MAK 11/2020

Мултимедиялни часопис за младих число 11 / новембер 2020 / цена: 100 динари

Фото: Андреа Новак

ЗМИСТ

У ФОКУСУ Фолклор – вецей од танцу

У ФОКУСУ

Же фолклор єдна з найвекших любовох хтора ше преноши з колєна на колєно доказує нам Даря Хромиш, уметнїцка руководителька наймладшей фолклорней ґрупи КУД-а „Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова. Вона ище як мала, пред 14 роками, свойо перши крочаї у танцу направела у ґрупи, хтору уж полни 15 роки водзи єй оцец, Микола Хромиш.

03 Л. Вереш: Розгварка Д. Хромиш 04 Ц. Надь: Розгварка А. Бучко 06 М. Джуджар: Розгварка П. Пастовнїцки МАК-ОВ КОЛАЖ 08 К. Афич: Коментар 09 М. Контра: Коментар КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У 10 Квитки мудросци

МАК-ОВ КОЛАЖ

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

Цо робиц кед почнєш гуториц „овай”?

11 М. Джуджар: Жовта преса ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ 13 МАК у виртуалним швеце ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Д. Болдиш: Технолоґийни интересантносци СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 М. Надь и С. Планчак: Розгварка Ґ. Штранґар УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 Н. Колесар: Квиз

АЛТ ШОУ У МАК-У

АЛТ ШОУ У МАК-У

То я, без маски и ганьби

20 Л. Костелник: Розгварка Н. Боянович 21 Л. Костелник: Дипломовани/мастеровани/докторовани

22 К. Малацко: „21 мост” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Д. Афич; А. Фейди: Поезия 24 Наява: Млади и децембер МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 11 новембер 2020

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Єшень у МАК-у” Авторка фотоґрафиї: Андреа Новак

Директор: др Борис Варґа

11/2020

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

2

08

Упутство: кед же ши нєсиґурни же гуториш словко „овай” каждираз кед на хвильку заблеїш и штудираш як ше виражиц, идз на кафу зоз пайташом и през розгварку уключ диктафон на своїм телефону. Кед же ши олд скул, вец можеш и прави диктафон. Же биш нє збунєл особу при себе, шлєбодно поведз же то за даяке виглєдованє.

12 У слики и словох: „Червена ружа” 2020

КИНОТЕКА

03

Наташа Боянович зоз Руского Керестура ше одмалючка занїма зоз музику и зоз танцом. Танцовала фолклор дзешец роки, потим гип-гоп, латино-америцки танци, опробовала ше и у денхолу, а нєшка сама пише и продукує музику на анґлийским язику.

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

20

У ФОКУСУ Лидия Вереш Розгварка зоз Дарю Хромиш зоз Дюрдьова, уметнїцку руководительку фолклорней ґрупи

ФОЛКЛОР – ВЕЦЕЙ ОД ТАНЦУ

– Фолклор то уметносц, а уметносц кажде иншак чувствує. За мнє, фолклор нє лєм танцованє, алє и активносц през хтору кажде може розвивац свою мрию, алє и ментално ше розвивац. Фолклор то єден маґийни круг у хторим ше танцоше тримаю за руки и формую ланєц и у истим такту танцую свой танєц – толкує вона. Даря закончела Штредню балетску школу у Новим Садзе, напрям народни танци и, як и сама гвари, то єй велька помоц при розчитованю крочайох, як и при обачованю гришкох танцошох котри виводза тоти крочаї. Студент є на Факултету спорта и физичного воспитаня и одмалючка задумовала

роботу зоз дзецми, гоч як наставнїк спорту, лєбо як уметнїцки руководитель.

у розвиваню каждого дзецка – приповеда млада руководителька.

– Єдна з причинох прецо сом постала уметнїцки руководитель наймладшей фолклорней ґрупи то прето же активносц дзецох на наймладшим уровню барз хасновита за здравє, виражованє поєдинца през рушанє, а на шицко тото, фолклор дзецом дава и чувство припадносци, буц часц ґрупи. Дзецом найважнєйша координация у просторе, алє и кондиция. Я перша хтора на проби фолклору, у нашим КУД-у, оможлївела дзецом злученє уметносци и спорту. На концу каждей проби дзеци робя мали полиґон, цо за нїх интересантне и цошка нове, а за мнє важни фактор

Даря тиж так танцує и у виводзацкей фолклорней ґрупи. Вона помага при отримованю пробох. Указує зогриванє, алє и поставя танци, насампредз сербски танци.

– Поволуєм шицких же би ше приключели до фолклору пре добру забаву и друженє. Науча велї танци хтори им буду хасновити у велїх нагодох, алє цо найважнєйше, можу допринєсц злєпшованю явного здравя, дзе би могли зменшац зявйованє хронїчних хоротох, хтори повязани зоз шедзацим способом живота – визначує Даря.

3

11/2020

Фото: Наташа Кисич

Же фолклор єдна з найвекших любовох хтора ше преноши з колєна на колєно доказує нам Даря Хромиш, уметнїцка руководителька наймладшей фолклорней ґрупи КУД-а „Тарас Шевченко” зоз Дюрдьова. Вона ище як мала, пред 14 роками, свойо перши крочаї у танцу направела у ґрупи, хтору уж полни 15 роки водзи єй оцец, Микола Хромиш.

У ФОКУСУ Цецилия Надь Розгварка зоз Александру Бучко, сновательку „Фабрики креативносци”

ПОДКАСТ МОЦНИ МЕДИЙ Поняце хторе находзи дом при вше векшей популациї то подкаст. За єден квалитетни подкаст найважнєйше же би постояла идея, потребно ю обдумац и розробиц. Подкасти у Сербиї рапидно пренаходза свою публику, вони тематизовани. Авторе нє маю циль же би их шицки слухали, алє публика хтора ше интересує за одредзену тему – то може буц векша, або менша заєднїца, завиши од ширини тематики. Прето подкасти зоз собу ноша моц и препознатлївосц. О подкасту, емисийох, темох и „Фабрики креативносци” пречитайце у шлїдуюцих шорох, а приповедаме зоз Александру Бучко, авторку хтора роби на розвою вецей подкастох. Александра роби єден подкаст за Нєзависне дружтво новинарох Войводини (НДНВ) „Реаґуй”, вон настал початком 2020. року. Робота на тим подкасту ше интензивовала кед рушела позарядова ситуация у Сербиї.

