MAK 12/2020

Илустрац ия :З лат

ко Емейди

У ФОКУСУ 03 М. Зазуляк Гарди: Промоция мастер роботи 04 М. Зазуляк Гарди: „Дньовка” – два декади 06 Л. Вереш: Розгварка М. Малеш

МАК-ОВ КОЛАЖ 8 Я. Медєши: РКЦ и 2020. рок

У ФОКУСУ Два декади на єдним месце После длугого збераня материялу, рихтаня, преверйованя... конєчно обявени Зборнїк литературних и визуалних творох „Дньовка” – два декади 1998–2017 у хторим, як и сама назва гутори, позберане тото цо през 20 роки вецей ґенерациї младих представели на тей нашей єдинственей Мултимедиялней манифестациї.

4. бок

ЗМИСТ

УПЕЧАТКИ

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

11 Т. Будински: Крокодилово слизи

КУЦИК СОВИТОХ 12 С. Маґоч: Интервю А. Русковски

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Ц. Надь: Розгварка М. Сакач

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

КУЦИК СОВИТОХ Гонь мудро же биш жил длуго

12. бок

10 В. Хрин: Диґитална продукция музики

Кажде у живоце ма свой вибор, свою любов и саме патренє на швет. Нє шицки потримуєме исти ствари, а то анї нє циль нашого постояня. Кажде роби тото цо люби и тото цо го опущує. Людзе шпиваю, патра филми, читаю, а Андрей Русковски зоз Коцура свою любов унапрямел на єден адреналински спорт, а то воженє моторки.

16 М. Мали: Розгварка А. Ралевич

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Друкує прикраски, герби клубох, модли...

АЛТ ШОУ У МАК-У

Гоч нам дружтвени мрежи одбераю вельо часу, та дзекеди повеме же зме „вишели” на нїх даскельо годзини, а нє видзели зме нїч нове, єст и приклади же вони можу помогнуц людзом. На дружтвених мрежох предмети котри друкує на 3Д друковачу Ґлориян Гарди зоз Руского Керестура, обявює и предава на профилу под меном 3d_gcode (Инстаґрам) и 3D štampanje (Фейсбук). У його случаю гоби прероснул, як сам гвари, до бизнису.

КИНОТЕКА 22 К. Малацко: Найлєпши филми у 2020. року

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Зоз Зборнїка: Поезия

www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 12 децембер 2020

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Зборнїк Дньовка” Автор илустрациї: Златко Емейди

Директор: др Борис Варґа

MAK 12/2020 ///

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

2. бок

20. бок

18 С. Алексич: Тест

20 А. Орос: Интервю Ґ. Гарди

МАК Мултимедиялни часопис за младих

АЛТ ШОУ У МАК-У

Видава НВУ „Руске слово” Футожска 2/ІІІ 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ Мая Зазуляк Гарди Промоция мастер роботи Марини Шлемендер

ОСМА ПУБЛИКАЦИЯ У ЕДИЦИЇ У Заводзе за културу войводянских Руснацох прешлого мешаца отримана промоция кнїжки Дїєсловни префикси у анґлийским и руским язику авторки Марини Шлемендер зоз Коцура. Тота кнїжка вишла як осма публикация у Заводовей едициї иновациї Владимир Ґарянски. Пре шицким нам уж добре познату ситуацию, промоция того року отримана без публики, зоз онлайн преношеньом прейґ Фейсбуку Заводу за културу войводянских Руснацох. О публикациї бешедовал Маринов ментор проф. др Михайло Фейса, як и сама авторка.

– За анализу сом хасновала Алису у жеми чудох, бо то єдно з ридких дїлох хторе публиковане и на анґлийским и на руским язику, а хасновала сом и кнїжку професора Фейси Нова Сербия и єй руска меншина, бо є написана на трох язикох, сербским, руским и анґлийским, та сом могла паралелно анализовац приклади. Можем повесц же ми цали процес писаня

роботи бул интересантни – од виглєдованя и читаня рижней литератури, прейґ збераня прикладох за корпус, до самей анализи и спатраня достатих заключкох. Було дакус чежко найсц досц приклади за корпус же би ше могли вивесц валидни заключеня, бо мало єст кнїжки и на анґлийским и на руским, та сом була задовольна кед ше ми удало до конца вивесц тоту роботу – гварела Марина. Вона закончела основни студиї анґлийского язика у Новим Садзе 2018. року, потим ше уписала на мастер, тиж анґлийски язик и закончела го прешлого року, а о мешац ше уписала и на докторски студиї, напрям язик.

– Роботу сом писала на анґлийским язику и на анґлийским сом ю бранєла пред комисию, а тераз сом ю преложела на руски язик, кед ме волали зоз Заводу же би ю сцели публиковац. Професор Фейса ми бул ментор и понеже вон уж длужей поровнує анґлийски и руски, досц ми помагал и радзел ме коло вибору литератури и корпусу, алє сом мала и ментора з катедри за анґлийски

язик, понеже сом на тей катедри бранєла мастер, то бул професор Предраґ Новаков – потолковала Марина и додала же понеже ше тераз баржей дава уваги контрастивней анализи анґлийского и руского язика, тота робота би найвецей требала хасновац збогацованю числа таких контрастивних роботох, же би ше указало на тото келї нови информациї можу достац о руским язику през його поровнованє з анґлийским, и же би ше порушало младих науковцох и будуцих линґвистох руского язика же би рушели у тим напряме. Кнїжку Дїєсловни префикси у анґлийским и руским язику мож достац задармо у Заводзе за културу войводянских Руснацох у Новим Садзе, а будзе доступна и онлайн верзия на їх сайту – zavod.rs MAK 12/2020 ///

3. бок

У ФОКУСУ Мая Зазуляк Гарди Зборнїк о Мултимедиялней манифестациї младих „Дньовка”

ДВА ДЕКАДИ НА ЄДНИМ МЕСЦЕ После длугого збераня материялу, рихтаня, преверйованя... конєчно обявени Зборнїк литературних и визуалних творох „Дньовка” – два декади 1998–2017 у хторим, як и сама назва гутори, позберане тото цо през 20 роки вецей ґенерациї младих представели на тей нашей єдинственей Мултимедиялней манифестациї. У Зборнїку заступена поезия, проза, як и тексти шпиванкох аж коло 40 авторох, насампредз на руским, алє и на анґлийским и сербским язику. Но, вельо вецей младих од того числа од 1998. по 2017. рок участвовали на Дньовки, бо велї други наступали зоз обробками шпиванкох, инструменталами, танцом, фотоґрафиями, филмами и другима файтами уметносци, хтори у Двох декадох представени през фотоґрафиї. Ту и плакати, промотивни материяли, податки о виставох, водительох, наградох, афтерпартийох... Материял позберани дзекуюци приватней архиви бувших и терашнїх орґанизаторох, як и MAK 12/2020 ///

4. бок

учашнїкох, архиви наших медийох, дружтвених мрежох, алє би тот Зборнїк бул вельо худобнєйши без богатей архиви, як и без доброго паметаня длугорочного орґанизатора и учашнїка на Дньовки, а и сотруднїка на тим виданю, Сашу Палєнкаша. Пробовали зме списац особи хтори за тоти 20 роки дали свойо доприношенє на Дньовки, та зме дошли до числа од коло 180, з тим же верим же зме дакого, нє нароком, и вихабели. На списку шицки без хторих би Дньовки нє було – орґанизаторе, учашнїки, авторе виставох, технїка... Велї учашнїки мали наисце длуги стаж на Дньовки и по нїх манифестация роками була и препознатлїва а то, наприклад, Мирко Горняк Коле, Сашо Палєнкаш, Златко Грубеня Треньо, Кристиян Венчельовски Кио, Златко Русковски Чоби, Владимир Медєши, Иван Еделински, Андрий Рац, Казанси, Анамария Колошняї (Регак), Мирослав Малацко, Себастиян Няради, Саша Сабадош, Кристина Афич, Себастиян Надь и други. Снователє и орґанизaторе першей Дньовки – Любица

