Mak 11 12 2013 web

ОБРАЗОВАНЄ

MAKoff 16:

Наталия Рибович

Пущиц шицко зоз чаривну палїчку

Мултимедиялни културно-политични часопис за младих число 11-12 / новембер – децембер 2013. / цена: 100 динари

ЗМИСТ 03 Редакторки: Уводне слово 04 БВарґа: Интервю К. Папуґа 06 ДрШукс: Саям кнїжкох 2013 07 РДжуджар: Курсера 08 МЗазуляк: Докторанти 10 СИван: Вични студенти 11 ТҐовля, МКолошняї: ВС Петница

н

12 ЖБаран, АТиркайла: Школа

Се

13 АРимар: Мацерински язик

n

14 АЖивкович: Интервю Miss Kay Dee

se

16 ЦНадь: Превенция и едукация 17 СНадь: Орґанизациї младих 18 ЯВинаї: Словнїк урбаносци 19 ПНадь: Нова проза 20 АБесерминї: Драгопис 22 МРамач: Поезия 23 ДДурман: Стрип

М А К Мултимедиялни културно-политични часопис за младих www.makmagazine.rs Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com

Помоцнїци редакторки: Сенка Надь Цецилия Надь Дизайн и компютерски обробок: Иґор Орсаґ Лекторка: Блажена Хома-Цветкович

Число 11-12/2013 новембер – децембер

Насловни бок: Дарян Гарди

Директорка: Мартица Тамаш

Видава НВУ "Руске слово" Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Одвичательна редакторка: Мая Зазуляк Редактор додатку: др Борис Варґа

2 МАК 11-12 / 2013

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад

Друкує "Maxima graf" Петроварадин CIP – Каталогизација у пубиликацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : културно-политични часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

Остатнє число МАК-у у тим року реализовала

l.c om

На o. co дь m

m

ya ho

l.c om

ai

у gm ля ja k@

aj

az

az

ul

яЗ

М m а 3 МАК 11-12 / 2013

к

Того року у Руским Керестуре означени ювилеї 260-рочнїца образованя по руски и 100-рочнїца будинку Замок, та з тей нагоди тема числа хторе пред вами праве образованє. На шлїдуюцих бокох можеце читац о вичних студентох, безплатним образованю на интернету, Виглєдовацкей станїци Петница, як и о тим чи Руснаци наисце дзбаю зачувац свой язик и културу.

Kед нє знаце даєдни урбани и менєй познати вецей хасновани слова, можеце их пренайсц у Цумайовим словнїку. Тиж, пред вами и интервю з ди-джей Miss Kay Dee, як и з Каролину Папуґа, авторку кнїжки "Пиха и жажда" хтора обявена у прешлим чишлє. Число специфичне по тим же ма и младших авторох, хтори иншак углавним заступени у МАК Тинейджу.

аз

dj

na

ili

ja

Ц ce ец c

ил

и @ я

j.n a

н an ка ad Н

nk

без главного члена – одвичательного редактора др Бориса Варґу хтори тераз редактор Руского слова. Пред даскелїма роками вон нас уведол до МАК-у и помогнул нам же бизме ше розвивали и усовершовали у новинарскей професиї, а остатнї рок и пол робели зме и як його помоцнїци.

ai

а 8@ д g ь

редакторска екипа

Як сце уж звикли, у каждим чишлє виходза и додатки, а у тим то визуално-поетична кнїжка Наталиї Рибович "Пущиц шицко зоз чаривну палїчку" на руским, сербскогорватским и нємецким язику и видрукована зоз слунечновидлїву фарбу. По конєц 2014. року рихта ше и преклад романа польско-лемковского автора Мирека Нагача "Бомбел" и кнїжка фотоґрафийох Марияни Павлович. Тиж так, заплановани и музични проєкти – ретроспектива роботи Санї Полдруги, нови албум Саши Палєнкаша "Вавилон", виходнярски проєкт Петра Москаля Моския "Pankpop", як и сучасна музика польских Лемкох. Хвильково женска редакция часопису МАК поволує шицких заинтересованих младих, од штредньошколцох, та по 30-рочних (а можу и дакус старши), хтори думаю же маю цо повесц, креативни су и любя писац, же би свойо роботи посилали на e-mail адресу mak.magazine@gmail. com лєбо на Facebook бок MAK MAGAZINE. Тиж, свойо тексти можеце посилац и на e-mail адреси редакторкох.

Борис Варґа Оnline розгварка зоз Каролину Папуґа, авторку кнїжки "Пиха и жажда" (МАКоff15)

ПИСАНЄ ЯК ЕМОТИВНИ ВЕНТИЛ "ДУМАМ ЖЕ СИСТЕМА НЄ ПРИХИЛЬНА ҐУ ЖЕНОМ. "IT IS A MANS WORLD"... НЄ ГВАРИМ ЖЕ ШЕ ТРЕБА ПРЕПУЩИЦ СТИХИЇ И ДЗВИГНУЦ РУКИ. ТРЕБА ШЕ БОРИЦ ЗА СЕБЕ, ЗА СВОЙО МЕСТО."

У октоберским чишлє часописа МАК як мултимедиялни додаток обявена кнїжка наставнїци руского язика младшей ґенерaциї у Руским Керестуре Каролини Папуґа, под насловом – "Пиха и жажда". Слово о лиричней, женскей позиї, котра обявена после длугшого часу. Рецензент виданя Синиша Сопка, а дизайнер нєобичного визуалного ришеня кнїжки Иґор Орсаґ.

НАЙЧАСТЕЙШЕ ПИТАНЄ ПОСЛЕ ОБЯВЙОВАНЯ ДЕБИТАНТСКЕЙ КНЇЖКИ – КЕДИ ШИ ПОЧАЛА ПИСАЦ И ЦО ЦИ БУЛ ЗА ТОТО ПОРИВ? КАРОЛИНА ПАПУҐА: Почала

сом писац ище у ґимназиї. Теди сом вельо читала поезию 4 МАК 11-12 / 2013

и то пришло, так повесц, саме по себе. Писанє ми постало емотивни вентил. Написала сом єден стих, вец други, тото склопела до цалосци и так воно рушело. Главни порушовач були емоциї.

О ЧИМ ТИ, У СТВАРИ, ПИШЕШ? ХТО ЦИ ИНСПИРАЦИЯ? КП: За тоти роки кед сом

вообще почала писац, гарактеристичне власне превипитованє себе, свойого циля, смисла живота. Писала сом о тим цо ме окружовало, о збуваньох котри на мнє уплївовали. Нормално, ту ше находза и любовни ситуациї котри були дакеди боляци, дакеди нє.

ХТО ЦЕ ИНСПИРУЄ, УПЛЇВУЄ НА ЦЕ, У ДОМАШНЄЙ, А ХТО У ШВЕТОВЕЙ ЛИТЕРАТУРИ? КП: Барз ми ше пачи поезия

Наталиї Канюх. Єй поезия по моїм думаню наисце глїбока, смислова и женствена. Пабло Неруда ме прицагнул ище давно зоз своїм способом виражованя. Тиж, Жак Превер зжато напише свойо видзенє, без нагромадзованьох. Одушевює ме нєповторлїва Ерика Джонґ котра наисце отворена и шмела, без пуританского у себе, цо вообще нє гарактеристичне за наш менталитет.