новинарох уведли зме же би подкаст бул емитовани раз тижньово. Од теди зме вируцели, точнєйше до конца рока вируциме коло 45 епизоди, хтори тирваю трицец минути, а виходза стреду. Робя нас пецеро: новинарки и новинар. Затераз думам же подкаст у такей форми у Сербиї нєт, а то аналитични подкаст, тижньова аудио емисия хтора ше занїма зоз дружтвено-политичнима темами. Циль нам же бизме проблему дали твар и потрудзели ше пренайсц ришенє за тот проблем, або голєм указац на даяки други пракси. Указац на каждодньово проблеми зоз хторима ше зочуєме у рижних аспектох наших животох и виприповедац их през свидоцтва людзох хтори ше зоз тим зочую. Алє потим нє зохабиц людзох лєм же би видзели же проблем єст, алє им указац же постої и виход. Чи тот виход, або нагода за то уж у Сербиї, чи даґдзе у другей держави. То нова габа хтора вше популарнєйша, а вола ше Solutions journalism, односно новинарство ришеньох – толкує Александра.

– У рамикох НДНВ Интерншипу за младих

„Фабрика креативносци” медий цивилного дружтва,

11/2020

4

а циль Фабрики обрациц повагу на теми хтори нє маю места у каждодньових медийох, алє и на жанри на хтори часто патриме як на „опрему тексту” – як, наприклад, фотоґрафию.

– Велї интересантни теми нє можу дойсц до вираженя, бо су нє политично, або дружтвено анґажовани, як цо уметнїки и їх робота, або людзе хтори робя на иншаки способ свою роботу. И нормално, любя ю. Нє лєм теми, алє и приступи ґу обробки темох. Тераз робим на єдним вельким проєкту хтори будзе зазберовац музичних и визуалних уметнїкох и давац им простор же би ше указали. Ту сцеме створиц праве єдну заєднїцу хтора ше заклада за квалитетну уметносц, а нє мейнстрим є. Тиж так, мала сом подкаст на тижньовим уровню „Урбани разґовори”, алє тераз ше сцем базовац на два други ствари: продукцию подкастох, обучованє людзох о тим формату, обдумованє подкастох за их роботу, гоби, бизнис и ширенє других формох подкастох хтори у нас, нажаль, ище вше нє таки популарни. У Сербиї зме ище вше базовани на форми интервюа, а звук нам дава

У ФОКУСУ

вельо вецей можлївосци, лєм кед маме знаня и кед уключиме креативносц. Тераз, наприклад, робиме на креированю подкаста фикциї, односно кратких аудио приповедкох. Подобне як цо постоя радио драми, лєм и тоти подкасти як и други доступни на вимогу, у чим и предносц подкастох – гутори Бучкова. Вона ше зоз своїм тимом намага, кед слово о продукциї подкастох, „Фабрику креативносци” окружиц зоз дизайнерами звука, креативцами, уметнїками и новинарами, и прето вше постої моцна екипа хтора ше може замишац до каждей тематики и пренайсц приступ хтори будзе одвитовац праве особом, або бизнисом хтори их анґажую. Дознали зме же прейґ „Фабрики креативносци” и други их можу анґажовац же би правели подкасти за нїх.

– Гей, праве так. „Фабрика креативносци” ше у своїм бизнис аспекту занїма праве зоз тим. Нє важне чи у питаню єдна особа хтора ма гоби, або медий, або тиж даяки бизнис. Подкаст барз добра ствар за правенє и змоцньованє заєднїци. Податки зоз швета (и зоз

Европи) указую же вецей як 70 одсто слухачох хтори чую о даяким продукту у подкасту – вони го и купя. Прето же то нє доживюю як рекламу, алє як препорученє водителя подкасту, бо му веря, бо го часто слухаю. То барз вельке довириє, односно то барз моцна заєднїца. Прето подкасти представяю барз моцни медий за комуникацию зоз заєднїцу. И ту наступа „Фабрика креативносци”. Кед нє знаце направиц подкаст – технїчно, або идейно, ту зме же бизме вас посовитовали и технїчно и идейно. На концу, ту зме и за конєчну продукцию и пост продукцию подкасту – приповеда млада авторка подкастох. За „Фабрику креативносци” можеме повесц же то файта нєвладового здруженя, точнєйше, перше реґистроване нєвладово здруженє, а потим медий.

– „Фабрика креативносци” як медий у априлу вошла до проєкту розвоя малих локалних медийох, хторе реализовал НДНВ з помоцу Irex-у односно USAID-у. Ту зме мешацами робели на розвою наших медийох, формованю заєднїци, а тот проєкт зме

закончели зоз crowfunding кампаню #Tačkaokupljanja. Слово о кампанї хтора жадала обрациц повагу же нєзависним медийом, же би були таки, потребна помоц заєднїци. Квалитетне и обєктивне новинарство кошта, а заєднїца, кед же достава дацо од медийох, як наприклад нєзависни и преверени информациї, треба же би потримала тот медий хторому веря. Ми за тоти 10, односно 14 днї (пре технїчни проблеми) кампанї назберали вецей як 220 тисячи динари, хтори потим буду подзелєни на усовершованє тих пейцох медийох у аспектох хтори нам потребни. А то, у найвекшим числу случайох – людзе хторих бизме могли анґажовац, бо шицко сами нє можеме постарчиц – заключує Александра. Циль подкасту створиц заєднїцу. Подкасти у швеце, а и у Сербиї, вше баржей прицагую публику праве прето же то аудио форма. То значи же подкаст мож слухац вше, у каждодньовей роботи. Прето и вельо особи провадза подкасти.

5

11/2020

У ФОКУСУ Марина Джуджар Розгварка зоз Патрицию Пастовнїцки зоз Канади

ЛЄМ ШЛЇДЗИ СВОЙО СНИ Наша собешеднїца Патриция Пастовнїцки зоз Торонта, народзена у Руским Керестуре, од 2006. року жиє у Канади, цо за ню теди була велька пременка. Як нам гварела, перши упечаток о тей далєкей жеми бул же як шицко здабе на бависко The Sims. По законченю основней школи у Керестуре, було окреме чежко прилагодзиц ше у тинейджерских рокох тамтейшей системи, школи и шицкому другому.

– Сам початок у школи ми бул чежки, якош сом ше нє знашла найлєпше, то була школа од 2000 школярох, достала сом мапу и гайд... Дзеци, товарише у тих рокох чежко прилапюю нових, но закончела сом штредню, потим сом предлужела далєй, и Канада постала мой дом – толкує Патриция. Зоз Кичинеру пошла студирац до Торонта, дзе закончела напрям историї, а попри тим и русийску и италиянску литературу и язик, а роби цалком треце.

– Случайно и нєплановано сом достала роботу як економиста. Єдного лєта у

11/2020

6

тей компаниї сом почала робиц як студент на пракси, мнє ше то спачело, а познєйше у реорґанизациї компаниї ми понукли стаємну роботу. Так сом роками зберала искуство, напредовала и постала прави економиста – дознаваме од Патрициї, хтора наисце люби и литературу и праве тото ю виполнює, алє наглашує же з того нє мож жиц.

