MAK 1/2021

НОВ ИР ОК –

Мултимедиялни часопис за младих число 1 / януар 2021 / цена: 100 динари

НОВ • ЗО ИР ЗШ УБР КАТ ИК УЛК И: •Ф И РАЗ РОЗ ИИ У ВИР МА • ВЕ • ҐИМ А Н ЦК А Н АЗИЯ ЗИ ЇЧ У И МА Я К-У

Я ИЯ РИ А АР М М”” О О Ц Ц Е Е З З Д М МД И И Ш Ш А А Н „„Н

Фото: Сашо Палєнкаш

ЗМИСТ У ФОКУСУ 03 С. Маґоч: Интервю Н. Ґайдош 04 Л. Вереш: Литературни вечар младих 2020 06 М. Зазуляк Гарди: Ария обявела шпиванку МАК-ОВ КОЛАЖ 08 Н. Горняк и М. Фурик: Интервю Е. Кодермац ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА 10 К. Афич: Коментар ФРАЗИ И ВИРАЗИ 11 МАК-ова редакция: Идз там дзешка ҐИМНАЗИЯ И Я 12 М. Зазуляк Гарди: Представяме бувших ґимназиялцох ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 С. Планчак и М. Надь: ТикТок СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 М. Буила: Интервю М. Скубан УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 Я. Хома: Квиз АЛТ ШОУ У МАК-У 20 Т. Салаґ: Цо думаце о...? ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У 22 М. Планкош: „Облак до двора” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Зоз Зборнїка: Поезия

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 1 януар 2021 Директор: др Борис Варґа

2

\\\ MAK 01/2021

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Ария” Автор фотоґрафиї: Сашо Палєнкаш

4

У ФОКУСУ Нове виволанє и искуство Ювилейни, дзешати Литературни вечар младих отримани 30. децембера прешлого року, а пре ситуацию зоз корона вирусом, отримани є онлайн, на Ют’юб каналу Mladež KUD Taras Ševčenko – Đurđov. У програми участвовали млади зоз рижних наших местох, хтори ше представели зоз свою уметносцу. Читали свойо писнї, приповедки, шпивали, грали, рецитовали, а други нас, заш, добре нашмеяли зоз своїм гумором.

8

МАК-ОВ КОЛАЖ Особу мож упознац прейґ тетоважох Емилия Кодермац tattoo artist, односно уметнїца за тетоважи. Ема ма 26 роки, родом є зоз Шиду, а жиє у Новим Садзе и ма свой студио. Кед робела першу тетоважу, тресли ше єй руки, а тераз, после трох рокох искуства, поробела уж коло 150 тетоважи.

10

ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА Як постац орґанизована особа? Кед же вас лєм наслов зацикавел, винчуєм, нє на правим сце месце! Най пове хто цо сце, алє нєшка постац орґанизована особа праве виволанє. Гей, и здогаднїки, и мудри телефони, годзинки... Алє ше аж и вони, сеґинь, знаю потрациц. Треба вельо информациї тримац на єдним месце (приятельски совит: нє мудре у глави). Прето, єдине ришенє поробиц цо треба такой.

Видава НВУ „Руске слово” Футожска 2/ІІІ 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Силвия Маґоч Интервю зоз Наташу Ґайдошову зоз Коцура

911 НА 3030 ЗА НАТАШОВ ПОБИДНЇЦКИ КРОЧАЙ Ознова ше збера помоц за нашу Наташу Ґайдошову зоз Коцура, котра 17. януара 2018. року од вдереня авта остала без ноги. Младе, теди осемнацрочне дзивче шицко тото мушело прилапиц и предлужиц свой живот. През бешеду зоз ню дознаце як мож донирац пенєжи и як ше бори зоз шицкима почежкосцами. Нєдавно ознова порушана акция збераня средствох. За цо ше тераз вимага помоц? Наташа Ґайдош: Гей, скорей ше зберала помоц за першу протезу котра була социялна и котра ми оможлївйовала же бим заш научела перши крочаї. Тераз збераме за микропроцесорне колєно, котре би ми вельо помогло и була бим активнєйша, а то ми жаданє, як и каждому младому чловекови. Як функционує тота протеза, а як ма функционовац гевта за котру ше збера помоц? Цо би ци вона оможлївела? Н.Ґ: Тота протеза за класичне хаснованє и нє ма даяки окремни можлївосци, а тота за котру ше збера ма

микропроцесорне колєно, котре оможлївює особи же би тренирала даяки спорт, вецей характеристики людскей ноги. На тей нє мам можлївосц зогинаня ноги, а на гевтей ми то микропроцесорне колєно оможлїви. Зоз тоту протезу можем робиц лєм даяки основни каждодньово роботи. Наприклад, можем ходзиц, алє тота протеза ми нє оможлївює же бим бежала, або тренирала даяки спорт, и то єден од проблемох, бо ше колєно нє може порушовац. Чуєш ше можебуц з даским котри маю исти проблеми як и ти? Н.Ґ: Гей, чуєм ше зоз даскелїма особами. Ту зме же бизме медзисобно почерали искуства, же бизме потримали єдни других, а кед зме здружени, лєгчейше ше препровадзую даяки почежкосци. Як пребродзиц на тельо роки таку чежку ситуацию и хто ци бул найвекша потримовка? Н.Ґ: Кажда животна драга ма свойо препреченя и чловек муши буц свидоми же кед сце жиц, муши ше и бориц. Спочатку, нормално, чежко, алє з часом ше привикнє и єдноставно помири ше зоз судьбу така яка є. Нє можем

повесц же лєгко, алє як гваря, живот идзе далєй. Тота парола дзешка вше у моєй глави и ґура ме напредок. Найвекша потримовка на першим месце родичи, шестри, а вец и цала фамелия и дружтво. Як мож донирац пенєж? Н.Ґ: Пенєж мож донирац прейґ Фондациї „Буди хуман” – СМС порученя 911 на 3030 за Сербию, а СМС human911 на 455 за Швайцарску. Мож уплациц и на динарски рахунок, девизни и пейпал, ибан число. Школуєш ше и далєй, чи маш даяки иншаки плани? Н.Ґ: Нє школуєм ше вецей, закончела сом штредню школу и нє плануєм исц далєй, алє плануєм найсц роботу котра ми будзе одвитовац и котра ше може прилагодзиц моїм можлївосцом. Сцела бим подзековац шицким людзом доброго шерца котри ме потримую, котри ми помагаю на гоч яки способ. Поручела бим шицким же живот идзе далєй, лєм треба патриц напредок и лєм позитивно!

MAK 01/2021 ///

3

У ФОКУСУ

Лидия Вереш Отримани 10. Литературни вечар младих

Ювилейни, дзешати Литературни вечар младих отримани 30. децембера прешлого року, а пре ситуацию зоз корона вирусом, отримани є онлайн, на Ют’юб каналу Mladež KUD Taras Ševčenko – Đurđov. У програми участвовали млади зоз рижних наших местох, хтори ше представели зоз свою уметносцу. Читали свойо писнї, приповедки, шпивали, грали, рецитовали, а други нас, заш, добре нашмеяли зоз своїм гумором. Орґанизаторе, млади зоз дюрдьовского КУД „Тарас Шевченко” барз задовольни як шицко прешло. То було єдно нове виволанє и искуство и за учашнїкох, и за орґанизаторох. Єден наисце красни и змистово

4

\\\ MAK 01/2021

богати вечар, т. є. знїмок.

