MAK 1/2019

МУЛТИМЕДИЯЛНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 1 / ЯНУАР 2019 / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ

ФОТО: АНДРЕА НОВАК

ЗМИСТ У ФОКУСУ

МАК-ОВ КОЛАЖ

08 М. Зазуляк Гарди: „Aвторки у рускей литератури” 09 Поволанка

КВИТКИ МУДРОСЦИ У МАК-У

6

03 Млади волонтере Каритасу: „Слово живота” 04 Ц. Надь: Розгварка М. Римар 06 М. Мали: Интервю А. Чизмар

10 Квитки мудросци

У ФОКУСУ

З роботу обиходзи планету Адорян Чизмар зоз Коцура, 24-рочни леґинь, уж скоро три роки роби на ладї. После законченя Штреднєй школи у Руским Керестуре, за туристичного технїчара, нє мал дзеку предлужиц у тим напряме, алє жадал шицко цо и векшина младих – добре ше препровадзиц, а и заробиц.

ТАК И НЇЯК ИНШАК

11 А. Римар Симунович: Плеоназми

12 20

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

12 Националне швето Руснацох

Од кеди, прецо и як ше го преславює

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

14 М. Сакач: Конференция у Варшави

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

16 С. Маґоч: Интервю Н. Шанта 17 М. Надь и С. Планчак: Интервю Б. Югик

Одлука же би 17. януара було Националне швето Руснацох, як и о националних символох Руснацох у Сербиї, гербу и застави, принєшена на схадзки Националного совиту Руснацох, 14. априла 2007. року.

УПОЗНАЙ СЕБЕ

18 С. Виславски: Тест

АЛТ ШОУ У МАК-У

АЛТ ШОУ У МАК-У

КИНОТЕКА

22 К. Малацко: Филми у 2018. року

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 „Aвторки у рускей литератури”: Поезия МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 1 януар 2019 Директор: др Борис Варґа

2

„Ґейминґ” єй принєсол приятельох, путованя, а и заробок

20 Л. Костелник: Розгварка Т. Лїкар

— МАК 1/2019

Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Дзекуєм, Майо” Авторка фотоґрафиї: Андреа Новак

Таня Лїкар зоз Руского Керестура, хтора ше пред двома роками преселєла до Нємецкей пре роботу у фаху, посцигла свойо жадани цилї, а гоби єй бавенє рижних бавискох при компютеру прейґ хторих достала велї познанства у цалим швеце. Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Млади волонтере Каритасу

„СЛОВО ЖИВОТА ЗА МЛАДИХ”

ШВЕДОЧЕНЯ ЗА ПРАВИ ВРЕДНОСЦИ „Слово живота за младих” то єдна з подїйох котру орґанизую млади волонтере Каритасу зоз Руского Керестура же би ше през слуханє велїх животних искуствох и дискусию зрозумело и сам смисел и значенє „Слова живота”.

„Слово живота” першираз було отримане 2015. року у просторийох Каритасу. Пре заинтересованосц младих, отримує ше го ище вше. Млади поволую рижних госцох, котри даваю свой коментар же як вони похопели и розумели темематику „Слова живота”. Потерашнї госци були Микола Шанта з Коцура, Лидия Пашо з Керестура, Михаїл Римар з Петроварадину, фамелия Варґа з Горнього Брегу, Мартина Старбек зоз Словениї, Владимир Малацко и Валерия Кираль зоз Кули як и велї други... Тоту розгварку з госцами ше отримовало раз у мешацу, дзе ше єден вечар през двогодзинову розгварку дискутовало о животних почежкосцох, як и применьованю самого смисла „Слова живота” у живоце. „Слово живота” виходзи каждого мешаца

и тематика му каждираз иншака. На ґлобалним уровню, у швеце, вецей як 2 милиони людзе мешачно пречитаю „Слово живота”. Тематика „Слова живота” розробена на основу єдного виреченя зоз Святого писма, хторе вецка толкує як тото виреченϵ можеме применїц и жиц го и у каждодньовим живоце. Перши „Слова живота” почала писац Кяра Лубик, а познєйше го предлужую писац и розробйовац фаховци хтори часц Руху фоколарох. „Слово живота” наменєне шицким младим од 14 по 30 роки. Вецей ше го нє отримує кажди мешац, алє за вецей информациї о датуму и часу його отримованя ше вше обявює на Фейсбук профилу „Caritas Mladi”. Шлїдуюце „Слово живота” будзе у марцу, а госци буду дзевец-члена фамелия Хуска зоз Суботици.

МАК 1/2019

—3

У ФОКУСУ

Цецилия Надь

РОЗГВАРКА ЗОЗ МИХАЇЛОМ РИМАРОМ, РУКОВОДИТЕЛЬОМ МЛАДЕЖСКЕЙ ФОЛКЛОРНЕЙ ҐРУПИ РУСКОГО КУЛТУРНОГО ЦЕНТРУ У НОВИМ САДЗЕ

Найкрасши зме кед танцуєме шицких, за тих цо маю вельо роки фолклорного искуства, алє и за тих цо нїґда нє танцовали. То Фото: Вероника Вуячич у аматеризму допущене и Фолклор вше цикави, вон затераз нам добре идзе. Єдни представя красу младосци другим помагаме, дополнюєме и крочайох, а културу и ше и потримуєме. Шицко мож традицию чува од забуца. уклопиц лєм кед єст добрей Младежска фолклорна дзеки и сцерпеня. Нє вше ґрупа Руского културного лєгко, алє кед придзе успих, центру (РКЦ) формована у вецка задовольство ище априлу прешлого року, а векше. У початку главни були идея була зблїжиц младих Тамара Салаґ и Андрея Бики, Руснацох у Новим Садзе и а я им требал буц помоц коло вєдно учиц народни руски хлопских часцох. У першей танци. О самим початку, сезони ґрупу зме водзели о амбицийох и крочайох шицки тройо, а од тей сезони у танцу приповеда нам остал я як главни – толкує руководитель секциї Михаїл. Михаїл Римар зоз Петроварадину. НАСТУПИ, ХОРЕОҐРАФИЇ На вечарох „Маткованя” замерковало ше же велї млади зоз шицких наших руских местох ту, у Новим Садзе, лєбо у школи лєбо на студийох, зоз чого ше дало заключиц же иснує потенциял за функционованє фолклорней ґрупи.

– Наша ґрупа аматерска. Правда же зме отворени за

4

— МАК 1/2019

И ПОТЕНЦИЯЛИ После успишного наступу на Фестивалу „Червена ружа”, перспективна Фолклорна ґрупа наступала и у Миклошевцох, алє и на Рочним концерту РКЦ-у у Новим Садзе. Тиж знїмали и „Руски, Ґанджийово танци” за телевизию.