У Торонту ше дефинитивно пренашла, вельки, релативно драги варош, алє зоз широкима понуканями, праве таки по єй мери. Можебуц то уж и вона формована по мери Торонта, алє як нам твердзи, и попри числених путованьох и авантуристичного духу, нє ма ше намиру селїц.

– Часто путуєм сама, алє то нє императив, кед єст нагоди, та вец мам и дружтво. Так нєдавно кед сом ишла до Сербиї уж по осми раз, вєдно зоз бачиком зме нащивели Словению, дзе ме одушевел Блед, а потим и Босну и Герцеґовину. Держави бувшей Югославиї ме вше цикавели, поготов тот историйни бок, бо кажда скрива окремни историйни моменти, но най нє заходзим глїбше, бо то будзе уж политика. Барз ми було мило пообиходзиц вароши славних писательох, як цо то Иван Цанкар, Франц Прешерен, Иво Андрич, Бранко Чопич и Йован Дучич. Нащивела сом и Прагу, то ми було жаданє, то город котри ме одушевел, знам же сом позакуковала до каждого музею, церкви, обишла сом кажду улїчку, на ногох сом була цали час – толкує наша собешеднїца.

Виполнюю ю путованя, без огляду на тото чи то лєм туристични места у околїску, другей держави, або на другим континенту, то за ню нїяки нє проблем. Орґанизує свой час, покончи рочни одпочивок, спакує менши куфрик, обовязна сликерня и селфи палїчка, та вона зрихтана за нови спознаваня.

Ище раз ше оглядла на свойо путованє до БиГ, та нам визначела же ю, медзи иншим, одушевела и прекрасна природа, мостарска отоманска архитектура, приємни и госцолюбиви народ, а цо ше дотика познатих чевапох, по єй думаню найлєпши су у Требиню, а нє у Сараєве.

ГОРОД ПРАВЕ ПО ЄЙ СМАКУ

У ФОКУСУ Пред двома роками влєце, за єден предлужени викенд вона нащивела и Исланд.

– Бул то предлужени викенд кед сом ришела лєциц до Европи, длуго сом шнїла о природних красотох Исланду, о феноменалних и нєстварних пейзажох яки мож видзиц на сликох и рекламох. Штири днї одпочивку за очи и душу, у тим периодзе природа була досц депресивна, нєпреривно падали дижджи, город пусти, жительох мало, а цо ше дотика Рейкявику, то мале место зоз даскельо тисячи жительох, алє вшелїяк же вредзело, и знова бим ше упущела до такей авантури – гвари Патриция. Здобула велїх товаришох рижнородних националносцох, а заєднїцки им ентузиязем и авантуристични дух. Єй дружтво то углавним млади з бувшей Югославиї, алє векшина су народзени у Канади, а родичи им зоз тих просторох, и шицки су углавним упознати зоз тутейшу историю на основи приповедкох других. Вони єдно другому барз велька потримовка, вєдно виходза, путую и препровадзую свой шлєбодни час. Нови товаришства пред двома роками ю одведли и до сербского Културноуметнїцкого дружтва „Гайдук Велько” дзе танцує фолклор.

– То би була баржей лєм як фолклорна ґрупа котра иснує од 1960. року, алє зоз претаргнуцами.

Пробуєме ожиц фолклор, углавним танцуєме на каждей преслави у сербскей православней церкви. Потим зме наступали и у других околних местох, а мали зме плани присц наступац и до Беоґраду, алє нажаль пре тоту ситуацию и тото одложене – визначує Патриция.

Но, у менших местох котри нє так густо населєни ситуация вельо лєпша и мири нє таки строги, алє з причину, бо найвекши потупйованя и нєпочитованє предписаних мирох праве у вельких городох – потолковала Патриция.

КОРОНА ПАУЗИРАЛА ПУТОВАНЯ Новонастата ситуация зоз епидемию, котра пременєла функционованє цалого швета, уплївовала и на єй амбициї путованя, та надалєй предлужує приповедку.

– Путованя на паузи вообще, у Канади тераз обовязни 14-дньови карантин за шицких котри приходза зоз другей держави, то би у конкретним случаю значело же треба вжац рочни одпочивок за путованє и нормално до того ураховац период карантину, бо дабоме же то фирма нє плаци нїкому, цо нєможлїве витвориц. У такей ситуациї треба вихасновац понуканя локалних туристичних местох, музейох и других атракцийох – наглашує вона, а потим предлужує о ситуациї зоз корона вирусом.

– У вельких городох як цо то Торонто и мири досц оштрейши и строгши, у ресторанох и кафичох нє мож буц нука, лєм на отвореним и то огранїчене до 23 г. Маски обовязне хасновац вшадзи, алє наисце вшадзи.

7

11/2020

МАК-ОВ КОЛАЖ Кристина Афич

?

Коментар

ЦО РОБИЦ КЕД ПОЧНЄШ ГУТОРИЦ „ОВАЙ” Упутство: кед же ши нєсиґурни же гуториш словко „овай” каждираз кед на хвильку заблеїш и штудираш як ше виражиц, идз на кафу зоз пайташом и през розгварку уключ диктафон на своїм телефону. Кед же ши олд скул, вец можеш и прави диктафон. Же биш нє збунєл особу при себе, шлєбодно поведз же то за даяке виглєдованє. Можеш аж повесц же робиш интервю зоз нїм/ню, та вец будзе и лєгчейше исц. Цо хиби тому же биш ознова слухал блювотини з прешлого викенду?! Обрац увагу же биш ти бул тот цо водзи главну приповедку (гоч то собешеднїкови нє будзе лоґичне, алє так треба, будз упарти!), а особа при це може ше кеди-нєкеди уключиц зоз даяким своїм облюбеним виразом як цо то, поведзме, же ше нєшка лєпше „осечаю”, лєбо же му дала свой „брой”, можебуц же го дахто „викорисцел”, алє на шицко тото, „дешава ше”, цо тераз... Кед же ши обачел же часто „оваюєш”, нє таке страшне. Удихнї и видихнї; померкуй же биш то з часом менєй хасновал. З другого боку, кед же то барз часто и вше, важне превжац дисциплински мири. За початок, ґу глави на посцелї руски словнїки, можебуц даяку кнїжку о историї Руснацох, у

