котри нас потримую и любя. Дармо ми сцекаме од проблемох, вони нас кедитеди причекаю. Тиж так, треба бешедовац з фаховцами, хтори нам можу помогнуц же бизме здобули одредзену файту звикнуцох, або одредзени ■

МАК 2/2019

механїзми зоз хторима ше научиме бориц зоз своїма проблемами. Нє треба ше ганьбиц бешедовац о нїх, бо вони состойна часц нашого живота и кажде ма одредзени проблеми зоз хторима ше зочує, окреме проблеми менталного здравя – визначує Соня. ДЕПРЕСИЯ „ЗАВЕРА ДО КЛЇТКИ” Даєдни з менталних поремеценьох од хторих хорую и младши, и старши, то депресия, анксиозносц, шизофрения, рижни файти зависносцох итд. Фаховци толкую же кед бешедуєме о своїх проблемох, то значи же зме живот превжали до своїх рукох и одлучели ше бориц, односно завжац ше за себе, а теди кед ше завежнєме за себе – помагаме себе.

– Кед повеце о даяким своїм проблему, то нє

значи же сце слаби. У таких ситуацийох указуєце же сце особа хтора свидома себе и котра себе жада помогнуц. Важне ше бориц з проблемами и ришовац их, а нє класц под тепих, односно тримац у себе. Наприклад, депресия у досц вельким чишлє заступена медзи младима и у таких случайох потребне поглєдац фахову помоц. Медзи иншим, особа треба же би участвовала у активносцох хтори єй дакеди

приношели радосц, бо знаме же за депресию характеристичне тото же вецей нє уживаме у тим у чим зме дакеди уживали. Треба ше здогаднуц своїх успихох. Ви нє безвредни, як цо то особа у депресиї найчастейше дума – толкує Соня и наглашує же особа нє треба же би допущела же би ю депресия „заварла до клїтки”.

– Нє мож обчековац же ше розположенє пременї прейґ ноци, мушиме ше намагац поступнє меняц тоти нашо чарни думки, ирационални прешвеченя, а гоч особа дума же є виновата за шицко цо ше єй збува, то нє точне – додава вона. На єдним зоз стретнуцох „Слова живота за младих” у Руским Керестуре, Владимир Малацко зоз Кули винєсол свойо шведоченє о наисце озбильних проблемох зоз хторима ше зочовал лєм на 22 роки, и бешедовал младим як ше виратовал зоз

самого дна.

– Бул сом без самодовирия, самопочитованя... Бул сом єдно розвалєнїско на каждим плану, хторе могло жиц лєм так же ше цеши у идеї шмерци. Кед сом уж бул на крочай при тому, одлучел сом же я то нє сцем. Мац ме порушала и виратовала ми живот. Верела до мнє и кед ми дала потримовку, почал сом правиц тоти минимални крочаї. Почал сом тренирац, читац, и так, кед сом назберал дзешец таки крочаї, мал сом основу за шлїдуюци, векши крочай. Основна ствар хтора ми виратовала живот праве тота же сом то гварел, же сом припознал мацери. Шеднул сом з ню и гварел єй, мамо, я мам тоти и тоти проблеми – потолковал Владимир на тим стретнуцу и визначел же є свидоми же велї нє маю таку особу у своїм живоце як цо вон мал, и прето його идея же би бул тота особа тим людзом.

– Шмеце ме ґурало под воду и бул сом на крочай же бим ше задавел. Тераз з того шмеца правим єдну феноменалну воєну ладю дзе можем змесциц приятельох хтори у подобних проблемох. Нє важне яки сце гришки направели, нє важне яка вам фарба скори, якей сце националносци, релиґиї... важне лєм кельо маце волї и доброго у себе – поручел тот леґинь хтори тераз успишни у бизнису.

ПРИЛАПИЦ СЕБЕ И БУЦ ТОТО ЦО ЗМЕ Виславскова толкує же на менталним здравю можеме робиц так же будземе активни, бешедовац о своїх чувствох, занїмац ше з даяку физичну активносцу, питац помоц од других, мац при себе особи хтори нас любя, робиц тото у чим зме добри и цо нас виполнює, дружиц ше, можеме зробиц даяке добре дїло, примерковац на костиранє, вельо ше шмеяц, а скорей шицкого потребне прилапиц и любиц себе, та теди найлєпше будземе водзиц рахунку о своїм менталним здравю.

