Mak 12-2016

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 12 / ДЕЦЕМБЕР 2016 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ

ФОТО: МАРИЯНА ПАВЛОВИЧ МАК 12/2016 ____

1 _____

ЗМИСТ СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

14 С. ИВАН: ИНТЕРВЮ М. ТЕНКОВ

У ФОКУСУ

03 РТП И МАК: ПРОМОЦИЯ

04 М. НАДЬ И А. РАЦ: „ДНЬОВКА” 2016

06 М. ЗАЗУЛЯК: РОЗГВАРКА К. МОНАР

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

16 М. КНЕЖЕВИЧ: ДРУГИ БОКИ ИНТЕРНЕТА

17 А. БЕСЕРМИНЇ: ПРЕШИРЕНА СТВАРНОСЦ

МАК-ОВ КОЛАЖ

08 М. ГРУБЕНЯ: ЗАУВАГИ

09 Я. ВИНАЇ: ЗОЗ ЖИВОТА И ИНТЕРНЕТА РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

10 Е. ЧИЗМАР: КАТЕҐОРИЇ; МИЛИ МАК-У... ТАК И НЇЯК ИНШАК

11 А. РИМАР: ЛЮДСКИ, ЧИ ЛЮЦКИ? УПЕЧАТКИ

12 Д. ДУРМАН: СТРИП

13 Т. МАЛАЦКО И Я. МЕДЄШИ: СЕРИЯ „BREAKING BAD”

УПОЗНАЙ СЕБЕ

18 Н. КОЛЕСАР: ТЕСТ КУЦИК СОВИТОХ

20 Ц. НАДЬ: РОЗГВАРКА В. КИШ НАПРАВ САМ

22 С. НАДЬ: КАПУЩАНЇКИ ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 ФОТОҐРАФИЯ ЯК ГОБИ: М. РАМАЧ

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ У ФОКУСУ

НАПРАВ САМ

Спорт вельо бере, алє вельо и дава На „Дньовки” зоз шицкого покус На тогорочней програми зоз рижнороднима змистами наступели вецей ґенерациї младих з даскелїх местох. Кажди наступ на „Дньовки” бул окремни на свой способ, млади ше одшмелєли указац вельочисленей публики свойо таланти, а даєдни учашнїки ше представели и зоз авторскима творами.

МАК Мултимедиялни часопис за младих

Єст таких хтори и после тинейджерских рокох нє знаю цо буду док „вирошню”, а з другого боку, єст таких цо одмалючка знаю цо любя и з чим ше сцу занїмац. Маме праве таки приклад у Коцуре. Мирела Тенков вше знала же єй робота будзе спорт, лєм єй требало дакус часу же би препознала хтори. Тераз є успишна фодбалерка ЖФК „Червена гвизда”, дзе бави на позициї централного нападача, и у тим Клубу, як гвари, дума же и останє.

Помоцнїци редакторки: Цецилия Надь www.ruskeslovo.com/mak-teksti-i-novosci/ Сенка Иван Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Число 12 децембер 2016 Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович Директорка: Мартица Тамаш На насловним боку: Жимски чародїйства: змарзнути косци Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк

_____ 02 ____ МАК 12/2016

Капущанїки Велї чекаю жиму и прето же би ше госцели з тим руским єдлом, хторе мож порихтац на вецей способи, а пред вами єден традицийни рецепт за капущанїки.

Авторка фотоґрафиї: Марияна Павлович

CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113)

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує Artprint media doo Нови Сад

MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ ПРОМОЦИЯ МАСТЕР РОБОТИ АНИ РИМАР

НА ДРАГИ ВИУЧОВАНЯ КОВАЧОВИХ ДЇЛОХ У ЗАВОДЗЕ ЗА КУЛТУРУ ВОЙВОДЯНСКИХ РУСНАЦОХ У НОВИМ САДЗЕ 29. НОВЕМБРА ОТРИМАНА ПРОМОЦИЯ МАСТЕР РОБОТИ АНИ РИМАР З ПЕТРОВАРАДИНУ ЧИЯ НАЗВА „УПЛЇВ УКРАЇНСКИХ ПИСАТЕЛЬОХ НА МИХАЙЛА КОВАЧА”, ХТОРУ ЗАВОД ВИДАЛ У РАМИКОХ КОНКУРСА ЕДИЦИЯ ИНОВАЦИЇ „ВЛАДИМИР ҐАРЯНСКИ”. Шицких присутних привитала о. д. директора Заводу Ивана Дудаш, а о публикациї бешедовал академик Юлиян Тамаш, котри окреме похвалєл роботу Римаровей и визначел же робота добра основа за дальше виглєдованє и докторску дисертацию.

– На докторских студийох ище глїбше виглєдам тоту тему, так же окрем тих дїлох чий сом уплїв на Ковача анализовала у мастер роботи, будзем анализовац и други, як їх, так и Ковачово дїла. Тераз сом у фази дефинованя теми докторскей дисертациї, у чим ми помага ментор проф. др

Юлиян Тамаш – гвари Ана, хтора тераз на докторских студийох язика и литератури (модул: литература) на Филозофским факултету у Новим Садзе и на докторских студийох є стипендистка Министерства просвити, науки и технолоґийного розвою Републики Сербиї. Тоту обявену роботу годни похасновац и студенти на Оддзелєню за русинистику, як додатну литературу за годзини на хторих ше обрабя прозу Михайла Ковача, а за дальше виглєдованє и роботу на докторскей дисертациї, Ани хасновите жридло буду и Ковачово дньовнїки.

– Дзекуєм Олї Карлаварис, Ковачовей дзивки, же ми його дньовнїки дала хасновац. То барз драгоцини материял, a

гевто цо мнє найзначнєйше, то тото же вше кед дацо читал, записовал назву автора, наслов дїла и його думанє о тим. То жридло за мойо виглєдованє и роботу на докторскей дисертациї. Я пречитала лєм часточку тих дньовнїкох, а велї ствари сом дознала. У нїх „лєжа” информациї хтори помогню же би ше ище глїбше виучело Ковачово дїло – визначела Ана. Мастер робота Римаровей, пията у тей Едициї, обявена з потримовку Покраїнского секретарияту за културу, явне информованє и одношеня з вирскима заєднїцами, а мож ю достац у Заводзе за културу войводянских Руснацох.

Рутенпрес и МАК Фото: Вероника Вуячич МАК 12/2016 ____

03 _____

У ФОКУСУ

НА „ДНЬОВКИ” ЗОЗ ШИЦКОГО ПОКУС НА ТОГОРОЧНЕЙ ПРОГРАМИ ЗОЗ РИЖНОРОДНИМА ЗМИСТАМИ НАСТУПЕЛИ ВЕЦЕЙ ҐЕНЕРАЦИЇ МЛАДИХ З ДАСКЕЛЇХ МЕСТОХ. КАЖДИ НАСТУП НА „ДНЬОВКИ” БУЛ ОКРЕМНИ НА СВОЙ СПОСОБ, МЛАДИ ШЕ ОДШМЕЛЄЛИ УКАЗАЦ ВЕЛЬОЧИСЛЕНЕЙ ПУБЛИКИ СВОЙО ТАЛАНТИ, А ДАЄДНИ УЧАШНЇКИ ШЕ ПРЕДСТАВЕЛИ И ЗОЗ АВТОРСКИМА ТВОРАМИ. Мултимедиялна манифестация младих „Дньовка”, 19. по шоре, отримана 26. новембра у Велькей сали Дома култури Руски Керестур, у орґанизациї младих зоз Здруженя „Pact Ruthenorum”, а у рамикох „Костельниковей єшенї”. Мирко Пап з Нового Саду и Славко Колошняї з Керестура „у своїм фазону” одшпивали и одграли на ґитарох композицию „Качмар, дай нам вино”, а Мирко того вечара наступел и як стендап комичар.

