MAK 2/2017

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 2 / ФЕБРУАР 2017 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ ФОТО: ТАНИТА ХОДАК

ЗМИСТ

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

У ФОКУСУ

03 М. Зазуляк: „Боинґ, Боинґ” 04 А. Рац и М. Надь: Розгварка А. Планкош 06 С. Иван: Интервю М. Райчевич

06

МАК-ОВ КОЛАЖ

У ФОКУСУ Три мешаци ту, три там Закончиш школу и цо тераз? Кельо лєм особи тото питанє вигваряю з рока на рок. Док ше школуєме, якошик маме чувство же зме защицени од шицкого цо нас чека, маме ещи часу секирац ше же цо будземе, и як будземе, док тому школованю придзе конєц. У якейшик такей ситуациї була и Маряна Райчевич з Вербасу...

08 Я. Медєши и Т. Малацко: Филми 2017

ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ 10 Фоґаш

ТАК И НЇЯК ИНШАК 11 А. Римар: Вам, чи вам?

УПЕЧАТКИ

12 С. Надь: „Психологике свакодневног живота”

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

13 Д. Болдиш: Америцка горор приповедка 14 Р. Джуджар: Одкрица у 2016. року

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

16 Ц. Надь: Розгварка Н. Боянович

УПОЗНАЙ СЕБЕ

14

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Вони охабели найвекши шлїди Зоз наглим розвойом технолоґиї, нєпреривно нам наукова фантастика заменює место зоз науку, потвердзенима доказами и новима еґзотичнима одкрицами. У тим тексту бим вам жадал визначиц котри, по моїм думаню, одкрица и посцигнуца зоз астрономиї и астрофизики охабели найвекши шлїди у 2016. року...

18 К. Малацко: Тест

З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ

20 Текст зоз числа 11, зоз 1989. року

ДИРЕКТ ДО ФАЦИ 22 Б. Ройко: Тро(ло)ванє

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 И. Киш: Проза 24 Уметносц як гоби: Т. Ходак

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 2 фебруар 2017

Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович На насловним боку: Любов Авторка фотоґрафиї: Танита Ходак

Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

▒▒▒▒2▒▒МАК

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

16

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Уметносц и позитивна енерґия Наташа Боянович з Руского Керестура уж треци рок ходзи на интересантни танєц, а вон вимага креативносц, алє и физичну моц. У питаню денсгол (Dancehall) хтори настал на Ямайки и од реґе музики, алє под вплївом диґитализациї, вон ма швидки ритем и додаванє вокалох...

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒У ФОКУСУ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ МАЯ ЗАЗУЛЯК У МАРЦУ ПРЕМИЄРА ПРЕДСТАВИ ДРАМСКОГО СТУДИЯ „АРТ”

„БОИНҐ, БОИНҐ” М

ладежска ґрупа Драмского студия „АРТ” Дома култури Руски Керестур уж даскельо мешаци рихта представу Марка Камолетия „Боинґ, Боинґ”, у режиї Владимира Надя Ачима, а премиєра тей комедиї запланована за 11. марец. Тото дїло бешедує о леґиньови хтори ше фраєрчи з трома стюардесами рижних националносцох, з вецей авиокомпанийох. Як гвари режисер, лєгке є за патренє, алє чежко го поставиц и бавиц. Млада ґлумецка екипа дакус „ошвижена”, понеже попри студентох, уж искуснєйших ґлумцох – Адриани Надь, Ребеки Планчак, Андрея Ороса и Себастияна Нярадия, у тей представи ґлумя и ґимназиялки, Леонтина Штефанко и Марина Роман, а суфлерка им Кристина Афич.

– Лєм раз сом потераз ґлумела, у дзецинскей представи. Гварела сом най ме волаю кед им будзе требац ґлумцох, та сом вец волала и Марину. Екипа

опущена, та ше им удало опущиц и нас, и вец то лєгко пошло. Ґлумим Бернардову служнїцу и знам шицко цо вон роби, та го уценюєм – гвари Леонтина, док дебитантка, Марина, додава: – Ґлумим трецу Бернардову заручнїцу, Шпаньолку, и моя улога енерґична. Шицки зме ґлумци приблїжних рокох, та ше розумиме. Думам же треба присц патриц тоту представу, бо є интересантна, ситуация цали час напарта, а мож ше наисце добре нашмеяц и опущиц – визначела вона.

кед ма квантитет, цо вецей виводзеня и ошлєбодзованя, цо вецей розбавйованя... Вимага вельо психофизичней форми, концентрациї, смисла за темпоритем, смисла за гумор... – наглашел Ачим. Премиєра представи будзе 11. марца, алє ю годно патриц и на Драмским мемориялу Петра Ризнича Дядї, як и у других наших местох, а Младежска ґрупа пошвидко будзе з ню участвовац и на Општинскей смотри театралней творчосци „Велимир Сандич – Велько” у Сивцу.

То потвердзує и режисер, Владимир Надь Ачим, хтори гвари же у тей динамичней, атрактивней, полєтней представи, може присц до вираженя ґлумецки талант.

– Проблем же зме нє мали динамику и континуитет у роботи и могли зме ше зиходзиц лєм през викенд. Скорей нє було мобилни телефони, бесни авта, средства масовних комуникацийох, хтори нам олєгчую роботу, а лєгчейше и швидше зме ше орґанизовали и зазберовали. То представа хтора достава на квалитету

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒3▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒У ФОКУСУ▒▒▒▒▒ АНА РАЦ И МАРТИНА НАДЬ РОЗГВАРКА З АЛЕКСАНДРОМ ПЛАНКОШОМ З КЕРЕСТУРА, ВСЕСТРАНИМ ШТРЕДНЬОШКОЛЦОМ

ЙОГО ИДОЛИ ТО МЛАДИ ЗОЗ ПЕТНИЦИ лександар Планкош з Руского Керестура школяр Штреднєй медицинскей школи „7. април” у Новим Садзе, а понеже ю того року закончує, помали ше уж почал пририхтовац и за факултет. Любел би ше уписац на фармацию у Беоґрадзе. Попри своїх обовязкох котри вязани за школу, Александар активни и у Виглєдовацкей станïци Петница, у керестурским Каритасу, а тиж так є и рецитатор, член Хору и Оркестрa Дома култури Руски Керестур, у хторим грає на тамбури.

А

– Уписал сом ше до Штреднєй медицинскей школи прето же любим робиц з людзми, односно, помагац им. Видзел сом себе як фармацеута, котри совитує пациєнтох, роби и усовершує ше – гвари Александар. Тот всестрани штредньошколєц у трецей класи конкуровал до Виглєдовацкей станïци Петница, и поспишело ше му пойсц на семинар биомедицини.

▒▒▒▒4▒▒МАК

– Тот напрям ше ми попачел и мнє є барз интересантни, понеже сом вельо з того цо сом учел у школи, там наисце могол и видзиц. Прекрасне искуство. Шицким штредньошколцом препоручуєм одход до Петници, пре друженє, и рижни науково виглєдованя котри их интересую. Там тиж так мож упознац интресантних людзох. Идоли ми млади з Петници котри ходза и на факултет, а источасно су и сотруднїки нам, младшим початнїком. Видно же ше им поспишує шицко тото ускладзиц, и як любя и уживаю у тим цо робя – наглашує Александар.