– Прилапиц себе у нєшкайшим чаше досц дискутабилна тема, поготов же нєшка млади на дружтвених мрежох єдно, а у реалним живоце цалком друге. Ту настава проблем, прето же зме нє тото цо ше представяме и вец нас людзе цалком иншак похопюю и доживюю. Прето треба же бизме були тото цо зме, а нє бавели рижни улоги. Теди кед прилапиме себе вец почнєме и любиц себе, водзиц рахунку о своїм менталним здравю – наглашела Соня. За квалитетнєйши и здравши живот треба ше и пообрацац коло себе и роздумац чи можеме пременїц даяки подли звикнуца, висц зоз зони комфору и одшмелїц ше пробовац дацо нове, склонїц ше од особох хтори на нас неґативно дїйствую, пременїц роботу, школу, факултет хтори нам нє одвитую...

МАК 2/2019

■

13

РОЗГВАРКА З НАТАШУ САБАДОШ, СТУДЕНТКУ МАСТЕР СТУДИЙОХ У НЄМЕЦКЕЙ

НАТАША САБАДОШ З РУСКОГО КЕРЕСТУРА СВОЙО ФАХОВЕ УСОВЕРШОВАНЄ ПРЕДЛУЖЕЛА У НЄМЕЦКЕЙ, У ҐЕТИНҐЕНУ. НА ПОЛЬОПРИВРЕДНИМ ФАКУЛТЕТУ, НА УНИВЕРЗИТЕТУ ҐЕОРҐ АУҐУСТ УПИСАЛА ШЕ НА МАСТЕР СТУДИЇ, НА НАПРЯМ CROP PROTECTION (ЗАЩИТА РОШЛЇНОХ). У НОВИМ САДЗЕ ЗАКОНЧЕЛА ОСНОВНИ СТУДИЇ НА ПОЛЬОПРИВРЕДНИМ ФАКУЛТЕТУ, НА НАПРЯМУ ФИТОМЕДИЦИНИ. А ЦО ВИУЧУЄ ТОТА ОБЛАСЦ НАУКИ, ЯКИ УСЛОВИЯ СТУДИРАНЯ У НЄМЕЦКЕЙ И ЯК ВИПАТРА ЖИВОТ У ИНОЖЕМСТВЕ, ОДГАДЛА НАМ ПРАВЕ НАТАША.

14

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Цецилия Надь

Тото цо интересантне у Наташовей приповедки о студираню, то же ше вона жадала уписац на мастер студиї у иножемстве, а нє исц лєм на черанку студентох. По законченю студийох сцела достац диплому вибраного факултету у иножемстве. На

ПРЕПОРУЧУЄ СТУДИЇ У ИНОЖЕМСТВЕ Наташа полна з упечатками и искуством и препоручує каждому хто ма жаданє же би пошол студирац до иножемства.

– То вельке искуство, нє лєм пре здобуте знанє, алє и пре животне искуство, то нагода усовершиц анґлийски язик, осамостоїц ше, научиц и даєден други язик, видзиц як функционує каждодньови живот у другей держави и час препровадзовац з людзми з рижних крайох швета – приповеда Наташа. матичним факултету у Новим Садзе понукали єй черанку студентох, алє вона одлучела сама преучовац яки програми мастер студийох ше понука у иножемстве. Наташово студиї на Универзитету Ґеорґ Ауґуст тирваю два роки, а вона у Нємецкей уж рок и пол.

– За апликованє було потребне позберац рижни документи – препорученя од професорох, написац мотивацийне писмо, ЦВ, доказ о знаню анґлийского язика... За язик було потребне мац положени ТОЕФЛ тест, хтори

■

МАК 2/2019

глєда векшина факултетох у иножемстве, число поенох на тесту хтори глєдаю завиши од факултета до факултета, алє углавним ше глєда Б2 уровень. Просек нє таки пресудни, важне мотивацийне писмо и препорученя, а зоз пририхтованями сом започала

рок скорей, з оглядом на тото же шицки конкурси за студиї у иножемстве починаю у януару и фебруару, за упис у октобру. Апликовала сом на даскельо факултети, векшином у Нємецкей, алє ми перше жаданє було пойсц праве ту дзе сом тераз – здогадує ше Наташа.