– Нє першираз сом на „Дньовки”, алє сом першираз наступал зоз стенд-ап комедию хтору

_____ 04 ____ МАК 12/2016

МАРТИНА НАДЬ И АНА РАЦ МУЛТИМЕДИЯЛНА МАНИФЕСТАЦИЯ МЛАДИХ

провадзим уж два-три роки, а найбаржей странску сцену. Тоту точку сом рихтал дас два-три мешаци. Бал сом ше як то шицко випаднє и як публика будзе реаґовац, алє задовольни сом з їх реакцию. Постої можлївосц же ю порихтам и за шлїдуюцу „Дньовку” – гварел Мирко. Роберт Загорянски з Керестура того року першираз наступел на „Дньовки”, дзе одшпивал єдну странску писню. Керестурец Жарко Остоїч, єден з ридких поетох младшей ґенерациї, пречитал свою поезию, а на ґитари го провадзел Михаил Рамач з Дюрдьова, котри познєйше и сам публики представел свою творчосц, шпиванку по руски „Нє стой у месце”, а одшпивал и одграл и єдну познату, сербску писню. Штредньошколки, Марина Роман и Николина Шарич з Керестура єдини наступели з модерним танцом, а Саша Сабадош зоз Зомбора, порядни учашнїк на програми, пречитал свойо литературни твори. Шпивачка Кристина Афич и музичаре Павле Рац, Михаїл Римар и Жарко

Остоїч – бенд хтори ище вше нє ма мено, наступел на „Дньовки” зоз двома писнями, од хторих єдна їх авторска. За шпиванку „Белавооки, мой далєки” музику написала Кристина, на текст Меланиї Римар. Другу, странску писню, виведли на свой способ.

– То други наступ нашого бенду. Барз зме задовольни зоз реакцию публики, а то нам барз значи же бизме могли и надалєй предлужиц робиц. Наздаваме ше же будзе ище нагоди наступац у таким стилу, як на „Дньовки” – визначели вони после успишного наступу. Єдну композицию по анґлийски на „Дньовки” успишно интерпретовал и Себастиян Надь з Керестура, а на концу програми, браца и шестри, Михаїл и Мария Римар з Петроварадину и Тамара и Давид Салаґ з Дюрдьова мали ориґинални наступ. У народним облєчиве одтанцовали традицийни танєц на модерну музику, хтори обдумал Михаїл.

– Того року зме першираз наступели на „Дньовки” з таким нєзвичайним танцом. Требало

У ФОКУСУ досц виглєдовац же би могло уклопиц танєц и музику. Нє мали зме вельо часу порихтац го, алє нам то нє „спадло” чежко, бо зме то робели з уживаньом. Барз нам мило же ше публики пачел наш наступ, а кед би ше нам указала нагода, дзечнє бизме ище даґдзе наступели – гварели вони. „Дньовку” водзели члени Пакту, Яким Винаї и Дарко Папуґа, а после програми, друженє предлужене у дискотеки „Амадеус”, дзе було вельо младих, а музика рижнородна, же би шицки уживали того вечара.

ЦО ПУБЛИКА ГВАРЕЛА О „ДНЬОВКИ”: НИКОЛА, БЕОҐРАД: ПЕРШИРАЗ СОМ БУЛ НА „ДНЬОВКИ” И НАИСЦЕ ШЕ МИ ПАЧЕЛО. КРАШНЄ ВИДЗИЦ ЖЕ МЛАДИ ТАКИ АКТИВНИ И КРЕАТИВНИ. НАЙБАРЖЕЙ ШЕ МИ ПАЧЕЛА ОСТАТНЯ ТОЧКА, ДЗЕ МЛАДИ ОДТАНЦОВАЛИ ТРАДИЦИЙНУ ХОРЕОҐРАФИЮ НА МОДЕРНУ МУЗИКУ. ЛЮБЕЛ БИМ ПРИСЦ И ШЛЇДУЮЦОГО РОКУ. РЕБЕКА, РУСКИ КЕРЕСТУР: ТОГОРОЧНА „ДНЬОВКА” ШЕ МИ ПАЧЕЛА, МИЛО МИ ЖЕ ШЕ ПРИЯВЕЛИ ТЕЛЬО МЛАДИ, ПРЕТО ЖЕ ШЕ МЛАДИ НЄШКА ГАНЬБЯ УКАЗАЦ СВОЙО ТАЛАНТИ. НАЙЛЄПШИ УПЕЧАТОК НА МНЄ ОХАБЕЛА КРИСТИНА АФИЧОВА И БЕНД, А ХИБЕЛ МИ НАСТУП СЕБАСТИЯНА НЯРАДИЯ. АДОРЯН, КОЦУР: НАЙБАРЖЕЙ ШЕ МИ ПАЧЕЛА ТОТА ОСТАТНЯ ТОЧКА, ТРАДИЦИЙНИ ТАНЄЦ НА МОДЕРНУ МУЗИКУ. ЦАЛКОМ ИНШАКЕ И ТРЕБА ЖЕ БИ З ТИМ ПРЕДЛУЖЕЛИ. НЄ ПАЧЕЛИ ШЕ МИ КОЦУРЦИ, ХТОРИ ТОГО РОКУ НАСТУПАЛИ БАРЗ ВЕЛЬО. МОГЛИ БИ ШЕ ДАКУС АКТИВОВАЦ. ЙОАКИМ, РУСКИ КЕРЕСТУР: ЦАЛА ПРОГРАМА ШЕ МИ ПАЧЕЛА, КРЕАТИВНОСЦ МЛАДИХ ЗНОВА ПРИШЛА ДО ВИРАЖЕНЯ. НА „ДНЬОВКУ” ХОДЗИМ КАЖДИ РОК, ТАК ЖЕ ПЛАНУЄМ ПРИСЦ И НАРОК. СЦЕЛ БИМ ПОРУЧИЦ МЛАДИМ ЖЕ БИ ТАК ПРЕДЛУЖЕЛИ И ДАЛЄЙ РОБИЦ.

У ГОЛУ ДОМА КУЛТУРИ ПОД ЧАС „ДНЬОВКИ” БУЛА НЄЗВИЧАЙНА ВИСТАВА – ТАМ ДЗЕ МАЛИ БУЦ ВИЛОЖЕНИ ФОТОҐРАФИЇ, ОРҐАНИЗАТОРЕ ПОЛОЖЕЛИ ПРАЗНИ РАМИ, БО НА ПАКТОВ КОНКУРС ЗА АВТОРСКИ ФОТОҐРАФИЇ З ТЕМУ „БУНТ” ЗА ТОГОРОЧНУ „ДНЬОВКУ” СЦИГЛИ ЛЄМ ОСЕМ ФОТОҐРАФИЇ ТРОХ АВТОРОХ. ПРЕ ТАКЕ СЛАБЕ ОДВОЛАНЄ, ОРҐАНИЗАТОРЕ НА ТОТ СПОСОБ ВИРАЖЕЛИ „СВОЙ БУНТ”. З ОСЕМ ФОТОҐРАФИЙОХ ХТОРИ СЦИГЛИ, ПАКТ НАГРАДЗЕЛ ТРИ, ТА ПЕРШУ НАГРАДУ ЗА ФОТОҐРАФИЮ ДОСТАЛА ИВАНА МЕДЄШИ З КЕРЕСТУРА, ДРУГУ ЕМИЛИЯ ЧИЗМАР З КОЦУРА, А ТРЕЦУ АДРИЯН КОЛОШНЯЇ З КЕРЕСТУРА. НАЩИВИТЕЛЄ ПОД ЧАС „ДНЬОВКИ” У ГОЛУ МОГЛИ ПООПАТРАЦ ВИСТАВУ „ПРИВАТНИ ЖИВОТ РУСНАЦОХ” АВТОРА САШУ САБАДОША, ДЗЕ И НАШ ЧАСОПИС МАК ДЗЕЛЄЛ СВОЙ ПРОМОТИВНИ МАТЕРИЯЛ. ФОТО: СЕНКА НАДЬ И МАЯ ЗАЗУЛЯК МАК 12/2016 ____

05 _____

У ФОКУСУ МАЯ ЗАЗУЛЯК РОЗГВАРКА З КРИСТИАНОМ МОНАРОМ З КЕРЕСТУРА, ЧЛЕНОМ EESTEC-У

МЕНЯМЕ СЕБЕ И НАШО ДРУ Ж ТВО НА ЛЄПШЕ Лєм до пред даскельома роками, Кристиан Монар з Руского Керестура, як и сам гвари, бул цихи, нє чувствовал ше сиґурно у комуникациї з нєпознатима людзми, професорами. Но, то ше пременєло кед ше учленєл до студентскей орґанизациї EESTEC, дзе, медзи иншим, научел робиц з людзми, буц одвичательни, самостойни, усовершел свойо персонални схопносци.