ВОЛОНТЕР, МУЗИЧАР, РЕЦИТАТОР... У керестурским Каритасу досц активни и млади, а єден з нїх то праве и Александар, хтори до Каритасу почал ходзиц ище як дзецко дружиц ше, найчастейше до Дзецинского куцику.

– Там сом любел ходзиц пре друженє, упознаванє нових

товаришох и, вшелїяк, же бим виполнєл час през жимски одпочивок. Як сом одрастал, так ше звекшала и моя прихильносц ґу орґанизованю даяких забавох, друженьох. Поспишело ше ми витвориц буц дачого орґанизатор, а то бул Водицов камп. Нормално, дзекуюци тому же у Каритасу постої красна ґрупа младих з котрима вєдно сотрудзуєме, дружиме ше, а и сами орґанизуєме друженя за младих – гвари Александар.

У основней школи ходзел и до музичней школи, дзе ше учел грац на тамбури, а на змаганьох витворйовал замерковани успихи, та дзекуюци тому знаню, нєшка грає у Вельким народним оркестру Дома култури Руски Керестур.

– До Оркестру Дома култури ме поволал тедишнї руководитель, Чамо, и то думам же ище док сом була пията-шеста класа основней школи. Бул сом мали, алє дзекуюци Чамови, упознал сом нашу руску народну музику, участвовал на рижних збуваньох, а источасно сом полюбел и свой инструмент – визначує вон.

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒У ФОКУСУ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

ФОТО: ЛЮБОМИР ДУДАШ

Тиж так, окрем же є член у Оркестру, Александар член и Мишаного хору Дома култури и Катедралней церкви святого оца Миколая. Як гвари, люби пойсц на Хор, бо ше там шицки вєдно подружа, опуща и уживаю у шпиваню.

– Член Хору сом од седмей класи, до котрого ме поволала Лидия Пашо. У першим шоре, любов ґу музики сом нашлїдзел од мацери. Вона ше занïма з музику, та сом озда одмалючка, слухаюци ю, постал фан музики. И нєшка любим послухац добру музику и преанализовац ю – гвари Александар.

ЗА УСПИХ ТРЕБА ДАЦ ШИЦКО ОД СЕБЕ Александар ше визначел и на змаганьох з рецитованя. Першираз ше опробовал у седмей класи, бул успишни и, як гвари, на його нєсподзиванє, сцигол аж по Покраїнске змаганє. Цо ше

дотика музики, окрем зоз Хором, Александар мал и соло наступи.

– Соло наступ сом мал два раз на „Червеней ружи”, а 2014. року сом достал награду за найкрасши леґиньски глас. Вшелїяк, нє шицко єдно наступиц сам, алє дзекуюци наступом у Хору и Оркестру, ошлєбодзел сом ше од треми – припознава Александар и на концу додава же за успих потребна добра воля и витирвалосц, же би же посцигло добри резултати.

ФОТО: СЕНКА НАДЬ

– Нїґда нє одуставайце од своїх снох, вше ше треба потрудзиц и дац шицко од себе, верце ми, виплаци ше – поручел Александар.

ФОТО: ВЕРОНИКА ВУЯЧИЧ

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒5▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒У ФОКУСУ▒▒▒▒▒ СЕНКА ИВАН ИНТЕРВЮ ЗОЗ МАРЯНУ РАЙЧЕВИЧ З ВЕРБАСУ, ХТОРА РОБИ У СЛОВАЦКЕЙ

, У Т И Ц А Ш Е М И ТР М А Т И Р Т ЗАКОНЧИШ ШКОЛУ И ЦО ТЕРАЗ? КЕЛЬО ЛЄМ ОСОБИ ТОТО ПИТАНЄ ВИГВАРЯЮ З РОКА НА РОК. ДОК ШЕ ШКОЛУЄМЕ, ЯКОШИК МАМЕ ЧУВСТВО ЖЕ ЗМЕ ЗАЩИЦЕНИ ОД ШИЦКОГО ЦО НАС ЧЕКА, МАМЕ ЕЩИ ЧАСУ СЕКИРАЦ ШЕ ЖЕ ЦО БУДЗЕМЕ, И ЯК БУДЗЕМЕ, ДОК ТОМУ ШКОЛОВАНЮ ПРИДЗЕ КОНЄЦ. У ЯКЕЙШИК ТАКЕЙ СИТУАЦИЇ БУЛА И МАРЯНА РАЙЧЕВИЧ З ВЕРБАСУ. После закончених студийох и здобуваня дипломи дипломованого филолоґа руского язика и литератури на Филозофским факултету у Новим Садзе, Маряна ше нашла праве пред озбильним проблемом у находзеню роботи. Виход зоз подлей ситуациї, голєм затераз, пренашла у другей держави – Словацкей, дзе остатнї час велї з нашей жеми одходза робиц, найчастейше до рижних фабрикох. Прецо и як ши одлучела пойсц робиц до Словацкей? Маряна Райчевич: После дипломованя, длуго сом нє могла найсц роботу. Шицко то були роботи краткого тирваня, кампаньски. Углавним сом найвецей часу препровадзовала на полю, односно на наднїци. Заробок бул наисце мали,

▒▒▒▒6▒▒МАК

алє у єдней хвильки то ше ми єдине понукало. За роботу у Словацкей сом чула пред двома роками, од пайташки. Перше сом була барз скептична и, щиро, бала сом ше од одходу до другей держави, прето же сом нє могла анї предпоставиц цо ме там чека. Товаришкова шестра пошла з леґиньом, о єден час нам явела же углавним шицко так як описує аґенция. Теди сом одлучела же ше и я опробуєм у Словацкей, мушела сом уж висц зоз того зачарованого кругу. Кед пойдзеш, кельо длуго оставаш? МР: У марцу будзе точно два роки як сом першираз пошла до Словацкей зоз леґиньом, шестру и єй леґиньом. Там оставаме три мешаци и вец зме три мешаци у Сербиї. Тераз нам маю прейсц три мешаци як зме у Сербиї и будзе нам пияти раз як идземе до Словацкей. Мушела ши перше дацо уложиц, пред тим як ши пошла, и ґенерално, чи ци за початок требало вельо? МР: Мушиш мац у кишенки голєм 50-100 евра, алє сом чула же даєдни ишли и зоз менєй. Драгу ше нє плаци, лєм драгове осиґуранє, а по першу плацу доставаш аконтацию 30 евра. До

Словацкей ше идзе на автобусу до одредзеного места, дзе обезпечене змесценє. Углавним, кед ши нє задовольни зоз змесценьом, вше мож глєдац премесценє од координатора хтори за вас задлужени. После каждих трох мешацох плацена драга назад до Сербиї. Меняла ши роботне место? Чи ши задовольна и яки твойо упечатки? МР: Кед сом першираз пошла, робела сом у єдней фабрики вецей роботи, алє углавним за пантлїку. На початку шицко було чудне, иншаке. Нє чуєш свой язик, а теди и нє було тельо наших людзох, кельо их тераз єст. У єдней хвильки похопиш же ше мушиш опрец на самого себе. Понеже знам приповедац по руски, якошик ше нам удало спорозумиц ше, алє було и ситуациї дзе зме ше нїяк нє могли спорозумиц, и то дакус фрустровало. У фирми ше вецей приповедало по мадярски, як по словацки, а тот язик ми цалком нєпознати, и мушим повесц же ми то у даяких моментох виволовало стрес. Други раз кед зме ишли, леґинь и я, одлучели зме ше за єдну другу фабрику, у хторей зме остали робиц по нєшка. Слово о телевизийней индустриї.