У ДЗИВОЦКЕЙ-ЖЕНСКЕЙ ЛИТЕРАТУРИ ПО РУСКИ ЄСТ ВЕЛЬО АВТОРКИ, А

МАЛО "ВИТИРВАЛИ". ВЕЛЇ КВАЛИТЕТНИ АВТОРКИ АНЇ НЄ ДОЙДУ ПО КНЇЖКУ (Т. БОДЯНЕЦ, Л. ОНОДИ...). ПРЕЦО ТО ТАК – ПРОБЛЕМ АВТОХ, ЧИ СИСТЕМИ? КП: Думам же система нє

прихильна ґу женом. Мам упечаток же кед ши жена, мушиш укладац усиловносци двараз вецей же биш бул(а) виєдначена зоз хлопом. Тото зна вичерпац и постац безсмислова борба. Думам же ту ище вше панує атмосфера котру мож виражиц зоз виреченьом: "It is a mans world"... Нє гварим же ше треба препущиц стихиї и дзвигнуц руки. Треба ше бориц за себе, за свойо место.

ПРЕЦО ТВОЙ РУКОПИС ПРИДАТИ 2004, А ОБЯВЕНИ 2013. РОКУ? КЕЛЬО У ТИМ ТВОЯ ОДВИЧАТЕЛЬНОСЦ, А КЕЛЬО ДРУГИХ? КП: Правда, рукопис оддавна

стої у фийовки, а прецо є по тераз нє друковани, опитац би ше одвичательним котри дали обецунку, а нє сполнєли ю. Можебуц же нє були заинтересовани, нє знам. Нїґда сом ше нє питала, нє була сом аґресивна по тим питаню. Вироятнє же у тим моя вина. Алє ниа, кнїжка ту. И без нїх. Велї фактори уплївовали на тоту ситуацию и велї поетове одуставаю од борби зоз систему праве прето же их нєт хто 5 МАК 11-12 / 2013

потримац. Кед нє пишеш о тим цо по їх думаню треба писац, вец ши нє досц добри. Проблем ту и наш менталитет.

ЧИ ТАКА ПАУЗА УПЛЇВУЄ НА КОНТИНУИТЕТ ТВОРЧОСЦИ? КП: Напевно же уплївує. И на

континуитет, и на дзеку.

РЕЦЕНЗЕНТ СИНИША СОПКА ПИСАЛ О ОКРЕМНОСЦИ И ПЕЧАЦУ КЕРЕСТУРСКОГО ДУХА НА ТВОЄЙ ПОЕЗИЇ. О ЯКЕЙ ШЕ СПЕЦИФИЧНОСЦИ ТОГО ШТРЕДКУ РОБИ? КП: Думам же нє иснує

"керестурски спецификум" сам по себе. Баржей ше тото одноши на "тон" теми котри ше найчастейше обрабя при керестурских писателькох: чежко ми, чом ме нє сце, нїхто ме нє люби, итд.

ЧИ ТЕРАЗ ПИШЕШ УМЕТНЇЦКУ ЛИТЕРАТУРУ? КЕД ПИШЕШ – ЦО ПИШЕШ, КЕД НЄ ПИШЕШ – ПРЕЦО НЄ ПИШЕШ? КП: Напишем дакеди подаєден

стих, алє прерва була длугока и час поробел свойо. Тераз мам иншаки обовязки. Алє, достала сом тото ґу чому сом ше намагала, цо и главна тематика тих писньох. Нє мам потребу за тим емотивним вентилом. Виполнєта сом.

ПИТАНЄ ЗА ТЕБЕ ЯК ПРОФЕСОРКУ И НАСТАВНЇЦУ РУСКОГО ЯЗИКА – ЯК РОЗВИЦ РУСКИ ЯЗИК И ЛИТЕРАТУРУ? КП: Почац од тих наймладших.

Маме Заградку, МАК, вони ґенерацийно добре обдумани. Треба анимирац дзеци же би писали и же би мали можлївосц презентовац свойо твори на рижних манифестацийох. На таки способ постаню отворени ґу тей файти активносцох. И вшелїяк же треба читац цо вецей. Понеже жиєме у чаше кед електронски медиї водзаци, требало би ше анґажовац и на тим планє, же би литература була доступна вше, вшадзи и каждому.

обстац ище єден период. Хто ту Др Шукс Саям кнїжкох:

нє нашол кнїжку за себе чежко ю годзен индзей найсц. Нє тельо вельо нови виданя алє, як ше гвари, сам сир. Точно

ЖАТВА

видно котри авторе и теми обставаю, котри пребили ляд и нашли плодне тло за пласованє

ДОБРИХ

НАСЛОВОХ На Саям кнїжкох ше нїґда нє бере вецей динари як цо думаш потрошиц. У старту ше поґажи тото правило кед єст зоз чого виберац. Тогорочни Саям бул таки же було зоз чого навиберац. Цо тому причина? Найвироятнєйше тото же єст вше менєй простору за осцилованє и експериментованє зоз тарґовищом и потенциялнима муштериями. Обща криза найвироятнєйше причина же ше видавателє потрудзели кажде виданє унапрямиц ґу даєдней постояцей цильней ґрупи и 6 МАК 11-12 / 2013

своїх, нажаль наволайме то,

продуктох, а єст и константи

котри ровно буду ходзиц на тоти простори и мац свою публику. Цени кнїжкох и вибор то два ствари пре котри любителє нащивюю Саям. Идзеш зоз надїю же кнїжки буду голєм 20 одсто знїжени, а вец найдзеш кнїжку за 100 динари котра иншак кошта 1 100 динари, або горватски наслови, дзе кнїжки технїчно и визуално вельо лєпше поробени як нашо, дзе два по нєсаямских ценох, през рок коштаю 3 000, а ти их ту добиєш за 1 000 динари. Пре таке ше люби и идзе на саям. Потим знїженє по знїженє и ниа, у бутєлару витри роздуваю метлїни. Заш лєм, насправди сом купел тото цо з нєсцерпеньом чекам пречитац и кед бим мал ище динари могол бим найсц сиґурно ище 10 – 15 наслови. Орґанизация тей, такей значней за нашо духи, манифестациї подобна як и прешли роки. Полемика медзи пролетериятом

ше найвецей водзи о тим чи 250 динари за уход вельо? Я би повед же то нє опасне, алє випатра то велїм завадза. Медзитим, у другим ше покус превершело миру. Кед сцеш поєсц уж традицийну саямску плєскавицу, треба видвоїц 300 динари, цо нєпристойно вельо. Менше од того то лєм єден сендвич зоз саламу у малей кифли котри Беоґрадянє ценя 200 динари, цо му придзе на исте зодзеранє. Ґу тому, кафа 150 динари и квашна вода 120. Вше то так даяк було, алє того року заш лєм, за ґарадичу превершели миру. Найлєпше пойсц порихтани за таке и вжац єдзенє и пице зоз собу, а кафу, гоч и попиєш там. Каждого року мож зауважиц и температуру у галох. Предходни роки цали упечаток ше губел пре ношенє якни и маїци у рук попри торбискох зоз кнїжками. Док того року на тото людзе пошли дакус порихтанши пре вонкашню високу температуру, алє гоч як, було пребарз цепло. Беоґрадски саям, то єден културни бренд котри на длугши дражки ма векше значенє, за културу жеми и людзох, як EXIT або Ґуча. То период кед кнїжка у фокусу явносци, кед то ин, и кед то нє глупе и допите и тот привид при широких масох зна тирвац и тидзень, два после Сайма, та анї длужни, анї виновати цошка хасновите купя и почитаю. А зоз широкима масами вшелїяк цошка би робиц.

Роберт Джуджар Курсера – безплатне образованє на интернету

Курсера (Coursera) то едукацийна компания, котра у сотруднїцтве зоз наймоцнєйшима универзитетами и орґанизациями у швеце, шицким заинтересованим понука безплатни курси на интернету. Хвильково єст коло 5 милиони студентох котри хасную Kурсеру.