– И далєй усовершуєм свойо персонални схопносци, а научел сом и як випатра орґанизация єдного проєкту, водзиц тим людзох и єдну орґанизацию, и велї други ствари хтори ми можебуц буду требац у будуцей кариєри. Тиж так, здобул сом нови искуства, памятки на хтори ше будзем дзечнє здогадовац, упознал сом велїх приятельох ширцом Европи, зоз хторима сом и тераз у контакту – гвари Кристиан, студент трецого року на напряме Електроенерґетика – обновлїви жридла елeктричней енерґиї на Факултету технїчних наукох у Новим Садзе.

_____ 06 ____ МАК 12/2016

ПОВЯЗУ Ю С Т УДЕНТОХ ШИРЦОМ ЕВР ОПИ Член орґанизациї Здруженє студентох електротехнїки Европи (EESTEC – Electrical Engineering students’ European association) постал пред двома роками, у першим семестру. За тото нєпрофитне, нєполитичне Здруженє студентох, котре основане пред 30 роками у Голандиї, дознал цалком случайно – у гайзибану.

– Кед сом на початку студийох ишол раз на гайзибану до Нового Саду, гайзибан ше погубел, а у купеу зо мну бул єден леґинь зоз хторим сом започал бешеду, та зме дошли и до EESTEC-у. Вон ми виприповедал вельо того о тим Здруженю, кельо йому помогло, же упознал вельо нових пайташох, препутовал Европу, а тиж так прейґ нього нашол и роботу. Дал ми контакт одвичательних особох и обяшнєл ми же дзе ше можем учленїц. Мнє ше идея барз попачела и

ришел сом пробовац дацо нове у живоце, у чим сом ище нє мал искуства. Так ше пременєл мой живот и почала моя приповедка – толкує Кристиан, хтори тераз у Управним одборе Здруженя, на позициї – подпредсидатель за интернационални одношеня. Як вон гвари, примарни циль Здруженя же би повязовало студентох електротехнїки ширцом Европи. Свойо цилї виполнюю през орґанизованє розличних проєктох на хторих промовую студентски активизем, фахове и особне усовершованє, а як ище толкує Кристиан, зоз волонтерским анґажованьом у їх Здруженю, студенти здобуваю схопносци котри им потребни за будуци кариєри, маю можлївосци путовац на фахово семинари, здобуваю знанє з розличних обласцох и упознаваю колеґох зоз других державох Европи, їх културу и обичаї.

– На початку сом участвовал у орґанизациї проєкта – Саям обезпечованя роботи KONTEH, дзе сом робел у тиму, хтори бул задлужени за глєданє учашнїкох и спонзорох сайма. Ту сом

У ФОКУСУ научел формалну розгварку зоз компаниями и писанє формалних мейлох. Шлїдуюци мой проєкт бул Soft Skills Akademija, хтори ми и наймилши, дзе сом бул координатор за финансиї, а мойо задлуженє – находзенє спонзорох за Академию. Ту сом научел як то водзиц тим людзох и буц одвичательни за рижни ствари. Потим сом бул координатор за активносци интернационалней роботнї, координатор за лоґистику итд – здогадує ше Кристиан. После вредних двох рокох, Кристиан вошол и до Управного одбору, цо му, попри студираня, одбера досц часу. Алє йому то нє завадза, бо на анґажованє у EESTEC-у патри як на єдну додатну школу.

– Одкеди сом у Управним одборе, вельо часу пошвецуєм Здруженю, дакеди жертвуєм и факултет пре обовязки у EESTEC-у. Вельо раз приходзим до ситуациї дзе мушим одлучиц же цо ми у тей хвильки значнєйше. Алє, кед ше добре розпоредзи час, мож шицко посцигнуц. То ми єдна додатна школа, у хторей мам нагоду научиц шицко тото цо нам нашо образованє нє дава, а цо нам барз потребне у нашей кариєри, дальшим живоце – наглашує вон.

ПРИ ГЛЄД А НЮ Р ОБ ОТИ ШЕ ЦЕНЇ А К ТИВИЗЕМ EESTEC ма коло 300 приявених членох, од чого 80 активни, хтори участвую у орґанизациї рижних проєктох и хтори приходза на друженя. Член Здруженя може буц кажди студент хтори студира на ФТН-у.

– Шицки тоти активносци препровадзени и зоз друженями. Упознал сом и повязал ше з людзми з Нового Саду, Беоґраду, зоз цалей Сербиї. У нашим Здруженю члени маю вельки вибор путованьох. Я потераз бул у Румуниї, Македониї, Нємецкей и Греческей – гвари Кристиан и додава же вери же му тото же є тераз активни у тим Здруженю, єдного дня помогнє и док будзе глєдац роботу.

– През нашу роботу на проєктох маме блїзке сотрудзованє зоз водзацима ИТ компаниями зоз Нового Саду. Часто ше случує же ше нам компаниї явяю кед глєдаю роботнїкох, же би нашли квалитетних студентох. Тиж так, єст даскельо фирми хтори

основали бувши члени, хтори ше розвиваю и успишно напредую – толкує вон. Пре велї позитивни боки активизма, Кристиан препоручує студентом и младим же би ше опробовали у младежским активизму и же би постали члени даяких младежских орґанизацийох.

– У терашнїм чаше, компаниї хтори понукаю роботни места барз ценя студентох хтори попри студийох були активни и у даяких здруженьох. Тиж так, научи ше велї нови знаня хтори нам буду на хасен у дальшим живоце. За мнє єдна од найзначнєйших стварох, хтора ме и мотивує, то же зоз роботу у студентских орґанизацийох меняме нашо дружтво на лєпше, помагаме другим студентом, вєдно робиме на ришованю проблемох у нашей локалней заєднїци – гвари Кристиан и визначує же найважнєйша воля и жаданє же бизме сами себе пременєли на лєпше.

МАК 12/2016 ____

07 _____

_____ 08 ____ МАК 12/2016

МАК-ОВ КОЛАЖ МАРКУС ГРУБЕНЯ ЗАУВАГИ

СТВАРИ ПРЕ ХТОРИ НАМ ШЕ ШКОЛА НЄ ПАЧИ 1

Перша очиглядна ствар пре хтору нє любиме школу то теми хтори учиме на розличних предметох. Поведзме, прецо сом запаметал же Наполеон мал плантажу цукру, а нє знал сом пополнїц уплатнїцу на 19 роки, або нє знам анї основну ствар о порциї. А на технїчним сом направел гайзибан зоз хторого ше мой аутистични пайташ шмеял.

2

Друга ствар хтора каждому завадза у школи, то монотоносц на годзини, и же нє маме шлєбоду нашмеяц ше, окрем кед професор лупнє мутави фазон, хтори шмишни гевтим людзом хторим треба оцена вецей.

3

Далєй на перґаменту критикох школскей системи, то проблем хтори кажде чувствовал голєм раз, а то минимално слова на тесту з даєдного язика. Поведзме, даю вам да напишеце состав о глупих темох як „Прецо наша баба ма ранци?”, и вец глєдаю 300 слова же биш то обяшнєл. Думам же анї єдна рационална особа таке дацо нє будзе хасновац у своїх текстох после школованя.

4

Ище єдна ствар пре хтору сом на годзинох историї роздумовал о найкратших способох суициду, то кед ше професорка цалком пременєла и постала гумана кед пришла директорка до нащиви. Роздумайце же прецо нє приходза до нєнаявеней нащиви, можебуц би вецей од половки професорох достало виновни прияви?