– На „Ружи” нас на бини було 23-йо, а давно даєден

наш ансамбл нє мал тельо танєчнїкох. После „Ружи” пришла лєтня пауза та ше и число людзох зменшало. Хвильково зме преполовени, порядних нас єст помедзи 1012, цо и далєй красне число. У ґрупи зажила позитивна атмосфера и шицки ше вєдно дружиме – бешедує Римар. На питанє дзе и як виучую крочаї у танцу, наш собешеднїк гвари же 2016. року, през лєто, у Шидзе бул орґанизовани семинар народного танцу и там учели рижни руски танци.

– Семинар отримали члени ПУЛС-у, то професийни фолклорни ансамбл зоз Прешова. Учели зме руски танци зоз восточней Словацкей. Мнє ше вони барз попачели и сцел сом направиц хореоґрафию з тей музики, крочайох и елементох. У тим ми помогли колеґинї Андрея и Тамара, та думам же ше и сам семинар виплацел, бо знанє хторе зме там здобули пренєсли зме и на наших танєчнїкох и претворели го до хореоґрафиї „Стародавни танци зоз Шаришу”. А попри наших танцох зоз восточней Словацкей, ми на фолклору учиме и танци зоз Закарпатя и зоз Войводини. Тримам же перше треба научиц свойо, а кед то звладаш,

У ФОКУСУ можеш почац учиц и цудзе. Проби маме два раз до тижня, нїґда менєй як два годзини. Думам же кед ше роби менєй од того, нє мож посцигнуц уровень и квалитет з хторим мож висц на бину и указац ше – приповеда наш танєчнїк и додава же проби отримую у Руским културним центре, у Матки, у Новим Садзе.

ФОЛКЛОР

МЕСТО

ТЕРХОВАЛЬНЇ

Михаїл поволал и шицких заинтересованих же би ше им приключели у їх авантури.

– Вше шицки можу присц и патриц як ше одвиваю нашо проби и друженя. Атмосфера барз позитивна, людзе весели, а танци нашо – руски. Препоручуєм шицким же би на профилох наших танєчнїкох опатрели промотивни знїмок хтори зме направели як поволанку новим членом. Проби досц моцни, та нє мушице ходзиц до терховальнї кед сцеце змоцнїц лєбо схуднуц. При нас посцигнєце исти ефект зоз танцом, музику и шпиваньом. А найкрасши зме кед танцуєме, нонагей? J

Як гвари Михаїл, секциї фолклору барз важни за очуванє нашого националного идентитету и културного скарбу. Єднак су важни як народни оркестер, театер и други уметнїцки форми.

– На фолклору нє лєм же учиме нашо танци, алє же бизме знали як одтанцовац одредзени танєц мушиме буц упознати зоз менталитетом тих людзох, зоз условиями у яких жили же бизме могли правилно пренєсц емоцию. Вельо того можеме заключиц и на основи народного облєчива, цо мнє, а наздавам ше и велїм фолклорашом, окреме цикаве. Нам затераз єдини проблем представя праве народне облєчиво, хторе барз драге и нє маме го досц. За кажди наступ мушиме жичац одредзени часци народного облєчива од других ансамблох цо нє вше приємне, алє мушиме розумиц єдни других и помагац ше. Кед ше укаже же тота ґрупа будзе озбильно робиц и надалєй и же ма потенциял за дацо вецей, будзе обезпечене и адекватне

народне облєчиво. Тей сезони пробуєме обезпечиц танєчнїком цо вецей наступи, у Войводини бизовно, а кед ше укаже нагода, и у иножемстве, чом да нє – гвари Михаїл. ИНСТРУМЕНТ ВАЖНА ЧАСЦ ФОЛКЛОРУ Кажди народ краши його музика и танєц, а часто ше през фолклорни секциї виучує їх краса. Фолклор познати и по одредзеним облєчиву, а кед ше тоти елементи злуча на бини, упечатки моцни и нїхто нє остава без красного дожица.

– Чежко повесц хтори то найпознатши руски танци. Наш фолклор зложени и у нїм ше преплєтаю елементи словацкого, українского, мадярского танцу, алє єст и вельо крочаї и елементи хтори настали ту, у Войводини. Нажаль, думам же зме у глєданю

свойого идентитету, занєдзбали народне облєчиво и стари танци хтори ше танцовало у Бачкей и Сриму скорей Другей шветовей войни. Як найпознатши нашо руски танци вшелїяк треба визначиц „Ґанджийово танци” и коцурску „Парадичу”. Цо ше инструментох дотика, то заш окремна тема. У Войводини, найзаступенши инструмент у наших танцох то тамбурка и гармоника, медзитим, на Горнїци, тамбурку ше барз мало хаснує. Там основни инструмент гармоника, гушля, контрабас и цимбал, инструмент хтори ма барз красни звук, а у нас є, нажаль, подполно забути – толкує Михаїл. Найкрасши тоти танци през хтори преплєцена одредзена приповедка. За поставянє таких танцох потребне мац вельо знаня з обласци танцу, обичайох, историйних обставинох у одредзеним чаше и ище вельо того, а таки танци права уметносц.

– Людзе танцую теди кед су весели, а радосц уж сама по себе вельке и моцне порученє хторе на шицких позитивно уплївує – визначує руководитель фолклору.

МАК 1/2019

—5

У ФОКУСУ

Мелания Мали

АДОРЯН ЧИЗМАР З КОЦУРА РОБИ НА ЛАДЇ

З РОБОТУ ОБИХОДЗИ ПЛАНЕТУ

АДОРЯН ЧИЗМАР ЗОЗ КОЦУРА, 24-РОЧНИ ЛЕҐИНЬ, УЖ СКОРО ТРИ РОКИ РОБИ НА ЛАДЇ. ПОСЛЕ ЗАКОНЧЕНЯ ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ, ЗА ТУРИСТИЧНОГО ТЕХНЇЧАРА, НЄ МАЛ ДЗЕКУ ПРЕДЛУЖИЦ У ТИМ НАПРЯМЕ, АЛЄ ЖАДАЛ ШИЦКО ЦО И ВЕКШИНА МЛАДИХ – ДОБРЕ ШЕ ПРЕПРОВАДЗИЦ, А И ЗАРОБИЦ.

предлужиц школованє, а мал сом жаданє видзиц дацо нове, та сом надумал же злучим хасновите и красне. Яки условия треба сполнїц ше биш бул прияти робиц на крузеру? АЧ: Завиши од роботи хтору знаце робиц. Єдно з нєобходних условийох, же ше муши мац 21 рок. Треба знац язик хтори компания подрозумює, а то найчастейше анґлийски язик. Школа хтору сом закончел нє була пресудна за тоту роботу, алє за даяки роботни места є пресудна, напр. електричар, механїчар... Треба приложиц диплому о здобутим образованю, найсц аґенцию и приявиц ше. Потим, аґенция контактує з вами, маце пойсц на интервю и чекац чи сце прияти.