Фа (Гарди), Соня Сопка (Сечуйски), Павле Малацко, Владимир Микита и Борис Варґа теди, 1998. року, вироятнє нє думали же вона прерошнє до манифестациї и же ше зоз школского будинку Замок, Куцику, Червеней сали, Дзешатки, Майсторского дому, 2004. року преселї до Велькей сали Дома култури, дзе ше ю отримує и нєшка. Алє младим ше випатра пачело же можу мац свой дзень, лєбо аж и два хтори можу сами обдумац, представиц креативносц през шицки файти уметносци, у нєформалней и нєвисценираней атмосфери. Орґанизацию Дньовки 2006. року урядово превжало здруженє Pact Ruthenorum, а од 2009. року ше ю отримує у рамикох Културней манифестациї Костельникова єшень. Од даскелїх литрох палєнки и сокох за запиванє, яки бул буджет першей Дньовки, остатнї роки вона ма стаємну финансийну потримовку з вецей жридлох, тераз найчастейше од Роботного цела за младих Националного совиту Руснацох. Виросла Дньовка, число публики, буджет, алє ше ми видзи

У ФОКУСУ

Виривок з рецензиї

же опаднул ентузиязем за єй орґанизованє, а и участвованє. Наздавам ше же ше спреведам, бо таку манифестацию як цо то Дньовка, чежко будзе ознова видумац. Зборнїк обявени як 21. кнїжка у едициї МАКoff, а НВУ Руске слово го видало з финансийну потримовку Заводу за културу войводянских Руснацох, у сотруднїцтве зоз Пактом Рутенорум.

Саша Сабадош, єден з рецензентох: Авторе хтори на Дньовки наступали за тоти двацец роки припадаю вецей ґенерацийом и учашнїки з перших би комотно могли буц родичи даєдним з учашнїкох остатнїх. Медзитим, нїтка хтора их повязує то жаданє же би своїм парняком и краяном вообще представели свой автентични „продукт”, цошка цо источашнє и „руске” и блїзке їх афинитетом хтори баржей вязани за їх роки и интересованя як за традицийни дискурс рускей народней култури, жридловей чи „новокомпонованей”. Комбинованє тих двох аспектох їх особносцох тиж знало привесц до цикавих резултатох. Нє иснує лєпши простор знука рускей културней сцени на хторим би єдна млада особа могла витвориц свойо креативни идеї хтори можебуц и вискакую зоз стабилних коляйох руского мейнстриму. Велїм автором (можебуц и шицким) наступ на Дньовки бул перша нагода за презентованє своєй творчосци ширшому аудиториюму, а даєдним ше познєйше указала нагода же би видали кнїжку. Нажаль, литературна творчосц векшини Дньовкових авторох (голєм тота за хтору явносц зна) остала лєм на Дньовки и праве прето тота публикация значна.

MAK 12/2020 ///

5. бок

У ФОКУСУ Як мож дойсц до Зборнїка Учашнїки на Дньовкох, як и МАК-ово предплатнїки Зборнїк можу достац так же ше нам явя на дружтвених мрежох, лєбо на мейл (mak.magazine@gmail.com), а шицки други го можу купиц по цени од 300 динари (по 24. децембер на попусту 210 дин.) у Руским слове у Новим Садзе, у Дописовательстве у Руским Керестуре и у кнїжкарнї Линеа, при колпортерох по наших местох, лєбо прейґ нашей онлайн кнїжкарнї, на сайту knjizkiporuski.com. Будзе доступна и онлайн верзия на сайту www.ruskeslovo.com

Зняти и филм О 20 рокох тей младежскей манифестациї зняти и филм, хтори источашнє и промоция того Зборнїка и тогорочна, 23. Мултимедиялна манифестация младих Дньовка, а онлайн проєкция була 19. децембра у рамикох Костельниковей єшенї. Филм направени у сотруднїцтве МАК-у и Пакту, а з финансийну потримовку Роботного цела за младих Националного совиту Руснацох. Монтажу слики и дизайн звука поробел Йован Живкович, а мож го одпатриц на Ют’юб каналу makmagazine под назву Film o Dnjovki.

MAK 12/2020 ///

6. бок

У ФОКУСУ Лидия Вереш Розгварка з Милошом Малешом з Дюрдьова, предсидательом Добродзечного огньогасного дружтва Дюрдьов

ЇХ РОБОТА НЄ ЛЄМ ГАШИЦ ОГЕНЬ питаню, наприклад, вельки вилїви водох – толкує Милош.

Огньогасци ризикую свойо животи пре животи других людзох. Дакеди було вецей тих хтори ше борели и ратовали других, а нєшка, нажаль, таких єст менєй. Єдни з нїх то огньогасци, а Добродзечне огньогасне дружтво (ДОД) Дюрдьов однєдавна ма нового, младого предсидателя Милоша Малеша. Милош 2015. року постал добродзечни огньогашец и член Добродзечного огньогасного дружтва Дюрдьов, на поволанку свойого пайташа. Спочатку, як нам гварел, нє бул свидоми до чого ше упущел.

– Познєйше сом похопел яка тота робота одвичательна и нєобходна за наш валал и цалу општину. Наша робота нє лєм гашиц огень, як цо то векшина дума. Ми ту и кед природни нєпогоди у

Же би ше порихтал за шицки виволаня хтори го чекаю, Милош мушел прейсц обуку за випитаного огньогасца, хтору успишно положел 2016. року. На тей обуки ше упознал зоз специялну опрему, алє и як чече цали процес анґажованя огньогасних службох, од поволанки за помоц по виходзенє на терен и гашенє огня. На тогорочней скупштини ДОД Дюрдьов, хтора отримана 8. новембра, Милош вибрани за нового предсидателя. Його основни циль же би до Дружтва прицагнул цо вецей младих хтори буду активни у сполньованю своїх задлуженьох. Тиж так, план му и ушорйованє огньогасного дому и двора, як и отримованє огньогасних камионох у исправним стану. Того року ше стретол зоз даскелїма чежшима случаями, кед огень залапел векшу поверхносц. Єден з найчежших бул у авґусту, дзе за гашенє огня потрошени 35 000 литри води, а гашенє тирвало скоро

седем годзини. Спричинєна велька материялна чкода, алє на щесце, нїхто нє покалїчени. Пре новонастату ситуацию зоз коронавирусом, Добродзечне огньогасне дружтво ма вецей роботи.

– Робиме дезинфекцию шицких штирох местох у општини, прето же ми єдини маме исправни камион – толкує Милош. Же тота робота глєда вельо одреканя потвердзел нам и Милош. Як нам гварел, трудзи ше балансовац медзи приватним животом, його примарней роботи и роботи добродзечного огньогасца. У тим му найбаржей помага потримовка найблїзших, а окреме потримовка його дзивки.

– Член може постац гоч хто. Добри огньогашец насампредз муши буц добри товариш хтори будзе помагац и щициц другого у шицких виволаньох хтори нас обчекую – закончує нашу розгварку Милош.