5

Гоч єст ище громада стварох хтори ме иритираю коло школи, думам же ми тота була найгорша, та зоз ню закончим. Наприклад, чом я нїґда нє пущени до веце-у, кед ми ше ишло? Сами зме виновати за таке, прето же єст даєдних людзох хторих бим часцел зоз дзешатим кругом пекла, хтори то хасную же би ше одпочинули од професоровей бешеди на даскельо секунди. Єдного дня, кед сом мал вельку потребу робиц ствaр число два, после велькей паради индийского єдзеня дзень пред тим, професором було ясне же заш лєм дакеди треба попущиц.

МАК-ОВ КОЛАЖ ЯКИМ ВИНАЇ ЦУМАЙ ЗОЗ ЖИВОТА И ИНТЕРНЕТА

ДЕЙТИНҐ 101 У XXI ВИКУ Вон: Е чао, я Мижо. Вона: Мам леґиня, вожи джип мерцедес, на бенчу дзвига чежину товней швинї, на першох ма витетовиране „лєм Бог ми може судзиц”, а Леґия му шовґор. Вон: Ага, пребач, требал сом знац же то тот цо ше праве пришол явиц ґу це и нїжно це поциловал по задку. Вона: А нє, то мой БФФ, ги-ги-ги-ги. Вон: Моя гришка. Шицки зме през тото прешли, так же то нїч нє нове. Видзиш красне дзивче, придзеш ше упознац, почераш словко-два, розчаруєш ше, и врациш ґу свойому пиву. Воно це вше дочека, и вше це прилапи назад, без осудзованя. Же нє треба одуставац, сиґурно же нє треба, алє же допиє, боме допиє. Гваря же красота приходзи зоднука, та можебуц ту и проблем, бо кед роздумам цо шицко виходзело зо мнє, поготов после даскельо пивох и палєнки, нє мож повесц же то було красне, та анї приємне. Чи наисце у 21. вику гевта стара „Одело не чини човека” ище вше бави? Нє. Нїяк! Анї случайно. Добре, но, даєдни филозофски ориєнтовани особи би могли дебатовац и бранїц тото становиско, алє реално нїхто ци ше нє попачи на перши попатрунок кед є нє красни, або кед нє маш Х-зарйови погляд. И ту настава проблем. З каждим пивом ши вше сиґурнєйши, а вона вше красша. Окрем кед є уж у старту красна, вец є до конца авион.

У нєшкайшим чаше модерней технїки виправяня хибох котри нам мац природа дала, бомбардованьом зоз тїлесну совершеносцу на шицких можлївих медийох и мрежох, чежко же би ци дахто повед же ши красни зоднука, а поготов нє кед нєт публики, або кед камера загашена. Чесц винїмком. Скорей ше то, бре, знало... Видзеш зоз пещери, слунко швици, а дзень красни, дакус ше отрешеш од силней глїни на котрей ши спал, прекушиш даяку ушу, бо ци треба витамини, пошкрабеш ше за предок и задок и гайд, помали. Кед нараз, опрез тебе цошка цо здабе на тебе, алє ма длуги власи и перша єй випатраю дакус интересантнєйши за бависко як твойо. И цо вец? Га нїч, ошамуциш ю зоз толяґу, зґрабиш за власи и одцагнєш до пещери на афтерпарти и упознаванє зоз родзину. Нїяки конверзациї, випитованя, реакциї и лайки. Елементарни ствари! А нєшка наспак. И вецка як ше нє спреведнуц!? Видзиш цицку, лєбо рицку (а видзиш прето же ше анї нє так барз намага скриц ю), прероби у це тот животиньски инстинкт репродукциї и гопа, як горди лєв рушаш на антилопу. У векшини случайох антилопа швидша, лєбо ма пайташки антилопи котри це заджубу пред тим як цо ши и рушел, лєбо це чувар ловокрадошох почасци зоз кульку помедзи очи. Алє пиво це и далєй будзе чекац, без осудзованя. 

МАК 12/2016 ____

09 _____

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

Катеґор и ї ФБ фр ен дох х тор и нє пр еж ию пр е д конєц р очне „чисценє”

ЕМИЛИЯ ЧИЗМАР

Мили МАК-у, Дзе за дочек кед нє сцеш буц вонка, нє сцеш приватно, мержиш гужву, локали драги, нє з родичами, нє баш опрез ТВ-а, допито лєм у пару, глупе з парами, напарте одпутовац, а якош глупе остац дома? #исциснуциперднуц

Часи младосци мертви – Нови риялити „блага з шопи” Предлуженє култного риялития „вашарски блага”. Супердурна гаризматична екипа подполно нєвисценирано пораї запущени шопи, а цалком случайно су шицки историчаре уметносци и инжинєре. Благо у каждим куце. Приявце свою шопу!!

О б ач и ц е же п р о м оте р е с в о ї х б е б ох з ач у в а н и – м а л а и я м ач к у, з н а м я к и м.

_____ 10 ____ МАК 12/2016

ТАК И НЇЯК ИНШАК

ЛЮДСК И, ЧИ ЛЮЦКИ ?

1. Кед напишеме або повеме (у вигваряню нє так обачиц розлику медзи тима двома словами) людски одношеня, думаме на одношеня медзи людзми. Кед напишеме люцки, вец думаме на дацо цо нє нашо, алє цудзе, напр. цудзи авто, ключи...

АНА РИМАР, МАСТЕР ПРОФЕСОР РУСКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ

2. Пришли зме до госцох. Тота конструкция превжата зоз сербского язика, а у руским язику така конструкция нє правилна. Можеме повесц же зме пришли до сушедових, бачика, або дацо подобне. Госци можу присц до нас, алє ми до госцох нє можеме.

3. Розтопена чоколада. Розпущена чоколада, нїяк нє розтопена.

4. Плацанє. По руски гуториме виплацованє. Рахунки (нє рачуни) можеме виплациц, алє нїяк их нє можеме плацац.

5. Тота пец. Пец у руским язику хлопского, а нє женского роду як у сербским язику. Значи: тот пец.

6. Швецке першенство. Кед думаме на першенство хторе на уровню цалого швета, вец то ШВЕТОВЕ першенство.

7. Польнїц

Полнїц.

8. Найбаржей любим рок музику. Кед можеме повесц же дацо НАЙВОЛЇМЕ, прецо бизме гуторели же дацо найбаржей любиме? Конструкция найбаржей любим тиж превжата зоз сербского язика.

МАК 12/2016 ____

11 _____

ПОД ГОРОДОМ З МРАМОРУ

Лєбо у конкох под городом.

Аґент Вилиам Хенрих и чародїй Ур’ґула вшадзи глєдали священїцу Хеиду. Глєдали ю у жимних мочарох страценей планети Тел Тан, дзе ше припаднїки народу Нин’ґу ходзели модлїц своїм чудним богом. Глєдали ю и у городзе Ваникус, городзе, хтори потомки Нин’ґу раси збудую даскельо тисячи роки после щезнуца людзох.

Їжим ше од того места.

То ми гвари тип, чия раса обожує джиновски хоботнїци и медузи. Нашли Хеиду, аж настрах престрашену. Вилиам чул чудни звуки, хтори ше приблїжовали зоз цмоти – крочаї и нєрозумлїве жубротанє. Чувал стражу, док його пайташ одведол священїцу на сиґурне.

Нєодлуга видзел зоз чим ма роботи. Видзел одвратних жительох тих конкох, хтори ше кармели з тима, хтори тадзи заблукали. Раз два ше остарал за нїх.

_____ 12 ____ МАК 12/2016

За страцени души, хтори дакеди були людзе.