АЧ: Углавним шицки маме контракти на шейсц мешаци, алє то може завишиц од нациї до нациї. Пре розлични закони державох, мож направиц вименки. Як випатра єден твой роботни дзень? АЧ: Робим 12 годзини, у двох зменох. Ладя пристава на копно скоро кажди дзень, пре туристох.

Хтори ши континенти, односно держави обишол потераз? АЧ: Обишол сом шицки континенти сиверней гемисфери, а тераз, концом 2018. року, першираз сом ишол до Австралиї. Од Япону, Китаю, Тайланду, Тайвану, Виєтнаму, Шри Ланки по Дубаи, Йордан, Греческу, Италию, Чарну Гору...

Хтору ти роботу робиш? Як ши одлучел же пойдзеш робиц на ладю? Адорян Чизмар: Док сом бул мали, моя сушеда робела на ладї. Одмалючка ми то була цикава робота. Кед сом одроснул, почал сом виглєдовац дакус вецей о тей роботи. Нє мал сом дзеку

6

— МАК 1/2019

АЧ: Робим як месар, пририхтуєм месо за кухарох. Режем швиньске, говедзинове месо, и обрабям рибу и морски плоди. Месарску роботу сом научел у Новим Садзе у єдней велькей индустриї меса. Кельо тирва контракт и од чого то завиши?

Хторе место на це охабело найвекши упечаток и прецо? АЧ: Плажи на Карибох, Аруба, Eagle beach. Нєстварне морйо, писок прекрасни, наисце єдно дожице хторе чежко описац. Тиж так, и варош Синґапур, єдноставно, єден варош хтори таки напредни же у нас нє

У ФОКУСУ

мож анї задумац таке. Будинки хтори у нас архитекти лєм рисую, там насправди постоя. Вельо шветла и желєнїдла, наисце приклад же єден таки вельки варош може буц и напредни и мац строги закони, а з другого боку, буц шлєбодни и освидомени. Єдино ми ше нє пачело же вожа по лївим боку. Чи мож на ладї формовац приятельства? АЧ: Вшелїяк. Я ещи вше мам контакт зоз людзми хторих сом упознал на ладї, и зоз нашима, и з людзми хтори напр. зоз

Филипинох, ЗАД, Китаю... Кед ше людзе сцу дружиц, вше ше найдзе способ же бизме ше нашли на даєдним океану. Цо биш совитовал младим хтори роздумую о одходу на ладю, алє су нєсиґурни? АЧ: Перше и найглавнєйше, одлучиц цо би сцели робиц. Мож ше презнац на интернету, постоя розлични форуми дзе людзе хтори уж робя на ладї чераю искуства. Тиж так, мож контактовац и даяку аґенцию и дознац шицко цо вас интересує. Треба ше добре информовац о

роботи хтору сцеце робиц, як є плацена, яки условия... Як длуго плануєш робиц на крузерох? АЧ: Нє знал бим точно одвитовац на тото питанє. Затераз ми там барз добре, и вироятнє останєм на ладї док у моїм родним краю нє будзе вигодно занїмац ше зоз дащим цо ми будзе приношиц и задовольство и еґзистенцию, лєбо можебуц кед надумам засновац фамелию. До теди ещи вше мам волї путовац и обисц планету.

МАК 1/2019

—7

МАК-ОВ КОЛАЖ

Мая Зазуляк Гарди

АФИРМОВАНЄ И СТИМУЛОВАНЄ ЖЕНСКЕЙ ПОЕЗИЇ

НОВИНАРСКА АСОЦИЯЦИЯ РУСНАЦОХ (НАР) КОНЦОМ ПРЕШЛОГО РОКУ РЕАЛИЗОВАЛА ПРОЄКТ „AВТОРКИ У РУСКЕЙ ЛИТЕРАТУРИ”, ЗОЗ ХТОРИМ ОБЛАПЕНИ ДЗЕШЕЦ МЛАДИ ПОЕТЕСИ, ХТОРИ ПИШУ НА РУСКИМ ЯЗИКУ. Резултат проєкта електронска кнїжка на руским язику, поставена на интернет сайт Новинарскей асоцияциї Руснацох– nar.org.rs, у хторей обявени часци творчосци дзешец младих поетесох,

8

— МАК 1/2019

позберани биоґрафиї з библиоґрафскима податками и їх портрети. Циль того проєкта афирмованє и стимулованє литературней творчосци младих женох на руским язику, як и промовованє їх творчосци на културней сцени Войводини. Поетеси хторим обявени писнї народзени после 1985. року и младши, афирмовани и тоти цо на початку своєй поетскей кариєри, а то Саня Дивлякович, Наташа Еделински Миколка, Ася Папуґа, Тамара Хрин Рончевич, Ана Варґа, Цецилия Надь, Ваня Дудаш, як и штредньошколки Михаела Еделински, Катарина Фейди и Кристина Афич.

– Пишем, насампредз, за себе, а кед обачим же то може

„AВТОРКИ У РУСКЕЙ ЛИТЕРАТУРИ”

одвитовац даякей теми, зоз воспитачом ше догварим же бизме послали на конкурс. Писанє нє прето же би було обявене, алє же бим виполнєла свойо емоциї, даяки думки пренєсла до писаней форми. Пишем од основней школи. Волїм писац поезию, алє дакеди пишем и прозу, а писала сом и тексти за дзецински представи – гварела Катарина Фейди. Попри членох проєктного тима НАР, проєкт реализовала професорка руского язика и литератури Ася Папуґа, иншак поетеса и новинарка, хтора обезпечела и систематизовала материял за обявйованє.

– Спочатку сом думала же будзе лєгко позберац материял, понеже ми и блїзка тота обласц. Медзитим, кед сом

МАК-ОВ КОЛАЖ повируцовала хлопох хтори пишу, похопела сом же нас у ствари нєт вельо. Векшина од тих старших авторкох уж и престали писац, алє заш лєм пристали. Окреме ми мило же сом нашла тоти млади авторки, хторим обявйованє їх творох важне за афирмацию, дзешка то остава и то им може буц витор до хрибта – потолковала Ася.

Биоґрафиї младих поетесох и вибор їх писньох обєдинєно буду обявени на єдним месце, як сепарат-тема, у Часопису за литературу, културу и уметносц „Шветлосц”, хтори видава Новинско-видавательна установа „Руске слово” з Нового Саду, а даєдни обявени

Проєкт „Aвторки у рускей литератури” НАР реализовала з потримовку Покраїнского секретарията за образованє, предписаня, управу и национални меншини– национални заєднїци, прейґ Конкурса за дотациї орґанизацийом етнїчних заєднїцох за 2018 рок.

твори можеце пречитац и у тим и шлїдуюцим чишлє МАК-у.