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒У ФОКУСУ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

Яки условия за роботу? МР: У тей фирми у хторей сом тераз ми вельо лєпше. Робота нє чежка, єдине цо напарте то змена од 12 годзини. Медзитим, з часом ше и на то звикнє. Вше маце шлєбодни днї хтори можеце вихасновац як ви сцеце. На роботи важна швидкосц и схопносц, прето же єст даяки норми хтори треба виполнїц. То на початку можебуц випатра страшне, алє лєм док ше кущик нє звикнєш на цалу систему. У фирми уж єст вецей наших людзох як їх. Уж ше шицки добре познаме зоз шефами, координаторами и можем повесц же сом задовольна як функционуєме и сотрудзуєме. Плаца вше начас, доставаме и бонуси од фирми и аґенциї, кед ше виполнї шицки условия, алє кед знаце же можеце достац вецей, знаже же ше потрудзице, бо у роботи динари добра мотивация. Кед же дацо нє у шоре зоз виплацованьом, мож поднєсц жалбу и то будзе розпатрене.

потрудзела сом ше витримац тоти три мешаци и вец кажди раз було вше лєгчейше. Цо ше дотика Словацкей, можем повесц же сом ше уж звикла на тоту державу. Одвитує ми пременка, нове окруженє, и леґинь и я упознали досц нових людзох зоз хторима ше тераз и приватно дружиме.

по сербски поведло Свуда пођи, кући дођи, и я ше з тим цалком складам. Алє ту сом, дзе сом. Затераз ми добре так, язик сом звладала достаточно же бим себе там олєгчала живот и роботу, и кед шицко розпатрим, можем повесц же ми добре, док ше нє понукнє дацо лєпше у Сербиї.

Обиходзице и даяки други места кед маце шлєбодни днї?

Цо плануєш далєй кед слово о Словацкей?

МР: Гей. Щешлїва сом же себе можем обезпечиц обиходзенє рижних местох и других державох, цо сом нє могла док сом робела у Сербиї. Трудзим ше злучиц красне и хасновите. Нє допущела сом же би ми ше днї претворели до рутини робота–дом, и док сом у Словацкей, трудзим ше обисц цо вецей места. Потераз сом обишла велї вароши у Словацкей, а була сом и у Австриї и Ческей, и нє плануєм ше ту застановиц.

Пачи ци ше живот там, людзе, окруженє, чи идзеш лєм пре роботу и заробок?

Кед биш мала виберац медзи животом и роботу у Словацкей и Сербиї, хтору жем биш вибрала и прецо?

МР: З початку ми було чежко без моєй фамелиї, а поготов кед сом нє дома на швета, на фамелийних сходох, родзених дньох... Заш лєм,

МР: Кед бим мала виберац медзи Сербию и Словацку, вше бим вибрала Сербию. У Сербиї сом народзена, ту ми фамелия и як би ше

МР: Цо ше дотика роботи и планох за далєй, думам лєм на позитивни ствари. Порушане питанє доставаня визи. Людзе хтори одробели два и вецей контракти прейґ єдней аґенциї, прейґ хторей и я идзем, можу конкуровац за доставанє визи на два роки. Нє любим вельо плановац. Жиєм у терашньосци, наздавам ше найлєпшому и затераз сом задовольна.

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒7▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК-ОВ КОЛАЖ▒▒▒▒▒ ЯСНА МЕДЄШИ И ТАДЕЙ МАЛАЦКО ФИЛМИ 2017

ЕРА ГЕРОЙОХ ТИРВА И ДАЛЄЙ ПРЕШЛИ РОК НАМ ПРИНЄСОЛ ВЕЛЬО ФИЛМИ ХТОРИ НАС ИЩЕ ВШЕ ТРИМАЮ ПОД УПЕЧАТКАМИ. ПОНЕЖЕ ЕРА ГЕРОЙОХ ИЩЕ ТИРВА, У 2017. РОКУ УВИДЗИМЕ ВЕЛЇ ФИЛМИ ЗОЗ ЗАДУМАНИМА, АЛЄ И З РЕАЛНИМА ГЕРОЯМИ. ТИЖ ТАК, ГОДНИ ЗМЕ ВИДЗИЦ И ОЗБИЛЬНЄЙШИ ФИЛМИ ХТОРИ ПРИЦАГУЮ УВАГУ КРИТИЧАРОХ. ТУ ЗМЕ ВИДВОЄЛИ ДЗЕШЕЦ ФИЛМИ ХТОРИ ШЕ, ПО НАШИМ ДУМАНЮ, НАЙБАРЖЕЙ ЧЕКА. ПОРИХТАЙЦЕ ПУКАНКИ, БО КАЖДОМУ ФИЛМОФИЛОВИ, А И ТИМ ЦО „ТУ И ТАМ” ОДПАТРА ДАЄДЕН ФИЛМ, НЄ БУДЗE ДОПИТО У ТИМ РОКУ, ПОПРИ ШИЦКИХ ФИЛМОХ ХТОРИ ПО ПЕРШИРАЗ УВИДЗА ШВЕТЛОСЦ ДНЯ, АБО МОЖЕБУЦ ЛЄПШЕ ПОВЕСЦ, ЦМОТУ КИНА.

иєр

прем

ра

вемб

. но а 17

„Лиґа правди” („Justice League”) За розлику од прешлого року, Бетмен и Супермен тераз на истим боку. Понеже ше рихта ище векши проблем, Бетмен збера ґрупу хтора вєдно годна одбранїц швет. Векшина членох тей ґрупи достава и по єден самостойни филм, хтори нам укаже шицки угли приповедки.

▒▒▒▒8▒▒МАК

иє

прем

прем

„Моцни ренджере” („Power Rangers”) Познати героє зоз хторима зме велї виросли, oзнова ожию на наших екранох. Ґрупа штредньошколцох одразу достанє надприродни моци и пробує виратовац швет.

а

прил

4. a ра 1

ца

. мар

23 иєра

иєр

прем

а

бр цем

. де а 14

„Судьба розбешнєтих” („The fate of the furious”)

„Гвиздово войни: Епизода 8” („Star Wars: Episode 8”)

Док цали тим ужива у нормалним живоце, мистерийна жена уцагнє Дома до швета криминалу, одкадз вон нє може сцекнуц. Док го його фамелия и тим буду ратовац, прейду през авантури и тести хтори им цалком нови, а и нам, патрачом.

Приповедка хтора позната велїм ґенерацийом, достава ище єдно предлуженє. Интересантни дожица наших старих и нових геройох, хторих зме упознали у прешлей часци (епизода 7) доставаю нови заплєт.

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒МАК-ОВ КОЛАЖ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ца

. мар

16 иєра

прем

ила

. апр

28 иєра

прем

„Красавица и Жвир” („Beauty and the Beast”)

„Чуваре Ґалаксиї 2” („Guardians of the Galaxy Vol. 2”)

Тота позната Дизнийова приповедка достава свою филмску верзию. Главну улогу маю Ема Вотсон и Ден Стивенс. Наздаваме ше же филм будзе чаривни, як и сама приповедка.

Пред трома роками зме достали першу часц тей приповедки, хтора нас одушевела зоз вибором музики и гумором. Наздаваме ше же дознаме хто Стар Лордов оцец у тим предлуженю.