Душан Дурман

УПЕЧАТКИ ТАДЕЙ МАЛАЦКО И ЯСНА МЕДЄШИ СЕРИЯ „BREAKING BAD”

КЕ Д ШЕ ЖИВОТ ОБРАЦИ НАСПАК НЄШКАЙША ТЕЛЕВИЗИЙНА ИНДУСТРИЯ БАРЗ РОЗВИТА. НАЙПАТРЕНШИ СЕРИЇ ЯК ЦО ТО „GAME OF THRONES” И „THE WALKING DEAD” НАМ ПРИНОША ШОКАНТНИ ШМЕРЦИ И ОГРОМНЕ КОЛИЧЕСТВО ВУЛҐАРНОСЦИ. ВИНСОВИ ҐИЛИҐАНОВИ (VINCE GILLIGAN), РЕЖИСЕРОВИ СЕРИЇ „ЧИСТА ХЕМИЯ” („BREAKING BAD”), ШЕ УДАЛО ОБЛАПИЦ ОБИДВА ТЕМИ И КОЛО ТОГО ДОДАЛ ПОУЧНУ ПРИПОВЕДКУ. То америцка криминалистична драма хтору ше почало знїмац 2008. року и ма пейц сезони. Єдна є з найлєпших серийох по питаню критичарох. Серия тиж так позберала вельке число наградох. Главну улогу бави Браян Кренстон (Bryan Cranston), хтори познати пре улогу оца у сериї „Malcom in the middle”. Медзитим, у тей сериї, вон ґлуми фамелийного чловека, професора хемиї, хторому дияґнозовани тумор на плюцох. Браян, односно Волтер Вайт, похопює же мало того охаби фамелиї после своєй шмерци. Виход зоз того пренаходзи у предаваню дроґи. Пре вибор такей драги, його живот ше обраца наспак. Другорядова улога у тей „заразней” сериї припадла ґлумцови Аронови Полови (Aaron Paul), хтори ґлуми Джесия. Джеси

Пинкмен прилапює партнерство зоз своїм бувшим професором хемиї. Догварка медзи Пинкменом и Вайтом була така же Джеси задлужени за дистрибуцию, а Волтер за продукцию метанфетамину. Драга дроґи их наганя же би ше упознали зоз барз опаснима и моцнима людзми пре хторих уходза до озбильнєйших проблемох. Пре чистосц их продукту, освоюю тарґовище и вируцую конкуренцию. Пре освойованє тарґовища, звекшую продукцию и ище им чежше затримац анонимносц. Понеже Волтеровей жени шестров муж инспектор наркотикох, муша остац барз осторожни же би остали анонимни. Серия нас наганя же бизме мерковали и на найменши деталї. Барз є поучна, наганя нас на роздумованє и указує дроґу у правим шветлу. Цо ше дотика публики, предкладаме ю дозретшим возростом, понеже би младши могли найсц идолох у главних подобох. Особнє, нас одушевела серия понеже є барз квалитетно знята и на скроз реални способ указує швет дроґи. Препоручуєме ю каждому хто люби озбильни сериї и хто люби вицагнуц поенту зоз того цо патри.

МАК 12/2016 ____

13 _____

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ СЕНКА ИВАН ИНТЕРВЮ ЗОЗ ФОДБАЛЕРКУ „ЧЕРВЕНЕЙ ГВИЗДИ” МИРЕЛУ ТЕНКОВ

СПОРТВЕЛЬОБЕРЕ, АЛЄВЕЛЬОИДАВА ЄСТ ТАКИХ ХТОРИ И ПОСЛЕ ТИНЕЙДЖЕРСКИХ РОКОХ НЄ ЗНАЮ ЦО БУДУ ДОК „ВИРОШНЮ”, А З ДРУГОГО БОКУ, ЄСТ ТАКИХ ЦО ОДМАЛЮЧКА ЗНАЮ ЦО ЛЮБЯ И З ЧИМ ШЕ СЦУ ЗАНЇМАЦ. МАМЕ ПРАВЕ ТАКИ ПРИКЛАД У КОЦУРЕ. МИРЕЛА ТЕНКОВ ВШЕ ЗНАЛА ЖЕ ЄЙ РОБОТА БУДЗЕ СПОРТ, ЛЄМ ЄЙ ТРЕБАЛО ДАКУС ЧАСУ ЖЕ БИ ПРЕПОЗНАЛА ХТОРИ. ТЕРАЗ Є УСПИШНА ФОДБАЛЕРКА ЖФК „ЧЕРВЕНА ГВИЗДА”, ДЗЕ БАВИ НА ПОЗИЦИЇ ЦЕНТРАЛНОГО НАПАДАЧА, И У ТИМ КЛУБУ, ЯК ГВАРИ, ДУМА ЖЕ И ОСТАНЄ.

_____ 14 ____ МАК 12/2016

Кеди ше зявела любов ґу фодбалу? Мирела Тенков: Одмалючка сом любела спорт и нє було ми важне котри то, лєм ми було важне дацо бавиц, та чи то бул фодбал, одбойка, кошарка... Нормално, кед одрошнєш мушиш ше опредзелїц за даєден. Мой конєчни вибор бул праве фодбал, а и тот спорт ми вше якошик бул у креви.

почала занїмац цалком случайно. Участвовала сом у малим турнире у фодбалу и там ме видзели якиш людзе, заинтересовали ше за мнє, предложели ми же бим ше опробовала у фодбалу, и так сом го и почала тренирац и бавиц.

Од початку ши тренирала лєм фодбал, чи и даяки други спорт? МТ: Занїмала сом ше и з другима спортами. Як тинейджерка тренирала сом рукомет, так же нє була сом вше лєм з фодбалом. Можем повесц же сом ше досц длуго пошвецовала рукомету, бавела сом за Вербас, а вец сом прешла до Бачкей Паланки дзе бул и висши ранґ рукомету. Кеди ши ше озбильнєйше пошвецела фодбалу? Як то почало? МТ: З фодбалом сом ше озбильнєйше и професийно

За хтори клуби ши бавела пред „Червену гвизду”? МТ: Перши клуб за хтори сом бавела бул „Спартак” зоз Суботици, там сом була штири роки. Потим сом прешла до клубу „Напредак” зоз Крушевцу у хторим сом була два роки, а тераз сом у клубу „Червена гвизда”, у хторим, думам же, и останєм. Бавим на позициї централного нападача. Ту це шицки, зоз ривалского тиму зопераю же биш дал ґол. Вшелїяк, я им якошик вше сцекнєм и заш лєм дам ґол за свою екипу, тим, клуб.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Вироятнє иснує доза одвичательносци ґу Клубу и собавячом кед бавиш. Як ше бориш зоз тим чувством одвичательносци и стресом на терену?

Чежко ци пре тото же ши стално оддалєна и оддвоєна од своєй хижи и товаришох? МТ: Приду наисце моменти кед барз чежко, кед пожадаш шицко охабиц и врациц ше до свойого дому, алє спорт єдноставно таки, кельо ци вежнє, тельо ци исто и враци. Од чого ше мушиш одрекнуц же биш була успишни спортиста? МТ: Найвецей ше мушиш одрекнуц дому, товаришства, забави и виходох до позно... кед лєпше роздумам, од вельо койчого ше мушиш одрекнуц. То наисце чежко прилапиц, алє кед ши одлучел же сцеш буц одлични и успишни спортиста, свидоми ши до чого ше упущуєш и якошик ше порихташ на шицко тото. На початку чежко, алє з часом постава вше лєгчейше.

Доставала ши даяки награди, особнє, за посцигнути успих, або зоз Клубом за хтори бавиш? МТ: Особнє сом достала награду за бавяча лиґи, як и за найлєпшого стрилца лиґи. З клубом зме посцигли буц шампионє держави, финалисти националного купа, наш тим преглашени за найлєпши колектив... а було ище и велї други награди. Окрем того же робиш тото цо любиш, хтори предносци занїманя зоз спортом? МТ: Предносц у тим же путуєш вшадзи по швеце, упознаваш полно людзох котри ци можу помогнуц у дальшей кариєри. Предносц и у тим же явносц дозна за тебе прейґ новинох, телевизиї, интернету и теди людзе дознаю за це, почню це почитовац, а ище вецей це почитую кед дознаю за котри клуб бавиш.