хасновательох звекшує, звекшує ше и вибор язикох на хторих мож провадзиц курси. Єдине цо вам нужне же бисце були студент на Курсери то знанє анґлийского язика, рахункар и приступ интернету.

шицко учели так же зме правели рижни бависка. На таки способ ше научи дацо хасновите, алє и забави. Здобул сом нови познанства и нови искуства, так же у каждим поглядзе Курсера добре место за напредованє.

Як функционує слуханє и покладанє курса? На интернет сайту ше находза шицки информациї вязани за курс, дзе буду обявени лекциї и слайди котри их провадза, тести и рижне. Тиж так, ту и форум дзе можеце буц у директним контакту зоз преподавачом и шицкима студентами хтори слухаю тот исти курс. Лекциї преподаваньох ше кладзе на сайт раз у тижню, а по правилу маце тидзень же бисце их одслухали и поробели задати тест. У зависносци од курса, даґдзе єст и практични роботи (есеї, музични и програмски задатки итд.) дзе вец постої такволане peer to peer оценьованє – цо значи же ше студенти медзисобно, провадзаци упутства, оценюю и на тот способ здобуваю нови идеї, розвиваю критичне роздумованє и активно участвую на курсу.

Едукацию на Курсери можеце почац так же на главним сайту (www.coursera.org ), направице свой профил, а вец вам остава лєм виберац курс котри ше вам пачи и почац преширйовац свойо знанє.

Я И Ц У Л О В М РЕ И Н С А Ч У С Ю У Н А В О Л О К Ш Курсера основана у априлу 2012. року, и нєшка ма вецей як 400 курси зоз рижних обласцох (медицини, биолоґиї, социолоґиї, историї, математики, физики, економиї, информатики итд.) котри понукаю 86 универзитети зоз цалого швета. Курси тирваю од штири до 15 тижнї, а по успишним законченю курса универзитет треба же би на вашим профилу видал сертификат як доказ вашого успиху. Язики на хторих ше курси отримую то найчастейше анґлийски, потим китайски, французки, шпански, а з оглядом на тото же ше число 7 МАК 11-12 / 2013

Oсобнє сом студент на Курсери уж рок и за тот час положел сом пейц курси и єден хвильково провадзим. Углавним виберам курси котри у моїм фаху. Слухал сом астробиолоґию, космолоґию, о наставаню Вселени, програмованє у Пайтону и анализу податкох. Курс зоз програмованя ми бул барз интересантни прето же зме

НАЙДРАГШИ У РЕҐИОНУ У СЕРБИЇ ШЕ НА

Мая Зазуляк Докторски студиї у Сербиї

ДОКТОРСКИ СТУДИЇ КАЖДИ РОК УПИШУ ДАСКЕЛЬО ТИСЯЧИ СТУДЕНТИ. МЕДИЇ ПИШУ ЖЕ У НАШЕЙ ЖЕМИ ТОТИ СТУДИЇ ПРЕШВЕЧЛЇВО НАЙДРАГШИ У РЕҐИОНУ. МЕДЗИТИМ, И ПОПРИ ТИМ, ВШЕ ВЕЦЕЙ СТУДЕНТИ СЦУ БУЦ

На даєдних напрямох нє постоя буджетски места, а школарини високи и даґдзе су и коло 2 000 евра. Шицким студентом потребне видвоїц вельки пенєж и за додатни трошки, а лєм сама приява на конкурс зна коштац и 20 000 динари, а потим исто тельо и упис. Гоч маю найвисше образованє, єст коло 60 докторох науки на бироу хтори чекаю роботу. Медзитим, даєдни маю щесца и робя уж и под час студираня. Кельо тоти студиї чежки, кельо ше их ценї у нашей держави, чи лєгко найсц роботу кед ше докторує, та и чи би пошли

ДОКТОРЕ НАУКОХ, А ТО

жиц и робиц з докторатом

УКАЗУЄ И ПОДАТОК ЖЕ

указала нагода, виприповедали

ШЕ ЧИСЛО УПИСАНИХ ДОКТОРАНТОХ ЗА ПЕЙЦ РОКИ ЗВЕКШАЛО ИСТО ТЕЛЬО РАЗ.

8 МАК 11-12 / 2013

до иножемства кед би ше им нам сами докторанти.

ИВАНА БУДИНСКИ,

та студенти сами плаца студиї. Школарина за рок 100 000 динари. Медзитим, я робим на Институту за биолоґийни виглєдованя и школарина ми зменшана за 50 одсто. Институт ми плаци векшину тей суми, а док докторуєм будзем мушиц одплациц. За тото же робим, доставам и плацу. Шлєпи миши преучуєм вецей як дзевец роки и єдна сом од штирох особох у Сербиї

РУСКИ КЕРЕСТУР:

хтори маю овласценє лапац

На докторски студиї на

их и персценьовац. Тоту файту

Биолоґийним факултету у

ше барз слабо виглєдовало

Беоґрадзе, напрям Еволуцийна

на териториї цалей Европи

биолоґия, уписала сом ше 2011.

(Сербия єдна чарна дзира цо

року. Там нєт буджетски места,

ше дотика виглєдованя вельо

орґанизмох, а нє лєм шлєпих

Докторски студиї релативно

мишох), а популацийна ґенетика

чежки. То у найвекшей мири

ми найцикавша, та сом вибрала

самостойна, виглєдовацка

и тему докторскей дисертациї

робота. Вибрал сом тему

хтора зоз тим повязана. Пред даскельома роками бим одвитовала "нє" кед би ше ми дахто опитал чи бим пошла до иножемства, а тераз бим без роздумованя пошла, понеже, цо ше дотика науки (а и шицкого другого) ситуация у Сербиї

"Статкарска лексика при Руснацох у Войводини" прето же слова у вязи зоз статкарством ище нє позберани и нє обробени. У тей хвильки сом пре вибор теми заинтересовани за лексиколоґию, диялектолоґию,

катастрофална. Финансийни средства зведзени на минимум –нпр. того року у Сербиї просек за предвидзени материялни трошки по глави виглєдовача коло 20–25 евра. З тим пенєжом нє мож нїч поробиц. Хемикалиї ше чека по рок–два, нови фрижидер за лабораторию чекаме уж три и пол роки, и пре шицко тото, виглєдованя церпя. Нажаль, биолоґия вообще нє ценєни фах, и тоти цо ше з тим у Сербиї занїмаю робя то лєм прето же то наисце любя. Мой упечаток же докторанти нє маю богзна яку позицию и почитованє у Сербиї, а даєдни аж пребарз експлоатовани, у смислу же муша робиц вельо вецей як їх старши колеґове. Я мала щесца же мам "нормалних" и розумних шефох и колеґох.

АЛЕКСАНДЕР МУДРИ, КУЛA: Од 2011. року сом на докторских студийох на Филозофским факултету у Новим Садзе, ґрупа Язик и литература, модул язик. Ту нєт буджетски места, алє мам щесце же сом уключени до настави на Оддзелєню за руски язик и литературу. Тримам вежби з даскелїх предметох, та сом прето ошлєбодзени школарини.