– Каждого року воламе учашнїкох, а то углавним прейґ дружтвених мрежох (Фейсбук и Инстаґрам), цо нєшка досц популарне. Тиж так, розпитуєме ше и при других младих чи познаю дакого хто би сцел участвовац на єдним таким вечаре. Так же, цо ше дотика того чи тераз було лєгчейше позберац учашнїкох, бо наступи нє ишли наживо, було исто як и прешлих рокох, лєм же ше того року вецей учашнїки одволали же буду участвовац, праве прето же им було лєгчейше зняц єден видео знїмок и послац нам, як приходзиц – гваря орґанизаторе. Вони додаваю же з оглядом на актуалну ситуацию, до остатнєй хвильки нє знали як орґанизовац тот вечар, а за цалу орґанизацию, зволованє

учашнїкох и монтиранє знїмка требало им коло два тижнї. Перши Литературни вечар младих у Дюрдьове отримани 2011. року. Циль того вечара же би ше на єдним месце зишли шицки млади котри пишу, шпиваю, рецитую, ґлумя и же би презентовали тото цо вони робя. Свою творчосц представела и Силвия Маґоч зоз Коцура.

– То бул мой други наступ на Литературним вечаре. Представела сом ше зоз приповедку котру сом написала за конкурс у Беоґрадзе. Текст бул на тему „Оґледало” и у нїм виражени мойо чувства и попатрунок на швет. Дакеди и нєживе єство вирнєйше як дзепоєдни товарише. Було ми барз цикаве участвовац на тим онлайн Литературним вечаре. И попри позарядовей ситуациї,

У ФОКУСУ думам же то було єдно вецей искуство, орґанизаторе нашли способ же бизме шпивали, читали, рецитовали тото цо зме порихтали и цо любиме робиц – гварела Силвия, док Валентина Салаґ з Дюрдьова, тиж єдна з учашнїцох, визначела же ше єй пачи онлайн верзия, алє вше лєпше кед ше наживо шицки зиду и дружа.

– Шицки учашнїки були добри. Пачело ше ми же нас було рижних возростох и же зме ше на рижни способи представели, та зме чули и поезию и прозу, и музични точки. Представела сом ше зоз свою авторску писню „Путеви”, хтору сом написала за фестивал ФАМУС – потолковала вона. На Литературним вечаре тиж так участвовали и Марина Хома зоз Нового Саду, Кристиян Сопка и

Лидия Костелник зоз Руского Керестура, Саша Сабадош зоз Зомбора, котри пречитали свойо авторски тексти, док Катарина Недич зоз Коцура одрецитовала писню чий автор Славе Шанта. За музику були задлужени членїци шпивацкей ґрупи Ария зоз Руского Керестура и Марко Алексич, Дарина Михняк и Марко Буила зоз Коцура. Програму водзела Мария Хромиш зоз Дюрдьова, а знїмок обробели Тамара Салаґ, Валентина Салаґ и Самуел Варґа. Тиж так, на тим Литературним вечаре участвовал и Себастиян Няради з Руского Керестура, односно „Ступиденти”.

красна памятка на нашу роботу на Ют’юбу. Пачи ше ми же було и нових учашнїкох. Андрей Орос, Иван Емейди и я ше представели як „Ступиденти”. Вони двоме пайванє зняли у Сербиї, а я у Словацкей клип и тото зме послали орґанизатором. Видзи ше ми же уж можем пойсц и до пензиї, бо анї сам нє знам хтори то бул наступ по шоре – франтує Себастиян. Дзешати Литературни вечар младих у Дюрдьове реализовани дзекуюци потримовки Управного одбору КУД „Тарас Шевченко” и Роботного цело за младих Националного совиту Руснацох.

– Волїм кед ше шицко одбува наживо, бо теди мож чуц реакцию публики. Тераз, пре тоту ситуацию нє могло, алє заш то цошка нове. Останє

Л.Ч: Без огляду на способ отримованя, и тот Литературни вечар ше ми барз пачел и мило ми же ше го и у таких условийох удало орґанизовац. Були рижни точки, алє ше мнє найбаржей пачели шпивацки. Наздавам ше же ше того року Литературни отрима у Матки, як и скорей. А.К: Тот Литературни вечар барз интересантни, прето же ше го тераз першираз отримало онлайн. Пачи ше ми як випадло и досц сом задовольни зоз програму, гоч бим волєл кед би ше отримала наживо. М.Т: Мнє ше найбаржей пачела уводна шпица. Тиж ше ми барз пачело як Марча водзела програму, а найбаржей сом уживал у музичних точкох. К.В: Найбаржей ше ми пачел текст Силвиї Маґочовей, вельо емоциї уложела до ньго и то могло чуц.

MAK 01/2021 ///

5

Фото: Ют’юб принтскрин

Упечатки патрачох

У ФОКУСУ

Мая Зазуляк Гарди Ария обявела спот за шпиванку „Нашим дзецом”

ЧАС ДАРОВАНЯ И ЛЮБОВИ

Ґрупу Ария зоз Руского Керестура зме вельо раз слухали у виводзеню рижних композицийох, а тераз обявели и спот за свою першу авторску шпиванку „Нашим дзецом”, за хтору текст написала Дорика Чизмар, а музику Марина Роман. Попри їх двох, у Ариї и Наташа Колесар, Саня Чапко и Йована Ноґавица, а у реализованю того проєкту им помогнул Сашо Палєнкаш, хтори робел аранжман и продукцию. Мотив за писанє тей шпиванки бул и Гуманитарни концерт „За нашо дзеци”, у чиєй орґанизациї участвую и даєдни членїци Ариї. Гоч вон прешлого року нє бул отримани пре познати обставини, зазначели го зоз тоту композицию.

– Вельо зме приповедали о тим же чи ше заш лєм дацо

6

\\\ MAK 01/2021

будзе орґанизовац, чи то даяк виводлїве зоз почитованьом шицких мирох, алє заш лєм то дзеци и одлучели зме же нє будземе ризиковац. Тот жимски период якошик вше емотивнєйши, як гваря – час дарованя и любови. Та так єден дзень инспирация пришла сама од себе и текст ше сам почал писац. Потим зме ше чули зоз Марину, вона пришла на кафу и на ґитари зме пробовали чи би то даяк звучало. Так зме почали далєй здумовац музику за писню, шпивац на вецей гласи и якошик зме такой знали же то будзе перша авторска шпиванка ґрупи Ария – гваря вони и додаваю же сам процес реализованя тирвал дас мешац.

– Нє знали зме чи сцигнєме шицко поробиц як зме заплановали, бо нє було вельо часу. Тиж так, Сашо мал ище велї други обовязки, нє були зме сиґурни чи годзен

видвоїц тельо часу же би ше то реализовало як задумане. Но, до конца зме шицки були у Керестуре, могли зме отримовац проби и пошвециц ше знїманю. И зоз писню и зоз спотом зме презадовольни. Можеме повесц же зме наисце уживали у знїманю и же випадло и лєпше як цо було плановане – визначує Ария. Вокали знїмани у хижним студию, а спот на даскелїх локацийох у Керестуре. Як то випатрало, виприповедал нам и Сашо.

– Нєшка знїманє музики цалком иншак випатра од того як скорей, бо технолоґия так напредовала же уж нє потребни окремни условия як дакеди. На основи їх предкладаньох сом направел даскельо верзиї аранжманох. Їх ориґинална идея була зняц писню, а вец сом им предложел же би нє було

У ФОКУСУ

Дзе мож послухац шпиванку „Нашим дзецом” Спот за шпиванку „Нашим дзецом” мож одпатриц на Ют’юб каналу ґрупи Ария, а саму композицию мож послухац и на sasapaljenkas.bandcamp.com як и на makmagazine.bandcamp.com

Фото: Сашо Палєнкаш подло поробиц и спот. После знїманя вокалох зме през розгварку преширели даяки роздумованя на тоту тему, та зме пришли по тото же бизме видео могли викомбиновац зоз двома приповедками, єдна дзе вони виводза тоту шпиванку, а друга дзе розноша пакецики. Шицко поробене за досц кратки час, вокали за єден вечар, знїманє видеа за єден дзень, дополадня и вечар. Условия були таки яки були, знїмане вонка, було жимно, а кед ше знїма спот вельо раз ше даєдни кадри муши знїмац з вецей углох, а ту знїмане з єдну камеру, та зме, наприклад, руцанє пакецикох знїмали можебуц и найдлужей, дас годзину, а то тирва лєм даскельо секунди на концу спота. Було дакус и импровизациї, цо думам же нормалне. Без огляду на орґанизацию, мали зме єден, най так повем, пех зоз шветлом,

та зме пре тото мушели меняц локацию знїманя и ошвицовац зоз шветлами на авту – толкує Сашо як ше мушели знаходзиц же би зняли спот так як задумали. Ґрупа Ария иснує коло штири роки и за собу маю вельочислени наступи. Кед обявели спот, направели и свой Фейсбук бок, дзе мож провадзиц їх активносци. Пре студиї и роботу, тераз жию у розличних местох, прецо нє можу часто мац проби, алє нє думаю престац наступац и твориц у тим составе.