МТ: Цо ше дотика стресу на терену, я ше уж досц длуго занїмам зоз спортом, та сом якош и звикла на шицки тоти стреси, котри нас провадза. Знаже же вше присутна даяка доза стресу, та же бим ше го ришела, трудзим ше кажди початок змаганя одбавиц цо найлєпше можем, та вєдно з тим стрес нєстава. Ми, бавяче, єдни ґу другим маме одвичательносц, прето же шицки будземе виновати за нєуспих, або ше шицки вєдно будземе радовац посцигнутому успиху. Тимска робота на терену найважнєйша. Знаш кельо ши ґоли потераз дала? МТ: Уф, наисце чежке питанє, нє знам.... цо най повем... Нє водзим евиденцию, други ми з часу на час поведза число датих ґолох. Я нє знам анї приблїжне число, прето же нє паметам цифру, знам лєм же их єст досц. Єдине цо знам и цо можем повесц то же ми просек два ґоли по єдним змаганю. Яки ци плани за далєй, кед слово о фодбалу? МТ: У тей хвильки мой план буц шампион держави зоз своїм клубом и же бизме освоєли национални Куп. Кед ше то виполнї, раз два, себе я поставим други цилї...

ФОТО: МИРОСЛАВ МЛИНАР МАК 12/2016 ____

15 _____

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ МИЛИЦА КНЕЖЕВИЧ ДРУГИ БОКИ ИНТЕРНЕТА

ТОТО ЦО НЄ ВИДЗИМЕ

Скоро шицки хаснуєме интернет, а кельо з нас ше насправди опитали цо то, прецо вон направени, и яке количество интернета ми, у ствари, и видзиме?

Кед хаснуєме интернет то углавним Фейсбук, Ґуґл, Ютюб... котри популарни и шицким доступни. А чи сце знали же Ґуґл забера лєм 16 одсто поверхносци цалого интернету и 0,03 одсто вкупного змисту интернета. Мнє тот податок наисце нєсподзивал, та сом почала виглєдовац як випатра тот интернет котри ми нє видзиме. Коло тих позитивних бокох интернета єст и подли, а то „глїбоки интернет”, познатши як deep web и його часц „чарни интернет”, або dark web. То места анонимносци, шлєбоди и приватносци. Там векшином находзиме хакерох, плацених забойнїкох, тарґовцох зоз оружийом, дроґу, та и людзми. Вон и до 500 раз векши од интернета котри ми хаснуєме.

_____ 16 ____ МАК 12/2016

Того року сом одпатрела документарни филм „Deep Web”. Роби ше о єдному чловекови до котрого ше сумня же є хаснователь того интернета. У филму приказани и добри и подли боки того интернета. Тото цо ме нєсподзивало то же велї (людзе зоз полициї) виявели же су нє процив того способу тарґовини зоз оружийом и дроґу и же є можебуц аж и сиґурнєйши як тот на улїци. Кед сце тот филм ище нє одпатрели, а интересує вас тота тема, вец вам го щиро препоручуєм. На тоту тему написани и кнїжки, а два найпопуларнєйши медзи нами то „Deep Web” и „Darknet”. У обидвох кнїжкох детально обяшнєне як тот интернет функционує, чом ше так швидко розвива и чом є таки вигодни за шицки илеґални роботи.

Интересантне же ше нє зна хто написал кнїжку „Deep Web”, лєм нам дата информация же є писана по искуству. Значи, тоту кнїжку написал чловек котри добре упознати зоз тим и котри то наисце и дожил, та прето кнїжка ище цикавша. Интересантни податок же то и перша преложена кнїжка з таку тему на сербски язик. „Darknet” то дїло котре вишло того року, а написал го Джейми Бартлет. У нїм описани тайни ґрупи Фейсбука, мрежа Тор и найчарнєйши боки интернета. Плануєм пречитац обидва кнїжки, верим же су барз интересантни и полни з информациями, а сцела бим зоз шицкима тима податками стварно буц упозната о тим швеце и же бим зрозумела и тот други бок интернета.

ШВЕТ ТЕХНЇКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ АЛЕКСАНДАР БЕСЕРМИНЇ ПРЕШИРЕНА СТВАРНОСЦ (AUGMENTED REALITY, AR)

ПРИМЕНЛЇВА СКОРО У КАЖДЕЙ ОБЛАСЦИ

POKEMON GO ТЕРАЗ ВИРОЯТНО НАЙПОЗНАТШЕ БАВИСКО ХТОРЕ БАВЯЧОХ УВОДЗИ ДО ЄДНЕЙ НОВЕЙ ДИМЕНЗИЇ, ЯК ЗЛУЧЕНЄ СТВАРНЕЙ (ПРАВДИВЕЙ) И ВИРТУАЛНЕЙ СТВАРНОСЦИ. ИДЕЯ О ПРЕШИРЕНЕЙ (АБО ВИМЕНЄНЕЙ) СТВАРНОСЦИ ПОХОДЗИ ИЩЕ ЗОЗ 1900-ТИХ РОКОХ, АЛЄ ТЕХНЇЧНИ УСЛОВИЯ ЗА РЕАЛИЗАЦИЮ ТАКОГО ДАЧОГО НАСТАВАЮ АЖ ПОСЛЕ СТО РОКОХ.

Нєшкайши мудри телефони опремени зоз рижнима сензорами и маю достаточно процесорскей моци и вони добра платформа за розвиванє такей технолоґиї. Потенциял применьованя преширеней стварносци барз вельки и мож го применїц скоро у каждей обласци. Дизайнере през преширену стварносц можу вирнєйше приказац свойо креациї и здобуц лєпшу представу як то будзе випатрац у реалносци. Гирурґ кед оперує може „видзиц” през скору, або нукашньосц даякого пациєнтового орґана и так швидше/лєгчейше/ безпечнєйше закончиц операцию, а пациєнти можу прецизнєйше описац, односно указац цо их, и дзе болї. Будователє и архитекти можу видзиц як ше їх будинок склада з другима, алє и през рижни симулациї, поведзме, жемотрешеня, и стварнєйше

дожиц яки пошлїдки вон охабя на будинок, алє и на людзох у околїску. Вожаче на преднїм склу превозки можу провадзиц свою руту и шицки додатни информациї о превозки, без скланяня попатрунку зоз драги, алє ту тиж так достаню и критични информациї и спозорйованя на бициґлистох, або на животинї хтори заблукали на драже. Уметнїки можу викладац свойо дїла у ґалерийох хтори ше „находза” коло шицких нас, алє их нє мож видзиц зоз голим оком. Преширена стварносц тиж так зменшує потребу же би даяки ствари були присутни у стварносци. Наприклад, панели зоз виписаним часом приходу шлїдуюцого автобуса можу буц заменєни зоз їх виртуалну репрезентацию; виртуални транспортни знаки можу буц поставени на адекватнєйши места; рубикову коцку мож поскладац у преширеней

стварносци исто, як и у стварней стварносци. Тиж так, то оможлївює и нову файту маркетинґу, дзе дахто хто понука даяки продукт, може тот продукт позиционировац гоч дзе и представиц найлєпше як зна у преширеней стварносци же би го людзе видзели, а потим и купели. Та, дахто хто предава, поведзме, куцови, може пущиц виртуалного куцова же би провадзел потенциялного купца и же би ше коло нього бавел, преврацал, брехал, скривал, же би, вец, на таки способ купец одлучел купиц правого куцова. Або, гоч и лєм виртуалного. Дизайнер Кеиичи Матсуда на своїм сайту http://km.cx/ представел свою идею о тим же як би у будучносци могла випатрац преширена стварносц, односно гипер стварносц.

МАК 12/2016 ____

17 _____

УПОЗНАЙ СЕБЕ НАТАША КОЛЕСАР, СТУДЕНТ ПЕДАҐОҐИЇ ТЕСТ

ПАСИВНИ, АҐРЕСИВНИ, ЧИ АСЕРТИВНИ?

Koм у никация к люч ґ у успи х у, а лє и ж р и д ло велї х нєпор оз у мень ох . С л у ч ує ци ше же зоз свою ком у никацию нє по сциг уєш тото цо жа даш? Пр о бу й одви товац на ш лї д у юци пи таня и одк р ий х тор и с ти л ком у никациї пр и це доминирує .