ДОБРА ОРҐАНИЗАЦИЯ И ВЕЛЇ ФАХОВО ПРАКСИ Фитомедицина, лєбо защита рошлїнох напрям хтори преучує и занїма ше зоз защиту рошлїнох од чкодлївцох, и то

од рижних инсектох и хоротох котри спричинюю печарки, вируси, бактериї и други микроорґанизми, випитує и коровча и шицко друге цо може очкодовац рошлїну и зменшац урожай и квалитет рошлїнох. Тиж, фитомедицина преучує и як препознац тоти очкодованя и симптоми хоротох, алє виучує и рижни методи хтори тоти очкодованя можу зопрец и лїчиц кед ше розвиє хорота, толкує Наташа.

– Цо ше дотика школованя у Нємецкей, тото цо ше ми пачи то орґанизация. Ту шицко функционує прейґ сайту на хторим шицко пише, кеди и дзе маме преподаваня, скорей каждого преподаваня професоре кладу свойо презентациї же би ше ми могли порихтац за годзину, на сайту нам и шицка потребна литература за ученє и испити. Видвоєла бим ище и тото же маме широки вибор предметох, я мам лєм штири обовязни предмети, шицко друге виберам сама, спрам того цо ме найбаржей интересує. Можеме аж и виберац предмети хтори нє у рамикох нашей програми, алє на других факултетох, як цо то ученє рижних язикох. Мушим спомнуц и фахово пракси и лабораторийни вежби, хтори ту єст надосц, за розлику од студираня у Сербиї, там було вельо вецей теориї. Заш лєм, праве пре тоту теорию сом була у велькей предносци кед сом пришла, бо ми вельо того уж було познате. Студирам на анґлийским язику, а нємецки сом почала учиц аж кед сом ту пришла – гвари Наташа. Литература хтору ше хаснує углавним новших датумох,

професоре хасную рижни науково роботи. По Наташових словох, єден предмет часто викладаю вецей професоре, кажди фаховец зоз своєй обласци, а тиж мали и велїх госцинских преподавачох зоз рижних факултетох, фирмох и институцийох.

– Факултет нам орґанизовал и велї екскурзиї, маме и вельо „field trips” дзе зме обишли надосц фарми у Нємецкей. Медзи жимским и лєтнїм семестром маме практични предмети, хтори тирваю тидзень або два, на хторих зме у лабораториї и робиме розлични експерименти. Попри тим, ту студенти кажди лєтнї одпочивок маю фахову праксу, хтору робя у розличних фирмох або институцийох. Так и я мала нагоду два мешаци робиц праксу у БАСФ-у, у єдней з наймоцнєйших фирмох, у обласци защити рошлїнох. Кажди рок ше орґанизує и фахову екскурзию, так же сом прешлого року ишла до Голандиї и Белґиї, дзе зме нащивели рижни менши фирми и приватни бизниси хтори ше занїмаю зоз иновативнима методами пестованя и защити рошлїнох – приповеда Сабадошова.

НАЙДЗЕ ЧАСУ И ЗА ПУТОВАНЯ Векшина студентох попри студийох и роби, та так и Наташа роби як студент асистент на Факултету на департману за биоґеохемию, дзе помага професором и студентом на докторских студийох коло їх експериментох. През викенд шлєбодни час препровадзує зоз цимерку и дружтвом зоз факултету.

– Соботу лєбо путуєме, лєбо идземе даґдзе до виходу. Зоз студентску карточку маме безплатни превоз у тей часци, у Долнєй Саксониї. Потераз сом нащивела Хановер, Гамбурґ, Келн, Манхайм, Хайделберґ, Дортмунт, а тиж мушим видвоїц и Ґослар, хтори познати по крачунским вашаре, на хторим постої окремна атракция – лєс зоз 36 оквиценима ядловцами. Наприклад, нєдзелю у Нємецкей шицко заварте, так же углавним час препровадзуєме зоз дружтвом у вареню, цо нам вше интересантне, бо маме нагоду коштовац рижни народни єдла – гвари Наташа. З оглядом на тото же єй напрям на анґлийским язику, дружтво єй барз интернационалне.