MAK 12/2020 ///

7. бок

MAK-ОВ КОЛАЖ Ясна Медєши Цо ше того року случовало у новосадским РКЦ-у

МАТКОВЦИ ВЕЛЬО ЗРОБЕЛИ Тот рок зазначени як рок у хторим социялни зазберованя мушели буц зменшани, або аж и цалком керовани. За новосадски Руски културни центер (РКЦ), дзе праве зазберованє людзох примарне, то велька пременка. Медзитим, и попри чежкей епидемиолоґийней ситуациї, Матковцом ше поспишело орґанизовац велї збуваня, притримуюци ше шицких мирох безпечносци, а ми вам преношиме цо ше то шицко през рок случовало у Матки. Идея же би каждого мешаца було голєм єдно збуванє, дзе попри нєформалних стретнуцох, Маткованьох, були и едукативни вечари. З тим отримани даяки ритем кед слово о збуваньох. Даєдни з тих збуваньох були промоция кнїжки Ени Недичовей у орґанизациї Славка Виная, мултимедиялни перформанс БООМ 4, дзе тиж промовована кнїжка нашого режисера Звонимира Павловича, потим збуванє котре як главну идею мало привитац нових школярох и студентох хтори того школского року започали MAK 12/2020 ///

8. бок

школованє у городзе, и поволац их же би ше у Матки чувствовали як дома. Тото стретнуце орґанизовал руководитель фолклорней ґрупи Михаїл Римар, з назву Витайце у Н(А)С, дзе ше тиж представел бенд Дарка Афича Фануел з акустичну свирку. Но, тот рок заш лєм означело лєтнє реновированє просторийох, понеже то бул найвекши и найзначнєйши проєкт.

– И далєй ше намагаме пооправяц просториї. Тераз зме ришели закрице и можеме безпечно дочекац жиму. Вироятнє будземе и надалєй орґанизовац Млаткованя як роботни акциї, на хтори ше одволую и младши, и старши, дзе вєдно ушорюєме простор, з оглядом на тото же тоти роботи поглєдую и додатни средства хтори достати. Кажде хто жада видзиц цо ми робиме у наших просторийох, може нас попровадзиц на наших дружтвених мрежох. Верим же ше шицки прешвеча же ми наисце єден културни центер, хтори ма збуваня поряднє през цали рок, и формалного и нєформалного типу. Поволуєме шицких любительох Матки,

приятельох и симпатизерох, котри жадаю потримац Матку же би випатрала ище лєпше, же би насампредз постали нашо члени и поряднє плацели членарину (100 дин. мешачно). Хто у можлївосци, же би и донирал, цо наисце помага же би реновированє РКЦ-у могло буц закончене и же би ше после вирусу правело нови змисти, з векшим ентузиязмом – потолковал главни и одвичательни за клуб РКЦ Иван Канюх. Руски културни центер себе тиж дал задаток и баржей ше отверац ґу другим заєднїцом у городзе, сотрудзовац з нїма и учиц єдни од других.

– Матка треба же би була простор у хторим би млади мали дзе презентовац свою творчосц, гоч яка вона була, гоч руска, гоч сербска, за ширшу публику. Под ширшу публику подрозумюєме же бизме у Матки нє бешедовали лєм сами о себе, алє же бизме ше отверали и другим заєднїцом у городу – толкує Иван. З тим цильом нєдавно отримана и мултимедиялна вистава злученя музики и фотоґрафиї под назву Sound cracks Вукашина и Миляна

MAK-ОВ КОЛАЖ Живалєвичових. То була нагода же би нашо людзе видзели як мож висц з традицийних рамикох уметносци и одшмелїц наших младих котри творя подобну уметносц же би и вони можебуц ту мали виставу. Пре ситуацию у якей зме, мушело ше мерковац на число нащивительох, цо нє було вше на радосц членох. Хвильково РКЦ на паузи, понеже число заражених вше векше.

– Нє сцеме ше бавиц зоз здравйом наших людзох, а остава ми лєм повесц шицким добронамирним най витаю у Матки, алє затераз най ше чуваю и буду одвичательни. Видзиме ше док ситуация будзе лєпша – поручує Иван.

А ЦО ГВАРЯ ЧЛЕНИ РКЦ-У Татяна Буила, членїца РКЦ-у гвари же того року менєй ходзела до Матки, бо слабше була у городзе як прешлих рокох, понеже и школи нє робели поряднє. Толкує же накадзи пришла єшень, уж було обачиц и же було менєй нащивительох и же ше клуб скорей заверало.

– Звикла сом же до Матки може присц хто сце и остац докля сце, та ми тота пременка барз нєзвичайна. Но, розумим же прецо так, и плануєм и надалєй ходзиц до Матки, после паузи – гвари Татяна. Ище єден член РКЦ-у, Лука Вуячич, гвари же ґенерално менєй виходзел пре пандемию, нє лєм до Матки.

– Тот рок досц чудни. Менєй людзох було през цали рок, алє досц одробене цо ше дотика обнови РКЦ-у як обєкту, цо ше ми барз пачи. Треба зачувац тото цо маме, та го зато нє плануєм престац нащивйовац – толкує Лука.

– По април зме цалком нормално ходзели, раз тижньово обовязно, а дакеди и вецей раз. После було и далєй збуваня – капущанїки, коктел Маткованя, промоциї кнїжкох, мацурки... Видзим же Иван наисце уложел вельо труду до Матки, и того року видно же вельо вецей младих участвовали и у роботох коло Матки, а и у збуваньох – приповеда Наташа, хтора тиж помагала и у ушорйованю просторийох и, як гвари, гоч нє було вельо средства, було вельо дзеки и просториї наисце ошвижени. Робиц єй нє було чежко, понеже, як толкує, зна же тот простор будзе ту и за други ґенерациї и додава же з оглядом на тото же простор тераз шорово випатра, гоч хто ту придзе, будзе ше приємно чувствовац.

MAK 12/2020 ///

9. бок

Фото: Иван Канюх

У Матки стаємна и членїца Наташа Джуджар.

УПЕЧАТКИ Виктор Хрин Диґитална продукция музики

СЦЕРПЕНОСЦ, ФОКУС И КРЕАТИВНОСЦ Велї уметносци ше адаптовали на модерни технолоґиї, та так и музика. Скорей композиторе мушели знац грац на даскелїх инструментох, або голєм знац писац ноти за цали оркестри, док нєшка достаточно знац хасновац рахункар. Нормално, нє так то єдноставно як цо велї думаю, треба мац минималну опрему до котрей треба уложиц дакус и пенєжу, треба мац, розуми ше, рахункар, екстерну звучну карточку, слухалки, або студийски монитори, микрофон итд. Вшелїяк, у нєшкайшим чаше мож найсц и туньши и драгши вариянти, та нє таки проблем купиц минималну опрему за менши пенєж, алє нормално, вец нє таки меґа квалитет як при драгшей опреми. До швета продукциї сом вошол у осмей класи основней школи кед сом почал слухац електронску музику, та ме цикавело як ше то компонує/продуцира и так сом и дознал за напрям дизайн звука у штреднєй музичней школи у Зомборе. На концу сом ше и уписал до тей школи.

MAK 12/2020 ///

10. бок

Од софтверу треба мац програму дзе мож знїмац, монтирац, миксовац и мастеровац писнї, таки програми ше волаю диґитални аудио станїци (DAW). Єст вельо таки програми, за даєдни сце аж можебуц и чули, напр.