11/2020

8

чежших случайох заменїц Паула Коеля зоз руским насловом по жаданю. Читац пред спаньом и скорей ставаня по 5-6 боки, з часом звекшовац число бокох. Нуспояви, як цо то чувства гордосци, знаня и любови, можу охабиц тирваци пошлїдки. Ситуация почина буц озбильна кед ше нє обраца увагу на дробни слова, стил виражованя, або на акцент особи хтора ма уплїв на народ прейґ медийох. Бо ша гат „озда я добре знам”, а тоту свою критику ти себе можеш знаш уж цо и дзе. Охорени зме. Шицки – до єдно. Система вреднованя добрих и позитивних стварох ше розпадує, а верх скали „найлєпшосци” нїґда нє було чежше голєм на хвильку дотхнуц... Найвекши проблем хтори анї нє ма шветлосц на концу тунела то тото же то проблем шветових розмирох. Ми на тото як поєдинци нє можеме вплївовац, алє ше можеме як заєднїца одупрец. Хто виновати? Кажде сам себе виновати. Тото „овай” то таке як вентил на ґуми, а ґума ше видує, та зме го вец цалком загашели. Пременїц околїско

ноши зоз собу вельки ризик за мацерински язик – же би зоз додаваньом нових словох и виразох, бешеда була подобна як и Сречкова Шоїчова кед бешедує по анґлийски. Особи и околїско маю окремни упечаток на людзох и вони подсвидомо почню свою бешеду прилагодзовац у своєй глави на якишик автентични способ. Словко „овай” за єдного малого Руснака у морю айкулох и вельких рибох яґод квачка на циґоню, цо себе рибар заруцел: „Раз ше лєм влапиш”. Пременка околїска и селїдба до векших городох ма свойо и предносци и хиби. Кед повем же нє таке подле знац руски язик у заходней Европи, а восточней поготов, нє будзеце ми вериц. Розумиц кед ци чловек почнє толковац по италиянски же ше гайзибан у хторим ше находзиш погубел, а ти, сеґинь, нє знаш анї дзе ши, алє най идзеш на 28. перон и чекай други на 15г и 17 минути, нє було би так лєгко розумиц кед би два старши панї зоз Ческей нє були ту и на своїм МАЦЕРИНСКИМ ЯЗИКУ ми потолковали яка ситуация, а я им одвитовала на своїм. То лєм приклад з велїх. Свидомосц о своїм походзеню вельо раз ма даяки предносци. Свидомосц о своїм походзеню значи мац свой идентитет. Та най пове хто цо сце. Правда нїґда нє може буц релативна.

МАК-ОВ КОЛАЖ Михайло Контра Коментар

БУДУЧНОСЦ НАШЕЙ ҐЕНЕРАЦИЇ Роздумовали сце нєдавно о будучносци? Судзаци по терашнїм стану швета, будучносц нє випатра пребарз позитивно. Найгорша часц тота же наша ґенерация (Ґенерация Z) будзе мушиц прецерпиц цалу чежину гришкох предходних ґенерацийох. Чи сце знали же студия хтора поробена того року указує же наша ґенерация ма найнеґативнєйши попатрунок на швет? Горши аж и як ґенерация хтора прежила Другу шветову войну. По тедишнїм цензусу у Французкей, тинейджере думали же ше им живот окрипи и же здобуду щесце, а у скорейшим цензусу векшина наших парнякох ше вияшнєла же нє обчекує вельо у будучносци, а лєм даєдни з нїх гварели же думаю же годни найсц роботу и основац фамелию. Таки дробни сни указую на зламани дух. Песимизем нашей ґенерациї походзи зоз политичних, еколоґийних и економских проблемох, хтори започати децениями пред нами. Политична нєсиґурносц и ґлобална нєизвесносц остатнї даскельо роки забили

шицку виру до системи хтора нас периодично и поряднє обезвредзує и знїщує. Пре нєспособних законодавцох и нєвироятней корупциї у нашей держави, приходзиме до заключеня же пенєж єдина ствар хтора, у ствари, ма чежину. Прешвечую нас же нєт досц пенєжи, анї ресурси же би ше ришело, наприклад, глад у швеце, лєбо бездомносц, а з другого боку, по статистики зоз 2017. року, ЗАД рочнє руци штерацец тони нєпоєдзеней поживи. Штерацец тони єдзеня хторе могло буц вихасноване у худобних державох дзе продукованє єдзеня драстично менше. Интересує ме чия делузия приведла до того же богаче контролую найвекшу часц демократиї. Худобне жительтво хторе церпи високи порциї и нєправедни кари пре потупенє закона, гоч є числово моцнєйше, примушене стац з боку и у цихосци ше припатрац на однїманє їх правох.

жем и нас самих, док вельки компаниї предлужую лобировац за предлуженє продукциї еколоґийних отровох. Як цо Ґрета Танберґ гварела: „Украдли сце мойо сни и дзецинство зоз вашима празнима словами. Алє заш лєм я єдна зоз щешлївих особох. Людзе церпя. Людзе умераю. Цали екосистеми препадаю. Ми на початку масовного вимераня, а шицко о чим ви можеце приповедац то пенєж и сказки вичного економского росту. Як ше усудзуєце?” Цалком ма право. Обчекую од нас надїю и виру до будучносци, а активно нам трую нєбо и ґажа гоч хто станє процив нїх. То нє поволанка на марш на владу, то апелованє на творенє свидомосци о тим цмим периодзе. Кед нє подзвигнєме свидомосц и нє почнєме меняц стари у наших заєднїцох, шицки вимреме.

Еколоґийни проблеми у швеце тиж так єден з главних факторох нашого песимизму. Операнє на фосилни горива як бензин, нафта и ґаз нам трую воздух,

9

11/2020

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У Фото: pixabay.com, wallpaperflare.com

ЖИВОТ ПЛЯСКА, А НЄ ГЛАСКА

СТРЕДА, ДЇДО БАБУ СПРЕВЕДА

РИЦ ВШЕ НА ЗАДКУ ЯКА ЦОМПЛЯ, ТАКА ЧУТКА БУДЗЕ

БО РАНО ДОРАЗ, А МИ ШЕ НЄ НАРОБИМЕ

11/2020

10

ЖОВТА ПРЕСА

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ? Пририхтала Матеа Джуджар

То тексти хтори маю нєпреверени змисти же би прицагли и затримали интересованє читачох. Шицки ми провадзиме жовту пресу, поряднє, лєбо з часу на час. Велїм нє ясне прецо ше наволує жовта, а нє, наприклад, цифрована... Америцка история толкує походзенє того виразу у найбурнєйшим периодзе розвою новинарства у Америки. Од початку осемдзешатих (1883) по стредок дзеведзешатих (1895) на нюйоршским тарґовищу информацийох водзел Джозеф Пулицер (1847–1911), єден зоз зачатнїкох масовней булеварскей преси. Од трох Пулицерових новинох, найвекши тираж мал тижньови додаток у фарби новинох New York World под насловом Sundаy World, хтори друковани у 600 000 прикладнїкох. Ту робели тедишнї найлєпши америцки новинаре, медзи нїма и уметнїк-ґрафичар Ричард Аутколт. Вон прицагнул вельо читачох 1895. року зоз комичним стрипом Жовти хлапец (Yellow Kid), чий главни юнак бул косооки хлапец у жовтей маїци. Змист його стрипох бул празни и без смаку, алє ше пачел вшелїякей публики, углавним нїзкого уровню образованя.