– Колеґох мам зоз цалого швета, зоз Греческей, Мадярскей, Индиї, Марока, Бразилу, Ниґериї, Ґани, Китаю, та гоч сом и у Нємецкей, найменєй ше дружим зоз Нємцами. Найбаржей ше дружим зоз товаришку зоз Индиї и Марока и гоч зме кажда з другого континенту, цалком розличних вирох и обичайох, маме подобни интересованя и барз зме ше зблїжели. Тиж мам колеґу и зоз Чарней Гори, хтори уписал студиї рок скорей и хтори ми барз помогнул на самим початку, а тиж мам и цимерку з Беоґраду, зоз хтору сом ше упознала ище у Сербиї – заключує Наташа.

МАК 2/2019

■

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Лидия Вереш

ИНТЕРВЮ З ВАНЬОМ КУХАРОМ З ДЮРДЬОВА, ХТОРИ ТРЕНИРА CROSSFIT

CROSSFIT – СТИЛ ЖИВОТА ПРИМЕНКА СПОРТУ БАРЗ ЯСНА – ДОБРА РОЗВАГА, ТРЕНИРАНЄ РУШАНЯ И КООРДИНАЦИЯ ЦЕЛА, ОШЛЄБОДЗОВАНЄ ОД ЗВИШКА ЕНЕРҐИЇ. У ОСТАТНЇМ ЧАШЕ, И У СЕРБИЇ ШЕ ПРЕШИРЕЛА ЄДНА НОВША СПОРТСКА ДИСЦИПЛИНА, CROSSFIT. О ТИМ ПРЕЦО ВИБРАЛ ПРАВЕ CROSSFIT, ЧОМ ЛЮБИ ТОТ СПОРТ, ДЗЕ ГО ТЕРАЗ ТРЕНИРА И ДРУГЕ, ВИПРИПОВЕДАЛ НАМ ВАНЯ КУХАР ЗОЗ ДЮРДЬОВА. Як ши ше одлучел праве за CrossFit и до хторей катеґориї спорту вон спада?

16

Ваня Кухар: Понеже любим фитнес и ходзел сом до терховальнї даскельо роки, пайташ ми препоручел же бим пробовал тот спорт. До спорту ■

МАК 2/2019

сом ше залюбел после першого тренинґу и од теди, уж рок и пол, интензивно тренирам у Суботици. CrossFit спада и до катеґориї индивидуалного и ґрупного спорту. У сущносци, тренира ше го вше у ґрупи и то сама красота того спорту. Змагац ше мож и поєдинєчно, и у тиму. Як випатраю тренинґи и як часто их маш? ВК: Тренинґи конциповани так же ше облапя аспект физичней схопносци. То значи же облапени елементи ґимнастики, атлетики, триатлону, фитнесу, олимпийскей дисциплини дзвиганя терхох и ище вельо того. Гоч кеди ше ми дахто пита цо то CrossFit, єдноставно любим одвитовац же най придзе на єден тренинґ и саме ше му укаже. Сущносц у тим же то нєстатичне вежбанє як цо то нєшка познати бодибилдинґ. Тренирам раз тижньово од 9 до 12 годзин. Чи то барз напарти спорт? ВК: Спорт вимага барз вельо труду и упартосци, бо є конциповани так же цо ши

лєпши у нїм, то ше роби чежши тренинґ, и самим тим чежше. Тото шицко доприноши тому же биш бул мобилнєйши и здравши. Чи ходзиш и на даяки змаганя и чи ше их вообще отримує у тим спорту? ВК: Змаганя єст вельо. Найвекше змаганє ше отримує у Зєдинєних Америцких Державох. Барз є популарне и учашнїки приходза з цалого швета. Цо ше дотика моєй кариєри, вона лєм почина. Бул сом на даскелїх змаганьох прешлого року и на єдним сом завжал 4. место. Того року плануєм исц на даскельо векши змаганя у держави и наздавам ше же станєм и на подиюм. За цо тот спорт найхасновитши? Можу го тренирац и жени? ВК: Сам концепт заєднїци хтора ше занїма зоз CrossFitом тот же промовує здрави живот, медзитим, нє таки як цо то нєшка стереотип за ходзенє до терховальнї и бодибилдинґ, алє наисце водзенє рахунку о своїм целу през ефикасни и випрограмовани тренинґи