9 МАК 11-12 / 2013

САНДРА НЯРАДИ, РУСКИ КЕРЕСТУР: На докторски студиї уписала сом ше 2012. року на Технолоґийним факултету у Новим Садзе, напрям Поживова технолоґия. Хвильково ше занїмам зоз емулзиями и їх характеризацию. Студирам на терху держави. Цо ше дотика даєдних других трошкох, як наприклад приява испитох, вони коштаю 3 000 динари, а дакус векши трошки буду кед ше студиї приведу ґу концу. Под час студираня и робим. Водзим ше як виглєдовач-приправнїк на проєкту нашого факултету на Департману за применєни и инжинєрски хемиї и плацена сом за тото. После докторских

историю язика. Волєл бим буц фокусировани лєм на науку, алє сом примушени робиц и други ствари. Роботу у Сербиї чежко найсц без огляду на образованє. Видзи ше ми же висши ступень образованя частейше терха, односно же є баржей минус як плус. Так и при Руснацох. Гоч у наших медийох можеме пречитац же ше конкурси за роботи розписує, найчастейше их доставаю людзе хтори по политичней, родзинскей, спортскей линиї блїзки роботодавательом. То значи же нєт конкуренциї, же роботу може достац и нєфахова особа, а конєчно, то значи же робиме сами процив себе. Нє знам чи докторанти ценєни. Знам же ше наука у Сербиї, нїби, барз ценї прето же ше часто обецує же ше до науки будзе вельо укладац.

студийох робота нє єдина опция хтору ше понука. Мож и предлужиц школованє на постдокторских студийох хтори тирваю ище два роки. Цо ше дотика роботи, питанє же кельо єст места у Сербиї у других институцийох, окрем на факултетох и подаєдней специялизованей институциї. Кед би ше ми указала нагода, пошла бим до иножемства. Думам же у нас докторанти ценєни у рамикох институциї у хторей су.

Сенка Иван, Вични студенти муша дипломовац до октобра

ЄДНИМ СТУДЕНТОМ ПОЧАЛ ПЕРШИ, А ДРУГИМ ОСТАТНЇ РОК СТУДИРАНЯ Док ше студенти котри студираю по болоньскей системи боря з рока на рок же би им нє звекшали число бодох нєобходних за буджет и нє зменшали число испитних рокох, студенти котри студираю по старей системи маю лєм єден проблем – муша дипломовац по конєц септембра 2014. року.

студираня же би затримали статус студента. То значи же буду мушиц покладац розлику предметох и занавше траца можлївосц студираня на терху держави. Єдино студенти медицини маю часу до 2015. року дойсц до дипломи з оглядом же основни студиї медицини тирваю длужей як на других факултетох. ПРИЧИНИ Проблем студентох хтори нїяк же

Вичних студентох, односно тих хтори ше на факултети уписали 2005. року и скорей, у Сербиї єст коло 10 000. Перши датум за законченє студийох бул 2012. рок, алє понеже ше малому числу студентох поспишело дойсц до дипломи, тот рок предлужени. Академци котри нє законча студиї у тераз одредзеним року буду мушиц прейсц на болоньску систему 10 МАК 11-12 / 2013

би дипломовали тот же ше велї у медзичаше заняли, занєдзбали студиї и тераз им чежко ознова "зограц" карсцель. Єст и таких котри факултет уписали пред 20, та и вецей роками, основали фамелиї и станули на пол драги.

– Кед сом вислухала штири роки на факултету, яґод кед би шицко стануло. Нас стара система студираня нє "наганяла" же

бизме покладали испити, зберали боди и друге. Могли зме ше розцаговац кельо зме сцели. Накадзи сом постала буц абсолвенткиня почала сом и робиц, та од ученя нє було нїч. Медзитим, тераз сом ознова почала учиц, бо нас условели з датумом. Нє лєгко шеднуц за кнїжку после даскелїх рокох паузираня, алє ше будзем намагац шицко закончиц на час, прето же нє допущим же би ми шицки тоти роки студираня препадли – гвари студентка оддзелєня за Руски язик и литературу на Филозофским факултету у Новим Садзе. РИШЕНЯ Даєдни факултети аж и волаю своїх старих студентох, гевтих котрим остали даскельо испити и дипломска робота, же би нє одустали тераз пред концом. На Факултету технїчних наукох у Новим Садзе винашли иншаке ришенє. Старим студентом котри назберали 180 боди оможлївели же би достали бечелор диплому. Так, тот котри закончел три роки будзе инжинєр, а тот котри закончи штири роки будзе дипломовани инжинєр. Вичним студентом остава ознова шеднуц учиц, прейсц на болоньску систему, пробовац достац тророчну диплому, кед им факултет то допущує, лєбо напущиц студиї и "руциц до води" шицки роки студираня.

Тат’яна Ґовля и Марияна Колошняї Виглєдовацка станїца Петница

РИДЛО МЛАДИХ ТАЛАНТОХ

Виглєдовацку станїцу Петница 1982. року формовали млади виглєдоваче, професоре и студенти котри нє були задовольни зоз дотедишню праксу у образованю. Вони жадали приблїжиц науку младим. ВС Петница витирвало, през чежки условия, зачувала и розвивала свойо програми през тоти три децениї и по тераз успишно орґанизовала вецей як 3 000 рижни кампи, семинари и курси на хторих участвовали вецей як 40 000 учашнїки и даскельо тисячи фахово сотруднїки. За Петницу шлєбодно мож повесц же є жридло младих талантох котри тераз розошати ширцом швета. Вона их поряднє зазберує и отримує з нїма контакти.

Програми за штредньошколцох

Кажде ю описує на свой способ,

главни приоритет ВС Петници. На

а то прето же Петницу нє мож

нїх участвую штредньошколци з

описац – ю треба дожиц. То

цалей Сербиї, та и з Чарней Гори,

цалком иншаке место як други.

Горватскей, Босни и Герцеґовини и Македониї. Програми ше

Ми участвовали на семинарох

отримує у рамикох природних,

математично-технїчних наукох

дружтвених и математично-

и еколоґиї. Преподаваня

технїчних наукох, а їх циль

зошицким иншаки од годзинох

приблїжиц штредньошколцом

у школи. Атмосфера барз

наукову роботу през велї

опущена и шицки ше намагаю

преподаваня, роботнї, вежби

заинтересовац нас за науку

и рижни активносци, як и

на интересантни способ, а єст

самостойни проєкти. Можеме

и рижни интересантни вежби

вам потвердзиц же ше им то и

и експерименти. Гоч ше роби

поспишує. Нє достава ше нїяки

од рана до вечара, нє чежко

дипломи або сертификати.

витримац. Кажда хвилька

Млади таланти дому приноша

препровадзена на рижних

лєм красни памятки, здобуте

поучних преподаваньох, у

знанє и жаданє подзелїц го з

лабораториї або на терену

другима, а до Петници ше вше

драгоцина и вше мож научиц

дзечнє врацаю.

дацо нове и интересантне. Тиж

11 МАК 11-12 / 2013

так, здобули зме товаришох за цали живот, а мали зме нагоду упознац ше и побешедовац з велїма фаховцами у рижних обласцох. То можу буц и професоре и асистенти на факултетох, од котрих дзепоєдни тиж були учашнїки у програмох Виглєдовацкей станїци. Нє постої место зоз вецей позитивней енерґиї як Петница. Вше ше зрадуєме кед дознаме же дахто од наших товаришох прияти же би бул єй учашнїк прето же би шицки млади хтори заинтересовани за науку требали "закукнуц" до єй интересантного швета.

Жоржина Баран и Антония Тиркайла

КЕД НАШО РОДИЧИ БУЛИ ШКОЛЯРЕ

Осем класи основней школи нашо родичи закончели у терашнїм школским будинку, а после того мали ище два класи, односно дзевяту и дзешату класу штреднєй школи, хтори тиж мали нагоду закончиц у Керестуре. Тоти два класи ходзели до Старей школи и до будинку хтори волали Ґимназия, а хтори

У Руским Керестуре скорей було вецей школски будинки. Кед нашо родичи почали ходзиц до школи, найновши будинок нєшкайшей основней и штреднєй школи "Петро Кузмяк" лєм цо бул отворени.