– И далєй кажда з нас ма дзеку шпивац и намагаме ше зисц вше кед зме шицки у валалє, шпивац и уживац у музики. Реакциї публики на шпиванку позитивни, достали зме наисце вельо похвали, красни слова и думам же нам и то помага же бизме ше и далєй тримали вєдно, робели на тим же би

ґрупа Ария обстала и же бизме и далєй вєдно творели музику, прето же у тим наисце уживаме и робиме то з любову. Ище скорей зме споминали же бизме любели направиц свой Фейсбук бок, понеже маме вельо знїмки зоз наших наступох, зоз пробох, хтори нїґдзе нє обявени, алє вше то було лєм спомнуте през бешеду. З оглядом на тото же зме тоту шпиванку сцели обявиц як Ария, то була нагода направиц тот бок, як и наш Ют’юб канал. Маме уж даяки плани цо ше дотика авторских шпиванкох и наступох, но, алє тераз шицко завиши од тей ситуациї. Наздаваме ше же ше буду шоровац успишни наступи и ище даскельо авторски шпиванки – наглашели членїци ґрупи Ария.

MAK 01/2021 ///

7

МАК-ОВ КОЛАЖ

Николина Горняк и Мая Фурик Интервю зоз Емилию Кодермац о тетовираню

ОСОБУ МОЖ УПОЗНАЦ ПРЕЙҐ ТЕТОВАЖОХ Емилия Кодермац tattoo artist, односно уметнїца за тетоважи. Ема ма 26 роки, родом є зоз Шиду, а жиє у Новим Садзе и ма свой студио. Кед робела першу тетоважу, тресли ше єй руки, а тераз, после трох рокох искуства, поробела уж коло 150 тетоважи. Цо ци представяю тетоважи? Емилия Кодермац: Мнє тетоважи представяю уметносц и ноша власни упечаток о особи, бо особу можеш упознац прейґ тетоважох хтoри ма на себе. Як настала любов ґу тетоважи?

E.K: Любов ґу тетоважи настала прейґ любови ґу музики, бо слухам hard rock и heavy metal, так же сом прейґ музичарох створела любов ґу тетоважи. Тиж, мой оцец витетовирани, так же за тетоважи знам одмалючка, та ми то цалком нормалне и прилаплїве. Яки бул твой початок?

E.K: Шицки зоз мойого дружтва уж тетовирали, лєм я нє, а жадала сом. За родзени дзень сом достала машинку од пайташа хтори ми гварел: „Кед будзеш робиц, будзеш робиц зоз свою”. Йому сом робела и першу тетоважу. То бул лоґо сериї „Game of Thrones”. Починали зме три годзини, бо ми ше руки тресли. За тоту тетоважу, хтору бим нєшка

8

\\\ MAK 01/2021

поробела за годзину, требало ми седем и пол годзини. Болєло и його, и мнє. Вон ме уведол до тетовираня, алє найвецей сом научела сама през вежбанє и искуство. Тетовирам коло три роки и за тот час сом поробела коло 150 тетоважи. Хтора була перша тетоважа хтору ши сама себе поробела?

E.K: Думам же перша була „Cat Woman” хтору сом себе тетовирала на сцегну. Цали ноги сом сама себе тетовирала. Друга тетоважа хтору сом себе робела ше находзи на руки под локцом и барз була боляца, алє ми мило же сом ю поробела, бо сом прейґ нєй створела свидомосц як глїбоко мож исц у тетовираню, хтори технїки боля баржей, хтори менєй, а то барз важне знац кед сцеш затримац клиєнтох.

Цо найволїш тетовирац?

E.K: На початку сом робела лєм black and grey тетоважи, алє кед сом поробела першу тетоважу у фарби вецей сом нє сцела робиц нїч друге. Любим робиц и blackwork, то полнєнє зоз чарну фарбу и точканє, алє color то цошка зоз чим бим любела предлужиц. Штучна скора – фалшиве самодовириє, або наисце вежба?

E.K: Наисце мож вежбац на штучней скори. Тиж, мож вежбац на швиньскей скори, алє и на лупи од банани, або од помаранчеца. Тота овоц ма найподобнєйшу текстуру чловековей скори, алє гоч як, найвекши успих то пренайсц дакого хто ма довирия до це, та ци допущи такой робиц на своєй скори. Можеце вежбац и сами на себе, як цо я робела.

Як твоя фамелия реаґовала?

Як ши задовольна зоз напредованьом?

E.K: Були щешлїви и цешели ше у мнє. Мило ми же мам родичох хтори ме у шицким потримую. Оца сом уж тетовирала, а мацер ище нє, алє ше наздавам же будзем пошвидко.

E.K: Вше ми интересантно поровновац найновшу тетоважу зоз тетоважами хтори сам робела скорей и можем повесц же сом барз задовольна зоз напредованьом.

МАК-ОВ КОЛАЖ

Емову роботу на Инстаґраму мож провадзиц на @parabola.tattoo и @emilyrose_tattoo Мож жиц од тетовираня?

E.K: Заробок завиши од мешаца до мешаца. Даєден мешац ше нє пороби анї єдну тетоважу, а даєден мешац ше муши клиєнтох преруцовац за шлїдуюци. Мож крашнє жиц, напредовац у роботи и усовершовац ше. Яки твой циль?

E.K: Перши циль сом витворела, вон бул отвориц власни студио. Барз ше цешим у тим же сом на 24 роки отворела свою фирму. Найвекша радосц и циль тетовираня то кед клиєнт видзе зоз студия задовольни зоз тетоважу хтора поробена. Маш дакого на кого ше упатраш?

E.K: Упатрам ше на tattoo артиста зоз Мадярскей, вола ше Róbert A Borbás. Вон звичайно роби dark and blackwork. Барз є добри илустратор и наисце почитуєм його роботу. Мала ши даяки подли искуства при тетовираню?

E.K: Случело нам ше даскельо

раз же клиєнт зоз швижу тетоважу пойдзе на морє, та му ше инфицира од сланей води, слунка и писку, а вец ше нам жалї на инфекцию. Скорей тетовираня ше треба орґанизовац же би тетоважа мала часу прейсц перши процес зарастаня, после хторого можеш нормално функционовац. За тото треба коло два и пол тижнї. У тим периодзе нє препоручуєме же би ше ишло до солариюму, же би ше купало у базенох, сланей води, або ше слунковало. Друга ствар то кед до студия придзе хтошка хто нє зна цо би сцел тетовирац, лєм зна же би сцел тетоважу. Зоз такима людзми керуєме сотруднїцтво прето же гоч як би ше поробело тетоважу, нїґда би нє були задовольни. Шицким совитуєм, же би добре роздумовали цо сцу тетовирац, прето же ласерске знїманє тетоважи барз чежке и боляце.

поробел, бо знам кельо то мнє виполнєло. За тетовиранє нє услов же би ши знал крашнє рисовац, бо ше зна случиц же особа хтора зна рисовац нє зна тетовирац, алє и же особа хтора нє така добра у рисованю будзе добра у тетовираню. Кед дакому нє идзе на самим початку то нє значи же зоз роботу и вежбу нє мож посцигнуц вецей. Зо мну робя двоме колеґове, Миленко Белич и Милан Адамович. Ми як єдна мала фамелия, алє и далєй примаме нових tattoo артистох хторих обучуєме, та ше наздаваме же ше и прешириме.