Fl Studio, Ableton Live, Studio One, Logic Pro x, Cubase, Pro tools... У школи робиме у програми Cubase pro 5, нажаль, по моїм думаню, тота програма уж стара, та єй даяки функциї нє робя найлєпше. За початнїкох бим совитовал Fl Studio, або Studio One. Fl Studio добри прето же ма єдноставни випатрунок и досц го лєгко хасновац, вон насампредз предвидзени за модерну музику, найбаржей за електронску, реп, треп, и вообще продукцию битох, алє єст людзох цо продуцираю и филмску музику у нїм, цо нам гутори же нє шицко у програми. Я хаснуєм Studio One и дакус ше учим хасновац Ableton Live. Studio One одлични за шицко, випатра як традицийна програма за продукцию, алє ма велї опциї за роботу хтори потребни за продукцию електронскей музики, цо мнє одвитує, прето же найвецей продуцирам

таку музику. За ню мож повесц же є програма за шицко, понеже у нєй мож писац и ноти, та лєгчейше продуцирац оркестралну музику, алє є тиж так одлична за роботу зоз миди инструментами. Миди то файта коду котри стандард за преношенє сиґналу зоз, наприклад, миди клавиятури котра повязана зоз рахункаром до програми. Интересантне же велї людзе и нєшка думаю же продукция електронскей музики барз лєгка и же ю кажде може продуцирац, цо нє правда. Електронска музика ма огромне число звукох и елементох котри треба вєдно викомбиновац и вимиксовац. Єст вельо цо повесц и научиц цо ше дотика музичней продукциї, алє за то би требало вельо часу. Кед дахто то сце научиц робиц, а да ше ище нє опредзелєл за даяку штредню школу, совитуєм най будзе у оглядзе штредня музична у Зомборе, алє за тото баржей совитуєм интернет лекциї, Ют’юб и уложиц часу до вежбаня и роботи. Сцерпеносц, фокус и креативносц найважнєйши.

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ? Пририхтала Тереза Будински

КРОКОДИЛОВО СЛИЗИ Єден з частейших виразох хтори можеме чуц у каждодньовей бешеди то вираз крокодилово слизи. Вироятнє зме го дакеди чули, алє нам нє було найяснєйше же чом то праве тоти крокодилово слизи таки окремни и яке ше значенє за нїма скрива?

За вираз крокодилово слизи ше вери же настал ище медзи старима народами хтори жили у предїлох у хторих було и крокодили. Видзаци крокодилох хтори у истей хвильки кед лапали свой плєн почали йойчац, стари народи почали вериц же крокодили оплакуюци свойо жертви маю розвити и емоционални бок. Познєйше, зоз розвиваньом науки утвердзене же ше крокодилово плаканє вообще нє зявйовало пре смуток, лєбо даяки други емоциї, алє пре повязаносц їх слизових и шлїнових шлїжнїкох. Пре тоту повязаносц, кед крокодили лапели свою жертву и почали ше кармиц зоз ню, з активацию шлїнових шлїжнїкох активирали ше и слизово шлїжнїки прецо и випатрало же крокодили оплакую свою жертву. Постої и друге толкованє же чом праве крокодилово слизи, а то же крокодили вообще нє можу йойчац. Дакеди ше случи же крокодилово очи випатраю полни зоз слизами, алє причина тому то же вон вше трима полуотворени очи пре нєприятельох и чувство загроженосци, та ше прето його очи пре константни дотик зоз воздухом муша нєпреривно навлажовац же би нє пришло до їх сушеня. У екстремних случайох, крокодили маю можлївосци полу-спаня, односно спац з єдним отвореним оком, дзе ше знова тото око муши навлажовац пре исту причину и зато випатра як кед би ляли слизи. Познєйше, як ше вше частейше у бешеди почал хасновац вираз крокодилово слизи, дзе сам прикметнїк крокодилово почал буц синоним за фалшивосц, почал ше зявйовац и други вязани вираз, як цо то крокодилов ошмих, хтори означує фалшиви, нєщири ошмих.

MAK 12/2020 ///

11. бок

Илустрация: oneletterwords.com

Характеристика самих крокодилових слизох то же представяю фалшиви слизи и же описую дакого хто плаче, алє є вообще нєжалосни... Єст велї ситуациї у хторих мож похасновац тот вираз, рушаюци од ситуациї дзе циль самей персони хтора лєє крокодилово слизи то же би правяци ше же плаче, дошла и посцигла дацо цо на други способ нє могла посцигнуц, до того же дахто фалшиво жалує за даким.

КУЦИК СОВИТОХ Силвия Маґоч Интервю зоз Андрейом Русковсковим зоз Коцура о моторкох

ГОНЬ МУДРО ЖЕ БИШ ЖИЛ ДЛУГО Кажде у живоце ма свой вибор, свою любов и саме патренє на швет. Нє шицки потримуєме исти ствари, а то анї нє циль нашого постояня. Кажде роби тото цо люби и тото цо го опущує. Людзе шпиваю, патра филми, читаю, а Андрей Русковски зоз Коцура свою любов унапрямел на єден адреналински спорт, а то воженє моторки.

Кажди спорт зоз собу ноши даяки ризик, а тот наисце ма ризик пре вельку швидкосц и саму конструкцию лєм на двох колєсох. През розгварку зоз 17-рочним Андрейом подознаваце дацо о моторкох и пречитаце даєдни совити котри вон здобул през даскельо роки воженя на моторкох. Андрей, кеди ши обачел же твоя любов ґу моторком постала твой гоби? Андрей Русковски: Можем повесц же сом спочатку вообще нє роздумовал о моторкох и мал сом иншаки плани. Медзитим, мам старшого брата котри люби моторки и вон ме раз MAK 12/2020 ///

12. бок

наведол на роздумованє о тим. Мал сом даяки пенєжи при родичох и брат то знал. Гварел же кед би сом дал свойо динари, вон би доложел и мали бизме єдну заєднїцку моторку. Мнє ше тота идея попачела, та зме нєодлуга купели моторку до котрей зме вєдно укладали. Хтора моторка була перша з хтору ши ше опробовал у тим? АР: Думам же векшина хлапцох котри сцу почац попробую гонїц моторки котри маю меншу кубикажу и котри нє таки барз швидки, а у моїм случаю то бул скутер sprint basic. Супер є за початнїкох. Яке то чувство пре котре ше моторкаше опредзелюю за тот адреналински гоби? АР: Чувство наисце нє мож описац зоз словами, хто ше вожел, або вожи зна яке то специфичне, нєкаждодньове чувство котре нас опущує и ми теди нє роздумуєме вельо, алє ше препущиме драги и идземе кадзи нас вона водзи. Нєдобре барз вельо роздумовац цо ше може случиц. То моторка и нїґда ше нє зна цо може

буц. Кед бизме роздумовали цо будзе кед и цо будзе кед нє, нє шедали бизме на моторки. Лєм нє треба зоз страхом шедац, бо теди нєт уживаня. Роздумовац лєм позитивно и кажда хвилька окремна на свой способ. Гонїц авто то як кед бизме патрели филм, а гонїц моторку то як кед бизме були у филму. Цо вам ту найцикавше? АР: Саме слово моторка цикаве на свой способ. То превозка на лєм двох колєсох и барз вельке виволанє, лєм за тих шмелших. Швидкосц моторки найцикавша и сами роботи на моторки, односно, фарбенє, купованє даяких часцох же би моторка красше випатрала и оправянє. Дахто преценї свойо можлївосци и своєй моторки и тота швидкосц водзи на погришну драгу, дакеди и смертельну, а кед ше зна контроловац швидкосц вец то праве уживанє. Воженє на моторки саме по себе нє таке опасне. Найопаснєйши тоти цо нє меркую и тоти цо нє знаю, а правя ше.