мали интересантни предмети хтори ми нєшка нє маме, як наприклад Общенародна одбрана и дружтвена защита. На тим предмету учели як ше знайсц у природи, препознавац лїковити рошлїни, знаходзиц ше з помоцу компаса, першу помоц, а велї годзини мали праве у природи.

нєшка лєм єдна напущена зґрада. Кед закончели и тоти два роки, ишли ище два класи и вец мали закончену штредню школу. Под час школованя нашо родичи 12 МАК 11-12 / 2013

З НАГОДИ 260-РОЧНЇЦИ ОБРАЗОВАНЯ ПО РУСКИ

Други предмети були подобни як и нєшка, алє вельо вецей могли научиц през практичну наставу. Мали вецей школски секциї и на

нїх дзеци дзечнє ходзели. Тиж, у школи було менєй годзини як цо ми нєшка маме, бо теди нє було обовязни виборни предмети, як наприклад виронаука, гражданске, информатика... Нашо родичи були барз задовольни зоз своїм дзевецрочним школованьом у Керестуре и нє були таки обтерховани. Вельо вецей ше дружели, а наймилша часц рока им була одход на екскурзию.

З НАГОДИ 260-РОЧНЇЦИ ОБРАЗОВАНЯ ПО РУСКИ

Ана Римар

ЧИ ЄСТ

МИЛШИ ЯЗИК ОД МАЦЕРИНСКОГО

руски, зоз бабу по словацки, а у школи по нємецки. Чи є таки талант за язики? Нє муши значиц. За тото заслужни єй родичи хтори свидоми хто су, та и попри тим же жию у Нємецкей и нє маю анї часточку правох яки ми маме, вони свойо дзецко научели по руски. Добри приклад то и Валентина з Нового Саду. Оцец єй Руснак, а мац Мадярка. З мацеру бешедує по мадярски, а з оцом

Ми, Руснаци у Войводини, можеме ше лєм похвалїц зоз правами хтори зме на тих просторох здобули. Попри основней школи у Керестуре, маме и Ґимназию, а порядну наставу по руски и у основних школох у Коцуре и Дюрдьове. У местох дзе жию и Руснаци, орґанизована факултативна настава руского язика у основних школох, а даґдзе и у оводох. У Новим Садзе и у Шидзе и штредньошколци можу ходзиц на годзини руского язика, а маме аж и Оддзелєнє за руски язик и литературу на Филозофским факултету у Новим Садзе. На основи того, велї поведза же Руснаци барз дзбаю зачувац свой язик и културу. Чи то наисце так? Остатнї даскельо роки число школярох у руских оддзелєньох у оводох и школох у Коцуре, 13 МАК 11-12 / 2013

Дюрдьове, та и Руским Керестуре ше зменшує. Родичи свойо дзеци уписую до сербских оддзелєньох и анї нє сцу вихасновац нагоду хтора им дата як на дланї. Однїмаю своїм власним дзецом можлївосц же би знали ище єден язик. Питанє вец и чи зоз нїма бешедую по руски. Думаю же дзеци науча мацерински язик на годзинох пестованя, а дзецко треба же би го учело од своїх родичох, а у школи може тото знанє лєм преглїбйовац. Дзеци найлєгчейше и найшвидше уча язики, та праве у периодзе кед го усвоюю, можу научиц и даскельо нараз, алє барз значне же би знали зоз ким як бешедую, бо ше нєсвидомо преруцую з єдного на други язик. Приклад за тото то осемрочне дзивче зоз Нємецкей, Леона. Родичи єй Руснаци, та дома бешедує по

по руски. Понеже родичи сцели же би їх дзецко було писмене на обидвох язикох, уписали ю до мадярского оддзелєня дзе будзе ходзиц штири класи, а после до сербского оддзелєня. Ходзи и на факултативну наставу руского язика. Таки фамелиї єст вельо и на нїх би ше требали упатрац тоти цо так нє робя. Найжалоснєйше кед ше у фамелийох дзе обидвойо родичи Руснаци дома нє бешедує по руски, бо думаю же дзецом олєгчаю школованє кед буду бешедовац з нїма по сербски. То нє правда. Вони сербски язик вшелїяк звладаю. Кед превладаю фамелиї Руснацох у хторих ше нє бешедує по руски, можеме ше такой опитац: хто преслави даєден з идуцих ювилейох од приселєня Руснацох лєбо образованя по руски на тих просторох?

Александра Живкович Интервю зоз Душану Шкрбич, ди-джей Miss Kay Dee

БУЛО ЧЕЖКО, АЛЄ ШЕ ВИПЛАЦЕЛО

на твою роботу. Алє треба ше вибориц з тим, указац зуби и робиц тото цо найбаржей любиш. КЕЛЬО ЦИ У ТЕЙ РОБОТИ ОДМАГА, А КЕЛЬО ХАСНУЄ ТОТО ЖЕ ШИ ЖЕНА?

Велї медиї и науково

"Best Of My Love", а хтора

виглєдованя вше вецей указую

котирана як єдна з найлєпших

кельо жени способни и як

писньох тей видавательней хижи

ше вше баржей пребиваю

у 2013. року.

по сам верх у скоро шицких

БУЛО ЧЕЖКО ДОЙСЦ ДО ВЕРХУ

професийох. То доказує и

У РОБОТИ ДЗЕ УГЛАВНИМ

Душана Шкрбич, хтора ма 28

ХЛОПИ ДОМИНУЮ И ЯК ШИ

роки и хтора ше преславела як

ДОСЦИГЛА УРОВЕНЬ ЄДНЕЙ З

єдна з найлєпших женских ди-

НАЙВЕКШИХ ГВИЗДОХ?

джейох у Европи.

ДУШАНА ШКРБИЧ: Було барз чежко, алє думам же нательо

ДШ: Одмага ми прето же думам же постоя основани предрасуди о женских джокейох зато же тераз векшина женох уходзи до тей роботи пре имидж. Векшина придзе же би ше естетски указала. Менєй єст тих цо знаю технїку миксованя, так же людзе кед чую "женски ди-джей" такой подумаю "вона нє ма пойма", цо, реално, барз лєгко щезнє у хвильки кед станєш споза пулта.

Душана остала вирна своїм сном

любим свою роботу, же сом

и напарто робела тото цо люби,

ше єй цалком придала. Кед

та ше так преґурала и постала

даш шицко од себе и тельо ше

джокей хтори роби на велїх

намагаш, думам же нєт шанси

фестивалох ширцом Европи и

же би ци ше то и нє виплацело.

авторка є радио-емисиї хтору ше

Лєм треба вельо робиц, намагац

емитує на вецей як 20 станїцох

ше и вериц до себе. Нормално,

у цалим швеце. Нєдавно ше

у тей роботи постої и любомора,

хаснуєм. То я – весела,

врацела зоз Амстердаму, дзе

суєта и подкладаня ноги других

позитивна, оптимистична и то

наступала за хижу Mjuzieek

джокейох и други ствари хтори

лєгко пренєшем и на людзох

Digital за хтору видала писню

вплївую на це и психично и

опрезомнє.