Цо би ши поручела младим хтори би ше сцели опробовац у тей роботи?

E.K: Каждому хто би ше сцел опробовац у тетовираню цепло препоручуєм же би то MAK 01/2021 ///

9

ЗОЗ ШКАТУЛКИ РОЗУМА

Кристина Афич Коментар

ЯК ПОСТАЦ ОРҐАНИЗОВАНА ОСОБА? Кед же вас лєм наслов зацикавел, винчуєм, нє на правим сце месце! Най пове хто цо сце, алє нєшка постац орґанизована особа праве виволанє. Гей, и здогаднїки, и мудри телефони, годзинки... Алє ше аж и вони, сеґинь, знаю потрациц. Треба вельо информациї тримац на єдним месце (приятельски совит: нє мудре у глави). Прето, єдине ришенє поробиц цо треба такой. Медзитим, кед же и ви тота особа зоз клубу „мам кеди, здогаднєм ше”, яґда вам випарела учителькова парола „мудри запише, будала запамета”. Кед же аж и дакеди похаснуєце єдну зоз опцийох мудрого телефона наволану аларм, або здогаднїк, а заш ю вииґноруєце, аж теди вам, нєт помоци. Лєгчейше забуц цо маш поробиц, або чекац най ци дахто надпомнє дзень пред тим, або у найлєпшим случаю ше поганьбиц кед ши „запожнєл на гайзибан”. Винчуєм ище раз – ти нєсовершена особа. Знам, нє миле чуц, алє фурай далєй. Заш лєм мушиш розумиц же орґанизованосц и одвичательносц узко повязани поняца хтори маю вельку чежину, а поготов кед су наглашени на оглашки за

10

\\\ MAK 01/2021

роботу, най нє приповедам кед нє знаш чи вонка слунко швици, чи швет вимар. Особи хтори процивни нєсовершеним, нїґда нє буду розумиц тоти хвильки кед ше влапиш за бутєлар цо, як и нїґда, у кишенки, а за тобу шор гладних и нервозних. Тота панїка у штред предавальнї... Блам! Алє добре, було – прешло, други раз будзеш штудирац. А як лєм лєгко у нєшкайшим чаше виключиц звук на телефону кед це дахто вола и повесц же ши нє чул, або нє видзел поруку. Обовязки под тепих, звучи прицагуюцо. „Чекай, нє було гварене же то ма буц на штварток?!” – готове. Ище єдна смужка на скали мерженя самого себе. „Добре, ево, рушам!” – Облєчена ши голєм? – Дораз сом там. Пать, и пиджамку би уж, яґда, вирайбац. Злїпела ми ше за скору. Дааай, ҐАРАНТ сом забула змиц власи. А по моїм розпорядку ше змивам кажду стреду и соботу... Дзе же тот розпорядок вообще? Хтори же нєшка дзень?! Могло би и заєсц дацо... А добре, то голєм ришим у варошу. И так у фрижидеру нє розкошно. Е, а од ютра – ДИЄТА! Цошка сом убуячена, а лєто дурка на дзвери... Правим нови розпорядок, здогаднїки, вельки папер и на ньго записац як ми дзень ма випатрац. НЄТ СЛАДКОГО,

СЛАНОГО, НЄТ ЗАЄДАНЯ, НЄТ ЛЄМ ИЩЕ ЄДНУ ЕПИЗОДУ, НЄТ НАЮТРЕ!!! У девет у кревет як гваря Серби, або по нашим з курами, а ставац на 6! Нє, лєпше на 5! Такой од ютра! НЄ од пондзелку. А нєшка думам же штварток, чи нє?! Айде, нє будзем вецей пожнїц. СКОРЕЙ КАЖДЕЙ ЗАКАЗАНЄЙ ОБОВЯЗКИ НАМЕСЦИЦ ЗДОГАДНЇК ПОЛ ГОДЗИНИ СКОРЕЙ – окреме, зоз червену! Добре, нови початок – нова я. Я то сцем, я то можем!!! ААА, ДЗЕ МИ КЛЮЧИ?? Витам вас спод покровчика и з мисочку у хторей таки добри слани чипс! Йооой, як ми фино. Наютре пондзелок, алє та цо?! Нєшка ше треба опущиц и нє штудирац о бриґох. Най видзиме цо єст таке фине на Нетфликсу? Як крашнє ше опущиц у своїм фалатку раю. Вау, я наисце любим саму себе. Ша ти, сеґинятко, нє любиш анї себе, а анї других. Тото „любим це ♥” можеш до шмеца. Читаш тот текст лєм прето же сцеш буц орґанизована, шорова и одвичательна особа. Я це єдино можем посовитовац так: найдз себе особу хтора ци копнє до задку, алє наисце так, озбильнєйше. Кед же ю нє найдзеш, копнї сам себе, та уж як будзе.

ФРАЗИ И ВИРАЗИ Пририхтала МАК-ова редакция

ИДЗ ТАМ ДЗЕШКА Вироятнє сце обачели же у руским язику нєт вулґарни лаца, та хто гутори даяке бридке слово, лає углавним по сербски, лєбо по анґлийски. Но, алє, чи сце чули дакеди яки слова старши Руснаци хасную кед накрашнє сцу дакого понаберац? Найчастейше посилаю того когошик там дзешка, лєм нам нє найяснєйше же дзе то у ствари треба пойсц... Ниа даєдни з тих виразох.

та! с о Идз до р* в ох ци мачко д И з д вей! з до б Ид еса!

Ид з

до п шам аца!

! твойо е щ и ци Ґайде

! чорта о д з Ид

Уб ил

аве! Ухо ци дзир

ац ен еґа !

Ид з д о дюґ а езер ного! Идз до сраки!

Но, ки

ци м

инк и

! би це копла й а д о б , а л п Качка це ко гнївани.) а н з р а б о т х а (То уж кед д

в?!

MAK 01/2021 ///

11

ҐИМНАЗИЯ И Я Мая Зазуляк Гарди Представяме бувших школярох Ґимназиї „Петро Кузмяк”

ДЗЕ СУ И ЦО РОБЯ Маю щесца тоти хтори одмалючка знаю цо єдного дня сцу робиц, та ше им вец анї нє чежко одлучиц до хторей штреднєй школи ше упишу. Медзитим, вироятнє заш лєм єст вецей тих хторим на штернац-петнац роки нє лєгко надумац кадзи далєй, та за нїх добри вибор може буц ґимназия. Думам же шицки знаце же маме ґимназию и на руским язику, у хторей ше вишколовали велї млади, нєшка успишни студенти, лєбо фаховци у своїх обласцох. Ми вам представяме даєдних з нїх. шедзел у лавки... Теди то шицко було цошка цо ше подрозумює, цо одвше було и навше будзе. Аж тераз, кед нє мож награбац дзеци анї на мале оддзелєнє, видно же яке то вельке було. Поцерпам же чи мойо дзеци буду мац таку привилеґию як цо ю ми мали.