и костиранє. CrossFit шицко цо мож задумац од физичних активносцох: воженє бициґли, плїванє, беганє, склеки, зґиби... Велї за CrossFit гуторя же то стил живота. Вше вецей професийних спортистох, зоз рижних спортох, почина уруцовац елементи CrossFit-у до своїх тренинґох, так же вон прилагодзени шицким, хлопом, женом, старшим людзом, та аж и дзецом. Мушиш ше притримовац и даякого одредзеного костираня? ВК: Цо ше дотика костираня, нормалне же єст потреба за здравим и ефикасним способом костираня. Костиранє барз вельки фактор за успих у тим спорту. Цело котре каждодньово под терху интензивних тренинґох, муши буц накармене же би ше цо швидше опоравяло. Цо ци циль посцигнуц у тим спорту? ВК: Основни циль ми же бим мал здраве цело и моцни имунитет, а потим, хто зна, можебуц ше пренайдзем и

у змагательней часци того спорту. Кельо тот спорт познати у нашей жеми и кеди ше розвил? У хторей держави є найпопуларнєйши? ВК: У остатнїх даскелїх рокох, барз зажил у нашей держави, алє и у швеце. Спорт зачати у Зєдинєних Америцких Державох, з боку Ґреґа Ґласмана. У Америки ше хаснує у тренинґу маринцох. Иншак, цо студираш, активни ши на факултету и звонка настави? ВК: Студирам економию на факултету у Суботици и барз сом активни по тим питаню. Член сом у парламенту факултета и участвуєм у орґанизациї рижнородних случованьох коло факултета. Попри тим, однєдавна сом почал робиц як тренер у CrossFit клубу.

старши, вше вецей любим одблукац з часу на час зоз каждодньовосци и пречитац даяки стрип. Тренираш ище даяки спорт? ВК: Тераз, коло CrossFit-у нє тренирам нїч вецей. Можебуц кед би дзень тирвал кущичко длужей, та би и було часу за ище дацо. Шпивал ши на наших фестивалох. Активни ши ище у КУД „Тарас Шевченко”?

BK: Oдкеди сом ше преселєл до Суботици, нє шпивал сом на наших фестивалох. Анї у КУД-у сом вецей нє активни. Єдина причина то час котрого нє мам и прето нє сцигуєм ходзиц до КУД-у.

Маш ище даяки гобиї? ВК: У шлєбодним чаше, котрого баш и нє мам вельо, любим технолоґию и цо сом МАК 2/2019

■

17

20

Ба

ох

ч ия

в на ? а уп ми ґр ока а р ал ец л о и ш в зе е ил нї б ш од и но шв чки Як ол р . к и а в Ч 10 ед ма а) Дзи ви пр б) Дзи

в)

о

Па

К

Ф

„

ла

нч

аї

Па

нч

о

У

н”

си Ру

ак

ьк

9.

а

ин

ф

Сп

а

ор хт

ла бу

ел чи : Ж Са и ти ч ви ко ро ли ац Од а Пе и Де ал 1. о М ск в к ин 2. Ран рей ел нд 3. Ед А ур оц

о

лу

К

”К

МАК 2/2019

их

ск рт

в ба

Яш

ро

.

18

у

Ф

на

в ти

ик

УПОЗНАЙ СЕБЕ

УПОЗНАЙ СЕБЕ ■

ис

х ко

ку

ур оц

К

„Р

тр

18

а

ст

ус

е

в ко

” ин

а

р ма з р е ч я Чи аш нч ар ови л р Г д ан ег ор сан юк пр ґ о Д И ек Хт а) Ал ян .

2 д _. б) Ср __ ) _ в

__ _. __

_ __ _ _ _

__ __ __ __ _ _ __ __ __ __ _ _ __ __ __ __ _ _ _ _ __ __ __ _ _ у _ _ __ ен __ _ р _ _ _ те __ но м __ ї е _ н м __ аш н” __ м и ел ус до а ав „Р н р К п и Ф на ол и ґ и в л л о на ер ия ? е н р п е п ку тр ей йо ро ц у и ве М 18. ом ь ай нь д н 20 у аш На ва к р ло ст ро Те ай шен 8.

3. х 1 и 20 М пер а н в а ци ст лм час о ен ґ й н рш ьо ке де л пе с є е ь ї и К н сц Ан ен 5. ше ) ча є а Єд ц у й й б) Пе ке с ) ь в

ен

єш У

4. ни

ел

ц ра

_

4.

за

на

ра

й

ро

од

Пе

ш

п лє

_

__

_ __

.