ПОВОЛАНКА ЗА ВИДАВАТЕЛЬНИ 2020. РОК

НВУ „Руске слово” розписала поволанку за придаванє рукописох за обявйованє кнїжкох по руски з обласци поезиї, прози, наукових и есеїстичних жанрох, литератури за дзеци, младих и одроснутих. Рукопис треба же би бул написани по руски, у електронскей форми, унєшени до програми Ворд у системских майкрософтових Виндовс фонтох, треба же би мал помедзи штири и двацец друковани табаки (єден табак – 16 боки) и же би сполньовал нєобходни критериюми, котри оценї фахова комисия Видавательней редакциї. З рукописом треба послац Молбу у котрей буду наведзени точни податки о авторови, мено, презвиско (або псевдоним), електронску адресу и телефон, як и нєобходну информацию котру автор жада сообщиц Редакторови. Рукопис за видавательни 2020. рок треба послац найпознєйше по 1. септембер 2019. року на електронcку адресу: ruske.vidavateljna@gmail.com. НВУ „Руске слово” нє длужна друковац кажди рукопис котри сцигнє на нашу адресу, а о поступку з рукописом Установа будзе благочасово информовац авторох. МАК 1/2019

—9

КВИТКИ МyДРОСЦИ y МАК-y

ВЕЧАР ЛЕҐИНЬ, РАНО СЕҐИНЬ

ЯК ЦЕЛЄ НА НОВy КАПyРКy

Тy ЦИ ПЕТРЕ МАЧАНКА 10

— МАК 1/2019

ОСАМЕНА СОМ ЯК БРЕЗА

ОД МИСКИ ПО ПИСКИ

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар Симунович мастер професор руского язика и литератури

ПЛЕОНАЗМИ Плеоназем означує нєпотребне хаснованє словох, т. є. случай кед гуториме два слова, а место тих двох словох цалком досц похасновац лєм єдно слово. Наприклад: мала хижка, велька ручиска, манде дзецочко Цо думаце, прецо нєт потреби повесц мала хижка, велька ручиска, манде дзецочко? Прето же хижка деминутив слова хижа, а деминутив означує дацо мале. Досц лєм повесц хижка. Тиж так и у прикладу манде дзецочко. Дзецочко деминутив слова дзецко, та нам ясне же дзецочко мале, нє потребне и тото манде, досц лєм: дзецочко. У прикладу велька ручиска маме форму ауґментатива слова рука, а ауґментатив означує дацо вельке, та кед повеме ручиска, ясне же слово о велькей руки. Часто можеме чуц же дахто гутори я особнє, або мойо особне думанє. То тиж плеоназми. Кед повеме особнє (напр. Особнє думам же важне буц физично активни.) ясне нам же хто то дума, та нє треба гуториц я особнє, алє лєм я думам або особнє думам.

Плеоназем

як треба

толкованє

спущиц ше долу

спущиц ше

Нє можеме ше спущиц горе, лєм долу.

зисц долу

зисц

Зисц можеме лєм долу, нє треба гуториц же зиходзиме долу, то ше подрозумює.

випендрац ше горе

випендрац ше

Випендрац ше мож лєм горе, нє мушиме гуториц же ше пендраме горе, то нам ясне.

врациц ше назадок

врациц ше

Врациц ше мож лєм назадок.

манде щенятко

щенятко

Щенятко означує цошка мале.

основа и база

Треба похасновац або єдно або друге слово.

Тоти слова маю исте значенє, та нє треба нараз хасновац и єдно и друге.

Треба похасновац або єдно або друге слово.

Тоти слова маю исте значенє, з тим же слово емотивни странского походзеня, та кед уж маме слово чувствительни у руским язику, тото слово треба же би мало предносц у хаснованю.

чувствительни и емотивни

МАК 1/2019

— 11

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

НАЦИОНАЛНЕ ШВЕТО РУСНАЦОХ

ОД КЕДИ, ПРЕЦО И ЯК ШЕ ГО ПРЕСЛАВЮЄ Националне швето Руснацох означує ше 17. януара понеже праве на тот дзень, 1751. року, Франц Йозеф де Редл, совитнїк царици Мариї Терезиї и администратор Кральовско-державного Бачкого дистрикту у Зомборе подписал перши урядови документ – Контракт о насельованю 200 руских грекокатолїцких фамелийох на тедишню пустару Вельки Керестур. Бул то официйни початок нєшкайшого Руского Керестура, найстаршого и найвекшого места Руснацох у Войводини и Сербиї. Прето тот датум вибрани за нашо Националне швето. Потим почали насельовац и други места, дзе Руснаци и нєшка жию. Одлука же би 17. януара було Националне швето Руснацох, як и о националних символох Руснацох у Сербиї, гербу и застави, принєшена на схадзки Националного совиту Руснацох, 14. априла 2007. року.

Од теди, тото Швето Руснацох ше каждого року на рижни способи преславює у подручних канцеларийох Националного совиту Руснацох, односно у векшини наших местох, а праве у даєдним з тих местох дзе Руснаци жию у векшим чишлє кажди рок ше орґанизує Централну шветочносц.

Централна шветочносц з нагоди Националного швета Руснацох у Републики Сербиї першираз, 2008. року, була означена у Новим Садзе.

12

— МАК 1/2019

ЗДОГАДНЇМЕ ШЕ

Дзень Руснацох преславени уж у векшини местох у нашей жеми дзе Руснаци жию у векшим чишлє. После Нового Саду, Швето означене у Руским Керестуре, Шидзе, Коцуре, Дюрдьове, Сримскей Митровици, Новим Орахове, Вербасу, Кули, Бикичу и Суботици.

Того року преславене уж 12. Швето Руснацох, а Централна шветочносц, после дзешец рокох, ознова була у Руским Керестуре.

На Централней преслави кажди рок орґанизовани рижни вистави, як и духовни и други змисти, а на самей Шветочней академиї наступаю нашо найвизначнєйши музичаре, шпиваче, ґлумци, рецитаторе..., а медзи нїма и велї млади. За потреби Шветочней академиї, формовани и Национални оркестер, хтори, насампредз, творя професоре музики, академски образовани инструменталисти, студенти музичних академийох..., а першираз наступели пред дзешец роками, 2009. року, на преслави у Руским Керестуре. Шветочна шпиванка Руснацох у Сербиї то „Браца Русини”, автора тексту и музики Иринея Тимка.