єра реми

п

ая

19. м

„Maрсовци: Союз” („Alien: Covenant”) Далєко у ґалаксиї, на планети дзе тим наиходзи на цми, опасни швет, и єдного прежитого од їх предходней и тиж нєуспишней експедициї „Prometheus”, ловя их монструмски єства. То предлуженє филма „Prometheus”, тиж так и друга часц „Alien prequel” серийох, и шеста часц од „Alien” филмских серийох.

єра реми

п

прем

„Денкерк” („Dunkirk”) Кристофер Нолан нам того року приноши историйну дїю хтора ше случела 1940. року у Другей шветовей войни. Тот филм гутори о скоро нєможлївей евакуациї союзнїцких моцох (400 000) процив нємецких силох (800 000) зоз городу Денкерку.

ая

24. м

„Пирати зоз Карибох: Мертви уста нє бешедую” („Pirates of the Caribbean: Dead Мen Тell No Тales”) У тей часци капитан Джек Сперов глєда Посейдонов трозубец. За тот филм видвоєне 320 милиони долари, та можеме обчековац же филм будзе мац добри квалитет. А по предходних филмох, можеме заключиц же и приповедка нє подла.

ия

. юл

21 иєра

єра реми

п

лия 7. ю

„Спайдермен: Врацанє дому” („Spider-Man: Homecoming”) Тоту верзию Спайдермена зме видзели у прешлорочним „Капитан Америка: Гражданска война”. Тинейджер достава ментора, Тония Старка, хтори нам барз познати. Дочекали зме Спайдермена хтори, потераз, найбаржей здабе на верзию зоз стрипох.

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒9▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ДНЬОВА ДОЗА РУСНАЦОХ▒▒▒▒▒

▒▒▒▒10▒▒МАК

РУСНАК

ФОҐАШ

Достанє запаковани дарунок, зачува украсни папер.

Войдзе до городского автобуса, шверцує ше як и вше, гутори себе – „Та нє войду”.

Пойдзе до банки, розйойчи ше.

„Перши май, дзень роботнїкох!” – Нє роботнїк є.

Гвари, „Гудаци, грайце ми Червену ружу!” – Зна лєм рефрен.

„Хладзальня препасц” – За лєто є уж записани. РУБРИКА ГУМОРИСТИЧНОГО ХАРАКТЕРУ И ЄЙ ЗМИСТ НЄ МА НАМИРУ ДАКОГО УВРЕДЗИЦ, АЛЄ БУЦ ЧИТАЧОМ РОЗВАГА.

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒ТАК И НЇЯК ИНШАК▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ АНА РИМАР, МАСТЕР ПРОФЕСОР РУСКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ

1. На смужку треба написац бим, биш, би, бизме або бисце.

1) Замодлєл ________ (я) шицких же би на папер написали свойо число телефона.

2) Вона __________ любела пойсц до Французкей.

3) Кед _________ (ми) мали места у авту, вони ______ могли присц зоз нами.

4) Ти _________ сцел присц зо мну на журку?

5) Сцел _______ (ти) присц зо мну на журку?

6) Цо думаш, вона ________ сцела присц зо мну на журку?

7) Кед __________ (ви) сцели, могли ________ (ми) пойсц до вас.

8) Кед ___________ (ви) сцели, могли ________ (вони) пойсц до вас.

2. Вам, чи вам? − Кед пишеме конкретней особи хторей сцеме указац же ю почитуєме, напишеме Вам. Напр. кед школяре винчую професорки 8. марец: Щешлїви Вам 8. марец! − Кед тото цо пишеме сообщуєме вецей особом (напр. у рижних ґрупох на Фейсбуку), а нє єдней конкретней особи, напишеме вам. Напр. кед професорка винчує школяром Дзень залюбених: Щешлїви вам Дзень залюбених!

3. У идуцих виреченьох прецагнути слова хтори погришно написани. На смужку напишце так як би требало буц написане.

1) Бешедовал нам о добрим чловеку. _______________ 2) Од шейсц рокох ше бави зоз спортом. ______________ 3) Нєзнам дзе будзем студирац. _______________ 4) Нємам родзину у Сриме. ____________ 5) Вон ми родзени брат. ______________

Точни одвити: 1. 1) бим; 2) би; 3) бизме, би; 4) би; 5) биш; 6) би; 7) бисце, бизме; 8) бисце, би 3. 1) доброму чловекови; 2) шейсцох, занїма; 3) нє знам; 4) нє мам; 5) власни

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒11▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒УПЕЧАТКИ▒▒▒▒▒ СЕБАСТИЯН НАДЬ КНЇЖКА „ПСИХОЛОГИКЕ СВАКОДНЕВНОГ ЖИВОТА”

ДА ОДВИТИ НА ВЕЛЇ КАЖДОДНЬОВО ПИТАНЯ Знаце тото чувство кед пречитаце змист даєдней кнїжки и повеце „Вау, тота кнїжка праве тото цо ми треба!?” Кед нє знаце яке то, ниа, праве тераз маце нагоду дожиц и пречитац, прето же тота кнїжка написана за шицких цо знаю читац.

На интересантни способ Зоран Миливоєвич у кнїжки „Психологике свакодневног живота” (Прилози колективној емоционалној писмености – текстови из Политике) пише о важних животних темох зоз хторима ше каждодньово стретаме. То теми, як цо „теориї завери”, як мотивовац других, интернет педофилия, лєнївосц и ище велї, точнєйше, ище 152. Кнїжка сама по себе добра, прето же ми дала одвити на велї питаня и обяшнєла значенє даєдних терминох. Єдна зоз интересантнєйших темох ми – прецо постоя людзе хтори песимисти, и людзе хтори оптимистично патра на ствари, и хтори од тих двох файтох лєпше буц. Одвит, же треба буц и песимиста и оптимиста, прето же кед напр. нарано маме писмени зоз математики и контролни зоз историї, оптимиста нє будзе учиц, алє ше будзе наздавац же шицко прейдзе добре и прето ма довирия до себе, а песимиста будзе думац же єст 200 одсто шанси же достанє слаби оцени, и прето превежнє дацо, односно, будзе ше учиц. А особа хтора помедзи песимисти и оптимисту, будзе ше учиц за контролни и писмени и будзе мац довирия до себе, и прето заґарантовано будзе задовольна зоз роботу. Прето треба же бизме були оптипесимисти. Кнїжку предкладам тим хтори часто поставяю подобни питаня, а нє маю адекватни одвити, лєбо єдноставно жадаю лєпше упознац себе, алє и других.

▒▒▒▒12▒▒МАК

ФОТО: СЕНКА НАДЬ

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ДАЛИБОР БОЛДИШ АМЕРИЦКА ГОРОР ПРИПОВЕДКА

ЦО КЕД БИ ШЕ ИНТЕРНЕТ ЗАГАШЕЛ? Прешлого року, концом октобра могли зме пречитац о тим як скоро 90 одсто сиверно-америцкей популациї нараз остало без интернету. Фейсбук, Твитер, Нетфликс и велї други сервиси нараз нє були доступни хасновательом интернету, та ше векшина максимално збунєла, даєдни ше знємирели, други ше дали аж и до йойку, и подобне.

Случело ше тото же дахто надумал нападнуц DNS сервери.