__

_ __

_

__

_ __

_

__

_ __

5.

у ок у р к . го 23 . ро ку ро 9 о о ) 1 932 . р Хт а .

0 1 1 б) 195 в)

ба

ск

н

ос

о ог

„

6.

а ов

Ф

с Ру

„И

а

ч вя

К

за

б

ку

” ин

К

б од

20

в

ни

18

Ф

ре

ке

о .р

8.

у ст

к?

к

7.

рс

ки

(Ф

ню га шен а зм у є на ар” у? ат п ок лт „Ли о р у г з ре ФК ло ш л – бу н” пре 3 и и 2: к ус ва ) Я :1 т а Р „ нс 8. ) 4 :0 К е б 5 Ф рш в) пе

.б

ки

с ал

б лу

ей

с ча

к ьс

Ф

„

К)

ци

10

?

н”

си Ру

лу д ба м а по „ и _. ов – з ого __ н ” _ си ех ен __ __ Ру ор адз _ м и и в __ ни атн ро тал ___ ч п __ ро Зл ре ос го є „ у п у д ____ о н т с _ а зна ча раш ___ Н _ Я й о _ 6. ип це на __ пр йве м” ___ ? _ ал на ехо ___ б в ор ____ но _ и _ с Ру е ор ш по л у б

то ти сти и я и а ти ор ) П ден нас Хт а . Є с 7 б) Ше в)

9.

” Н О Ш И Ь А С Л Н У Е З К О „Р П К Ф КВИЗ

МАК 2/2019

■

19

„ЖИВА БИБЛИОТЕКА”

АЛТ ШОУ У МАК-У

АЛТ ШОУ У МАК-У

Андрей Орос „Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21,30 г. и репризно штварток од 12,30 г. на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци), як и на О радию, штварток од 16 г.

КНЇЖКИ ХТОРИ БЕШЕДУЮ

20

Же би доказали же погришни прешвеченя, односно стереотипи представяю лєм нєзнанє о особох хтори ше по дачим розликую од нас постарали ше млади зоз Нового Саду. Младежска орґанизация „Балкан Идеа Нови Сад” уж ■

МАК 2/2019

даскельо роки орґанизує збуванє котре наволали „Жива библиотека”. И у тей библиотеки можеце виєднац кнїжку и пречитац ю, алє главна розлика у одношеню на други библиотеки то же у тей библиотеки кнїжки – людзе. Єдна з орґанизаторкох предходних, алє и остатнєй „Живей библиотеки”, отриманей 9. децембра у Културней станїци „Едьшеґ” у Новим Садзе, була и Соня Гудак хтора дума же таки збуваня єдна файта пременки дружтва.

– Орґанизация лєбо участвованє у такей подїї за мнє значи же правим даяку пременку у дружтве – гварела Соня и додала же таки проєкти цалком дїйствую на зменшованє дискриминациї, прето же у тей библиотеки людзе можу поставяц питаня без було якого обаваня, лєбо нервози. Як вона потолковала,

людзе после „читаня” їх „кнїжкох” одходза зоз преширенима видиками и зоз позитивнєйшим роздумованьом о припаднїкох других, лєбо иншаких дружтвених ґрупох. По словох орґанизаторох, кнїжки у „Живей библиотеки” то людзе хтори представяю ґрупи хтори часто мета предрозсудкох и стереотипох, алє нєридко су и жертви дискриминациї и социялней ексклузиї. У тей библиотеки „кнїжки” нє лєм же можу бешедовац, алє можу и одвитовац на питаня „читачох”, поставяц питаня и сами дацо научиц. Кельо у Новим Садзе присутна дискриминация и кельо людзе знаю о иншаким од себе, през интересантни розгварки можу научиц и учашнїки у тим проєкту. Взаємне ученє през розгварку вироятнє найважнєйша часц такей подїї. Єден з учашнїкох, односно

„кнїжкох” на даскелїх „Живих библиотекох” бул и Иван Канюх зоз Нового Саду, котри як „кнїжка” представял Руснацох. По його думаню, таки збуваня добри способ за побиванє стереотипох и предрозсудкох.