Борис Сабадош, Руски Керестур: Ґимназию сом закончел 2002. року. У класи нас було осемнацецеро. Векшина була з валалу, алє зме мали и парнякох з Коцура, Дюрдьова и Нового Орахова. Цо ше памяткох дотика, рахуєм же ше нє розликую окреме од штредньошколских памяткох векшини людзох. Паметам товаришох, професорох, друженє, и тоти чувства можлївосци и безбрижносци хторе характеристичне за таки возрост. И попри тим же нашу ґенерацию залапел єден зоз найтурбулентнєйших периодох у историї нашей Ґимназиї (привитало нас бомбардованє, а мали зме и 5. октобер), нїяк нє мож повесц же ми то доминантни памятки на школованє у Керестуре. З тей, уж досц велькей, часовей дистанци ми вельо яснєйше же яке то вельке мац можлївосц школовац ше на мацеринским язику, жиц, спац и єсц дома, а нє отлукац ше по интернатох кому нє до того. Рано стануц на пейц до седем, часом сплокнуц зуби, повиправяц швинки з „фризури”, та просто през порту до Замку – на седем и пейц сом уж

12

\\\ MAK 01/2021

После штреднєй школи сом закончел Економски факултет, информатични напрям. Тераз знам же то була гришка, же економия, агей, за тих цо жадаю буц економисти. Но, алє, нє бануєм, шицко ше на концу зложело як спада. Уж вецей як дзешец роки робим як софтвер тестер (урядова назва Quality Assurance), потераз сом пременєл штири фирми у индустриї, а як найзначнєйшу часц кариєри бим визначел два роки хтори сом препровадзел на позициї QA Manager-а у ґлобалней корпорациї Amazon (оддзелєнє Fire TV). Вєдно зме як тим од коло 25 особи направели окремни модел контроли шицких файтох и моделох мултимедиялних пошореньох (телевизор, сет-топ-бокс итд.) повязаних медзи собу до найрозличнєйших хижних конфиґурацийох, а шицко прейґ инфра-червених габох. То ше спачело людзом у Амазонє, та нас превжали же бизме шицко тото наквачели на їх персоналного асистента, Алексу. Так зме и зробели, и тераз Fire TV понука и можлївосц контроли тих пошореньох прейґ бешеди. Окреме ше пишим же сом аж анї нє бул єдини керестурски ґимназиялєц на проєкту.

ҐИМНАЗИЯ И Я

Силвия Орос Барна, Руски Керестур: Ґимназию сом закончела 2007. року. Уписало ше нас 20, алє ше з часом тото число меняло, бо двойотройо пошли до Канади. На штредню школу ми остали красни памятки, добре друженє, здобуванє нових пайташох, безбрижносц, алє и самостойносц. Штредня школа ми була темель за дальше школованє, бо сом здобула добри роботни звикнуца, а заш лєм сом нє була „вистата” за дальше школованє. Закончела сом Правни факултет у Новим Садзе, положела правосудни испит и адвокатски. Познєйше сом покладала и за медиятора и хвильково сом на мастеру. Тераз сом адвокат у Коцуре, а робим шицки адвокатски правни роботи.

Срдян Ґовля, Нове Орахово: Закончел сом Ґимназию 2015. року. Було нас 16 у класи. Лєм красни памятки ми остали на штредньошколски днї, упознал сом велїх пайташох зоз хторима сом и нєшка у контакту. Цали дзень ми бул пополнєти, рано сом ишол до школи, пополадню ше врацал до интернату, так же ми ридко кеди було допито. Потим сом ше уписал на Поморски факултет у Котору и мам положиц ище єден испит. Док закончим факултет, рихтам ше робиц на ладї, дзе мам одробиц кадетуру (праксу), вецка поставам 3 официр и – лєбо предлужуєм робиц у истей компаниї, лєбо глєдам даяку другу. План ми даскельо роки робиц на ладї, зашпоровац пенєжи, и вецка укладац до даякого приватного бизнису.

• Алумнистох Школи „Петро Кузмяк”, односно єй бувших школярох, можеце провадзиц и у Фейсбук ґрупи „Petro Kuzmjak ALUMNI”

MAK 01/2021 ///

13

Ш

Т ВЕ

УК А Н

И

И

ТЕ

Ї ҐИ О ОЛ ХН

У Т С И М З И УТИ Н Д Н О И Р О ЙМ Н Е Ж Н И Р ЄД

а нч а л

П ра к а С То к Ти

к

и

М

ар

а ин

Кед ше спомню дружтвени мрежи, перша апликация на хтору подумаме то Инстаґрам. Алє, заш лєм, у блїзшей будучносци перши синоним за дружтвени мрежи може постац ТикТок. ТикТок ше першираз зявел у септембру 2016. року у Китаю, и постал за барз кратки час популарни у цалим швеце, вироятно пре його окремни змист хтори понука патрачом. Знїмки маю наисце рижнородни змист хтори змесцени у 60 секундох. Видеа ше рушаю од рижних рецептох за єдла, прейґ танцох и музики до рижних пресладких животиньох и цикавих совитох хтори прецагнути през рижни филтери, або музику у позадини... Змист хтори нєприкладни за патренє, алкогол, дроґа, насилство, або аж и бридки слова, забранєни и скланя ше зоз платформи.

14

\\\ MAK 01/2021

Н

ь ад

Нашо школярки зоз Ґимназиї „Петро Кузмяк” тоту платформу вихасновали на цикави и едукативни способ. През музику нам сцели указац даєдни математични елементи у ґеометриї.

– Класна нам прешлого року гварела же постої конкурс дзе можеме указац даєдни математични елементи (точка, проста, ровня) зоз танцованьом, цо нас велїх зацикавело. Знїмали зме танци на ТикТоку з помоцу хореоґрафийох и рухох котри зме сами обдумали и укомбиновали их з музику. Хасновали зме рух и часци цела и з нїма указовали математични елементи, поскладали их най випатраю як танєц. Поправдзе, було интересантне, бо за велїх танєц и знїманє на такей платформи було цалком нове. Особнє ми ше барз попачело, алє ТикТок предлужим хасновац лєм за патренє других видеох, а нє за

знїманє своїх – гвари Мария Горняк. Никола Сивч хаснує тоту дружтвену мрежу на єден нєзвичайни способ. Шицким предкладаме же би одпатрели знїмки хтори ше находза на його ТикТок профилу @pierogiman, а и Инстаґраму @glasovi_u_sivca.

– Идея за ТикТок ми нє пришла сама. Товарише и велї цо ме провадза на Твитеру нагварели ме же бим отворел ТикТок. Нє пачела ми ше тота идея понеже ше нє любим явно експонирац, а и думал сом же сом стари за таку платформу, алє на концу сом гварел лєм чом да нє, ша и гевти безсмислово видеа постали вирали. Знїмам гласовни имитациї зоз рисованих филмох и шицко цо можем поробиц зоз гласом, а цильна ґрупа ми дзеци. Понеже сом скорей робел на радию и знїмал професийни реклами, тераз шицким цикаве

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

кед видза глас з познатей реклами. Потримовка, на мойо нєсподзиванє, барз велька и добра, коментари позитивни. ТикТок ми помогнул у роботи, понеже тераз робим професийни синхронизациї за Дизниї, ХБО, Картон Нетворк... Сам ТикТок як платформа добре розвита и мож видзиц велїх квалитетних тиктокерох кед войдзеш до його алґоритма. А за ТикТок у Сербиї можем повесц же сом досц розчаровани, алє предлужим знїмац рижни видеа пре тих цо ме потримую – потолковал Никола. ТикТок досцигнул тельо хасновательох же є опрез дружтвених мрежох як цо то Снепчет, Твитер, Пинтерест... Же бизме видзели яки ТикТок популарни медзи младима гуторя нам податки же Фейсбуку требало штири роки же би сцигол до такого числа хасновательох, а Инстаґраму аж шейсц роки. Младим

є прицагуюци пре рижни филтери, танєчни хореоґрафиї и друге, а популарни є и пре challenge-и, односно виволаня.

и токсични, зато можебуц анї нє треба же би дзеци хасновали тоту дружтвену мрежу – дума Андреа.

А цо о нїм думаю Марко Буила, Андреа Бучко и Єлена Фейди:

– Нє мам презняти ТикТок, думам же то траценє часу. Тиж, нє зняла бим нїґда апликацию, алє анї видео на тей мрежи. Тоти цо знїмаю поряднє за ТикТок, найвироятнєйше же нє маю цо робиц друге. На ТикТок велї патра як на роботу и як на материял за заробок динарох цо ше мнє, щиро, наисце нє пачи, думам же тоти людзе, або компаниї цо би плацели даяки знїмок тиктокером воля дац динари на даяки други ствари, наприклад, до даякого гуманитарного здруженя – визначує Єлена.