DNS сервери одвичательни за конвертованє интернет адресох до машински розумлївих информацийох, хтори оможлївюю пойсц на интернет праве там дзе сце и рушели. Елем, DNS сервери нападнути зоз DDoS (Distributed Denial of Service) нападом, хторому ше наисце поспишело утаргнуц приступ интернету на даскельо годзини у скоро цалей Америки. Ґаздове хасновали такволану Internet of things методу, хтора уключує телевизори, мудри камери, мудри фрижидери, клими, автобуси хтори конектовани на интернет, а хтори шицки нараз нападли сеґинь DNS сервери. Нормално, нє могли витримац

вельке количество вимогох хтори константно у каждей хвильки приходзели, и у єдней такей почали шмердзиц дроти – пуф – нєт интернету!

Гоч зме од того далєко, гоч нас нє дотика, баш, богзнаяке нєщесце америцкого интернету, гоч кельо шицко тото випатра як кед би ше дахто бавел зоз шветом, ми ше мушели питац – цо би ше случело кед би интернет нараз престал робиц? Социялни мрежи би нє були присутни. Задумайце, нєт френдох, нєт слики, нєт статуси. Одразу цали єден живот, цала єдна история випарела зоз твари планети Жеми. Фиксни телефони тераз єдини френд контакт, дзе цалком можлїве же ше и фиксна телефония преобтерхує. Нєт интернету – нєт банки. Векшина озбильних бизнисох нєшка вязана за интернет, а єден од найважнєйших бизнисох то банки, хтори у истей хвильки буду блокирани, дзе АТМ апарати и шалтери нє буду за хаснованє. Уж кед зме при пенєжу, берза „деоницох” и акцийох будзе застановена.

Сателити, телевизия, и шицки державни установи буду потрацени. Сателитска система нє будзе мац смисла, односно сателитска система хтора хаснує интернет. Телевизия би була очкодована, зоз очежаним преношеньом. Державни установи хтори завиша од интернету вироятно дожию ище векши гаос яки бул пред 30 роками. Тиж так, интернет апарати би вецей нє були за хаснованє, найбаржей мудри телефони, а вец и мудри авта, клими, хижи... Список лєм може буц ище векши, озбильнєйши, аж и катаклизматичнєйши, бо зме ище нє свидоми цо шицко наквачене на моц интернета. Интернет сиґурно доминира зоз нашим животом, дзе зме барз блїзко при интернету як God-like присутносци. Бул би наисце горор страциц його присутносц, и як би повед єден фини, красни меме: What if they shut down google, and we couldn’t google what happened to google?

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒13▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ▒▒▒▒▒ РОБЕРТ ДЖУДЖАР, ДОКТОРАНТ АСТРОФИЗИКИ ОДКРИЦА И ПОСЦИГНУЦА ЗОЗ АСТРОНОМИЇ И АСТРОФИЗИКИ У 2016. РОКУ

ВОНИ ОХАБЕЛИ Н ЯК ЧАСТО РОЗДУМУЄЦЕ О НАУКИ? ЯК ЧАСТО РОЗДУМУЄЦЕ О ТИМ ЯК ШЕ НАУКА ВИМЕНЄЛА У ОСТАТНЇХ, ПОВЕДЗМЕ, 100 РОКОХ? ЗОЗ НАГЛИМ РОЗВОЙОМ ТЕХНОЛОҐИЇ, НЄПРЕРИВНО НАМ НАУКОВА ФАНТАСТИКА ЗАМЕНЮЄ МЕСТО ЗОЗ НАУКУ, ПОТВЕРДЗЕНИМА ДОКАЗАМИ И НОВИМА ЕҐЗОТИЧНИМА ОДКРИЦАМИ. У ТИМ ТЕКСТУ БИМ ВАМ ЖАДАЛ ВИЗНАЧИЦ КОТРИ, ПО МОЇМ ДУМАНЮ, ОДКРИЦА И ПОСЦИГНУЦА ЗОЗ АСТРОНОМИЇ И АСТРОФИЗИКИ ОХАБЕЛИ НАЙВЕКШИ ШЛЇДИ У 2016. РОКУ. Вшелїяк же их було вельо, ту визначим и попробуєм потолковац лєм даскельо, а кед же вас интересую вецей вистки и кадзи поглєдац преверени жридла информацийох, можеце ме шлєбодно контактовац прейґ социялних мрежох же бим вам дал препорученє.

■ Перше одкрице котре возбудзело астрофизичарох, а и других науковцох, та аж и наисце физично потресло цалу планету, то одкрице Ґравитацийних габох. На конференциї у Вашинґтону, 11. фебруара, потвердзене їх одкрице. Тото одкрице ше насправди збуло у септембру 2015. року, но, же би то було детально преверене збуванє, обяву ше чекало до фебруара и, як нам гварела професорка зоз тиму котри пренашли тоти габи, шицки на проєкту мали подписани „пакт” же буду цихо док урядово нє обявя резултати. Но, цо то тоти габи и чом нам вони таки важни? Саме слово „габа” вас сиґурно асоцирує на габи котри мож видзиц

▒▒▒▒14▒▒МАК

кед ше поруша мирну воду. Ta тиж так можеце задумац и ґравитацийни габи, котри представяю преношенє поремеценя у просторе зоз швидкосцу шветлосци. Тото поремеценє настало, у тим случаю, найвироятнєйше як пошлїдок „злїпйованя” двох чарних дзирох до єдней. У тих хвилькох, настава поремеценє простору котре ше почина шириц на шицки боки у Вселени. Так, зоз фантастичнима ласернима контструкциями Ligo нам ше поспишело детектовац тото поремеценє, котре тирвало аж 0.2 секунди, цо барз, барз, барз чежко, понеже тото поремеценє барз, барз, барз, барз мале – одприлики як кед бизме вимерали велькосц власки на глави зоз оддалєносци нам найблїзшей гвизди после Слунка. Зоз тим одкрицом и модерним технолоґийним витвореньом започинаме нови попатрунок до Вселени, котри нам потераз бул нєдоступни, препатрели зме на други способ, ище раз потвердзели общу теорию релативносци и оможлївели початок виучованя ридких и возбудлївих збуваньох у Вселени. Кратки и интересантни знїмок о ґравитацийних габох можеце найсц ту: www.youtube.com/ watch?v=4GbWfNHtHRg ■ Сцел бим визначиц и одкрице еґзопланети, источашнє и нам найблїзша планета (Proxima b) звонка Слунковей системи, лєм 4.24 шветлосни роки оддалєней од нас. Одкрице швидко одгукло по швеце, понеже ше обявело же є можлїво габитална планета – а то би значело же ма условия за потримованє живота (нажаль, то ше пофришко указало як нєточне). Планета вшелїяк интересантна за виглєдованє, понеже є

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

НАЙВЕКШИ ШЛЇДИ ту, у „сушедстве”. Потерашнї познати прикмети тей системи, то праве випитованє гвизди коло котрей ше обраца, постоянє периодичних повишеньох високо-енерґийного зарйованя би було смертельне за живот на тей планети, кед же є без добрей защити маґнетного поля. За детальнєйши випитованя условийох, нажаль, будземе мушиц чекац же би ше технолоґия ище баржей розвила (можебуц зоз будуцим Јames Webb телескопом), гоч нам є блїзко, ище вше зме огранїчени и нє можеме випитовац деталї тей планети. Вшелїяк, кед же постої живот на тей планети, вон вельо иншаки од того на цо зме звикли дома, на Жеми.