– Таки проєкти добри за, насампредз, младих людзох, бо думам же вони, пре ище нєдосц вибудовану систему вредносцох и власни становиска, барз подложни стереотипом и предрозсудком – гварел Иван и додал же розгварка найлєпши способ за превозиходзенє рижних бариєрох котри ше знаю явиц медзи людзми. Праве прето дума же „Живи библиотеки” барз добри модел за творенє отвореншого и толерантнєйшого дружтва. Як уж поведзене, на „Живих библиотекох” и наша заєднїца ма своїх представнїкох, односно особи котри ше намагаю приблїжиц другим же цо и хто

то Руснаци. А чи Руснаци (и кельо су) отворени ґу другим? Соня дума же тото цо дакеди прави проблем при отвореносци нашей заєднїци то праве тот перши крочай хтори треба направиц и одредзена доза ганьблївосци, пре хтору дакеди видно же зме нєдосц отворени ґу другим.

– Тоти хтори направя тот перши крочай надалєй робя барз добру роботу – наглашела Соня и додала же наша заєднїца заш лєм ма одредзене чувство, лєбо дозу емпатиї ґу дакому хто иншаки, а з другого боку нє маме вельке количество гнїву, бо зме нє нательо дискриминовани з боку векшинскей заєднїци, заключела вона. „Читаче”, углавним, при вибераню „кнїжки” маю вибудоване одредзене думанє и становиско ґу дружтвеней

ґрупи котру представя одредзена „кнїжка”, цо, вшелїяк, нормалне. Медзитим, пре погришни роздумованя и становиска часто можу настац барз нєприємни ситуациї. Тоти ситуациї можу прероснуц до вельких зраженьох, а таки зраженя ми на „тих просторох”, нажаль, барз добре паметаме. Праве то ище єдна причина пре хтору ше орґанизує „Живи библиотеки”. Алє, чи Руснаци на тих подїйох мали даяки нєприємни ситуациї?

– Аж напроцив, людзе дзечнє поставяли питаня о Руснацох и указали зацикавеносц. Гоч чули за Руснацох, барз мало знаю о нашей мандей заєднїци – визначел Иван и гварел же у розгваркох велї спомли же познаю лєбо маю приятеля хтори Руснак, лєбо Рускиня, алє же им вони нє вельо бешедовали о тим хто Руснаци.

МАК 2/2019

Фото: Милан Милинков Маєр

ТОЛЕРАНЦИЯ И МУЛТИЕТНЇЧНОСЦ СЛОВА КОТРИ ОСТАТНЇ ЧАС МОЖЕМЕ ЧАСТО ЧУЦ. ДЗЕКЕДИ ПОЛИТИЧАРЕ, ОСОБИ З ЯВНОГО ЖИВОТА, АЛЄ И ЛЮДЗЕ НА „ВАЖНИХ” ФУНКЦИЙОХ ХАСНУЮ ТОТИ СЛОВА ЖЕ БИ ДОСТАЛИ ОДРЕДЗЕНИ ПОЕНИ ЗА НАПРЕДОВАНЄ У СВОЄЙ КАРИЄРИ. МЕДЗИТИМ, ТОТИ СЛОВА НЄ МУША БУЦ ЛЄМ ФЛОСКУЛИ ХТОРИ НЄПРЕРИВНО ПОВТОРЮЄМЕ, АЛЄ МОЖУ ПРЕДСТАВЯЦ РЕАЛНОСЦ У ХТОРЕЙ ЖИЄМЕ.

■

21

22

■

МАК 2/2019

Перши хтори спомнєме то филм хтори припада найпопуларнєйшому жанру у остатнїм чаше, хтори тиж и часц єдней з найвекших франшизох у историї филмоґрафиї, т. є. точнєйше єй конєц, а то филм „Avengers: Endgame”. Прешли часци тей франшизи нас уж глїбоко уведли до приповедки и до животох наших наймилших супергеройох, а прешла часц нас охабела у шоку, понеже представела єдну з найтраґичнєйших приповедкох пре шмерц велїх любених супергеройох и пре преход велїх супергеройох до антигеройох. Праве пре тот нєкрасни конєц, любителї Marvel-у, а и велї други, барз обчекую предлуженє и же би конєчно достали одвити на велї питаня, а тиж и конєц хтори заслужую.

ПОЕЗИЯ Цецилия Надь

Ваня Дудаш

СКРИТИ БЛУКАНЯ

МРИЯ

Скрити, нємирни од больох

Же бизме могли дихац

ми ше валяме у словох

Место облакох

хтори зме сами виповедли.