– Нє мам даяке окремне думанє формоване о нїм. Затераз ме нє барз прицагує тота дружтвена мрежа, алє знам дакеди, кед ми допито, одпатриц видеа на нїм, зоз чим ше нє барз цешим, алє ми подзвигню розположенє – гвари Марко.

– Мам направени ТикТок, презняла сом го у чаше карантина, понеже ми було допито. Патрим рижнородни видеа, тоти цо ми сами виходза, алє провадзим и даскельо особи. Нє зняла сом нїґда даяки видео понеже ше нє пренаходзим у тим. Нє препровадзуєм вельо часу на телефону, та так анї на ТикТоку, шицко у зависносци од ученя и роботи. Змист на ТикТоку часто

MAK 01/2021 ///

15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Марко Буила Интервю зоз атлетичарку Марию Скубан зоз Коцура

ЛЄГКО НАЙСЦ ЧАСУ ЗА ТОТО ЦО ЛЮБИШ МАРИЯ СКУБАН ШКОЛЯРКА ОСМЕЙ КЛАСИ ОСНОВНЕЙ ШКОЛИ „БРАТСТВО ЄДИНСТВО” У КОЦУРЕ. ОД КЕДИ ЗНА ЗА СЕБЕ ЛЮБИ ШИЦКО ЦО ВЯЗАНЕ ЗА СПОРТ, БЕГАЦ ЗА ЛАБДУ И ЦО ВЕЦЕЙ ЧАСУ ПРЕПРОВАДЗОВАЦ ЗОЗ ТОВАРИШАМИ ВОНКА НА УЛЇЦИ. МАРИЯ УЖ ЄДЕН ПЕРИОД ТРЕНИРА АТЛЕТИКУ И БАРЗ Є УСПИШНА У ТИМ СПОРТУ. У ПРЕДЛУЖЕНЮ ТЕКСТА, ОД ТЕЙ МЛАДЕЙ АТЛЕТИЧАРКИ ДОЗНАЦЕ ПРЕЦО ПРАВЕ ТОТ СПОРТ, НА ХТОРИХ ЗМАГАНЬОХ УЧАСТВОВАЛА, ХТО ЄЙ ИДОЛ И ДРУГЕ. Кеди ше, Марийо, зявела любов ґу спорту и чи ши такой знала же праве атлетика спорт зоз хторим ше сцеш занїмац?

У хторей дисциплини мож повесц же ши найлєпша и чи ци ше случело же ши пре атлетику мала даяки покалїченя?

Мария Скубан: Одмалючка сом любела бегац за лабду, бавиц ше вонка, док мойо пайташе шедзели за рахункаром. Од першей по штварту класу сом тренирала фодбал, ту сом ше нє пренашла. Понеже любим бежац, тато ме посовитовал най ше упишем на атлетику.

М.С: Потераз сом ше змагала лєм у бежаню на розлични длужини дражкох, алє лєпши успихи посцигуєм на кратших дражкох. Цо ше дотика покалїченьох, нє мала сом потераз нїяки, и наздавам ше же так и останє.

Хто ци тренер, за хтори клуб тренираш и цо ци ше найбаржей пачи при тим спорту? М.С: Атлетику тренирам дас два роки, а тренирам за „City athletic group” зоз Вербасу. Тренер ше вола Саманта Тот, а при тим спорту, ознова повем же найволїм бежанє.

Понеже ши матурант основней школи, чи ци барз чежко ускладзиц ученє и спорт? М.С: Нє чежко ми ускладзиц школу зоз спортом, прето же мож лєгко найсц часу за тото цо насправди любиш.

Чи ши була уж на даяких змаганьох, и кед гей, чи ши задовольна зоз посцигнутим успихом?

Понеже пандемия корона вирусу застановела шицко и погубела велї плани, чи можебуц то уплївовало на твойо тренинґи, физичну активносц и даяки змаганя на хторих ши мала участвовац?

М.С: Гей, змагала сом ше. Була сом на маратону у Кули, Суботици, Банї Юнакович, дзе сом посцигла барз добри резултати. Потим сом була у Новим Садзе на першенству Войводини, потим на Републичним змаганю дзе сом нє освоєла завидне место, алє зоз тих змаганьох мам барз красни упечатки и памятки.

М.С: Гей, пандемия мала дакус неґативни уплїв на тренинґи. През лєто бул заварти базен, та зме нє могли отримовац плїванє у рамикох тренинґох атлетики. Велї змаганя були одказани. Наш тренер ше наисце намагал же бизме отримовали тренинґи, так же зме их мали на отвореним просторе у менших ґрупох.

16

\\\ MAK 01/2021

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Постої можебуц даяки окремни план костираня и чи робиш даяки одредзени вежби попри тренинґох же биш остала вше у добрей кондициї? М.С: Нє мам нїяки окремни способ костираня, алє єм шицко умерено и намагам ше же би то було здраве.

Яки би по твоїм думаню єден атлетичар требал мац квалитети же би бул успишни у тим спорту? М.С: По моїм думаню, єден атлетичар нє треба же би мал даяки окремни квалитети, окрем довирия до себе, витримовносци, жаданя за успихом и дальшим напредованьом.

Велї спортисти маю дакого на кого ше упатраю. Ти маш идола? М.С: Гей, мам. Спортиста на хторого ше упатрам и хтори ми идол, то наш познати атлетичар Михаил Дудаш.

Чи попри атлетики тренираш можебуц ище дацо, чи ши заш лєм пошвецена лєм єй? Роздумовала ши о тим же би ци вона раз була и професия? М.С: Нє тренирам нїч вецей, а о професийним тренираню атлетики у будучносци сом вельо раз роздумовала.

Яки твойо плани за далєй? До котрей стреднєй школи ше жадаш уписац и чи ши можебуц штудирала о даяких напрямох хтори вязани за спорт? М.С: Штудирала сом же бим ше далєй унапрямела на усовершованє у тим спорту, алє затераз школу упишем нєвязану за тот спорт. Жадам ше уписац до стреднєй Економскей школи у Кули, же бим могла поряднє ходзиц на тренинґи атлетики.

MAK 01/2021 ///

17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Янко Хома, мастер професор ґеоґрафиї Квиз ґеоґрафского знаня – число 3

КЕЛЬО ЗНАШ З ҐЕОҐРАФИЇ После двох ґеоґрафских квизох, хтори ше указали як барз интересантни и цикави за широку масу читачох МАК-у, ознова на шоре преверйованє ґеоґрафского знаня. У предходних двох преверйованьох, мали зме питаня зоз понукнутима одвитами, а тераз пришол час же бисце указали свойо знаходзенє на нємей мапи. На нємей мапи Европи и Южней Америки маце шеснац означени поняца т. є. держави. На смужку коло каждого шорного числа напишце назву тей держави.

1-

9-

2-

10 -

3-

11 -

4-

12 -

5-

13 -

6-

14 -

7-

15 -

8-

16 -

18

\\\ MAK 01/2021

УПОЗНАЙ СЕБЕ

После ришеного теста, закукнїце як сце прешли на тим квизу.

0 до 7 точни одвити – Вашо знанє мапи на нє барз завидним уровню, треба же бисце нашли першу кнїжкарню и купели себе єден атлас, хтори потим преучице.

8 до 14 точни одвити – Вашо знанє ґеоґрафиї и знаходзенє на мапи на красним уровню, можеце купиц атлас и поопатрац, а нє мушице.

15, або 16 точни одвити – Вам просто нє треба мапа, або навиґация, ви тримаце шицко у глави и малим пальцу. КАЖДА ЧЕСЦ!

1 – Шведска, 2 – Билорусия, 3 – Румуния, 4 – Портуґалия, 5 – Исланд, 6 – Ческа, 7 –Греческа, 8 – Швайцарска, 9 – Босна и Герцеґовина, 10 – Ирска, 11 – Данска, 12 – Финска, 13 – Арґентина, 14 – Бразил, 15 – Еквадор, 16 – Венецуела Ришеня MAK 01/2021 ///

19

АЛТ ШОУ У МАК-У „Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) Тамара Салаґ Рубрика

ЦО ДУМАЦЕ О...?