14 МАК 11-12 / 2013

Хаснує ми прето же людзом лєпше патриц на женского джокея, окреме кед зна свою роботу, зна ше им пошвециц, пренєсц харизму, нашмеяц ше, танцовац з нїма, подзвигнуц атмосферу, и я то максимално

ПОМОГЛО ЦИ ТОТО ЖЕ ШИ МУЗИЧНО ОБРАЗОВАНА ЖЕ БИШ ПОСЦИГЛА ЖАДАНИ РЕЗУЛТАТ? ДШ: Барз ми помогло. Думам же диджеинґ нє лєм технїка миксованя. Єст ту вельо того и у музики. У ствари, диджеинґ праве и пущанє музики. Нїкого нє интересує тото як ти миксуєш, односно вельо менєй людзох обраца увагу на тот технїчни бок, як на музику хтору вибераш. Праве так ми музична подкованосц помогла же бим вибрала свой напрям, же бим вибрала тот диско, фанк, тех хаус хтори так барз любим же би ше то шицко уклопело. Нормално, вше мож и вецей. И вше треба буц на цо вецей боки обрацени и напредовац цо баржей мож, алє нє думам же то и предусловиє за доброго ди-джея. Нормално, треба мац 15 МАК 11-12 / 2013

слуха, алє нє нужне и музичне образованє. Треба мац и добри вибор музики, микс, технїку, одличну роботу пред публику, харизму и то по моїм думаню – рецепт за доброго ди-джея. ЧИ ТО КАЖДОДНЬОВА РОБОТА? ДШ: Гей, прето же ту постоя ище вельо ствари окрем явного наступу. Под єден, глєданє музики и находзенє добрих писньох. Тиж так, автор сом и радио-емисиї хтору ше емитує на вецей як 20 станїцох у цалим швеце, а хтору пририхтуєм пейц днї у тижню. Потим микси хтори пририхтуєм за станїци Radio AS FM и ище єдну у Паризу, и то барз велька робота. Мушиш буц кажди дзень у тим, провадзиц тренди. Константно мушиш робиц и музику тримац у малим пальцу, а мац и музичну базу хтору треба кажди дзень надбудовйовац. ЧИ ЛЮБОВ ҐУ ВИНИЛ-ПЛОЧОМ НАПРАВЕЛА З ТЕБЕ ТАКОГО ДИ-ДЖЕЯ ЯКИ ШИ И ЧИ ШИ ПРЕТО ОКРЕМНИ ДИ-ДЖЕЙ У РЕҐИОНУ И СЕРБИЇ? ДШ: Нормално же гей. Кед сом ше почала занїмац з диджеинґом, перше сом научела технїку миксованя на ґрамофонох, хтора барз значна. Потим наишла любов ґу винилу, аналоґним звуку, миксованю –

тей борби на ґрамофонох. То ми и поента диджеинґу. Алє, нєшка ше часи пременєли, миксованє на ґрамофонох вецей нє таке заступене, винили ше слабо принтує, а анї клуби нє маю условия за ґрамофони. Шицко прешло на диґитални звук. Гоч ґрамофони барз любим, мушела сом прейсц на плеєри. Тот час, нажаль, прешол, алє любов ище ту, колекция ту и барз ше ю чува. Кед мам часу, часто дома вечаром шеднєм, пущим плочи и уживам. Джокейох хтори знаю миксовац на ґрамофонох єст барз мало, алє зме прето професионалнєйши. Самим тим же зме куповали плочи, же зме ше тельо намагали, робели, думам же нє мож поровнац з даским хто почал пред двома роками на лаптопу.

ЕДУКАЦИЯ И ПРЕВЕНЦИЯ ПРИ МЛАДИХ

Цецилия Надь Ришиц проблем прейґ здруженьох

Нєшкайше дружтво указує на загрожене менталне здравє младих, потим ше визначує вельки процент поремеценого и асоциялного справованя, хороти зависносци, депресиї. Тот очежуюци фактор ше ґлобално нє меня, прето же чловек нєпреривно ма конфликт

визначує же особи хтори глєдаю совит або помоц, оставаю анонимни. ФОРМИ ПРЕВЕНЦИЇ Вше частейше мож замерковац же ше на явних местох дзелї презервативи, лїстки зоз хасновитима информациями о контрацепциї, поняцох наркоманиї, едукативних роботньох и то шицко лєм пре лєпше и квалитетнєйше

зоз шветом коло себе.

здравє при младих. Тиж так, єст

Млади хтори чувствую же маю

характер защита од полно

проблем часто нє знаю дзе поглєдац помоц. Дакеди их страх од того же буду вишмеяни и нє похопени, зопера же би поглєдали совит. Нєшка исную здруженя, нєвладово орґанизациї, волонтерски центри хторим улога же

орґанизизовани и журки хторим преношацих хоротох, зоперанє нєжаданей ваготносци, а на хторих орґанизаторе тиж дзеля презервативи и едукативни материяли. Чи то наисце доходзи до свидомосци младих? Же лєпше зопрец на час, як познєйше

би оможлївели едукацию,

цали живот трапиц ше зоз

приповедали о самей

шалєнством у младосци.

наркоманиї, превенциї, ХИВ-у, хепатитису Б и Ц и других

ХЛОПИ ЗАИНТЕРЕСОВАНШИ

охореньох "модерного" часу, а

Кельо наисце потребни таки

тиж оможлївели и нєобходни

здруженя и чи вони буду тоти

прибор и до своєй роботи

хторим ше млади обраца за

уключели и тестираня на полно

помоц, за МАК приповедаю

преношаци хороти. Волонтерка

млади хтори жадали остац

у новосадским здруженю

анонимни:

"Превент" Николина Бабич, 16 МАК 11-12 / 2013

– Думам же така инициятива помага, алє узшому кругу людзох. Мнє особнє нє значи нїч кед видзим штанд даякого волонтерского здруженя. Єдноставно прейдзем коло нїх нє обрацаюци увагу на змист того цо представяю и думам же бим нїґда нє поглєдала помоц од нїх, алє од даяких фаховцох. З другого боку, постоя особи хтори би помоц глєдали праве на таки способ, а интересантне же ше углавним хлопи интересую и явяю кед маю даяки проблем.

– Кед бим мал проблем и нє знал одкаль рушиц, явел бим ше, алє нормално, анонимно. Думам же їх робота злєпшує квалитет здравя при младих. Прейґ своїх роботньох дїйствую на свидомосц, а тиж и на едукацию коло превенциї и полно преношацих хоротох. Требало би прешириц їх роботу и то можебуц з даяким уводзеньом предметох о особним здравю до школох.

Сенка Надь Значносц орґанизованя младих

"Одкриваш же ши нє сам. И други роздумую так як и ти. Можеш змоцнїц свойо идеї и научиц вецей о тим цо це интересує и до чого вериш." Так о орґанизацийох гвари познати писатель, политични активиста и линґвиста Ноам Чомски у єдним своїм дїлу. За кажде дружтво важне же би мало дружтвено активних членох, а з тей нагоди увагу обрацаме на тото кельо млади у рускей заєднїци заинтересовани за творенє своїх орґанизацийох. По тераз, єдини орґанизациї у хторих млади Руснаци активно робя на витворйованю своїх потребох и цильох то "Пакт Рутенорум" з Руского Керестура и "Форум младих Рускей матки" з Нового Саду. У Коцуре єст потреби за богатшима змистами, на хторих би ше млади могли виражиц у рижних обласцох, як цо то музика, литература, 17 МАК 11-12 / 2013

АМБИЦИЯ ЗА ВИТВОРЙОВАНЬОМ ИДЕЙОХ

спорт, гварела нам Танита Ходак, представнїца коцурскей младежи. Кед би млади формовали свойо здруженє, вони би могли апликовац на рижни конкурси, достац пенєж и орґанизовац дацо цо би прицагло младих, нє лєм зоз Коцура, алє и других местох.