КУЦИК СОВИТОХ

Яка опрема найважнєйша за вашу безпечносц и чи ше притрумуєш того? АР: Ношенє окремней опреми завиши од моторки до моторки. Кациґа найважнєйша за шицки моторки. За перши моторки котри сом мал ми була достаточна лєм кациґа, а пред роком сом купел векшу моторку за котру ми требали и моцнєйши патики, панталони и якна праве за моторку и рукавици. Гей, я ше притримуєм. Кациґу наисце вше ношим, прето же вона найважнєйша и може нам зачувац главу у случаю даякого нєщесца. По твоїм думаню, котра моторка найлєпша? АР: Думам же найлєпша моторка Apenac Tomos, то моторка котра нє ма вельку кубикажу, а мож з ню вшадзи пойсц и вшадзи ю охабиц. Нєт проблем з єй велькосцу и чежкосцу. Вона дакус спомалшена, алє є шветова моторка з котру свашта мож поробиц. Єдна од драгших моторкох то Kawasaki NinjaZX-6R котру сом купел прешлого року и вона ма вельку швидкосц и крашнє випатра.

Роздумовал ши дакеди о змаганю на даяких обегованьох? АР: Роздумовал сом, бо ме то наисце прицаговало, алє ме тато совитовал же най то нє пробуєм, бо то барз велька швидкосц при котрей лєгко мож страциц контролу над моторку и може ше траґично закончиц. После совитох сом ше предумал и видзим же то наисце вельки ризик и нєт потреби за даяке таке експериментованє. Добре ми и так. Мал ши даяки нєщесца з хторих ши вицагнул даяки поуки, а котри можеш подзелїц з другима же би и вони знали? АР: Мал сом даскельо менши нєщесца, котри нє були таки страшни и знам яки гришки нє треба же бим правел у будучносци. Наприклад, кед ше гонї моторку, нє шме ше вельо патриц доокола. Я патрел назадок на товариша и лєм цо сом нє злєцел до беґелю. Видзел сом и же кед вонка диждж, або аж и шнїг нє шме ше барз швидко гонїц, бо кед сом нагло закочел обрацал сом ше як на ринґишпилу.

Цо препоручуєш своїм товаришом котри ше тераз лєм починаю интересовац за моторки? АР: Перше бим им препоручел най положа за моторку же би нє мали проблеми и аж вец най вожа. Най почню з меншу кубикажу моторки котра нє така барз швидка же би ше увежбали и вец буду познєйше схопнєйши и буду мац лєпши рефлекси док придзе час за векшу и озбильнєйшу моторку. Чого ше треба притримовац и чувац кед слово о воженю на моторки? АР: Насампредз, як и на шицких превозних средствох треба мерковац на транспортни знаки, треба ше тримац предписаньох. Значи, у населєних местох 50 км/г, а кед ше видзе з населєного места мож дакус уживац. Лєм нє треба превершовац, бо як гваря – нє треба швидше од живота!

MAK 12/2020 ///

13. бок

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Цецилия Надь Розгварка зоз Марину Сакач, студентку мастер студийох Социялней и културней антрополоґиї у Белґиї

НАУКА НЄ МА ГРАНЇЦ Пренайсц ше у обласци хтора це виполнює и ґура напредок представя праве щесце. Наука єден окремни швет – вона охабя печац у живоце, формує нас и нашо роздумованє, алє и дальши крочаї. Праве по такей драги крача и Марина Сакачова зоз Нового Саду. Часто ше за дальше школоване млади одлучую пойсц до иножемства и там розвивац и усовершовац започату обласц. Марина свойо мастер студиї уписала на Католїцким универзитету у Белґиї, у Лувену, напрям Социялна и културна антрополоґия. После закончених основних студийох Етнолоґиї и антрополоґиї на Филозофским факултету у Беоґрадзе, Сакачова мала вельке жаданє видзиц як випатра образовна система на заходзе. Вона конкуровала на два розлични универзитети – єден бул Универзитет у Лувену, стари познати Универзитет зоз 15того вику, хтори ше котира у перших 4 лєбо 5 найлєпших у Европи, а други универзитет на хтори конкуровала бул Централно Европски универзитет у Бечу и Будимпешти. Достала место на обидвох универзитетох, а одлучела ше за Лувен, прето же є MAK 12/2020 ///

14. бок

дворочни и як таки понука надосц часу за виглєдованя, а тиж до Белґиї ю прицагла и любов, прето же ше єй и леґинь там преселєл.

– Цо ше дотика условийох конкурсу, хаснує ше якашик универзална/заходна система за рахованє просеку хтори думам же максимум 4, а обчекує ше озда же бизме мали помедзи 3.5 и 4. Мала сом високи просек на основних студийох и ту нє постоял даяки вельки проблем, вецей ме интересовало цо ше обчекує од активносцох звонка факултету. Чула сом же ше на заходу барз почитує волонтиранє, хторе сом мала у своїм ЦВ-у. Попри тим, верим же вельо значело и тото же сом участовала на штирох студентских конференцийох, двох наших руских и двох медзинародних, у Польскей и Словениї. Мастер програма ше одвива на анґлийским язику, так же сом мушела покладац тест знаня. Тести анґлийского хтори прилапени на

заходу то ТОЕФЛ и ИЕЛТС, я покладала ТОЕФЛ у Америцким кутку у Новим Садзе. Положела сом го зоз високу оцену, цо и за обчековац з оглядом на тото же ми брат мастер професор анґлийского язика. Шицки тоти активносци, як и потримовка родичох и приятельох уплївовали же бим успишно реализовала свою прияву на Универзитет у Лувену – толкує Марина. СИСТЕМА ПОДОБНА, ОЦЕНЬОВАНЄ ИНШАКЕ

Наша сообешеднїца гвари же орґанизация на єй Универзитету у Белґиї подобна як и на Беоґрадским универзитету. Дзекеди гаотична, дзекеди нєзвичайна и же ше нє зна вше хтори чийо задачи, алє ше углавном на концу шицки добре спорозумя.

– Єст вельо самостойней роботи, и нє постоя нїяки вежби, цо ми дакус було чудне. На Филозофским у Беоґрадзе зме на вежбох зоз асистенткинями и асистентами преходзели през литературу и мали простор поставиц рижни питаня кед нам дацо нє було ясне. Ту, у Лувену ше можеме явиц професором на имейл, а одвит дакеди

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ знаме чекац и по два тижнї, а можеме и заказац 15–30 минути онлайн розгварки зоз нїма. Хвильково пре епидемиолоґийну ситуацию преподаваня маме онлайн, и тото цо досц хасновите то же ше преподаваня часто знїмаю, та их можеме послухац ознова. Професоре сцу помогнуц, алє постої єдно дакус формалнєйше одношенє хторе здабе на олдскул преподаваня – таки задумуєм же мойо родичи мали – гвари Сакачова. Систему школованя у нас и у Белґиї мож поровнац, нашо факултети ноша епитет „моцни”, а здобуте знанє и квалитет у настави потвердзує и Марина.

ЦИ

– Мож поровновац системи на универзитетох, голєм кед мой напрям у питаню. Можем повесц же Беоґрадски универзитет нє пожнї теорийно анї кус, шицко цо сом звладала на основних студийох ми хасновите и помага ми. Ту швидши темпо, и чуднєйши обчекованя – нє вельо ше вимага, алє у исти час маме и вельо обовязки. Найвекша розлика у ствари система оценьованя. Ту оцени иду од 1-20, дзе 20 найвисша оцена хтору нїхто скоро нїґда нє достава без огляду же написал барз добру роботу. Преходна оцена то 10, яґод у нас 6, и вец маю ниянсирани неґативни оцени, велька розлика медзи тим чи дахто достал 2,3 чи 8,9. Поведзене нам же просек хтори ше обчекує за докторски студиї то 14, цо би значело же оцени

помедзи 14 и 20 високи и почитовани – приповеда млада антрополошкиня. Студентски днї провадза и нови познанства, та так и Марина упознала приятельох зоз цалого швета. Може ше похвалїц же ма приятельох зоз Китаю, Япону, Турскей, Румуниї, Белґиї, Словацкей и Непалу.