Фото: Вероника Вуячич

МАК 1/2019

— 13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Марина Сакач

КОНФЕРЕНЦИЯ О СЛАВЯНСКИХ МЕНШИНСКИХ ЯЗИКОХ НА УНИВЕРЗИТЕТУ У ВАРШАВИ

SMALL LANGUAGE, LARGE ISSUE (МАЛИ ЯЗИК, ВЕЛЬКА ТЕМА) Шицко почало єдного дня у октобру. Як и кажди други дзень, скролуєм свой Фейсбук профил, опатрам цо людзе квача, дацо лайкуєм, дацо ме нашмеє, дацо насекира, алє того дня ме цошка и зацикавело. Колеґиня зоз факсу обявела плакату на хторей пише „Small language, large issue”, а у першим заградзеню пише Rusyn language. Идзем на ориґиналну обяву, опатрам цо там пише, гвари, конференция о славянских меншинских язикох на Универзитету у Варшави од 30. новембра по 01. децембер 2018. року. Перше цо подумам – а дай, дзе ше ти приявиш на таке дацо, хто зна чи вообще спадаш до интересней ґрупи, чи нє. Пишем координаторови конференциї, випитуєм ше чи ше можем приявиц зоз антрополоґийну тему, з оглядом на тото же сом нє линґвисткиня и мам иншаки методолоґийни приступ. Гвари координатор – може. Супер, лєм треба най напишем абстракт своєй роботи и пошлєм прияву. Шицко

14

— МАК 1/2019

поробене як спада, ище лєм остало порихтац презентацию од 15 минути и уж даяк сцигнуц до тей Польскей. Ставам рано 28. новембра вистата, нєвиспана и барз возбудзена (першираз путуєм сама и то на конференцию еей!). Рушам на гайзибану до Будимпешти, сцела сом сцигнуц 29-го, дзень пред конференцию най ше одпочинєм од драги. Шицко вєдно тирвало коло 20 годзини, гайзибан, вец змарзанє на автобускей док чекам автобус за Беч, вец ище єдно змарзанє и на концу автобус за Варшаву. Музични вибор того путованя ми була new wave горватска ґрупа зоз ’80-их „Денис и Денис”. СЛАВЯНСКИ МЕНШИНСКИ ИДЕНТИТЕТИ Конференция була менша як сом обчековала, алє єй то нїяк нє зменшало квалитет и цикавосц. Без огляду на тото же главна тема була о славянских язикох, були и иншаки файти презентацийох хтори бешедовали поведзме о (нє)заступеносци векшини

язикох на интернету и як мали язики пробую достац потримовку и буц препознати як вообще релевантни. Дознала сом и же постої медзинародни дзень мимох на меншинских язикох 21. фебруара (а кед сом ше врацела до Сербиї видзела сом же хтошка направел Инстаґрам профил зоз мимами по руски – rusnakmemes, та ми було барз мило). Попри тим, тиж була интересантна презентация о Бурятох, народу хтори жиє на териториї Русиї, а гранїчи ше зоз Монґолию. Сама тема була о уплїву русийского як на писмо так и на вокабулар самих Бурятох. Цо ше моєй теми дотика, бешедовала сом о „Наративох о идентитету и язику при младих панонских Руснацох у Сербиї”, то єдна од моїх интересних сферох. Як настава наш национални идентитет, як ше отримує и преноши прейґ традициї на нови ґенерациї и як то доживюю млади моїх рокох. Цо им значи тот идентитет, цо им значи же бешедую по руски, чи маю дуални идентитет, чи ше чувствую вецей лєм як Руснаци

и подобне. Поняце панонски Руснаци хаснуєм прето же думам же тот наш идентитет ширши лєм од Войводини, односно Сербиї, пре саму историю держави Югославиї и ище скорей, од самого досельованя на тоти простори. Реакция публики була позитивна, а питаня ше углавним одношели на деталї за хтори сом нє мала простору бешедовац у самей презентациї пре огранїчени час. З оглядом на тото же нє знали скоро нїч о Руснацох и наших правох и можлївосцох як меншини у Войводини, було им цикаве видзиц як єдна держава хтора нє у Европскей Униї применює мултикултуралносц у мултиетнїчним штредку. На особним уровню ми вельо значело видзиц дзе сом у одношеню на других у смислу квалитета, як теми, так и самей презентациї, а з оглядом на тото же учашнїки конференциї були асертивни и отворени, велї їх питаня и коментари ми значели най роздумам о нїх и як най их инкорпоруєм до своєй роботи.

ВАРОШ И НОЦНИ ЖИВОТ Но, най ше врацим на цикавши теми о Варшави. После моєй презентациї зме ишли до ресторану народних польских єдлох, а кед зме поотверали свойо мениї, перша ствар хтору шицки обачели то були Ruthenian dumplings (русински пироги)! Шицки зме ше нєсподзивали и нашмеяли, а вец сом им потолковала же моя баба прави найлєпши пироги. Други дзень конференциї сом мала вецей простору виглєдовац Варшаву, та сом ше зоз нову пайташку зоз Ґрузиї шейтала по центру дзе зме єдли польски kiełbasi (колбаси), змарзали ше на -7 и пили варене вино зоз цитруснима овоцами. У Етноґрафским музею зме обидва найвецей уживали у народних облєчивох, а гевто цо ми було интересантне, а дакус и страшне кед подумам як ше манипулує зоз страхом, то же кельо єст слики дябла у польскей релиґийней уметносци и историї.

Вечар зме мали ґрупни виход зоз учашнїками и публику зоз конференциї, пошли зме до клубу у хторим бул slam poetry вечар на велїх язикох, а вец пришол ди-джей пущац музику та зме танцовали (шицки танцую, и млади и старши и стари) и пили водку зоз смаком шлївки (пробовала сом им потолковац цо то шлївовица, алє думам же муша присц ту покоштовац нашо палєнки). На концу вечара, як и вшадзи у Европи дзе сом потераз була, ше идзе на облюбени fast food, їх вибор то якишик кебаб хтори здабе на ґирос, алє є там озда турски, а нє гречески, горкаве, алє смачне. Поняца хтори ми у глави останю як памятка кед подумам на тото путованє то – нови колеґинї и колеґове, интересантни розгварки, варене вино, и жимно, жимно, жимно!

МАК 1/2019

Фото: Филип Вєлечовски-Олсак, Елиза Маркиєвич, Марина Сакач

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

— 15

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Силвия Маґоч

ИНТЕРВЮ З ФОДБАЛЕРОМ НЕНАДОМ ШАНТОМ З КОЦУРА

Найвекшу популарносц у спорту забера фодбал, та би ше велї хлапци, та аж и дзивчата любели опробовац у нїм. Уж седем роки 16-рочни Ненад Шанта зоз Коцура тренира праве тот популарни спорт. Бави у ФК „Искра” у Коцуре на позициї шпица, а од прешлого року є и у составе за перши тим. Прецо ши ше опредзелєл праве за тот спорт? Ненад Шанта: Опредзелєл сом ше праве за тот спорт прето же ме оддавна прицаговало тото як познати фодбалере даваю ґоли и робя рижни финти з лабду, а и я сцем посцигнуц дацо подобне тому. Як часто тренираш и дзе ши бавел свойо перше змаганє? НШ: Тренирам штири раз у тижню, а през викенд углавним маме змаганя. Мойо перше значнєйше змаганє було у

16

— МАК 1/2019

Коцуре процив ФК „Сутєска” з Бачкого Доброго Поля.