Истого того року ше зявел нови видаватель новинох – Вилиєм Херст (1863–1951). Схопни и дїловни, набавел наймодернєйши машини за друкованє у фарби, а вец зоз два раз векшима плацами прицагнул найлєпших Пулицерових роботнїкох до своїх новинох New York Journal. До тих новинох прешол и Аутколт вєдно зоз Жовтим хлапцом, та коло того вибила велька война медзи двома пресами. Жовтого хлапца при Херстови рисовал Аутколт, а при Пулицерови нови илустратор. Пре войну коло Жовтого хлапца, знїжени угляд и єдней и другей хижи. Редактор New York Press 1896. року у своїх новинох обявел оштри коментар у хторим обидва конкурентски боки вишмеююцо наволал – жовта преса. Од теди тот вираз жиє у новинарскей терминолоґиї у цалим швеце, означуюци туню, булеварску пресу. Новини у хторих єст вецей фарби, визначени вельки наслови як тексту, вецей видумованя и афери як правдиви информациї. На концу треба повесц и тото же Жовти хлапец цалком случайно випаднул жовти, бо то була єдина фарба хтору, попри ище штирох, могло достац на машини за фарбену пресу.

11

11/2020

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ Фестивал рускей култури „Червена ружа” у слики и словох

МЛАДИ ДОДАЛИ „РУЖИ” 59. КВИТОК Тогорочни 59. Фестивал рускей култури „Червена ружа” отримани 31. октобра у Руским Керестуре, а на нїм ше представели млади музичаре зоз народнима и забавнима шпиванками, хтори углавним виводзени на скорейших „Ружох”. На тей, иншакей „Ружи” як зме звикли, перши наступели двоме солисти, дебитанти Павле Венчельовски и Виктор Хрин, а потим Вельки народни оркестер Дома култури Руски Керестур, под руководством Мирка Преґуна, виведол даскельо композициї. Публика уживала и у женских гласох вокално-инструменталней ґрупи „Ария”, а Марина Роман того року наступела зоз инструменталну помоцу Жарка Остоїча и Алексея Надя. Брат и шестра, Дарко и Кристина Афичово за свой наступ достали моцни аплауз публики, як и Мирослав Малацко, хтори наступел у провадзеню Михайла Рацпетия. Програму Фото: Aндреа Медєши

водзела Адриана Надь. Наступ керестурских виводзачох того року у сали могли провадзиц коло 80 патраче, алє ше єшеньску „Ружу” преношело и на Ют’юбу, а знїмок и тераз мож одпатриц на каналу Дома култури.

11/2020

12

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ Читай по руски

МАК У ВИРТУАЛНИМ ШВЕЦЕ Часопис МАК можеце читац и на интернету, а на нашим сайту мож найсц и кнїжки и визуални публикациї хтори зме видали, алє и слухац и презняц забавну руску музику. Однєдавна наша Установа ознова ма и аликацию за мобилни телефони, а провадзиц нас можеце и на дружтвених мрежох. Пишце нам, посилайце свойо роботи... читайце по руски. МАК-ов интернет бок: www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Фейсбук: MAK MAGAZINE Инстаґрам: mak.magazine Имейл: mak.magazine@gmail.com Апликация: play.google.com → Ruske slovo

13

11/2020

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ Далибор Болдиш 19 технолоґийни интересантносци

ФАКТи ХТ0Ри СЦЕ #1 / Лоґо Firefox преглєдовача интернету нє представя лїшку Велька векшина людзох погришно вери же лоґо Firefox преглєдовача интернету представя лїшку, а пре слово fox хторе ше находзи у його мену. Тота интересантна и симпатична животиня у ствари нє лїшка – алє такволана червена панда! #2 / Ґуґл арендує кози Пречитали сце добре – Ґуґл арендує кози, алє нє за тото на цо бисце перше подумали. У шедзиску їх корпорациї, хтори ше вола Googleplex, коло 200 кози маю задаток пасц траву у дворе и отримовац тот комплекс же би бул красни. #3 / Слово робот походзи зоз ческого язика Кед бизме патрели етимолоґийно – слово робот приходзи зоз ческого слова робота, цо значи присилна робота. Тото слово перше похасноване за першого фиктивного хуманоида зоз 1920. року. #4 / Перши видео рекордер бул вельки як клавир Кед 1956. року видумани перши видео рекордер, бул вельки як клавир.

11/2020

14

#5 / Перши меґабайти були чежки на чудо Боже Прецизнєйше, 5 меґабайти податкох були барз чежки. Тиж так, 1956. року перши компютер мал у себе цошка подобне твардому диску (Hard disk) у наших компютерох. Окремна простория була резервована за чуванє твардого диску хтори мал лєм 5 меґабайти, хтори чежел цалу тону! Интересантне спомнуц же перши компютер бул високи коло 2,5 метери, и бул чежки коло 30 тони!

#6 / Перша компютерска миша нє була зоз пластики Перша компютерска миша була видумана 1964. року. Интересантне тото же тота миша нє була направена зоз пластики, алє зоз древа! Тота древена миша мала лєм єдну ґомбичку, а иноватор тоту скаламерию наволал миша, бо го шнур на задку здогадовал на манду мишу. #7 / Ґуґл б-ааа-рз люби франтовац Кед бисце ґуґлали слово askew, цали бок, односно резултати хтори би Ґуґл вируцел би були дакус нагнути на бок. Тиж так, пробуйце удуркац до Ґуґла „Do a Barrel Roll” и тримайце ше за стол! Нє мушице дуркац кавички!

#8 / Велька векшина людзох наспак уруцує УСБ флеш до компютера 86% людзох на швеце пробує наспак уруциц УСБ флеши до компютера и барз су насекирани пре тото. Цо значи – нє єдини сце на швеце! #9 / Перша годзинка зоз алармом бренкала лєм раз Наисце, лєм раз! Перша механїчна годзинка зоз алармом за будзенє могла бренкац лєм на штири рано, и вона видумана 1787. року. Аж 1876. року, односно 99 роки познєйше, видумана годзинка хтора могла буц намесцена же би бренкала гоч кеди. #10 / Нови Зеланд могол буц предани на интернету Хтошка 2006. року пробовал предац Нови Зеланд на популарней платформи за предаванє прейґ интернету – eBay. Цена Нового Зеланду дошла по 3 000 долари, кед административни тим eBay-у висцерал тоту оглашку пре очиглядни причини.