– Сходзиме ше тельо кельо нам допущую епидемиолоґийни мири у держави и кельо маме часу од факултетских обовязкох. Направели зме чет ґрупу у хторей ше дописуєме кажди дзень, та себе помагаме кед нам чежко, дакеди читаме єдни другим домашнї роботи и даваме конструктивни коментари, препоручуєме себе филми и музику – гвари Сакачова. НОВИ МИРИ МЕНЯЮ КАЖДОДНЬОВОСЦ Марина гвари же єй одвитує самостойносц и чувство же єй живот нє стої у месце. Нєпреривно ше збува цошка нове. Як нагадла,

планує будучносц на мире и нє ма даяки окремни огранїченя, голєм их вона нє чувствує затераз. Єдине цо би пременєла, а цо нє може нїхто пременїц, то епидемиолоґийна ситуация.

– Любела бим видзиц шицки учальнї хтори направени за мойо преподаваня, упознац професорох, а нє припатрац ше на нїх лєм прейґ камери, мац можлївосц пойсц на кафу зоз колеґами после преподаваня, то ми найвецей хиби. Ситуация у Белґиї така же високи процент смертельносци и уведзена полицийна годзина, огранїчени роботни час и даєдни индустриї вообще нє можу робиц. Од початку новембра по початок децембра нє могло исц куповац шмати, ципели, пойсц до кафичу. Єдзенє з ресторанох могло наручовац онлайн зоз доставу, кафи могло наручовац лєм звонка локалох, а алкогол ше предавало лєм у предавальньох и то до 20 годзин – закончує Марина.

MAK 12/2020 ///

15. бок

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Мелания Мали Розгварка зоз Андреу Ралевич о кросфиту и змаганьох з препреченями

ЦЕЛО ЗДРАВЕ, ДУХ ЗМАГАТЕЛЬНИ

Спорт, або даяка файта рекреациї вше препоручлїви. Шейтац ше, бегац, ходзиц до терховнї, або пренайсц даяки иншаки способ за отримованє здравя и кондициї. Тиж так доприноши и менталному здравю, порушує лученє гормона щесца, ошлєбодзує од стресу и неґативней енерґиї. Єден зоз цикавих, забавних и интензивних файтох спорту и кросфит, хтори тренира и Андреа Ралевич.

MAK 12/2020 ///

16. бок

Физична активносц зоз хтору ше можеце занїмац розликує ше по файти и интензитету. Остатнїх рокох, понукнуце рижних файтох тренинґу доступни шицким хтори маю моцну дзеку и жаданє жиц здравше. Кросфит спорт хтори облапя шицки часци цела, комбинує кардио и вежби моци, ґимнастични вежби и вежби витримовносци. Ма полиґон хтори составени зоз рижних вежбох, та самим тим дава и забавну ноту вежбаню. Єден тренинґ може тирвац дас годзину, або и длужей, а подзелєни є до трох часцох – зогриванє, главна часц и нацагованє. Андреа Ралевич зоз Коцура, хтора тераз уж вецей бива у Новим Садзе, тренира кросфит уж даскельо роки.

Вше ше намагала занїмац зоз даяким спортом, ходзела на рижни тренинґи, а од свойого пайташа чула за кросфит и на його предкладанє пошла пробовац и дознац вецей о тим. Попачело ше єй, та од теди остала вирна тому спорту. Од самого початку є барз задовольна, бо єй то дава позитивну енерґию, мудро троши свой час, а як резултат, чувствує ше крашнє, женствено.

– Тренирам пейц раз тижньово и за тоти три роки кельо сом у тим клубу, нїґда зме нє мали исти тренинґ, цо ми барз одвитує, бо ше вше комбинує нови вежби. У кросфиту ше нє хаснує статични справи як цо хижна бициґла и трака за бежанє, алє

справи хтори мобилни як, наприклад, олимпийска палїца, русийски дзвон, медицински лабди, шкатула за вискок, прескакує ше штранджок... – толкує Андреа. Тот спорт нє условени зоз полом, подєднак єст и хлопох и жени хтори тренираю, док жени єст можебуц кус менєй, бо ше досц робя вежби зоз обтерхованьом, та ше дзивки стримую, бо думаю же на тот способ звекшаю свойо мускули и страца женственосц свойого цела, цо нєточне. У клубу у хторим Андреа тренира, Кросфит НС, подєднак єст и хлопох и жени. Тиж так, Андреа ходзи и на змаганя, хтори нє у директним дотику зоз кросфитом, алє понеже

на тих тренинґох здобува кондицию и одредзену моцносц цела, може ше змагац.

– Отримує ше их даскельо раз рочно, углавним на горох, Златибору, Тари (Трибалион), Фрушкей гори (Инвиктус) и так далєй, а на тоти змаганя може ше приявиц хто сце, хто дума же є физично порихтани. Таки змаганя будую самодовириє и потвердзую труд хтори ше роками уклада. Змаганя ше состоя зоз дражки од 12, або 24 км и на тих дражкох єст розлични препреченя, наприклад, препендрац ше на даяки мур, преплївац часц озера, шейтанє по греди... – приповеда Андреа.

архитектури и дизайнер ентериєра. Основну школу закончела у Коцуре, потим ше уписала до Карловацкей ґимназиї, а вец на Факултет технїчних наукох, напрям Архитектура и урбанизем. Кед почала робиц, вецей робела на архитектури як на ентериєру, баржей обрацена ґу проєктованю, та ше по законченю мастера одлучела уписац на компютерски програми за обробок ентериєра же би ше ище баржей усовершела. Попри роботи и кросфиту, нє ма вельо часу за други гобиї, алє то єй и цалком досц же би виполнєла здраве цело и змагательни дух.

Иншак, 29-рочна Андреа мастер инжинєр MAK 12/2020 ///

17. бок

Фото: Йован Чавич, Трибалион, Андреа Ралевич

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

УПОЗНАЙ СЕБЕ Соня Алексич, дипломовани психолоґ Тест

ЯК ШЕ ЧУВСТВУЄШ? Кажде з нас ма потребу емотивно ше вязац за други особи, черац з другима свойо думки и чувства. Нам, людзом, природно дате же бизме жили у заєднїци. Кажда файта изолациї, гоч вона реална (самица у гарешту), лєбо то чувство же нє припада штредку у котрим жиєме, представя барз нєприємне искуство за чловека. А як ше ви чувствуєце? Одвитуйце на питаня и дознайце!

1. Як часто ше чувствуєш нєщешлїво док робиш векшину ствари сам/а?

5. Як ше часто найдзеш у ситуациї же чекаш же би це дахто наволал, або послал ци порученє?

а) Нїґда (0)

а) Нїґда (0)

б) Ридко (1)

б) Ридко (1)

в) Дакеди (2)

в) Дакеди (2)

г) Часто (3)

г) Часто (3)

2. Як часто чувствуєш же нє маш з ким приповедац?

6. Як ше часто чувствуєш цалком осамено?

а) Нїґда (0)

а) Нїґда (0)

б) Ридко (1)

б) Ридко (1)

в) Дакеди (2)

в) Дакеди (2)

г) Часто (3)

г) Часто (3)

3. Як часто чувствуєш же нє можеш толеровац буц сам/а? а) Нїґда (0)

7. Як часто чувствуєш же нє можеш розпочац комуникацию з людзми котри це окружую?