■ Баржей з боку нових технолоґийох и „справох” у астрономиї, вредзи визначиц голєм два котри ше збули 2016. року. □ Перше, закончена конструкция (започата 2011. року) у тей хвильки найвекшого радио телескопа (зоз єдну антену) у Китаю, FAST, пречнїка 500 метери. 5-10 раз швидши од потерашнього Аrecibo телескопу и два раз вецей чувствительнєйши за знїманє нєба. Циль му випитовац нєутрални водонїк у Вселени – котри нам важни же бизме спознали як ше ґалаксиї почали стваряц и розвивац, потим глєданє перших обєктох котри „зашвицели” у Вселени и кеди ше то збуло после Велького Праску, а тиж так допринєше и виглєдованю цмей материї – за котру маме индиректни докази прейґ ґравитациї же є присутна, а котра нам, заш лєм, уж скоро 100 роки нєпозната.

□ Визначел бим и сателит Gaia, котри нам 2016. року дал перши резултати, а то праве каталоґ милиярди гвиздох у нашей (а и звонка) ґалаксиї, Млєчна драга, потераз найподполнєйши и найпрецизнєйши мераня положеня гвиздох и їх швидкосцох. Попри самого каталоґу, тиж так ше и спектрално и фотометрийно випита гвизди, направи 3D мапу нашей ґалаксиї. Шицким випитованьом циль дац одвит на питанє як формована и як потераз еволуирала наша ґалаксия. Оможлїви и детектованє планетох коло других гвиздох, тиж так и пренайдзе нови астероиди и менши „каменя” у нашим сушедстве. Будзе мац нагоду обачиц експлозиї гвиздох (суперновох) и допринєше лєпшому розуменю тих збуваньох. Тиж так, послужи як ище єден тест за Айнштайнову общу теорию релативносци, зоз мераньом положеня гвиздох, годно прецизнєйше вимерац ефект скруцованя шветлосци у блїзкосци масивних обєктох – теория котра потераз вельо раз потвердзена як точна.

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒15▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ▒▒▒▒▒ ЦЕЦИЛИЯ НАДЬ РОЗГВАРКА ЗОЗ ДЕНСГОЛЕРКУ НАТАШУ БОЯНОВИЧ З КЕРЕСТУРА

Наташа Боянович з Руского Керестура уж треци рок ходзи на интересантни танєц, а вон вимага креативносц, алє и физичну моц. У питаню денсгол (Dancehall) хтори настал на Ямайки и од реґе музики, алє под вплївом диґитализациї, вон ма швидки ритем и додаванє вокалох. Денсгол ше почало правиц на компютеру, електронски. У тим чишлє упознаме вас зоз Наташу и тоту нєзвичайну файту танцу хтори вона танцує. Танєц сам по себе єдинствени, провадзи приповедку худобних Ямайчанох, прето же вони зоз танцом виражую боль и нєдостаток за основнима потребами у живоце.

– Тот танєц нє мож поровнац зоз даєдним другим, та як цо у Америки познати гипгоп, так на Ямайки денсгол. То улїчни танєц на Ямайки, алє у Европи ше го танцує у сали, прави ше хореоґрафиї, знїма ше крочаї, и кладзе на Ютюб. Заш лєм, Ямайчанє найаутентичнєйши танцоше хтори ширя танєц – гвари Наташа.

▒▒▒▒16▒▒МАК

Тренинґ подрозумює зогриванє, а потим ше роби хореоґрафиї, або рутини. Рутина то, у ствари, крочай хтори треба одробиц цали, односно до конца, сама хореоґрафия динамичнєйша, крочаї ше швидше зменюю и пререзую на половки. Наташа толкує и же постоя три файти денсголу – женски, хлопски и универзални. Женски денсгол можу танцовац лєм жени, док хлопски можу танцовац и жени и хлопи.

– Лєм жени танцую женски денсгол, прето же хлопи нє можу танцовац крочаї хтори женствени, сензуални, еротичнєйши. Жена уключує шицки часци цела, док хлопи, єдноставно, нє можу указовац одредзени атрибути. Женски денсгол виражує и указує женске цело и справованє, женску красоту, моцносц, а ґу тому прилагодзена и музика. Хлопски и универзални крочаї можу танцовац и жени и хлопи. Универзални стил подрозумює любовни писнї, хлопско-женски одношеня, а крочаї тиж так универзални, можу шицки танцовац, та аж и вєдно. Мнє особнє найинтересантнєйши женски стил, алє тиж так любим

танцовац и хлопски денсгол, прето же ше мож вискакац, вируциц неґативну енерґию, и ту заступена дакус оштрейша музика. Вон сам по себе аґресивнєйши, наглашени улїчни стил и ґето – приповеда млада денсголерка. Наташа гвари же тот танєц вимага флексибилносц и розрушаносц, а кед ше сце напредовац, треба тренирац кажди дзень. Єй вельке виволанє було направиц шпаґу, а то ше єй и поспишело. ЗДОБУЦ ТИТУЛУ ДЕНСГОЛ КРАЛЇЦИ Наташа тренира денсгол у новосадским „Pointe Dance Serbia” студию. У нїм танцую шицки три файти денсголу, а у ґрупи их єст од 10 до 15 дзивчата. Гвари же єй з початку музика була нєзвичайна, специфична и нє могла ше на ню звикнуц, та направела паузу даскельо мешаци, алє вец тому танцу дала ище єдну шансу.

– Ознова сом ше приключела денсголу, алє сом ше преруцела ґу хлопскому инструкторови и зоз нїм зме робели лєм хлопски крочаї. Иншак, тот инструктор

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ бул перши хтори почал тримац денсгол у Сербиї. Понеже сом була виключена зоз женского денсголу, и то ми ше нє пачело, упознала сом даскельо дзивки, и з нїма паралелно почала тренирац и хлопски, и женски денсгол. Тренирали зме дома, дознала сом вельо информациї и препатрела велї знїмки. Тераз нас превжала єдна нова инструкторка, хтора ше наисце трудзи коло нас на тренинґох – гвари Наташа. У женским денсголу постої и dancehall queen, а то дзивка хтора може достац тоту титулу на даяким змаганю. Жири вибера хтора учашнїца найлєпше танцовала женски денсгол и вец вона достава титулу денсгол кралїци.

– Таки змаганя у Сербиї ище нє були, алє индзей у швеце ше орґанизує. Тиж так, орґанизує ше и роботнї денсголу хтори отримую Ямайчанє. Таке єдно збуванє отримане у Австриї и я на нїм була, а роботню отримала Кимико Версатиле зоз Ямайки. Там зме научели надосц нови крочаї, а робели зме и на динамичней хореоґрафиї. То цалком иншаке чувство и искуство кед уживо патриш и провадзиш як виводзи крочай дахто хто зоз Ямайки – гвари Наташа.

ПОДЗВИГУЄ САМОДОВИРИЄ И ЗАЦАГУЄ МУСКУЛИ Циль денсголу знац цо вецей крочаї зоз хторих ше на концу оформи танєц, точєйше уметносц. У Сербиї ше го нє танцує на улїци, як на Ямайки, алє фокус на гевтим другим боку, а то обдумовац хореоґрафиї и промововац их на дружтвених мрежох и платформох, як и

орґанизовац журки, або наступац пред публику. Наташа гвари же уж даскельо раз наступала з денсголерами явно, а 2015. року танцовали на Еґзиту, на Латино стейджу.