1. Кед це дахто претаргує у бешеди, ти: а. Нє опоминаш го, гоч ци то завадза б. Нє преставаш з бешеду, пробуєш буц гласнєйши/ша в. Замодлїш най це нє претаргує и причека док нє закончиш 2. Кед це дахто без причини вербално нападнє, або увредзи, ти: а. Цихо, нє сцеш започинац зваду б. Врацаш з исту миру в. Бранїш ше з арґументами 3. У ситуацийох кед це дахто (чийо думанє ци важне) замодлї же биш поробел/а дацо цо нє сцеш: а. Прилапюєш, бо ци нєприємно одбиц, знайдзеш ше уж даяк б. Оштро одбиваш в. Знаш повесц „нє” так, же биш нє увредзел/а тоту особу 4. Кед ше други нє складаю з тобу, а знаш же маш право: а. Затримаш свойо думанє за себе, най думаю цо сцу б. „Наруцуєш” им свойо думанє, нападаюци их в. Повеш же ше нє складаш з їх думаньом, наводзаци арґументи хтори браня твойо становиско

_____ 18 ____ МАК 12/2016

УПОЗНАЙ СЕБЕ 5. Кед це увредзело справованє блїзкей особи (товариша/товаришки, леґиня/дзивки), ти: а. Скриваш свойо чувства и справуєш ше як кед би ше нїч нє збуло б. Зоз зваду пробуєш ришиц проблем в. Даваш тей особи до знаня як ше чувствуєш и цо ци завадза 6. Кед погришиш: а. Припознаш же ши погришел/а б. Найчастейше нє припознаваш, гоч ши свидоми/ма своєй гришки в. Припознаш и пребачиш ше 7. Кед дахто нє окончел задаток за хтори сце ше догварели же го пороби, ти: а. Пребераш и поробиш го сам/а б. Гнїваш ше и започинаш зваду в. Опомнєш особу най випочитує догварку 8. Док чекаш у шоре и видзиш же ше дахто пробує ухпац, ти: а. Нє гуториш нїч же биш нє направел/а нєприємну ситуацию б. Правиш сцену, дзвигаш тон в. Зоз змиреним гласом опомнєш особу и укажеш єй же би станула на конєц шора 9. У комуникациї ше найлєпше чувствуєш кед: а. Слухаш других и провадзиш їх инструкциї б. Гуториш другим цо маю робиц в. Сотрудзуєш

Найвецей одвити под „а”: ПАСИВНИ СТИЛ КОМУНИКАЦИЇ

Найвецей одвити под „б”: АҐРЕСИВНИ СТИЛ КОМУНИКАЦИЇ

Найвецей одвити под „в”: АСЕРТИВНИ СТИЛ КОМУНИКАЦИЇ

У комуникациї з другима пробуєш заобисц конфликти и нєприємни ситуациї до тей мири же свойо потреби и жаданя кладзеш на друге место. На тот способ допущуєш другим же би це менєй почитовали и посилаш поруку „я нє важни/на, други важни”. Людзе ше ридко гнїваю на це, алє з другого боку, твойо жаданя часто оставаю нєвиполнєти, а ти сам/а преобтереховани/на з вимогами других. З таким способом комуникованя заобиходзиш проблем, алє вон остава нєришени. Ошлєбодз тото цо тримаш у себе. Подзель з другима свойо думанє и теди кед ше нє склада з їх.

Ти отворено виражуєш свойо потреби, чувства и думаня, алє то робиш на таки способ, хтори загрожує права других. Зоз таким приступом посилаш поруку „я важни/на, други нє”. Гоч зоз манипулацию и зваду дакеди мож посцигнуц жадани циль, насилна комуникация онєможлївює будованє и отримованє здравих и длугорочних медзилюдских одношеньох. У твоїм присустве други ше чувствую одруцено, понїжено, огорчено... Шлїдуюци раз кед придзе до нєпорозуменя, вислухай цо други бок ма повесц, а критику унапрям на справованє хторе ци при особи завадза, а нє на саму особу.

Ти ясно гуториш цо думаш и чувствуєш, закладаш ше за себе и свойо права, нєпотупююци права других. Зоз своїм приступом посилаш поруку „почитуєм себе, алє и тебе”. То нє значи же вше посцигуєш тото цо жадаш, алє пре свою отвореносц, други це доживюю як дозрету, фер особу, аж и теди кед ше з твоїм думаньом нє складаю. Асертивна комуникация найздравши и найуспишнєйши способ комуникациї.

МАК 12/2016 ____

19 _____

КУЦИК СОВИТОХ ЦЕЦИЛИЯ НАДЬ РОЗГВАРКА ЗОЗ ВИРУ КИШ З НОВОГО САДУ, ДИПЛОМОВАНИМ ФИЛОЛОҐОМ-РОМАНИСТОМ

LA SOIRÉE FRANÇAISE

КЕД ПОДУМАМЕ НА ФРАНЦУЗКУ, ПЕРШИ АСОЦИЯЦИЇ НАМ УМЕТНОСЦ, КУЛТУРА, КРАСОТА, МОДНА ИНДУСТРИЯ, А НЄ ЗАБУВАМЕ АНЇ ФРАНЦУЗКИ ПОЦИЛУНОК. ТОТО ЦО ИЩЕ КРАШИ ФРАНЦУЗКУ, ТО ЄЙ МЕЛОДИЧНИ ЯЗИК. ВИРА КИШ ЗОЗ НОВОГО САДУ ЗАКОНЧЕЛА СТУДИЇ ФРАНЦУЗКОГО ЯЗИКА И ЛИТЕРАТУРИ НА НОВОСАДСКИМ ФИЛОЗОФСКИМ ФАКУЛТЕТУ. TОГО РОКУ, ПОСЛЕ ЗАКОНЧЕНЯ, УПИСАЛА ШЕ И НА МАСТЕР СТУДИЇ И ПРЕДЛУЖЕЛА ЗОЗ ВИУЧОВАНЬОМ ЯЗИКА. ВОЛОНТИРА УЖ ДВА РОКИ У ФРАНЦУЗКИМ ИНСТИТУТУ, НЄПРЕРИВНО УСОВЕРШУЄ СЕБЕ И ЗНАНЄ ФРАНЦУЗКОГО. ВЕЛЇ ИНТЕРЕСАНТНОСЦИ ДОЗНАЦЕ ПРАВЕ З РОЗГВАРКИ ЗОЗ НЮ.

_____ 20 ____ МАК 12/2016

LАVIEENROSE У основней школи, у седмей класи ше стретла зоз французким язиком и помали го почала виучовац, а интензивнєйше ше му пошвецела у другей и трецей класи штреднєй школи.

– Сцела сом усовершовац конверзацию анґлийского. Професорка ґу хторей сом ходзела на приватни годзини закончела французки и италиянски язик. Так же сом факултативно почала учиц и французки, а професорка тоту любов ґу язиком пренєсла и на мнє. Видзела сом же студиранє язика ма перспективу, язик вше понука креативносц и отвера якиш нови швет. Учиц французки досц чежко, прето же є комплексни, правда, вон барз мелодични, и то язик уметносци, дипломатиї, любови, алє чежко ше вигваря, єст вельо правила – толкує Вира и додава же ше на студийох учи надосц литератури и же ше велїм студентом то нє пачи. Алє, як толкує, кед ше роби и од дому, кед ше слуха язик, кед постої контакт зоз Французами, вец мож надополнїц шицко.

ПРЕКЛАДАНЄ ТО УМЕТНОСЦ Млада студентка гвари и же на студийох мали вецей вежби, як преподаваня, и же тоти вежби були язични и лекторски. Робели и на писменим и усменим виражованю, а тиж так, вельку увагу давали и прекладаню.

– Кед ше преклада зоз французкого на сербски, тот поступок ше вола „version”, a зоз сербского на французки „thème”. Прекладанє то уметносц, алє таке як бависко, бавиме ше зоз двома язиками, потребни талант, прето же ше виреченя нєпреривно вагаю, а потребне и досц сцерпеня, а и часу. Зоз конверзацию на факултету зме почали такой одпочатку. Озда нїґда нє забудзем, после перших лекторских вежбох, хтори нам отримал Француз, я нїч нє розумела, нє могла сом полапац таку його швидку бешеду. Медзитим, звикли зме, професор ше наисце намагал, вон нє знал по сербски, и прето зме стално приповедали по французки – гвари Кишова.