б) Ридко (1)

а) Нїґда (0)

в) Дакеди (2)

б) Ридко (1)

г) Часто (3)

в) Дакеди (2) г) Часто (3)

4. Як часто чувствуєш же це нїхто нє розуми?

8. Як ше часто жадаш дружиц?

а) Нїґда (0)

а) Нїґда (0)

б) Ридко (1)

б) Ридко (1)

в) Дакеди (2)

в) Дакеди (2)

г) Часто (3)

г) Часто (3)

MAK 12/2020 ///

18. бок

УПОЗНАЙ СЕБЕ 9. Як часто чувствуєш же ци чежко сприятелїц ше з другима? а) Нїґда (0) б) Ридко (1) в) Дакеди (2) г) Часто (3) 10. Як часто ше чувствуєш виключено и вихабено? а) Нїґда (0) б) Ридко (1) в) Дакеди (2) г) Часто (3)

Кажди одвит зоз собу ноши одредзене число бодох у заградзеню. Вирахуйце и опатьце до котрей катеґориї спадаце.

(0-14 боди) На основи твоїх одвитох, спадаш до ґрупи людзох котри ше ридко кеди, або вообще нє чувствую осамено. Чувствуєш ше повязано з другима людзми у своїм живоце.

(15-21 боди) Спадаш до ґрупи людзох котри маю нормалне искуство з осаменосцу. Кажде з нас ше з часу на час може чувствовац осамено. Проблем може настац теди кед тото чувство длуготирваце и нє идзе на лєпше, та и теди кед ши з другима, з товаришами, або фамелию.

(22-28 боди) Спадаш до ґрупи людзох з умерену осаменосцу. Одредзена доза осаменосци нормална часц живота при векшини людзох. Алє кед чувство осаменосци постанє доминантне, лєбо вельо озбильнєйше як звичайно, то може буц знак же дацо у твоїм живоце нє у ровноваги. У тей хвильки, кед з даским поприповедаш о своїх чувствох, то може буц добре за тебе и помогнуц ци же биш похопел/а свою хвилькову ситуацию. Блїзки товариш, лєбо члени фамелиї до хторих маш довирия ци можу помогнуц же биш ше лєгчейше ношел/а з чувством осаменосци.

(28-30 боди) Спадаш до ґрупи людзох при котрих чувство осаменосци озбильне и длуготирваце. Маш потребу за дружтвом, а з другого боку, чувствуєш же це други нє розумя. Гоч цо зробиш, тоти чувства и далєй присутни и маю неґативне дїйство на квалитет твойого живота. То може буц знак же биш поглєдал/а фахову потримовку. Надпомнуце: Тест направени за ровновагу, а резултати треба вжац з резерву. Кед при вас постої сумня же ше борице з чувством осаменосци и же вона нарушує квалитет вашого живота, поглєдайце фахову потримовку психолоґа, або психотерапеута.

MAK 12/2020 ///

19. бок

АЛТ ШОУ У МАК-У „Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) Андрей Орос Интервю зоз Ґлорияном Гардийом зоз Руского Керестура о 3Д друкованю

ДРУКУЄ ПРИКРАСКИ, ГЕРБИ КЛУБОХ, МОДЛИ... Гоч нам дружтвени мрежи одбераю вельо часу, та дзекеди повеме же зме „вишели” на нїх даскельо годзини, а нє видзели зме нїч нове, єст и приклади же вони можу помогнуц людзом. На дружтвених мрежох предмети котри друкує на 3Д друковачу Ґлориян Гарди зоз Руского Керестура, обявює и предава на профилу под меном 3d_gcode (Инстаґрам) и 3D štampanje (Фейсбук). У його случаю гоби прероснул, як сам гвари, до бизнису. Основни студиї Ґлориян закончел у Беоґрадзе на Високей школи за електротехнїку и инженєрство, на напряме за автоматику. Потим, мастер студиї уписал на истим факултету, на напряме за електротехнїчне инженєрство. Пренашол нєзвичайни, алє вше популарнєйши гоби правеня MAK 12/2020 ///

20. бок

предметох зоз пластики на 3Д друковачу. Зоз чого ше состої 3Д друковач? Ґлориян Гарди: Єст вельо часци котри ше одноша конкретно на електронїку, а вона заш управя зоз такв. степ моторами котри порушую грейну главу у котрей ше находзи зогривач котри греє пластику на 200 ступнї. Потим, пластика ше розпущує и преходзи през єдну цивку котра ше вола дизна и приходзиме до финалней фази кед почина вилїванє предметох зоз пластики. Чи машина (3Д друковач) роби самостойно, чи нєобходне повязованє зоз рахункаром? ҐГ: Машина як машина самостойна сама по себе, вона роби без рахункара, алє ма свою СД (ес де) карточку зоз хтору ми преношиме податки зоз рахункара котри сцеме

видруковац. Наприклад, кед сцеме направиц даяки 3Д модел, то мушиме зробиц на рахункару у одредзених програмох котри наменєни конкретно за тоту часц и тоту файту роботи. Нарисуєме як би задумани обєкт мал випатрац и вецка преруциме з помоцу СД карточки до самей машини, лєбо єдноставно можеме и повязац машину зоз рахункаром. На интернету мож пренайсц и уж направени модели котри єст нарисовани, та их вихасновац и на своєй машини. Кеди ши пришол на идею же биш купел 3Д друковач? ҐГ: На тоту идею сом пришол ище на студийох у Беоґрадзе. На оддзелєню за роботику зме мали 3Д друковач, та ше ми попачело тото же дахто сам може направиц фини ствари котри, наприклад, нє мож купиц у предавальньох.

АЛТ ШОУ У МАК-У

Єдноставно, кед вам треба даяка часц за гоч цо, чи то даяки предмет у вашим обисцу, чи вам треба дацо за роботу, а праве таке дацо чежко пренайсц, тота машина то може поробиц. Лєм нарисуєце жадани предмет и видрукуєце го. Гоч гвариш же ци то гоби, заш лєм ши ше одлучел обявйовац видруковани предмети на дружтвених мрежох и предавац их прейґ тей платформи. Кеди ши ше одлучел на таки поцаг? ҐГ: Мам уж одредзени период свой приватни профил на дружтвених мрежох як цо Инстаґрам и Фейсбук, прейґ котрих сом провадзел людзох зоз иножемства котри ше занїмаю зоз тим зоз чим ше и я занїмам и то ше ми попачело. Вони обявйовали фотоґрафиї предметох котри видруковали, як и видео записи, та сом подумал же чом би и я так

нє почал, кед уж мам дома машину. Направел сом нови профил котри наменєни лєм за тот змист и прицагнул сом повагу других людзох. У водзеню того профилу ми помага и моя дзивка Йована Живанов, так же ми вецка лєгчейше фокусирац ше на саме рисованє и правенє. Пачи ше ми як людзе одреґовали, та видзим же зоз гобию 3Д друкованє помали преходзи до бизнису, алє увидзиме як ше шицко будзе одвивац. Чи ши обчековал же прицагнєш таку повагу за кратки час? ҐГ: Щиро, нє обчековал сом же так будзе исц, бо сом то купел лєм за себе и думал сом же будзем правиц предмети лєм за свойо потреби. Випатра же ше то шицко претворело до бизнису. Нєдавно сом купел ище єден друковач, так же тераз мож вельо швидше робиц, а самим тим направиц и вецей предмети.