Цо думаце о дроґи? А.Ш: Нє жадам нїкому же би ше дроґирал. Н.Б: Цо думам? Га думам же то фини пенєж. Франтуєм, нє думам нїч, нє пробовал сом нїґда, нє треба ми то у живоце.

Цо думаце о суєверю? Ж.С: Я до такого нє верим. Думам же то якишик обичаї хтори остали од давен давна и хтори вецей нєактуални. А.Ш: Кажде ма свойо думанє, а я раз думам же сом суєверна, раз думам же сом нє, завиши. Раз прейдзем на други бок кед чарна мачка прейдзе калдерму опрезо мнє, а раз нє прейдзем. М.Р: Я любим таке вше пречитац, окреме кед є у контексту даяких народних приповедкох и таке, то интересантне пречитац, алє нїч вецей од того, нє верим до такого.

Т.Б: Нє почитуєм, нє хаснуєм и думам же то вообще нїкому нє потребне. Треба керовац таке дружтво и єдноставно таки ствари. Ж.С: Дроґи нє хаснуєм и думам же би людзе нє требали то хасновац. То цошка барз нєздраве и постої причина прецо то процив закону. О.П: Нє мам коментар. Нє знам цо поента тим людзом хтори ше дроґираю. То и нєздраве и руцанє пенєжу, и чисте трованє.

Т.Б: Я нєсуєверна, алє кед дахто висипе воду за мну кед идзем на испит, нє гнївам ше.

Л.В: Нє думал сом нїч о дроґи док ми пайташка нє гварела: „Нє розумим тих ликох хтори муша дацо вжац же би ше крашнє препровадзели.” И вец сом зрозумел же то у ствари барз подле и же кед ше ти нє можеш препровадзиц без дачого, то вец у тебе проблем.

Л.В: Нє треба забуц, а нє треба анї хасновац.

М.С: Думам же то барз чкодлїве.

М.К: Мнє то интересантне знац, алє нє верим до того.

М.Р: Барз сом процив дроґи и вше гварим же нє постоя чежки и лєгки дроґи, алє шицки су чежки, з оглядом на тото же уплївую на психу и на цело, и на шицко. Вельо лєпше ше занїмац зоз спортом, як хасновац дроґи.

Н.Б: Нє верим, и анї бим нє преверйовал. О.П: Дакеди сом суєверна, и у остатнїм чаше ше дакеди и запитам же чи то суєверє. Скорей сом нє верела до того, а тераз ше знам и задумац дакус. Сиґурно же єст ту дакус и правди. И.М: Особнє нє верим до того, а анї бим ше нє занїмал зоз тим. К.М: Нїч нє ризикуєм. Б.Р: Цо я знам, то ме нїч нє дотика. Нє роздумуєм о тим. М.Х: Случайносц? Нє гварела бим.

20

\\\ MAK 01/2021

М.К: Барз нє любим дроґи, барз их нє почитуєм и нїґда анї нє пробуєм. Шицко неґативне думам о тим. И.М: До єдней руки гей, а до другей нє. ☺ М.Х: Я єдноставно нє думам о тим. К.М: Нам шмишно и без травкох. ☺ Б.Р: Кед бим мал пенєжи, та бим ци и гварел. П.Х: Кед ци треба, можем ци зредзиц дацо. ☺

АЛТ ШОУ У МАК-У

Цо думаце о депилациї хлопох? Й.Ж: Думам же депилация хлопох у нєшкайшим чаше постала цалком нормална ствар. Думам на бритвенє, нє на депилованє зоз воском, бо то випатра боляцо, и сумням же би то робели хлопи. Сам знам досц хлопох хтори ше бритвя, то робя и спортисти, бициґлисти, фодбалере же би були швидши, а тиж так ше то роби и пре естетику, односно пре випатрунок, же би лєпше випатрал. И.Н: Нє розумим чом би ше хлопи депилирали. Нє видзим причину за тото. Розумим прецо то дзивки робя, єдноставно, же би були красни и таке. Знам єдино приклад же хлопи кед тренирали у фодбалским клубу, та цала екипа мушела видепилирац ноги. Нє знам пре хтори причини. М.В: Думам же би ше хлопи нє требали депилирац, депилация вецей наменєна женом, алє знова, и кед даєдни хлопи то поробя, нє осудзуєм их. Д.Б: Цо ше дотика депилираня хлопох, думам же би то пред 30–40 роками бул барз лєгки одвит, алє понеже жиєме у 21. вику и дружтво ше барз пременєло у остатнїх даскелїх деценийох, думам же помали постало буц прилапене же би ше и хлопи могли депилирац, же то нє резервоване лєм за жени. Кельо знам, депилиранє вошло до култури пре спорт. Знам же ше велї хтори плїваю депилираю же би зменшали одпор води хтора им прави на целу и же би з тим злєпшали резултати. Тиж так, верим же ше и у бодибилдинґу депилираю, алє и у озбильнєйших, професийнєйших спортох. Спортисти ше часто депилираю пре спортски масажи, пре окрипенє после змаганьох, же би швидше прешло и же би лєгчейше тот поступок бул одробени, пре рижни креми и хемикалиї хтори хасную. Думам же при ґенералней популациї нє будзе нїхто осудзовац превельо, алє тиж так думам же то нє дацо цо ше обчекує од хлопа. Нє думам же хлоп достава на вредносци кед ше депилира, думам же то єдноставно културолоґийно так усадзене же то хлопом нє предносц, нє тото цо з хлопа направи хлопа кед би бул видепилирани, т. є. же то нє така хлопска ствар. Д.Ч: Завиши хтора часц цела. Потримуєм кед у питаню гиґиєна, а з другого боку думам же то баржей остава на самей особи же за цо ше опредзелї. З.Е: Нє фине ми кед видзим видепилирани хлопски ноги, а тиж так ми нє фине кед су шерсцати. Я сам ишол на депилиранє першох. Якош сом нєутрални. М.Р: Щиро, на тото нє обрацам увагу, завиши од самей особи, думам же то нє указує же хто яка особа, єдноставно, кажде ма свой вибор и ствари хтори ше йому пача, лєбо нє. И.Е: Цо же я знам. Зна ше хтори часци цела треба же би ше депилирало, а зна ше хтори нє и то би було то. Нє коментаровал бим далєй.

MAK 01/2021 ///

21

ВЕЦКА НЇЧ У МАК-У YouTube → Evo ništa Михайло Планкош „Облак до двора” („Rear Window”)

Хто Хичкок? То режисер хтори направел гевти горор филми зоз птицами и психопатом? Га, гей, алє я би нє так начал тоту тему. Як цо хасновите кеди-нєкеди покоштовац нови файти єдзеня хтори зме ещи нє єдли, так интересантне и глєдац нови файти уметносци хтори зме потераз нє видзели. Єдна з найчастейших файтох уметносци хтора нас интересує окрем музики, то филм. Прето думам же може буц хасновите кед ше репертоар филмох хтори патриме дакус преширює. То ше одноши и на мнє, алє можебуц и на тебе, кед ши почал читац тот текст. Можем повесц же Хичкок таки як даяке основне єдзенє. „Психо” и „Птици” єдна досц моцна файта того єдзеня и я би зато нє зоз нїма почал. Хичкок єден з перших филмских режисерох хтори камеру нє хасновал лєм як замену за штварти мур у театру, алє указовал гевто цо думал же важне за приповедку. Водзел публику зоз тим цо указує и тамадз кадзи вон думал же треба най ше идзе, же би приповедка була интересантна. Сликовити приклад то филм