Попри фодбалу, маш ещи даяки гоби?

Окрем тебе, хто ещи заслужни за твойо успихи?

НШ: Попри фодбалу, у шлєбодним чаше ходзим и до терховальнї.

НШ: За мойо успихи бул заслужни мой покойни дїдо. Вон бул тот котри ме вше ґурал же бим тренирал, а тераз кед його нєт, ту моя мама и баба. Тиж так и мойо тренере. Кеди ци було найчежше, а кеди найлєгчейше у тим спорту? НШ: Найлєгчейше ми було у початку кед сом почал тренирац, бо теди тренинґи нє були таки озбильни як тераз. Кед сом достал вистку же починам бавиц и за перши тим, бул сом барз щешлїви, алє то значело же будзем мушиц дац ещи вецей труду же бим заслужел место у перших 11. Найчежше ми було кед починала сезона змаганьох и то на пририхтованьох дзе зме вельо робели на кондициї.

Хто ци идол, и прецо? НШ: Идол ми Неймар. Пачи ми ше його бависко и жадам го єдного дня упознац, и же бим мал голєм дакус з його схопносцох. Цо биш препоручел шицким младим? НШ: Най ше охабя алкоголу, дроґи, шицкого цо младим чкодзи. Почнїце дацо тренирац, гоч яки спорт помогнє вашому целу же би остало здраве. Кед дацо почнєце тренирац найважнєйше же бисце були витирвали, же бисце нє преставали такой кед вам чежко. Жадайце єдного дня закончиц у даяким познатим клубе, и як спортиста о котрим ше будзе бешедовац и з радосцу на ньго здогадовац.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Марина Надь и Сара Планчак

ИНТЕРВЮ ЗОЗ СПОРТИСТОМ БОРИСОМ ЮГИКОМ З КЕРЕСТУРА

През лєто ши сам орґанизовал Турнир у кошарки у Керестуре. Як ши пришол на тоту идею?

Хтори ци од тих двох спортох милши? Борис Югик: Милши ми рукомет, бо то аґресивнєйши спорт и мож вируциц шицок свой бес и енерґию. Як часто маш тренинґи и як вони випатраю? БЮ: Рукомет на початку сезони маме три раз до тижня, то кондицийни тренинґи, бежиме по трибинох, зогриваме ше... После сезони маме дакус слабше тренинґи, два раз тижньово. Тренинґи ше отримує у гали. На хторих позицийох бавиш?

БЮ: У фодбалу бавим штопера у одбрани, а у рукомету бавим штреднього бека. Яки условия у клубох и чи ше розликую? БЮ: У Рукометним клубе нє найлєпши условия, знаходзиме ше як знаме. Дакеди ше складаме за змаганє, найчастейше за превоз, док на фодбалу вельо лєпши условия. За кого навияш? БЮ: Навиям за „Войводину”. Хтори спорти найбаржей провадзиш? БЮ: Кошарку, рукомет и фодбал.

БЮ: Провадзел сом наших найлєпших баскеташох на швеце, хтори освоєли три раз за шором Шветове першенство, и так сом ше здогаднул же и у Керестуре єст вельо кошаркашох, та кед нїхто други нє сцел орґанизовац, чом би то нє бул я?! Нормално, вельо ми помагали родичи и товариш, аж сом достал помоц и од даєдних наших тапетарох. Задовольни сом як прешол, було надосц екипи, а и публика их цали час ходзела потримовац. Плануєм и того року орґанизовац таки Турнир, алє дакус озбильнєйши. На „Дньовки” 2018 зме чули же пишеш поезию, цо нє барз повязане зоз спортом. Кеди ши почал писац?

БЮ: Мам. Микел Хансен, рукометаш зоз Данскей, и наш сербски фодбалер Душан Тадич.

БЮ: Почал сом писац пред трома роками, алє сом нїґда нє обявйовал свойо стихи, бо су дакус контроверзни. Алє, ево, даєдни стихи сце чули.

Плануєш ше уписац на факултет?

Маш ище даяки гоби попри спорту и писаня поезиї?

БЮ: Нє плануєм ше уписац на факултет. Плануєм, як и шицки Керестурци, садзиц паприґу.

БЮ: Лапам мотилї и вец их пресуєм. Почал сом нєдавно и мам уж дас 20.

Маш найлєпшого бавяча?

МАК 1/2019

Фото: Кристина Афич

Борис Югик одмалючка заинтересовани за спорт. Фодбал почал тренирац кед мал лєм седем роки, а у пиятей класи ше уписал и на рукомет. Бави з першим тимом у Рукометним клубе „Русин”, а тиж так и у Фодбалским клубе. Ходзи до трецей класи руского оддзелєня керестурскей Ґимназиї.

— 17

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Соня Виславски дипломовани психолоґ

ТЕСТ

TOЧНЕ АБО... Вироятно сце чули же хаснуєме лєм дзешец одсто свойого мозґу, же сликованє селфийох спада до менталного поремеценя, же Китайски мур видно зоз Мешаца, або же златни рибки паметаю три секунди. Медзитим, анї єдно твердзенє нєточне. Часто ше стретаме з рижнима фактами, дакеди погришно прешвечени до їх точносци. Прето ше пред вами находза рижни твердзеня котри сце дзешка, дакеди, чули або пречитали. Одвитуйце на нїх зоз ТОЧНЕ або НЄТОЧНЕ, преверце свойо знанє, а можебуц научице и дацо нове.

1. Дакеди шнїєме особи котри зме нїґда нє видзели.

2. Жени просеково бешедую вецей од хлопох.

3. Мултитаскинґ подрозумює кед особа источашнє окончує вецей задатки.

4. Нє шме ше будзиц особи котри мешачкаря.

5. Чловек щешлївши кед троши пенєж на искуства место на материялни ствари.

6. У мозґу ше находза ткв. „жвератково неурони” пре котри кед видзиме другу особу

котра живка, живкаме и ми.

7. Заглушованє неґативних емоцийох пред другима (кед нє жадаме указац як ше

чувствуєме), зменшує интензитет доживйованя тих емоцийох.

8. Студиї зробени на мишох, указую же мож нашлїдзиц памятки своїх предкох о

трауматичних и стресних искуствийох през ґенерациї, у ДНК.

9. Єдно виглєдованє обявене у новинох експерименталней психолоґиї, указало же зоз

прешвечованьом себе же зме вецей спали як цо зме наисце, можеме злєпшац свойо

перформанси.

18

— МАК 1/2019

10. Мозоґ найактивнєйши у цеку дня.