Цо найчастейше правице на 3Д друковачу? ҐГ: Понеже ше приблїжує Крачун и Нови рок найчастейши продукти то прикраски за квиценє, найвецей за ядловец. Правиме округли прикраски зоз менами, котри мож заквачиц на древко, та людзе наручую прикраски зоз менами своїх найблїзших як дарунки. Правиме их у рижних димензийох и рижних фарбох. Окрем того, нєдавно сом почал частейше друковац и герби фодбалских клубох котри тиж так людзе дарую, лєбо жадаю мац дома герб клуба котри им облюбени. Потераз ми найкомпликованше було правиц єдну часц пушки за ерсофт (airsoft), яґод и слова за резанє фондану на тортох, алє зоз сцерпеньом шицко ше да научиц.

MAK 12/2020 ///

21. бок

КИНОТЕКА Кристина Малацко Найлєпши филми у 2020. року Пре епидемиолоґийну ситуацию, велї филми хтори требали мац премиєру того року, поцагнути за шлїдуюци рок. Но, дзепоєдни гоч як отримали премиєру як було обецане, наживо зоз огранїченим числом публики, лєбо онлайн. За конєц каждого року, споминаме даєдни з найлєпших и найгорших филмох за прешли рок, алє понеже зме того року слухали и дожили уж вельо неґативного, тераз визначиме лєм филми хтори заслужели титулу найлєпших за 2020. рок. Почнєме з єдним з филмох цо го публика найбаржей чекала, а то филм Wonder Woman 1984. Вообще нє нєзвичайне же Marvel-ов филм на тим списку, понеже знаме уж же, гоч уложене до нїх, дахто би гварел и превельо пенєжу, вше су добре поробени, а публика то зна и ценїц. Филм змесцени до 80-тих рокох прешлого вику, под час Жимней войни, а приповедка провадзи добре нам познату супергероину Diana-у Prince, або Wonder Woman, у своєй борби процив бизнисмена Maxwell-а Lord-а и бувшей товаришки, а тераз нєприятеля, Minerva-и. Тиж, уходзиме до любовного швета нашей героини, понеже ше упознаваме зоз єй давну любову Steve-oм Trevor-ом. Шлїдуюци вельки филм, пре уж заслужени вельки обчекованя од режисера Christopher-а Nolan-а, то Tenet. Мож повесц же, гоч филм нє досцигнул свойого барз успишного предходнїка Inception, анї кус нє розчаровал публику. Филм бешедує цикаву приповедку о швету шпиюнох и о єдному тайному аґентови хтори муши так контроловац час же би нє пришло до трецей шветовей войни. За велїх чудни концепт, алє бизовно же му ше удало прицагнуц публику, то биоґрафски филм Hamilton. Роби ше о познатим мюзиклу хтори ше уж децениями виводзи на Broadway-у, алє тераз є диґитализовани и пущени публики MAK 12/2020 ///

22. бок

же би зоз своїх домох могла уживац у прекрасних писньох, талантованих шпивачох и добрих ґлумцох. Публика и критичаре мали лєм комплименти. Того року вируцени велї документарци, а велї заслужено можу достац статус квалитетно поробених, цикавих и поучних. Перши хтори з нїх спомнєме то Boys State. Документарни филм приказує политичне змаганє на тисячи 17-рочних хлапцох у твореню найлєпшей державней власци. Филм приказує думаня младих о тим же як би державне ушоренє и власц требала випатрац же би людзе у держави були найзадовольнєйши. Можебуц праве млади видза тото цо старши, пре замуцени окуляри з политичнима обецунками и спреводзками, вецей нє можу. Други документарни филм хтори вредзи одпатриц то Athlete A. Бешедує о нєкрасней, алє поучней теми хтора вязана за познатого дохтора Larry-а Nessar-а хтори обвинєни за злоставянє велїх младих ґимнастичаркох. През филм нас водзи тим новинарох хтори виглєдую тоту приповедку и пробую дойсц до правди. Тиж, документарни филм хтори би кажда особа хтора люби воєни теми требала одпатриц, то Apocalypse ’45. Приказує остатнї мешаци Войни на Пацифику, велькей часци II шветовей войни, прейґ вецей як 700 клипох у фарби хторих провадзи бешеда и коментари коло 20 хлопох хтори були часц тей войни и прежили страшни случованя. Того року нє маме вельке число филмох, а ище менше хторе вредзи спомнуц. Гоч як, тоти цо спомнути, и ище дзепоєдни, кажде хто ма голєм кус шлєбодного часу требал би одпатриц. Наздаваме ше же шлїдуюцого року, зоз змиреньом епидемолоґийней ситуациї, достанєме и вельо вецей квалитетни филми.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ „Дньовкa” – два декади 1998–2017: Зборнїк литературних и визуалних творох

Златко Грубеня Треньо

ЄТИ И РУЖА Профил

БЛУЗ ЗА ЧАРНУ КАФУ Мой дзень почина зоз чарну кафу вон нє ма причину застануц и забуц чарну кафу. Кед лєм подумам прецо сом ту обачим з другого боку мою малу. Мой дзень почина зоз мою малу Мой дзень почина зоз фарбу белаву пробуєм обрациц швет наруби пре чарну кафу. Кед лєм подумам прецо сом ту обачим з другого боку мою малу обачим з другого боку кафу. (Текст: Павле Малацко, 1. Дводньовка, 1998. року)

Славко Винаї Винко

КУХНЬОЧКА Раз у кухнї чул сом бешеду: – Нє знам цо будзе?

– А думаш же я знам!?

– Секирам ше зоз милион глупима стварами, а вона лєм єдна з нїх. Та сом записал: Тельо ствари мож поробиц, чуда видзиц еденски загради пред нами, а ми нє робиме нїч!

(3. Дньовка, 2000. року)

Нєшка рано сом видзел єтия у жвератку, нашмеял ми ше зоз жовтима зубами, обрацел сом ше, забул сом на ньго, кеди-нєкеди го шнїєм, златна ружа на далєкей драги страцена, ружа була обецана першей цо наидзе, кеди-нєкеди шнїєм єтия и знам же златна ружа спрела вєдно зоз єтийовим шерцом.

(4. Дньовка, 2001. року)

Paradox

НЄБО Заври очи и поведз ми якей фарби нєбо видзиш, Чи є чарне без гвиздох, чи є белаве як морйо? Вежнї щеточку, намалюй го! Кажди поцаг най будзе єден стих. Заври очи и поведз ми як це слунко греє, Чи кажда його заря доходзи до це? Вежнї щеточку, намалюй го, Кажда заря най будзе єден стих! Фарби най шпиваю, Як хорски гласи най ше преплєтаю! Їх глас далєко най ше чує, Малюнок най будзе єден цалком нови швет! Отвор очи и опать до води! Чи видзиш у нєй свойо слунко и свойо нєбо? Чи ше габи фарби нє змишали? Чи их мутна вода до глїбини нє поцагла?! Фарби най шпиваю, Як хорски гласи най ше преплєтаю! На нєбу белавим слунко най вше швици И нїяк хмара и глїбока вода тот малюнок най нє зацми! (Текст: Сашо Палєнкаш, 6. Дньовка,2003. року) MAK 12/2020 ///

23. бок

Предплац ше на МАК, читай по руски Кед у новим, 2021. року сцеш доставац кажде число нашого часопису, пошлї свойо мено, презвиско и адресу на Фейсбук (MAK MAGAZINE), Инстаґрам (mak.magazine), лєбо на мейл (mak.magazine@gmail.com). Рочна предплата 1 000 динари.

МАК у новим року чека и нових сотруднїкох, та кед сцеш писац тексти за наш часопис, обявйовац свою литературу, фотоґрафиї, лєбо други твори, яв ше нам на уж спомнути способ.

Щешлїви крачунски и новорочни швета жада ци твой