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

У СиҐ█РН0 НЄ 3НАЛи #11 / И Ґуґл лєм цо нє бул предани Ґуґл ше 1999. року понукало на предай за милион долари. Фирми Excite ше видзело же то барз вельки пенєж, та их нє сцели купиц. Ґуґл нєшка чежки коло 527 милиярди долари, и задумайце кед бисце тераз були у менаджменту фирми Excite... #12 / PlayStation 1 диски бавискох пахли Диск популарного бависка Gran Turismo 2 1999. року пахнул на гориво и згорени автомобилски ґуми. Тиж так, популарне бависко FIFA 2001 хасновала подобну технолоґию, и їх ЦД пахнул на травнїк на фодбалским терену. #13 / Єст назва за хвильку кед думаце же вам телефон вибрира, а у ствари нє Синдром фантомскей вибрациї назва за момент кед сце прешвечени же вам телефон вибрира, а у ствари нє вибрира. Пробоване випитац же чом ше тото случує, и випатра же ше таки проблем случує людзом хтори барз вязани за свойо телефони.

#14 / Комик санс (Comic sans) фонт дефинитивно найменєй любени Комик санс (Comic sans) фонт бул задумани як компютерски фонт хтори будзе випатрац як ручно писани слова и бул ґенерално наменєни за комични кнїжки. Гоч го нїхто нє люби, тот фонт ше указал як барз хасновити людзом хтори маю охоренє хторе ше вола дислексия – поремеценє способносци читаня и похопйованя цо пречитане.

#15 / Людзе маю вецей телефони як функционални тоалети Чудно звучи, алє людзе маю вецей телефони як тоалети. Од 7.7 милиярди людзох на планети Жеми, коло 6 милиярди ма приступ телефону. У исти час, коло 4.5 милиярди людзох ма приступ ґу тоалету хтори цалком функционални. #16 / Шифри за америцки нуклеарни ракети були лєм обични нули Єден америцки официр хтори робел при таких чудох, твердзи же 20 роки нє мєняни шифри хтори служели за виштрельованє нуклеарних ракетох. А же би ствар була ище горша, шифри були обични – осем нули, хтори були записани на паперику же би шифри нїхто нє забул!

#17 / Марк Зукенберґ нє видзи даєдни фарби Власнїк и снователь Фейсбуку нароком вибрал белаву фарбу за тоту социялну мрежу, понеже Марк нє видзи червену и желєну фарбу! #18 / По 2010. рок, голуби писмоноши були швидши од интернету Кед ше поровновала такволана швидкосц Upload интернету 2010. року, поробени тест дзе голуб писмоноша послати зоз УСБ флешом на драгу од коло 80 километри. Голуб сцигол на дестинацию за годзину и даєдну минуту, а интернет исти информациї уплоадовал коло два годзини. #19 / Петабайт – ту ставаю вельо податки Шицки знаме же у 1 ґиґабайту видзе 1 024 меґабайти, алє и 1 петабайт видзе 1 024 терабайти! До 50 петабайтох става шицок писани материял хтори людзе написали у своєй историї, од самого початку, на шицких язикох.

15

11/2020

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Марина Надь и Сара Планчак Интервю зоз каратистом Ґлорияном Штранґаром з Керестура

ДОБРА ОРҐАНИЗАЦИЯ ТО ПОЛ РОБОТИ Ґлориян Штранґар виполнєл свойо сни. Шицко му идзе од рук и намага ше буц вше лєпши. Карате тренира од першей класи, од кеди є нє лєм успишни у спорту, алє ше указал и як цалком одлични школяр. Освоєл вельочислени награди и завжал найвисши места на републичних змаганьох.

Як ши вошол до швета того борительного спорту? Ґлориян Штранґар: Карате сом почал тренирац у першей класи. Перше сом сцел тренирац фодбал и буц ґолман, алє ше ми нє барз пачело, та сом пошол опатриц тренинґ до Карате клубу „Русин”. Барз ше ми попачело и гоч ми спочатку було барз чежко, у тим спорту сом остал по нєшка. На початку сом тренирал у Керестуре у „Русину”, а же бим баржей напредовал, прешол сом до Кули и тераз ше змагам за Карате клуб „Гайдук”. Яки маш пас? ҐШ: Тераз мам белави пас, бо сом пре актуалну ситуацию нє могол влєце

11/2020

16

пойсц на камп до Апатину и там положиц за кафови пас. Наздавам ше же то витворим на шлїдуюцим кампу. Вельо того ище мам научиц, як у новим клубу, так и на кампох на хтори уж роками поряднє ходзим. То кампи за шицки возрости.

Матеу, Луком, Марком... Хтори тренере це тренирали? ҐШ: Мой перши тренер бул Стефан Ноґавица, а познєйше Вероника Юрич. У штвартей класи ме превжал Михайло Орос,

Як випатра єден твой тренинґ? ҐШ: На тренинґу вше давам свой максимум, порядни сом и барз ше трудзим. Тренинґи моцни и чежки, алє у добрим дружтве, шицко вельо лєгчейше. На тренинґох сом здобул вельо товаришох. Зоз „Русином” рушело товаришство зоз Марину, Сару, Мартину, Маю, Теодором, Андрейом... а тераз ше предлужує зоз Растком, Наталию, Нину,

пре чию сцерпезлївосц сом и остал у тим спорту. Єден час сом мал барз вельку помоц и од Владислава Рамача. Прешлого року сом прешол до Кули, дзе сом перше даскельо мешаци индивидуално тренирал зоз Зораном Рашковичом и вец ше приключел ґу екипи „Гайдука”. Тренирам борби поєдинєчно и екипно. Зо мну у екипи ище Растко Батуран, Марко Пуцар и Лука Ґириц.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Хтори ци змаганя остали у памяткох? ҐШ: Наймилши ми змаганя на державним уровню. Док сом тренирал за „Русин”, то вшелїяк куп Сербиї у Деспотовцу, а тераз то державне у Смедереву, дзе сом освоєл треце место поєдинєчно и треце екипно. Єст вельо красни хвильки, алє и смутку пре страцени борби. Вельо знача медалї, алє ище баржей дожица зоз путованьох. Тот спорт ми оможлївел обисц цалу Сербию, а уж сом бул на змаганю и у иножемстве. Яки твой план за далєй? ҐШ: Вшелїяк мам намиру тренирац и далєй, здобуц чарни пас и єдного дня буц тренер будуцим каратистом. Тиж так, плануєм ше уписац до нашей рускей Ґимназиї и предлужиц тренирац у Кули.

Попри наградох зоз каратеа, маш и велї награди зоз змаганьох у школи. Хтори то? ҐШ: Одлични сом школяр и освоєл сом вельо награди на змаганьох зоз физики, хемиї, математики, транспорту, руского дзе сом бул и перши на медзиокружних змаганьох. Наздавам ше же таки успишни будзем и надалєй и поволуєм шицких же би ше занїмали зоз спортом и витворели свойо сни. Понеже посцигуєш тельо награди, як сцигуєш буц и порядни на тренинґох, алє ше и поряднє учиц? ҐШ: Добра орґанизация то пол роботи. Провадзим на годзинох и вец дома нє мам тельо роботи.