– Кажди вечар зме наступали и мали зме вше иншаку хореоґрафию. Тиж так, я наступала и на Реґе стейджу дзе ше робел freestylе, цо значи же зме нє мали порихтани хореоґрафиї. То випатрало так же єдна дзивка направи крочай и вец гевти за ню повторюю, а танцовало ше женски, алє и хлопски денсгол. Наступали зме и у Футоґу, на мемориялу „Мирослав Батак Мичко”, а тот

мемориял ше отримує роками и представяю ше модерни танци. Тиж так сом мала наступ и на новосадским штранду, на кошаркашским змаганю, а наступали зме на полчасу. Тото цо интересантне, орґанизую ше и денсгол журки, затераз у Беоґрадзе, а кед вельо людзе знаю денсгол на єдним месце, то уметносц и позитивна енерґия – приповеда Наташа. Зоз тренираньом ше подзвигує самодовириє и полєпшує ше думанє о себе, односно о своїм випатрунку. Зоз танцом ше зацагує мускули, алє муша ше робиц и вежби зацагованя, хтори часто и часц самого зогриваня пред тренинґом. Наташа тренинґи ускладзує и зоз студиями. Закончела основни студиї Анґлистики на Филозофским факултету у Новим Садзе, а предлужела и мастер студиї на истим напряму и факултету. Попри факултетских обовязкох, вона роби у єдней компаниї з Тайвану, у хторей Китайцом онлайн преподава анґлийски язик. Зоз тренинґами би любела и надалєй предлужиц, алє упущиц ше и до професийного танцу, а тиж так на даяки способ злучиц студиї и денсгол.

ФОТО: СОНЯ МУЧЕНСКИ

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒17▒▒▒▒

Х?

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒УПОЗНАЙ СЕБЕ▒▒▒▒▒ КРИСТИНА МАЛАЦКО, СТУДЕНТКА ПСИХОЛОҐИЇ ТЕСТ

ХТОРИ ШИ БУНТОВНЇК?

„Star Wars” филми любя патриц шицки ґенерациї – як перше, ми, алє и нашо родичи, та аж и тоти наймладши. Того року будзе 40-рочнїца од першого „Star Wars” филма на вельких платнох. Праве прето, алє и пре нєдавну шмерц ґлумици Кери Фишер, познатей по улоги принцези Леї у праве спомнутих филмох, у тим чишлє ше фокусираме на филм „Rogue One”, хтори вишол прешлого року, а то преход медзи двома трилоґиями. Под тим текстом можеце поробиц кратки квиз и дознац хтора подоба зоз того филма найбаржей описує ваш характер.

Упутство: За кажде наведзене твердзенє треба означиц кельо ше з нїм складаце. То можеце поробиц так же на скали коло твердзеня, означеней зоз числами од 1 до 6, заокружице у якей мири ше складаце зоз твердзеньом. У нашим случаю, 1 значи же ше вообще нє складаце зоз твердзеньом, а 6 же ше цалком складаце зоз наведзеним твердзеньом.

Нєт цо бим нє поробел/а за фамелию

1

2

3

4

5

6

Важнєйше ми же би другим було добре, як мнє

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

1

2

3

4

5

6

Други думаю о мнє же сом добра особа

1

2

3

4

5

6

Барз сом релиґийни/на

1

2

3

4

5

6

Вше треба помогнуц другим

1

2

3

4

5

6

Розумим дакого, гоч ми и нє пове директно

1

2

3

4

5

6

Сочувствуєм зоз другима

1

2

3

4

5

6

Треба указовац чувства

1

2

3

4

5

6

У живоце барз важне вше мац дакого коло себе

1

2

3

4

5

6

Найважнєйше поробиц тото цо исправне

1

2

3

4

5

6

Нє треба сцекац од борби за дацо добре

1

2

3

4

5

6

Ридко гришим у живоце Мам чежку прешлосц

Чувствительна сом особа Мож ми вериц

▒▒▒▒18▒▒МАК

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒УПОЗНАЙ СЕБЕ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

Найвецей заокружени – 1 -К-2СО- Гоч ши на перши попатрунок можебуц дакус нєкултурни/на, мож повесц аж и безобразни/на, тоти цо це баржей познаю знаю яки ши добри пайташ. На це вше мож раховац, и гоч ше чежко привикуєш на нови особи у живоце, раз кед ше то случи, нїґда их нє забуваш. Найвецей заокружени – 2 -Боди Рук- Нє випатраш як дахто кому мож вериц и на кого мож раховац, алє вше докажеш процивно. Гоч ци дакеди чежко поробиц тото цо знаш же би требало, на концу вше то поробиш, гоч и на свою чкоду. У живоце ци найважнєйши твойо становиска и же биш ше притримовал/а своїх принципох. Найвецей заокружени – 3 -Бейз Малбус- Нє любиш указовац свойо чувства и вше випатраш як кед би ше тебе нїч нє дотикало. Гоч так, твойо пайташе ци дацо найважнєйше на швеце и за нїх биш поробел/а гоч цо. Тоти цо це лєпше познаю знаю же ши у глїбини души барз чувстительни/на. Найвецей заокружени – 4 -Касиян Андор- Мал/а ши барз чежку прешлосц и прето ци чежко вериц людзом. Барз ци значне поробиц шицко по правилох, як и шицко цо ше од це глєда, алє кед видзиш нєправду, вше ши порихтани/на виправиц ю. Товарише ци барз важни у живоце и думаш же ше за нїх вредзи бориц. Найвецей заокружени – 5 -Джин Ерсо- Особа хтора ши нєшка, постал/а ши пре свою компликовану и нє таку лєгку прешлосц. Дакеди випатра як кед биш бул/а безчувствительни/на и як кед биш думал/а лєм на себе, гоч то лєм маска хтору ношиш же би це людзе нє повредзели, як ше случовало у прешлосци. Нє даш най ше ґу це гоч хто приблїжи, алє за особи хтори любиш и за векше добро ше бориш до конца. Найвецей заокружени – 6 -Чирут Имве- О це шицки думаю шицко найлєпше и маш вельо товаришох. Вше шицких розумиш и знаш каждого поцешиц. На це шицки можу раховац и ти вше тот/а хтори/ра змирює ситуацию кед придзе до даяких проблемох. У живоце ци барз важни твойо вереня и вони це водза през живот.

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒19▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ▒▒▒▒▒

▒▒▒▒20▒▒МАК

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒З МАК-ОВЕЙ АРХИВИ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ МАК (МАК ЧИСЛО 11 • РОК XVIII НОВЕМБЕР 1989. • 12. И 13. БОК)

2/2017▒▒21▒▒▒▒

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ДИРЕКТ ДО ФАЦИ▒▒▒▒▒ БОРИС РОЙКО ТРО(ЛО)ВАНЄ