Отверали зме нашо души

А заш, таки млади, спокусом ше придали.

Там дзе ше поцилунок

Мили ошмих, поцилунок,

Подперал на ограду стриберного дижджу

поволанка, попатрунок...

Там дзе Мешацов прах

Одводза ме там далєко.

Лєцел над гадвабнима ґарадичами

Я идзем. Бежим так шлєпо.

Як кед би дацо забул

И шнїєм габи любови, занєшеносц.

Там попри дижджу котри нє зна плакац

Страсци нови виполнюю душу мою,

И попри попатрунку котри

а скриваюци зoгинам главу свою.

Лєм здогадує на блїзкосц капки и води

Нашу судьбу будую други,

Мнє и тебе

тоти цо животни круги твардо у рукох тримаю.

Там ши ме учела розумиц одроснутосц

И вельо, вельо того знаю.

Же бим ше покорела нєпохоплївому швету Же бим випивала глїбину каждей хвильки Учела ши ме о одрастаню А я завше остала дзецко

Шлїдуюци филм хтори спомнєме, а тиж пре його предходнїкох, точнєйше прешли два часци, хтори посцигли барз вельки успих при публики, то филм „Glass”. Прешли два филми були баржей stand-alone филми и представели нам кажду подобу окреме, а у тим филму их конєчно увидзиме вєдно, у интеракциї. Конєчно увидзиме цо ше случи кед ше стретню чловек хторого нє мож забиц, ґениялєц хтори нє ма цо страциц, а ма вельо достац, як и чловек хтори ма у себе 23 особи и єдно (?) чудовиско.

Disney вше бул популарни и медзи младима и медзи старшима, а одкеди ше технолоґия так розвила же може потримац римейки познатих анимованих/рисованих Disney-ових филмох до live-акцийох, зоз вше вецей филмами праве тото робя. Того року можеме обчековац таки римейки добре познатого „Dumbo”-а, а тиж ище познатшого „The Lion King”. После одпатрених трейлерох за спомнути два филми, велї маю барз позитивни коментари, цо нє случай за ище єден Disney-ов филм хтори тиж достава live-action верзию, а то „Aladdin”. Велї уж напредок скептични, а после обявених перших постерох за филм, любителє прешлей верзиї барз нєзадовольни зоз вибранима ґлумцами и як у тим филму випатраю.

(„Авторки у рускей литератури”)

НАЙОБЧЕКОВАНШИ ФИЛМИ У 2019. РОКУ

Понеже зме у прешлим чишлє представели даскельо филми хтори на нас охабели найвекши упечаток у прешлим року, у тим пробуєме приказац даскельо хтори публика нєсцерпезлїво чека видзиц у тим новим, 2019. року.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

КИНОТЕКА

Кристина Малацко

Но, сиґурно будзе вельо розчарованя и у новим року, алє ше наздаваме же будзе вельо вецей приємни нєсподзиваня, нє лєм цо ше дотика филмох, алє и шицкого другого. МАК 2/2019

■

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Катарина Фейди

Михаела Еделински

***

ОХАБЯМ ЦИ

Добру ноц занавше,

Охабям ци свою остатню слизу

мили, цо любиц нє знал ши.

котра уж страцена у глїбоким морю

Мили, а виновати.

вельких обчекованьох и словох малих,

Циґанство вигвариц,

прелїґнутих у боляцих хвилькох правих.

правду скриц

Охабям ци и тот мой найщирши ошмих

знал ши.

за котри нє знам чи ше дараз здогаднєш.

Гей, знал ши

Вон бул найщирши лєм кед сом була з тобу.

занавше,

И нє знам чи го дараз вежнєм ознова зоз собу.

у думкох.

Охабям ци и тоту остатню строфу

Шерцо горкого смаку.

котру нє знам чи дакеди и пречиташ.

Подумай и роздумай:

Зоз ню ци охабям и шицки други слова,

Як то буц я?

з котрима ше можебуц стретнєме раз знова.

Любиц нєправду, спреводзку, жиц за тебе, нєдихаюци, жиц за нас, безнадїйно. Подумай. Роздумай. Пожадай и ти добру ноц и пребудз ше без мнє. Паметай ме по добрим.

(„Авторки у рускей литератури”)

По злим, забуц ме.