– Могло би ше формовац, алє боїм ше же би требало досц часу же би то дахто почал ценїц. Кед сом дакому бешедовала о тим, реакциї глашели "За кого би ши то робела кед нїкому нє бриґа?", алє думам же би ше витирвалосц на концу виплацела. Вельки проблем младих у Коцуре то же вони нє маю перспективу за друженє и за роботу. Так же и роботу, и забаву глєдаю индзей – гварела Танита. У октобру Одбор за младеж и спорт Националного совиту Руснацох орґанизовал роботнї на хторих младим бешедоване праве о значносци здружованя младих и писаньох проєктох. Мастер инжинєрка менаджмента Ивана Дудаш, хторей у фаху и писанє проєктох гварела же предносци здруженьох то ширенє жридлох финансованя, прето же вец задумани активносци може софинансовац општина, покраїна, та и

република. Вона надпомла же формованє здруженя нє значи и претаргованє сотруднїцтва зоз КУД – ами. З другого боку, представнїца младежи у Дюрдьове Сандра Барань гвари же дума же идея о младежскей орґанизациї нєподла, алє же вони нє маю потреби за тим. КУД "Тарас Шевченко" ма у своїм Управним одборе и представителя младих хтори обвисцує о будуцих активносцох младежи.

– Маме вельку потримовку и порозуменє УО КУД – а "Тарас Шевченко", при хторому и конкуруєме за средства и по тераз кажде нашо предкладанє було прилапене. Нам, младим, снованє здруженя нє потребне прето же воно, медзи иншим, глєда и вецей обовязки – гварела Сандра. Остатнї час зоз рижних бокох мож чуц коментари же кельо апатия присутна у живоце шицких гражданох, а окреме младих. Же би ше ю зопарло важне ше орґанизовац, прето же то єден зоз ефикасних способох за реализованє идейох, алє и поручує старшим же би требали потримовац младих и сотрудзовац зоз нїма.

Яким Винаї Цумай Зоз живота и интернета

СЛОВНЇК УРБАНОСЦИ И МЕНЄЙ ПОЗНАТИХ ВЕЦЕЙ ХАСНОВАНИХ СЛОВОХ Нє жадаюци уходзиц пребарз глїбоко до проблему бомбардованя масмедийох зоз одредзенима словами и виразами, сцел бим лєм цо кратше пояшнїц значенє даєдних, понеже нє мам анї часу, анї дзеку за шицки. Тиж, нє мам часу анї за їх складанє по азбуки, так же иду шором по яким ми приду на розум. Ниа: Демократия – Видумани хипстерски швет, дзе шицки можу робиц цо сцу, маю право гласа и можу повесц цо сцу, алє их вецка гевти други завру до гарешту, або буду руцац квецики

18 МАК 11-12 / 2013

на нїх зоз авионох кед исту нє прилапя. Статус – Єст вельо статуси на тим швеце, алє вшелїяк же найважнєйши гевтот котри ма relationship опрез себе, бо кед є нє на Фейкбуку, вец є анї нє правда! Любов – Цошка о чим мож почитац у старих кнїжкох, лєбо видзиц у чарно-билих филмох. Нєшка то заменєне зоз сучасно прилапенима словами як цо то "шема", "вариянта", "комбинация", и ище даєднима котри, кед бим их написал, нєт шанси же би нє випатрали так ниа "****ина". Секс – Воженє бициґли. Интеґритет – Файта єдзеня котру ше є кед ше сце схуднуц. Єст вецей файти интеґритетних житаркох, ґрисини, смоки, чоколадки и ини лакотки. Правда – Скорей то було, на даяки способ, повязане з демократию, медзитим, дзешка у процесу напредованя тота вяза претаргнута и нєшка "правда" хаснує лєм як цошка зоз чим ше застрашує. Так як цо ше дзеци страши з Бубушом, лєбо одроснутих з Исидору Бєлицу. Право – Велї людзе знаю помишац правду зоз правом, алє то нє ма вязи єдно з другим,

яґод политика з добру намиру. Нєшка ше, нажаль, досц часто случує же дахто ма право, алє правду нє дочека. Дефицит – Опать бутєлар. Суфицит – Опать ґаздов бутєлар. Емоциї – То цошка цо ше учи зоз психолоґиї и то лєм психолоґове и психиятри знаю! Барз добри людзе, поготов тоти психиятри. А ти кед думаш же маш тоти емоциї, такой беж ґу тим бачиком най ци даю даяки лїк же биш их случайно нє указал и нє порушал, нє дай Боже (пу, пу, пу) даяку епидемию! ПДВ – Хм, то таке досц цикаве, алє, ниа, як я то видзим. То ци таке же кед пойдзеш ґу тому финому чловекови цо од нього купуєш руменєц, швижи нормално, и повеш му же сцеш три ґрами. Даш му напредок порихтани пенєж, а вон ци пове же за тот пенєж можеш достац лєм два ґрами, прето же скочел ПДВ на руменєц, менту и други швижи чаї. Е, так даяк. А дзе то тот ПДВ скака и як го мож даяк затримац, або му орубац ноги да є на жеми цали час – то я уж нє знам. Тельо затераз, цошка сом ожаднєл, идзем себе увариц чайочку...

Петар Надь Нова проза

Гомбалка Шедзим, "блеїм", поладнє... После даскельо дньох препровадзених заварти у приґушеним и цесним квартелю, "блея" у парку ми хвильково випатра як єдине розумне место. Нєогранїчени простор за роздумованє и здумованє, цо и як далєй. Дзеци ше бавя у парку, кажде од нїх позиционирани, кажде завжал свойо место. Патрим на нїх и подумуєм на гевто "ср**є" хторе ше случело у Америки, шейсцрочни дзеци забити у школи... Дзеци, мали людзе. Хтошка и цошка о 20 роки. Вец ми ше врацаю думки и провадзим дзеци опрезомнє, задумуєм их уж як одроснутих. Постоя людзе хтори ше безбрижно колїмбаю през живот, праве так як на колїмбачки. Перше це хтошка ґура, потим научиш и сам, интересантне док нє допиє. Знова, єст людзох хтори ше сами намагаю закомпликовац свой живот, иду цалком, цалком високо же би им паданє було цо моцнєйше, преткане зоз страхом, можебуц повязане зоз возбудзеньом и вец ше пущаю. Їх паданє интересантне, як на тобоґану. А мнє? Мнє вше останє празне место на гомбалки, место хторе шепта на чим ши. Кед на другим боку гомбалки нєт нїкого, знаш же ши сам, а кед же єст дакого хто це подзвигнє горе ґу хмаром, одлично. Дакеди ти тот хтори дзвига дакого горе – вец то любов. Придзе и тот дзень док я будзем досц "чежки" и подзвигнєм дакого високо.