ДВАУЄДНИМ ДВА ТРОЛОВАНЄ, ЧИ ТРОВАНЄ? НА ПЕРШЕ СЛУХАНЄ СЛОВА СКОРО ПОДОБНИ, АЛЄ НЄ ПОВЯЗАНИ. НЄ ПОВЯЗАНИ? МАЛО МОРҐЕН! МОГЛО БИ ПОВЕСЦ ЖЕ ПРЕД НАМИ ДВА ЦАЛКОМ ОКРЕМНИ ПОДЇЇ, АЛЄ КЕД ШЕ ДАКУС БАРЖЕЙ УГЛЇБИМЕ ДО НЇХ И ВЕЖНЄМЕ ДО ОГЛЯДУ ШИЦКО НА ЦО ШЕ ТОТО НЄШКА МОЖЕ ОДНОШИЦ, ТОТИ ЗЯВЕНЯ У СУЩНОСЦИ ВЄДНО ТВОРЯ ИСТУ ЦАЛОСЦ И ВОДЗА ҐУ ЄДНЕЙ ДЗИРИ. Тераз кед би ме дахто чул, повед би же зо мну цошка нє у шоре. Наисце? Нє знал сом. Гайде ми потолкуйце же чом. Можебуц прето же мам екстремно розличне думанє од вас и же ше нє тримам векшини? Прето же сцекам зоз „главней” драги, лапам кривини, бешедуєм глупосци и вшелїячини? Маце право. Найлєпше нє лупац зоз свою главу до мура и правиц ше мудри. Треба лєм так oлєгко змахнуц зоз руку и скочиц до студнї до котрей шицки роками скакаю. Ришенє єдноставне и просте як пасуля. Асимилация. Понїжовац, омаловажовац, або, як би млади у жарґону гварели, „троловац” свойого парняка, слабшого, або меншого од себе, нєшка цалком нормалне зявенє у нашим дружтве. Абсолутно нїяка нє новосц, алє сирова реалносц. З другого боку, поняце трованє представя стан у

▒▒▒▒22▒▒МАК

людским орґанизму котре може настац як пошлїдок уношеня токсичних бактерийох, огромного количества лїкох, або погубеней поживи до истого. Симптоми такого то праве вельки корчи у бруху, висока температура, слабосц у орґанизму итд. Якей то тераз вообще ма вязи зоз тролованьом? Имаґинарна нїтка котра помедзи иснує и повязує тоти спомнути поняца, або зявеня анї кус нє ценка, а слика котра ше зяви як резултат того злучованя вообще нє красна. Слика котра ше зяви викривена, а за собу нам охабя „брудни” приклад справованя, т. є. цошка цо цалком процивне дружтвеним и моралним вредносцом. Тролованє як упаляч котри грожи и намага ше запалїц огень трованя. Меншина церпи, а моцни фундамент за насилство ше успишно будує. Температура „дружтвеней” заєднїци досцигує

свой максимум, слабосц ше зявює у свидомосци, а корч у бруху як нєзадовольство котре ше вше баржей намага направиц цо векши боль чловековому витрапеному шерцу. Шлїдзи знїщованє шицкого цо ци ше нє пачи и цо ци сце препречиц драгу. Виход зоз опасней драги аґресия, вандализем, насилство, забойство, та аж и самозабойство. На розполаганю маш два єства котри треба накармиц. Єдно вшелїяк превагнє на свой бок, лєм питанє як котре будзеш кармиц и яку му поживу рихтац. Кед го будзеш троловац зоз горку бешеду и кармиц зоз погубену поживу, ти го лєм отруєш. Кеди-теди при ньому симптоми ескалираю и порушаю епидемию, котра заражи околїско и лєм будзе шириц отровни пошлїдки за социялни штредок у цалосци.

2/2017▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

▒▒▒▒▒ВЛАСНИ ПЕЧАЦ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒ ИВАНА КИШ ПРОЗА

ЗАДУМАЙ адумай, Неро, же жадаш спознац себе у нукашньосци своїх гранїцох... Нє увидзиш нїч нове, лєм исту себе, на исти способ як цо видзиш и швет, лєм зоз розличного угла. Задумай же вериш до Фройда, найдз паралелни универзум и шпи. Вон гварел же кажди сон повязани зоз жаданьом, нашо жаданя лєм импулс хтори поруша сон зоз глїбокого жридла. Шпиш, Неро? Чуєш ме? Повем ци цошка, запаметай!

З

Ти маш свой напрям, почитуєм то, алє то нє моя приповедка. Кед жадаш же би швет послухал и спознал твою думку, знай же уходзиш до кругу гиєнох, идзеш процив векшини. Неро, тебе шерцо швиже „виваяна” скулптура, треба ци вельо шветлосци прилапиц же биш скаменєла... Я ци будзем Слунко, а ти ме прим ґу себе. Тераз кед путуєм и кед ци вшадзи цмота, задумай... Шицко витворене зоз помоцу любови и живота. Страх одраз любови, алє страх постої и у уму и кед слово о людзох, тот исти страх управя з розумом. Неро, кед же у тебе єст страху, вон будзе буря котра ноши твою ладю. Могло би повесц же ше думки и очи одноша як предмет и подоба у жвератку. Кед ши нагнївана, на швет патриш зоз беснима очми, кед ши любоморна зоз любоморнима, кед на швет будзеш патриц зоз смутнима очми, будзеш плакац, прето же диждж пада, прето же полушвет бреше вонка, пре шицко и пре каждого. Диждж – диждж, у нїм нєт нїчого подлого, задумай же то чисти слизи залюбеного Купидона чия стрила нє може пренайсц жертву. Шицко скаменєне, Неро. Витайце до Палеолиту, реинкарнираного Пелеолиту! Задумай любов, Неро... То нїч нє погришне, лєм ше то ту у нас, на другим швеце, иншак хаснує, алє ти блїзко при жридлу, нє старай ше. Кед ше будзеш припатрац з очми любови, у це будзе роснуц лєм любов. Задумай, Неро, же свою дзеку повязуєш зоз цудзу, теди ци ше и сон повяже зоз сном другей особи и будзеце исто шнїц, алє же биш то поробела, Неро, мушиш розум очисциц од страху. Задумай, Неро, живот безомнє. Хто я? Одкадз приходзи тот глас? Кед ше зобудзиш, мнє вецей нє будзе ту. Запаметай тото, мушиш розвивац свою дзеку же би вона постала така моцна и прицагла дзеку другей особи, а зоз ню постала єдно. Теди достанєш кридла, одлєциш по Слунко, зашвициш, спознаш моц любови! Задумай и трудз ше, Неро! Можебуц ти победзиш. Можебуц твой розум прейдзе гранїцу и експримира у далєкей реалносци. Алє меркуй ше, то шицко полушвет, задумай їх цинїчни, глупи шмих. Нє розумя це, Неро, нїґда анї нє буду, бо вашо животни смуги паралелни, лєм же їх идзе у погришним напряме. Кадзи?

– Нє шмем ци повесц, задумай.

▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒МАК

2/2017▒▒23▒▒▒▒

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

УМЕТНОСЦ ЯК ГОБИ После новинарскей роботи у руских медийох, Танита Ходак з Коцура ше планує врациц на драгу хтора водзи ґу кариєри ґрафичного дизайнера, цо єй и фах. Вше любела фотоґрафию як способ чуваня моментох лапених у хвильки часу. О тим озбильнєйше учела на факултету, а ищe озбильнєйше кед купела DSLR фотоапарат. Гвари же ше пре роботу хтору робела, нє досц и так як би вона сцела, пошвецела фотоґрафиї, алє, планує фотоґрафию претвориц до гобия – сликовац за свою душу (як цо з початку и було), а нє фотоґрафовац лєм за роботу. Прицагує ю макро фотоґрафия, односно кед мали деталї у центру уваги. Найволї кед сликує природу, квице, древа... а, як гвари, нїґда нє любела фотоґрафовац людзох, гоч и то пробовала. Припознава же лєдво чека момент кед ознова почувствує потребу пойсц на цали дзень призначовац фотоґрафиї без даякого циля, без важносци, роздумованя же чи дому принєше тисяч фотки, чи анї єдну, алє лєм просто уживац у фотоґрафованю. Нє змагала ше и нє планує ше змагац, нє ма амбициї же би то постала єй примарна робота, алє, як гвари, до конца, хто зна...