МАК 1/2019

— 19

Одвити:

1. Нєточне. Наш мозоґ нє у станю видумац твари котри зме нє видзели. Нєпознати особи у нашим сну то заш лєм особи котри зме даґдзе видзели, голєм на секунду, без свидомого паметаня як тота особа випатра.

2. Нєточне. Виглєдованя указую же розлика у просековим числу словох котри дньово вигваря хлопи и жени анї приблїжно нє значна. Просеково, и хлопи и жени вигваря коло 10 до 20 тисячи слова.

3. Нєточне. Слово о подзелєней уваги и самим тим мултитаскинґ як источасне окончованє вецей задаткох нє постої. У одредзеней хвильки ми окончуєме лєм єден задаток. Наша увага ше источашнє унапрямує лєм на єден задаток, потим на други, треци... и кед то достаточно швидко робиме, маме чувство як кед бизме вецей задатки окончовали источашнє.

4. Нєточне. Кед пребудзице чловека котри мешачкари, може ше чувствовац злєкнуто, лєбо дезориєнтовано, алє му то нє може нанєсц нїяку чкоду.

5. Точне.

6. Точне.

7. Нєточне. Заглушованє приводзи до интензивнєйшого дожица неґативних емоцийох.

8. Точне.

9. Точне. Ефект волани „Плацебо спанє”.

10. Нєточне. Мозоґ найактивнєйши у цеку спаня.

ЗАШ ЛЄМ НЄ? УПОЗНАЙ СЕБЕ

АЛТ ШОУ У МАК-У

Лидия Костелник „Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21,30 г. и репризно штварток од 12,30 г. на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци), як и на О радию, штварток од 16 г.

РОЗГВАРКА З „ҐЕЙМЕРКУ” И МЕДИЦИНСКУ ШЕСТРУ У НЄМЕЦКЕЙ ТАНЮ ЛЇКАР

„ҐЕЙМИНҐ” ЄЙ ПРИНЄСОЛ ПРИЯТЕЛЬОХ, ПУТОВАНЯ, А И ЗАРОБОК Таня Лїкар зоз Руского Керестура, хтора ше пред двома роками преселєла до Нємецкей пре роботу у фаху, посцигла свойо жадани цилї, а гоби єй бавенє рижних бавискох при компютеру прейґ хторих достала велї познанства у цалим швеце. Млада ,,ґеймерка” закончела Основну школу „Петро Кузмяк” у Руским Керестуре, а Штредню школу у Вербаше „Козма и Дамян”. Як гвари, далєй ше нє плановала уписовац на факултет, бо сцела робиц и мац свой заробок. По законченю стажираня у керестурскей амбуланти и вербаским

20

— МАК 1/2019

шпиталю, Таня покладала державни, закончуюци испит хтори єй оправдал мено медицинскей шестри. По словох Лїкаровей, медицински шестри у Сербиї нєдосц почитовани, прецо мала амбициї пойсц звонка нашей держави. Пред двома роками ше преселєла до Нємецкей дзе нєодлуга почала ходзиц на курс нємецкого язика же би го цо скорей звладала, а у медзичаше мала роботу хтора нє вимагала вельо роботни годзини до мешаца. Танї ше поспишело швидко звладац язик, цо єй лєгчейше оможлївело робиц роботу пре хтору и пришла, за хтору ше школовала и хтору и тераз

роби. На початку єй було чудно звикнуц ше на менталитет людзох хтори, як гвари, цалком иншаки од менталитета людзох у Сербиї. Понеже людзе у Нємецкей „жимни”, Танї то олєгчовало роботу и каждодньове функционованє на нєй.

– Держава як держава ушорена и мож посцигнуц велї ствари у нєй цо нє опция и у Сербиї. Тото цо я посцигла ту, у Нємецкей за два роки, у Сербиї би ми требало найменєй пейц. Язик сом лєгко звладала, нє барз є лоґични, алє го мож научиц. Тераз зоз чечним руским, сербским, анґлийским и нємецким язиком, думам же можем функционовац у

АЛТ ШОУ У МАК-У

векшини европских державох – гвари Таня. КОМПЮТЕРСКИ БАВИСКА НАДВЛАДАЛИ СПОРТ Одмалючка любела бавиц бависка при компютеру, як гвари, то єй бул гоби попри спорту. Таня мала вельки успихи у Карате клубу „Русин”, а любела бавиц и фодбал хтори єй ишол вельо лєпше як даєдним хлапцом зоз хторима дзелєла фодбалски терен. Нєшка, бавенє рижних бавискох при компютеру подзвигла на вельо висши уровень. Гоч єй то гоби, вона зоз тим достава окремни заробок, попри роботи у шпиталю.

– Мам роботу хтору робим полни роботни час, алє кед придзем дому, после шицких обавених обовязкох, найволїм бавиц бависка, як цо то Counter Strike 1.6, Counter-Strike: Global

Offensive, Tom Clancy’s Rainbow Six: Siege, Rocket League, Dead

by Daylight... Даєдни людзе после роботи любя патриц телевизор, даєдни читац новини, кнїжку, або гоч цо, а мойо задовольство дакус иншаке. През бавенє бавискох, упознала сом людзох розличних професийох и профилох, а зоз даєднима ше и нєшка чуєм, дружим и путуєм. Кед заобрацаш ґлобус и укажеш зоз пальцом на гоч хтору державу, сиґурна сом же у нєй познам голєм два-три особи – толкує Лїкарова. По Таньових словох, людзе думаю же бавенє бавискох при компютеру траценє часу, алє вона нє дума так. Компютерски бависка ю того року одведли аж до Израїлу, дзе була у пайташки хтору упознала праве през одредзене бависко. Там нащивела Єрусалим, Тел Авив и

други места, а гвари же пойдзе ознова док будзе мац нагоду. Тиж так, упознала и єдну пайташку зоз Сербиї, хтора на кажди рочни одпочивок идзе ґу Танї до Нємецкей, а и Таня ю дзечнє нащивює кед є у Сербиї.

– Зоз ню сом того року мала кратке путованє. Рушели зме од Нємецкей, та през Прагу дзе зме були дзень, до Бечу и на концу зме пошли до Сербиї. Препровадзели зме даскельо днї и у Амстердаму и у рижних местох по Сербиї, а того року зме уж плановали пойсц до Анґлиї. Так же можем повесц же бавенє бавискох при компютерох може принєсц заробок, нови познанства, приятельох, путованя и велї други красни ствари – закончує Таня.