КУЦИК СОВИТОХ У французким язику важне розумиц контекст виреченя, а од нашей собешеднїци зме дознали же французки язик уходзи до ухох и през патренє филмох, без титлу, цо може буц даяке дополнююце средство, алє вшелїяк треба надосц учиц. Же би особа могла приповедац по французки, муши мац и ґраматичну подлогу, а як ище гвари Вира, язик потребне виучовац голєм рок и пол же би ше особа могла згвариц на французким. Вона волонтира и у Французким Институту у Новим Садзе, хтори постої уж дванац роки, а то педаґоґийна институция дзе мож виучиц фрaнцузки язик. Шедзиско того Институту у Паризу, у Сербиї главне место у Беоґрадзе, а оддзелєнє єст и у Новим Садзе. Характеристични є по медиятеки, а то у ствари библиотека дзе ше находза, попри кнїжкох, и музика, стрипи, часописи, романи, ґраматика за виучованє.

– За каждого єст по дацо. Институт наменєни шицким хтори сцу виучовац язик, може ше гоч хто учленїц до медиятеки, то таке як мала библиотека зоз фотелями, красним ошвиценьом, карсцелями, приємне є у каждим случаю. До волонтираня сом ше уключела у трецим року на факултету, бо сом сцела цо вецей приповедац по французки. Мнє там барз интересантно, усовершуєм язик, а ґу тому, учим и о орґанизациї рижних подїйох, тераз нєдавно зме мали виставу портретох. Тиж так, була сом и водителька на „Франкофоней писнї”, хтора ше у нас, у Сербиї, отримує у Синаґоґи. А Франкофония то орґанизация

хтора представя шицки жеми у хторих ше приповеда французки язик, ю творя коло 50 розлични держави. Ту сом мушела и прекладац тексти зоз французкого на сербски язик и приповедац по французки – толкує Вира.

ЗНА БЕШЕДОВАЦ НА ПЕЙЦОХ ЯЗИКОХ Кишова одмалючка приповеда по руски и сербски, паралелно ше стретала зоз обидвома язиками. Гвари же єй билинґвалносц надосц помогла у виучованю других язикох.

– Родичи сцели же бим одразу учела обидва язики, и руски и сербски, прето же жиєме у Новим Садзе, дзе окруженє сербске. Думам же ми то барз помогло у дальшим усовершованю, алє, тиж и велька любов ґу язиком. Знам по французки, италиянски, анґлийски, сербски и руски, алє сербски и руски язик рахуєм як часц мнє, часц мойого идентитета. Плануєм научиц и нємецки, а можебуц и русийски язик. Кельо язики приповедаш, тельо вредзиш – и думам же людзе маю право кед то гуторя – приповеда вона и надпомина же у келїх ситуацийох ше мож знайсц, келїх людзох мож упознац, и цо шицко мож красне повесц, а и чуц кед знаш вецей язики.

– Упознац часц даєдней култури и научиц дацо о нєй, то барз вельке богатство, хторе нїхто нє може вжац од нас. Французка атрактивна, сказковита и прицагуюца. Представя злученє уметносци, култури, людзох, архитектури и

других богатствох, а то шицко прицагує нащивительох з рижних крайох – толкує Вира и додава же французка култура єдна барз велька комбинация шицкого.

– Французи вельки гедонисти, барз уживаю у сирох, винох, самей уметносци. При Французох характеристична и архитектура – била фасада, белави закрица, а най нє споминам и будинки хтори познати цалому швету – закончує Вира.

КРАТКИ КУРС ФРАНЦУЗКОГО ЯЗИКА: Добри дзень. → Bonjour. Дзекуєм. → Merci. Як ши? → Ça va? Читайце МАК. → Lisez MAK. Французки язик нїжни, мелодични и романтични. → La langue française est douce, mélodique et romantique. „Ружичасти” живот. → La vie en rose Треба вибрац єдноставне: щесце! → Faites simple: Préférez le bonheur! Французки соаре (вечар) → La soirée française МАК 12/2016 ____

21 _____

НАПРАВ САМ

К АП УЩ АНЇКИ Велї чекаю жиму и прето же би ше госцели з тим руским єдлом, хторе мож порихтац на вецей способи, а пред вами єден традицийни рецепт за капущанїки.

СЕНКА НАДЬ

Потребне (за 12 менши капущанїки): – Кила муки – 600 ґрами квашеней капусти – Трецина квасу – Ложичка солї – 400 милилитри лїтней води – Дас два цибулї – Олєй

Квас, воду и соль мишац же би ше квас розпущел, а потим поступнє додавац муки и мишац док ше нє направи гладке цесто. Нє треба усипац шицку муку.

Потим цесто гнєсц на роботней поверхносци и додавац ище муки же би ше направело готове цесто, з хторого треба направиц як ролат и порезац го на 12 часци.

Кажду часц ище кус погнєсц, а вец кус розогнац и на цесто положиц капусту. Потим кажду часц сциснуц и розогнац як палачинку. Най так одстоя коло пол годзини.

Пражиц на сухо. Готови капущанїки складац єден на други и закривац з хлєбовку же би ше упарели и одмекли. На концу попражиц цибульку у олєю, и з тим помасциц капущанїки.

СМАЧНОГО!

_____ 22 ____ МАК 12/2016

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ ФОТОҐРАФИЯ ЯК ГОБИ

МИХАИЛ РАМАЧ З ДЮРДЬОВА РОБИ ЯК ВОСПИТАЧ З ДЗЕЦМИ ПРЕДШКОЛСКОГО ВОЗРОСТУ, А ТИЖ ТАК И СТУДИРА. ЗОЗ ФОТОҐРАФИЮ ШЕ ЗАНЇМА ДВА РОКИ, А НАЙВОЛЇ ФОТОҐРАФОВАЦ ПРИРОДУ, ОДНОСНО ПЕЙЗАЖИ И ЖИВОТИНЇ. ПРИЦАГУЮ ГО ИЩЕ ДАЄДНИ ФАЙТИ ФОТОҐРАФИЇ, ЯК ЦО ТО, МАКРО ФОТОҐРАФИЯ, ХАЙ СПИД ФОТОҐРАФИЯ, НОЦНА ФОТОҐРАФИЯ, АСТРО ФОТОҐРАФИЯ ИТД... УЧАСТВОВАЛ НА ДВОХ „ДНЬОВКОВИХ” КОНКУРСОХ. НА КОНКУРСУ „ШВЕТЛОСЦ” ЗАВЖАЛ ДРУГЕ МЕСТО И, ЯК ГВАРИ, ПОСЛЕ ТОГО ОЗБИЛЬНЄЙШЕ ПОХОПЕЛ ФОТОҐРАФИЮ И АЖ ТЕДИ ПОЧАЛ УЧИЦ И ВИГЛЄДОВАЦ ТАЙНИ ФОТОҐРАФИЇ. ЗАТЕРАЗ НЄ МА АМБИЦИЇ БУЦ ПРОФЕСИЙНИ ФОТОҐРАФ, А ЯК ГВАРИ, ПРОФЕСИЙНЕ ЗАНЇМАНЄ ВИМАГА ВЕЛЬО ИСКУСТВА, А ТИЖ ТАК И ПРОФЕСИЙНУ ОПРЕМУ БЕЗ ХТОРЕЙ, ТОЛКУЄ, ГОЧ КЕЛЬО ДАХТО ДОБРИ, НЄ МОЖ ДОСТАЦ ПРОФЕСИЙНИ ВИПАТРУНОК ФОТОҐРАФИЇ.

МАК 12/2016 ____

23 _____

КАЖДИ МЕШАЦ НА ТВОЄЙ АДРЕСИ Кед ше сцеце предплациц на МАК и доставац го на хижну адресу, пошлїце свойо мено, презвиско и адресу на мейл mak.magazine@gmail.com лєбо поруку на наш Фейсбук бок – MAK MAGAZINE. Рочна предплата 1 000 динари.

МАК-ОВА ЕКИПА ЖАДА ШИЦКИМ СВОЇМ СОТРУДНЇКОМ И ЧИТАЧОМ ЩЕШЛЇВИ КРАЧУНСКИ И НОВОРОЧНИ ШВЕТА!