22

\\\ MAK 01/2021

хтори ше вола „Облак до двора”. Филм нам представя єдного чловека у нам, нажаль, познатей ситуациї. Заварти є у своєй хижи, уж даскельо тижнї, прето же поламал ногу. Понеже нє ма мудрейшей роботи, вон патри на своїх сушедох през облак и єдного дня обачи же тарґовцова жена, хтори бива прейґа, нєстала зоз тей бини. Забил ю чловек, чи лєм одпутовала? Протаґонист нам допити и почал задумовац забаву. Чи ма добре, фотоґрафске око, чи му ше привидзує? Сце одкриц правду. Удава ше му аж и свою будуцу жену и медицинску шестру, хтора го кажди дзень обиходзи, прешвечиц же ту єст якишик проблем. Красни кадри, добре вибрани фарби и одлични ґлумци Ґрейс Кели и Джеймс Стюарт. Єдноставни, алє забавни и интересантни детективски филм тото, алє и дацо вецей. Хичкок ше любел бавиц зоз свою публику. Вон нас кладзе до позициї зоз хторей можеме роздумовац о нашей улоги. Протаґонист Джеф на єдним месце у филму поволал свойoгo пайташа детектива же би го посовитовал, алє достал одвит хтори ше му нє спачел. Детектив му повед же вон нє ма цо закуковац до люцких животох. Таки воаєрски способ

справованя нє у шоре. Полиция треба же би преверйовала цо ше ту случує, а нє вон же би ґурал нос там дзе му нє место. Чом би вон шедзел при свойому облаку и патрел цо други робя? Розумице о чим Хичкок роздумує? Цо маме ми закуковац до живота того шалєного чловека цо закукує до животох трецих? Добре питанє. Думам же и у шоре най дахто хто пише приповедки, прави филми и о тим роздума дакеди... можебуц и шицки, у чаше социялних медийох? Но, мой одвит на питанє же у тим нєт нїч барз подле. Шицки учиме єдни од других. И од сушедох, алє окреме зоз уметносци. Треба роздумовац о таких питаньох же бизме нє почали подло хасновац можлївосци хтори тераз маме, алє зато треба жиц у чаше у хторим зме. Филм би требал поставяц лєм гевти питаня котри авторови найважнєйши. Думам же у тей ситуациї у тим ствар и интересантне ми як питанє поставене стретком прешлого вика, постало лєм актуалнєйше.

Промо плаката филма „Rear Window” 1954/Фотомонтажа: Михайло Планкош

ҐУРАЦ НОС ТАМ ДЗЕ МУ НЄ МЕСТО? ЦО БИ ПОВЕД ХИЧКОК?

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ „Дньовкa” – два декади 1998–2017: Зборнїк литературних и визуалних творох

Наташа Регак

ДАЦО ЦО ГВАРЯ Златка Чизмар

ПОГЛЄДАЙ МЕ ВИСОКО У ХМАРОХ Розширела сом били кридла Ровнєйше од того червеного горизонту На заходзе и з моїх пахняцих устох Розлял ше весели глас чаривней пищалки Цо сом ю прелїґла нєздобачки! Знам! Давно то було, А ище вше лєцим, шпивам И дзвигам ше високо, високо... Нїяк! Нє верим же ме дакеди здогонїш, алє – вредзи пробовац!

(8. Дньовка, 2005. року)

Crazy Cousins

КАНАДА Уж 250 роки ту жиєме, уж 250 роки исту воду пиєме, а тераз шицки иду до Канади шерца им поставаю ляди. Канада, Канада их заражела, алє я оставам ту грац Астера, оставам ту, бо го вше будзем любиц нє дам го анї кущик погубиц. Влєце ше на базену шицки купаме, вжиме ше у дїда картаме, нєт анї базенски водопади у тей жимней заразней Канади. (Текст: Дориан Чизмар, 9. Дньовка, 2006. року)

Ище ше єден дзень сциха шмика През дзиру нєминовносци мойого живота И зоз свою безконєчну допитосцу Грожи же залапи кажду єдну шветлу думку Хтора му идзе вочи. Понука главоболю, Здумує пакосни плани же би ми сцагнул повагу на свою горкосц, шампави и безочни и... ...и женє ме виписовац ище даєден лїсток.

(10. Дньовка, 2007. року)

Андрий Рац

„ДЗИВИ ШВИНЇ” Поздрав Швиньом зоз „Бомбаю” Цо за Русина навияю. Знайце – ми нє обични алкоси цо ше опиваю Ту зме най ше Русиновци потримаю. Сами ше финансуєме, нїч нам нє даю Кеди то придзе ґу краю? Докля буду думац же зме дзиви гулиґанє Нїґда зме нє почали битку кед було змаганє. А тераз о нас бридки бешеди – с*анє. Без, лєбо з помоцу вашу Ми и далєй будземе навияц на Ярашу.

(10. Дньовка, 2007. року)

Мирко Горняк Коле Нє губи власц людзох, алє людзе губя власц кед до нєй дойду. Кед би на швеце шицки людзе були далтонисти, нє було би расизму. За розлику од латинского язика, язик мержнї нє замре нїґда. Хори чловек нє ма проблема зоз здравйом, алє зоз хороту. Жалосне же Народни кухнї часц народних обичайох. Побиднїки нє пишу историю, алє рисую ґеоґрафию. Власц може робиц цо сце, лєм нє може докля сце.

(16. Дньовка, 2013. року) MAK 01/2021 ///

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Михаил Рамач

НЄ СТОЙ Саша Сабадош

*** Зайдз дакеди до караули розума мойого, гоч ци нїґда тота драга нє була прицагуюца и гоч сом жвир у громади истих-истучких, най нє повем, клонованих принцох хторих ши стретала по нєшкайши дзень. И гоч ци ше тераз видзи же нє маш кеди трошиц свой драгоцини и мудро виплановани час на компликовани романси без моменталного, краткотирвацого, алє орґазмичного щесца и нєвиного шмишканя нєискусней тинейджерки цо ши скорей одредзеного часу дефинитивно престала буц, гибай раз до мнє, нє мушиш анї забренкац, будзем дзешка у єдним углє, чекаюци на попатрунок Твой, Надїйо!

(18. Дньовка, 2015. року)

Зохаб набок подли чувства Хвильково ци барз допиваю Шпиванка и танєц це умиря Вибавя це од смутку и жалю Огляднї ше коло себе Влап погляд хтори идзе на тебе Кед твойо шерцо задурка моцнєйше Ослухнї же чи то гевто найлєпше. Нє стой у месце Даґдзе чека це дахто Даґдзе чека це щесце Лєбо придзе нєволане Нє стой у месце Щиро нашмей дакого Дахто нашмеє це Нєт красше од того.

(19. Дньовка, 2016. року)

Иґор Горняк Пишта

ГУДАЦИ, ГРАЙЦЕ МИ „ГРАЙЦЕ ГУДАЦИ!” Тот дзень, зрана сом шедзел у карчми, Сам у куце, на столє празни, звалєни фраклич. Сцел сом забуц чом сом ту зрана пришол, Сцел сом забуц же сом сцел забуц, алє нє ишло. Пил сом, и попил и остатнї форинт, Спадла ярня ноц, та сом рушел и точно сом знал дзе ме однєшу ноги. У сушедстве музика грала, Чул сом чардаш – млода ше предавала. Вошол сом нука и купел млоду зоз златну оцову годзинку, Влапел сом познату дзивку и танцовал як нїґда, як нїґда по тоту хвильку Тот єдноставни танєц у ритму шерца. Гварел сом єй, гварел сом. И дзень-нєшка паметам як ше єй ґамба затресла, И як сом єй, тоту як єй душа чисту, слизу на лїцу посцерал, Нїч нє гварела, а купело ю уж якеш друге презвиско. Староста бул оцов пайташ, та пришол и нашол ми место же бим шеднул и то баш ґу музики. Кед млоди сцекнул зоз билу голубицу, розбил сом якиш погар цо стал на столє, Шицко уцихло... Спущел сом помали до куфра два остатнї златни дїдово дукати, И сциха, зоз завартима очми гварел: Гудаци, грайце ми „Грайце гудаци!”

(15. Дньовка, 2012. року)