МАК 1/2019

— 21

КИНОТЕКА

Прешли, 2018. рок бул полни з добрима филмами хтори нас одушевели, а було и таких хтори нас, гоч зме их длуго обчековали, на концу розчаровали. Но, лєпше ше фокусирац на тоти добри цо заслужели увагу, та ми тото ту и поробиме. Почнєме од филмох хтори уж длугши час у центру уваги и верим же ше то пошвидко нє пременї, а то филми о супергеройох. У тей катеґориї найвекши и найуспишнєйши филм, хтори бизме могли наволац и меґафилм, бул „Avengers: Infinity War”. Наглашуєм же то меґафилм прето же є интеґрация векшини Marvel-ових филмох хтори уж заробели вельки суми пенєжу, алє вшелїяк менєй од того заєднїцкого. Пре таку вельку продукцию и тельо обецованя режисерох и шицких уключених до продукциї, од того филма ше барз вельо обчековало. Мож повесц же филм досцигнул обчекованя, а дахто би гварел же бул аж и лєпши од обчекованого. Филм ма шицкого: досц комедиї, цо характеристичне за Marvelово филми, вельо акциї, алє и вельо траґедиї цо при велїх фанох виволало слизи. Цепло препоручуєм же би кажде

22

— МАК 1/2019

Кристина Малацко

одпатрел тот филм, кед нє пре сам филм, вец пре леґенду хтора нам охабела за собу барз вельке число супергеройох и злєпшала нам дзецинство, а то Stan Lee, хтори нас, нажаль, нєдавно напущел. Кед зме при филмох о супергеройох, вшелїяк же треба спомнуц и други у тей катеґориї хтори тиж нє розчаровали, гоч Marvel-ово, гоч DC-ово, а то: „Ant-Man and the Wasp”, „Deadpool 2”, „Black Panther”, „Aquaman”, „Venom”, и длуго обчековане прелуженє филма хтори кажде дзецко одпатрело, а кед нє, ище вше нє позно, бо велї гваря же то филм за шицки ґенерациї, а то, нормално, „The Incredibles”. Шлїдуюци филм хтори треба спомнуц то „Solo: A Star Wars Story”. Научели зме на „Star Wars” филми хтори маю вельку продукцию и провадза случованя у живоце векшей ґрупи подобох, алє зме нє научели на индивидуални, условно поведзено, менши филми, хтори провадза и фокусираю ше на єдну подобу з тей франшизи. Тот филм нас баржей упознава з єдним з наймилших пилотох, Han Solo-м, хторого потераз вше ґлумел єден з найпознатших ґлумцох Голивуду, Harrison Ford, а у тим

филму го представя млади ґлумец Alden Ehrenreich, хтори одробел добру роботу, гоч ше чежко приблїжиц ориґиналному ґлумцови хтори вше будзе прави Han Solo. Остатнї филм хтори сцем спомнуц то „A Star Is Born”, у хторим главни ґлумци Bradley Cooper и добре позната попшпивачка Lady Gaga. Гоч Gaga нє ґлумица, велї були одушевени з єй ґлуму у тим филму и думаю же доказала же то ище єден з єй велїх талантох. Филм провадзи єдного велького шпивача, хтори на концу своєй кариєри и дума же ю нїч нє може виратовац, док нє упозна младу, нє таку красну, алє барз талантовану дзивку, хтора му укаже же ище вше нє конєц, алє можебуц лєм нови початок. Филм єдна красна любовна приповедка, а понеже є мюзикл, виполнєти є з велїма, барз краснима музичнима нумерами. Тот филм публика прилапела и лєпше як цо було обчековане, а нумери були и на першим месце найслуханших шпиванкох тижня. Понеже нє можеме описац шицки найлєпши, а поготов нє и шицки добри филми прешлого року, препоручуєм най кажде за себе виглєда тоту тему и одпатри цо вецей добри филми, бо их наисце було барз вельо.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Поезия

Саня Дивлякович

Наташа Еделински Миколка

ЗАОБИДЗ МЕ

ЗОЗ ЦИКЛУСА ЄШЕНЬ:

Заобидз мою цмоту, будзе болїц твойо швицаце око. Заобидз мойо крочаї на драги, то нам лєм судьба прекосци, бави ше з нами. Заобидз их, бо ши их оддавна охабел за своїма. Кед лєпше послухаш, одгук твой ше ту ище чує. По истей драги крачам, исти слизи пиєм, исти шпиванки шпивам, исти слова ци ноцами посилам. Закрита лєм з воздухом полним з памятками. Заобидз мою цмоту, твоя блїщацосц пребарз болї. Заобидз мою цмоту, з ню сом на ти. Цмейша ме прелїґнє.

3. Прервал цихосц сна; Розбавени звук витра – – Танєц у фарбох.

9. У барки мрежа зоз конарох; Лапела себе сухи лїст.

10. Роздражє змислу; Одпирхла глєдаюци Яр – Ластовичка.

12. Виражуюци боль – одпаднул сам; Жовти Черешньов лїсток.

13. Поверх конарох цихосц; Шпив птицох заглух у смутку нєба.

16. Зоз слизох цмоти сто швети горезначки скапу у бари.

17. Ранши пах дижджу; Одламани конари – Нєпреспана ноц.

19. Заспани циклус живота; Яр зобудзи якиш нови швет.

(„Авторки у рускей литератури”) МАК 1/2019

— 23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Ася Папуґа *** Накруцени порцулово бабки хтори кажди дзень повторюю свою сиґурну, милу, драгоцину, устаємнєну драгу. Крочай на лїво – крочай на право. Єден – два. Тик – так. Напредок здумани бешеди, реакциї, мимика, витрошени франти, кревожадни ошмихи, жвирска глад, ґрабанє, надрилююци комплименти, аґресивни флерт, силованє. Димензия свидомосци паралелна з одгуком змарзнутей, злїпеней, престатей даремносци у вистатих, витрошених, випитих, цемних очох. Аж анї крик вецей нє постої, Еґо и Алтер еґо зосушени, трансформовани и злучени до згнїтого паметаня, з хторого хробаки успишно правя и свою остатню госцину. Стари, шиви, покруцени косцанїки у младих целох ше цагаю на храставих брухох и нацагую чарни, кирвави, тварди руки нє знаюци же отровни тромби у їх главох, а нє венох. „Гибай. Мушиш. Дай ше.” Зомби апокалипса. Тамара Хрин Рончевич Тик – так. КРАСОТА ЦМОТИ – ЛЮБОВ КАМЕНЯ

(„Авторки у рускей литератури”)

Диждж тадзи нє пада, анї ше вода нє одбера од цалосци. Збиваюци ше до мурох постава камень на концох котри крича за змоченима птицами. Без обрацаня (як то звичайно) охабяю пирка, або пальци гевти шмелши и вистати. Укошени нови верхи лєгаю на стари. Нє завадза терха котра чува оцисок. Будзе их чежко пречитац и повесц котри спреведли час, а котри од часу спреведнути. Прето випендрани людзе нїґда нє завераю очи и губя гнїзда у котрих ше лєгко шпи. Облак вецей нє простор шветлосци, алє уход цмоти. А вона красна у каждим сцераню крочая. Нє важне кельо их нєшка було; А чи важне же хтошка вошол до цмоти и нє чувствовал покус святи дотики?