19 МАК 11-12 / 2013

Александар Бесерминї Репортажа зоз путованя по Азиї

ЛЄТНЯ ПРАКСА БУЛА И РОЗВАГА

ПОСЛЕ ТРОХ ПРЕШЕДАНЬОХ ПО АВИОНОХ КОНЄЧНО ЗМЕ СЦИГЛИ НА САМ ЮГ ТАЙЛАНДА, ДО МЕСТА ХАТДЯИ. ТАМ ШЕ НАХОДЗИ УНИВЕРЗИТЕТ "PRINCE OF SONGKLA UNIVERSITY", НА ХТОРИМ ЗМЕ МАЛИ РОБИЦ НА НАШИХ ПРОЄКТОХ, ХТОРИ НАМ И ОМОЖЛЇВЕЛИ ЖЕ БИЗМЕ ДОСТАЛИ НАГОДУ НАЩИВИЦ ТОТУ ЕҐЗОТИЧНУ ДЕСТИНАЦИЮ. Такой перши викенд зме вихасновали за путованє звонка универзитетского места, а 20 МАК 11-12 / 2013

дестинация нам було найблїзше островко Ко Липе. Сам початок нє обецовал, прето же зме лєдво и на автобуску станїцу сцигли. Людзе ґенерално, та и таксисти, слабо розумя, а ище менєй приповедаю по анґлийски. Праве виволанє було потолковац дакому же дзе сцеме пойсц, алє заш лєм поспишело ше нам. Док зме ше на SpeedBoat-у приблїжовали ґу острову, погляд бул як зоз филма: острово, доокола плажа, а шицко окружене зоз чисту превидно-белаву воду. Накадзи зме крочели на острово шлїдзело нєсподзиванє: пoшлїдки цунамия и факт же у нїх сезона нє у юлию, алє у януару, уплївовали на тото же би ше на острове одвивали роботи и воно було релативно брудне.

З другого боку, цени були нїзки, та зме ше раз два опредзелєли же будземе пребувац у першим одпочивалїщу на хторе зме наишли. През дзень зме ше вилєговали на плажи, вечари препровадзовали у кафичу хтори бул ушорени на типични тайландски способ, купали зме ше, а викенд ше закончел барз швидко. Остатнього дня нашого вилєту поєднали зме инструктора за ґнюранє. Виглєдовали зме морске дно на 13 метери глїбини, а окрем коралох и морских гвиздох видзели зме и морских їжох и рижни файти рибох.

ТРАДИЦИЯ И СПОСОБ ЖИВОТА НА ТАЙЛАНДУ

Людзе барз любезни. Гоч нє знаю по анґлийски, намагаю ше вас зрозумиц и причекаю же бисце виведли свою пантомима представу и потолковали им цо вам треба. А вец часто знаю и повесц "Yes" (Гей), гоч нє маю благей вязи цо сце ше им питали. Нє куря. Кед видзеш на

варош, у клубу швижи воздух. Єдина причина прецо бим их критиковал то же пиво пию з лядом. Вони то робя же би го охладзели, а за мнє (а верим же и за вас) то лєм губенє смаку. Цо ше дотика єдзеня, воно нє баш таке смачне. Нє хасную соль, а веґети вообще нє маю. Живинске месо рихтаю насладко, а резанки нагорко. Єдзеня зоз риби єст рижни, а ище вецей єст єдзеня з рижних травкох. З другого боку, єст найрижнороднєйши овоци. Банани вельо смачнєйши од "наших", док яблука вельо драгши. Ананас на Тайланду и ананас у нас нє мож анї поровнац. Интеренсантна ствар же ше у нїх вшадзи хаснує скутер. Дутян "споза угла" им барз далєко и там ше идзе на скутеру. За нас, студентох на чераню, найнормалнєйша ствар була же бизме на факултет и праксу ишли пешо, цо им було барз чудне. З оглядом же шицки вожа скутери, пешацки преходи скоро анї нєт. Людзе пребегую прейґ улїци, алє то нє вельки проблем, бо авта 21 МАК 11-12 / 2013

иду помали, а моторкаше вас лєгко заобиду. Гварели нам же найлєпше прейсц драгу так же ше спущи главу долу, нє патри ше на лїво-право, лєм ше помали прейдзе на други бок. А превозки вас заобиду. И то функционує. Транспорт нє барз орґанизовани, єст вельо "спойлерох" хтори вас цагаю же бисце зоз нїма ишли там и там, найчастейше им питанє "Hello! Where you go?" (Здраво! Дзе идзеце?), алє важне же то шицко так функционує. У городу, коло таксистох, вельо вецей ше хаснує тук-тук, мали камиончок, зоз двома лавочками у прикочу, хтори прилагодзени путнїком. Зоз шофером ше напредок догвари за цену, а потим вас вон вожи на догварене место. Тиж так постоя и скутер-такси, а цалком нормалне же би ше превезло два особи, гоч найвецей цо зме видзели то були пейц особи на єдним скутеру.

По законченю пракси на Универзитету, рушели зме на сивер. Обишли зме Пукет, найпознатше лєтовалїще на Тайланду, и мушим припознац же сом ше нє одушевел зоз тим цо зме там видзели: проституция на шицки боки и брудна плажа. Путованє зме закончели у Банґкоку. Нє нательо традицийна култура и людзе хтори знаю приповедац по анґлийски нам були праве ошвиженє. Док зме ше оглядли, пришол час же бизме ше врацели дому. Ище два авиони цо зме прешедали и були зме дома. Конєчно на мамовим домашнїм єдзеню и медзи любенима особами.

ГИБАЙ Твойо слова, твоя твар ангелска твойо очи, їх фарба нєбеска. Провадза ме, нєпреривно шлїдза при мнє ши вше, гоч други нє видза. Як дзива дзивка, зоз цмоти ше зявиш у моєй глави гаос направиш. Забул бим це, на хвильку голєм пробуєм, алє нїяк нє можем. Гибай, так бим це моцно облапиц нє жадам шерцо вецей трапиц. Гибай, гоч цо най ше случи я будзем ту, нїч нас нє розлучи. Зоз тобу бим лєцел, зоз тобу падал шицки препреченя лєгко звладал. Лєм кед мал бим твой глас русалки за тобу остал бим шалєни таки.

Михаил Рамач Поезия

ДУМКИ Рихташ ше за спанє и роздумуєш чи мойо слова ище учуєш. У твоєй хижи панує цихосц хиби ци дахто хто ци понукнє нїжносц. Шицко цо було, вецей нєт тераз цалком иншаки швет. Гварела ши: стретнєме ше, то стої лєм, медзи нами нїч нє постої. Думки ци давно ґу другому лєца за нас вецей нє будзе щесца. Стретнєме ше при Кузмяковей бисти лєм нїґда вецей нє будземе исти. Гварела ши же любов ше враци а забуваш же частейше ше траци. Тебе наша, смутна любов тота тераз ище горша як хорота. Вельо сом жадал лєм пре це тераз так як знам, мушим без це. Буц лєм щешлїва и нашмеяна кед це у билим буду рихтац з рана.

22 МАК 11-12 / 2013

Потим як морски чудовиска нападли и знїщели його подморнїцу, Ґери Каунт ше пребудзел на побрежю нєпознатого острова. У празних улїцох древного городу стретнул младу жену у билей сукнї, хтора мала пламенїсто червени власи. Була то била священїца страценей жеми.

Борцу, нє бой ше. Ту ши безпечни од водових существох. Пред вельо еонами, случела ше страшна война медзи двома древнима расами. Водово существа нападли потомки народу з сиверу.

Теди сом пришла на Жем зоз свойого родимого швета и одплашела водово чудовиска назад до їх подводного амбису. Їх кралїца була поражена и на концу ше сама руцела до святого огня.

Одкаль ши пришла, священїцо?

Зоз швета хтори вецей нє постої. Поправдзе, кед биш видзел мою праву форму, вироятно биш ме нє розликовал од демонох и чудовискох процив хторих ши ше нєшка борел. Водово существа ше єдного дня враца и тото острово знова будзе склонїще потомкох першей раси. И я будзем ту. Часу мам надосц, вше сом постояла и вше будзем постояц, и док того швета вецей нє будзе. Вежнї тоти руни, буду це чувац од водових людзох. Странцу, щешлїво.

23 МАК 11-12 / 2013

Душан Дурман

[ МАК 1-2 2014 ]

НАСИЛСТВО