Маш даяки клуб за хтори биш любел єдного дня тренирац? ҐШ: Хвильково сом барз задовольни у „Гайдуку” и нє мам намиру меняц клуб. Упатраш ше на дакого? ҐШ: Мой идол то каратиста Слободан Битевич хторого сом и упознал на кампу у Апатину. Провадзиш ище даяки спорт окрем каратеа? ҐШ: Провадзим и други спорти, кошарку и фодбал, и барз навиям за „Баєрн” зоз Минхену.

17

11/2020

УПОЗНАЙ СЕБЕ Наташа Колесар, мастер педаґоґ Квиз

ЦО ШЕ (НЄ)ЗБУЛО У 2020. РОКУ? Велї плановани збуваня у тим року одказани, премесцени, або ше отримали у вименєних условийох. Цо ше зисцело, а цо нас заобишло, можеш превериц у квизу пред тобу.

1. Тогорочни Олимпийски бависка: а) Отримани у Токию б) Отримани у Москви в) Преложени за 2021. рок 2. Фестивал „Еґзит” того року: а) Наполнєл 18 роки иснованя и отримало ше го у предвидзеним термину б) Наполнєл 18 роки иснованя, алє ше го нє могло отримац у предвидзеним термину в) Наполнєл 20 роки иснованя, алє ше го нє могло отримац у предвидзеним термину 3. Фестивали „Беовизия” и „Евровизия” у 2020. року: а) Одказани б) Отримана лєм „Беовизия”, док „Евровизия” одказана в) Отримани обидва фестивали 4. На тогорочним Ролан Ґаросу: а) Побиду однєсол Рафаел Надал б) Побиду однєсол Новак Дьокович в) Тогорочни турнир нє отримани пре епидемиолоґийну ситуацию 5. Европске першенство у фодбалу (УЕФА 2020): а) Отримане у юнию б) Преложене за 2021. рок в) Преложене за 2024. рок

11/2020

18

УПОЗНАЙ СЕБЕ

6. Нобеловa наградa за мир у 2020. року: а) Додзелєна Шветовей здравственей орґанизациї (анґл. WHO) б) Додзелєна Шветовей програми за поживу (анґл. WFP) в) Нє додзелєна пре епидемиолоґийну ситуацию 7. Парламентарни виберанки у Сербиї хтори були плановани за тот рок: а) Отримани у априлу б) Преложени и отримани у юнию в) Преложени за идуци рок 8. Централна шветочност з нагоди Националного швета Руснацох:

б) Отримана у Руским Керестуре в) Нє отримана пре епидемию ковиду-19 9. Фестивал „Ружова заградка” того року: а) Означел свой 30. родзени дзень б) Означел свой 40. родзени дзень, алє без публики

Точни одвити

в) Означел свой 50. родзени дзень 10. Драмски мемориял Петра Ризнича Дядї у тим року: а) Нє отримани б) Отримани през видео-проєкциї представох в) Отримани комбиновано (и видео-проєкциї и виводзенє наживо)

19

1-в, 2-в, 3-б, 4-а, 5-б, 6-б, 7-б, 8-а, 9-а, 10-в

а) Отримана у Шидзе

11/2020

АЛТ ШОУ У МАК-У „Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) Лидия Костелник Розгварка зоз Наташу Боянович о твореню музики

――――――――――

ТО Я, БЕЗ МАСКИ И ГАНЬБИ ―――――――――― – Понеже живот єдного студента зоз валалу у городзе нє лєгки, мнє музика помагала же бим була креативна. Писанє и реп музика ми помага же бим свойо неґативни, алє и позитивни чувства ту ошлєбодзела. То просто я, без маски и без ганьби – толкує Наташа.

Наташа, попри танцованя, одмалючка шпивала у хору, а потим ше на факултету опредзелєла за писанє текстох, понеже закончела америцку и анґлийску литературу. През здобуванє знаня о римох и поемох, танєц и клабинґ хтори єй брат зоз „Дроп сенсеа” орґанизує, Наташи дали мотивацию и инспирацию за правенє своїх писньох.

Як вона гвари, по тераз єй музику правели людзе зоз Америки, Канади и Нового Саду, а того року почала и сама продуковац свойо матрици. Свойо писнї знїма на анґлийским язику, бо єй тот язик, як гвари, створени за римованє, понеже ше состої зоз вельо самоглашнїкох, так єй лєгчейше писац стихи и одреповац их.

11/2020

20

– Цо ше дотика моїх планох за убудуце, намагам ше обявиц голєм єдну писню мешачно, бо верим же порядносц барз важна кед ше дацо будує – заключує Бояновичова.

Наташа уж длуго роби на єдним проєкту, циль того проєкта же би ше обявел у даєдней музичней хижи у иножемстве. По єй словох, наиходзи и на критики, алє гвари же су углавним позитивни, бо як спомина, ридше при нашей заєднїци мож видзиц же даяки уметнїк прави свойо писнї на другим язику. Потримовка єй нє тельо важна, алє спомина же ю ма и од фамелиї и од пайташох, алє як гвари, найважнєйше єй же ма довирия до себе.

Фото: Милош Лакичевич

Наташа Боянович зоз Руского Керестура ше одмалючка занїма зоз музику и зоз танцом. Танцовала фолклор дзешец роки, потим гип-гоп, латино-америцки танци, опробовала ше и у денхолу, а нєшка сама пише и продукує музику на анґлийским язику.

ДИПЛОМОВАНИ/ МАСТЕРОВАНИ/ ДОКТОРОВАНИ

― ―

АЛТ ШОУ У МАК-У Теодора Бодянец народзена 2. мая 1994. року, а свойо дзецинство препровадзела у Руским Керестуре. Ступень хтори Бодянцова здобула 11. мая того року то Мастер дефектолоґ, на тему „Фамелийне благостанє при родичох хтори маю дзеци зоз почежкосцами у розвою”.

– Тота тема ме заинтересовала прето же сам поступок дзецка з почежкосцами у розвою ше часто унапрямує лєм на дзецко, а нє на його родичох и на даяки їх нукашнї психични стан. То була права причина прецо сом виглєдовала яке їх благостанє и у хторих обласцох им помоц найпотребнєйша. Писанє роботи ми добре ишло, з оглядом на тото же сом мала добру менторку, хтора ми барз помагала у писаню роботи, алє и у пренаходзеню адекватней литератури – гвари Теодора. Вона основни студиї закончела на Медицинским факултету, Универзитета у Новим Садзе, на напряму за Специялну едукацию и рехабилитацию, док штредню Медицинску школу закончела у Суботици.

– З оглядом на тото же ме интересує Монтесори педаґоґия, тиж так сом здобула и сертификати у тей обласци. Однєдавна сом занята у Монтесори школи, дзе обдумуєм и реализуєм роботнї за дзеци, а тиж робим и индивидуални третмани з дзецми хтори маю почежкосци у розвою – толкує Бодянцова. Єй гоби бежанє и физична активносц, попри того люби патриц филми, сериї и читац фахову литературу. Понеже ше уписала на Реедукацию моторики у Беоґрадзе, єй план за будучносц же би то успишно закончела и же би ше надалєй усовершовала.

21

11/2020

КИНОТЕКА Кристина Малацко „21 мост”

ЧИ ВШЕ ТРЕБА ДОЙСЦ ДО ПРАВДИ?

Того року, коло шицких траґедийох хтори ше случели, случела ше ище єдна, а то шмерц ґлумца Сhadwick-а Вoseman-а. Ґлумец умар 28. авґуста того року, после штирох рокох борби процив рака хтори, нажаль, бул моцнєйши од нього. Гоч то барз велька траґедия, Сhadwick за свойо 43 роки охабел вельки шлїд, и у форми филмох, алє и на велї други способи. Коло филмох „Black Panther”, „Avengers: Infinity War” и „Avengers: Endgame”, хтори шицки знял док хоровал од канцера, єден од остатнїх филмох по хторим го будземе паметац то и филм „21 Bridges” („21 мост”) хтори вишол 2019. року. Филм провадзи єдного NYPD детектива Андреа, хтори нє може лєм забуц шмерц свойого оца и шицко цо роби у живоце то з цильом же би дошол до правди и же би покарал тих цо виновати. Понеже його оцец бул забити док бул на своєй длужносци як полицай, Андре, чи свидомо, чи подсвидомо, вше провадзи криминални дїла хтори вязани за забиванє полицайох. Єдного дня, у крадзи забити велї полицає на длужносци, а Андре себе бере задаток же би их лапел

11/2020

22

и завар. Же би то поробел, вон орґанизує вельо полицайох же би заварли Менгетн и блокировали 21 мост. Док пробує влапиц двох плячкашох хтори позабивали полицайох, вон почина видзиц же нє шицки докази маю смисла, а же дзепоєдни докази указую на цалком процивне тому цо вон предпоставял. Чи шицко таке чарно-биле? Чи неґативци вше муша буц лєм неґативци, а тоти цо на перши погляд сцу помогнуц, вше тоти цо им мож вериц? Чи до правди вше треба дойсц гоч яка да єй цена? Тоти и велї други питаня виглєдує праве тот филм. Филм ма свойо добри и нєдобри боки. Дзепоєдни маю лєм добри слова о нїм, дзепоєдни го баржей критикую. Єдно сиґурне, филм ма барз добру приповедку и патрача цали час трима на пальцох. Гваря же добри филм може нацагнуц патрача же би ше могол положиц до позициї каждей подоби у нїм, а „21 Bridges” то наисце може поробиц. Чи неґативец, чи даєдна з подобох на боку правди, з кажду подобу ше мож повязац и видзиц єй бок приповедки и єй попатрунок

на шицко. Патрач будзе голєм раз з кажду з нїх сочувствовац патраци филм, цо указує же подоби наисце добре написани. Филм нє длугоки, тирва годзину и 40 минути, и барз є лєгки за патренє и провадзенє приповедки, та го бизовно мож препоручиц шицким же би го одпатрели кед маю кус шлєбодного часу. Коло Сhadwick-а Вoseman-а, ґлумя велї други, добре нам познати мена, як цо то Sienna Miller, J.K. Simmons, Taylor Kitsch итд. хтори представяю ище єдну з причинох чом треба дац шансу тому филму. И за конєц, єдна з найвекших причинох пре хтору би требало одпатриц филм то и же бизме подзековали Вoseman-ови на шицким добрим цо охабел за собу, и же бизме му на тот способ гварели же го нє забудземе.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Поезия

Дарко Афич

ЧИ ПРИДЗЕШ ЗО МНУ? Чи придзеш зо мну, лєм раз ше опитам, бо ґажа ми живот колєса часу Нє чуєш гласни створеня ритем? Як живот ше чує у витру гласу. Нє вельо роздумуй, бо блїжи ше конєц, Колєса часу ше лєм обрацаю Чи ше твой погляд до нєба вознєс, Кед видзел безсмисел у людским „Раю”? Видзел безсмисел, голи и ясни, Но ланци страху нє пуща це лєциц Питаня чежки у глави ци гласни Док душа сце нєбо вичне прелєциц. Верим, цикави це, дзе я то идзем, Кед придзеш зо мну одвит достанєш Цихо я писню створеня шлїдзим И знам же сом на тим швеце лєм странєц. Знам ланци оловни це черство тримаю З нїма ми шицки зарабровани И добре нам так, бо лєпше нє знаю Вистати нашо души поспани. „На драгу нє идз” – лєм глас ше чує Док „гаї-буї” цихо ци шпива, „Нє идз, бо страшни витор дує” Глас спаднутого ци волю випива.

Адрияна Фейди

МОЙ МОТИЛЬ Мой швет намальовани з вшелїякого квеца и трави и з идеалного формованого мотиля котри нєзвичайни рухи прави. Цепла ме и нїжна габа облєє кед видзим його креацию у лєту яки є щешлїви, о мой швету я би сцела таку и планету. Украднєм дараз травки росу та и я здраву воду попиєм а мотиль ми помогнє пренайсц ухо най свойо тайни до ньго скриєм. Нє верим же и у раю такей красоти єст як його кридла з фарбами поскладани на громадки тоти форми и линиї здабу ми на руски ручнїк ткани. Шпацирам ше цалком помали задумуєм и власни кридла понад глави най ми драга цо длугша будзе бо на нєй ми дружтво мой мотиль прави.

Но глас му ти цихи тераз нє слухай, Я одвит чекам, чи зо мну ти придзеш Руш ше на драгу, глїбоко дихай, Твой дом там на нєбе, кед сцеш там и сцигнєш...

23

11/2020

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

МЛАДИ И ДЕЦЕМБЕР ♥ Мултимедиялна манифестация младих „Дньовка”, 23. по шоре, мала би буц отримана 19. децембра у Руским Керестуре, алє пре актуални стан у держави того року будзе мац иншаку концепцию. На нєй будзе приказани филм „Дньовка – два декади 1998–2017”, односно промоция Зборнїка литературних и визуалних творох з исту назву, хтори наш часопис пошвидко обяви як 21. кнїжку у едициї МАКoff. Тогорочна „Дньовка” будзе отримана лєбо наживо, лєбо онлайн, у зависносци од ситуациї.

„ДНЬОВКA”

Фото: Андреа Новак