Mak 03 04 2013 web

COVER: ДАРЯН ГАРДИ

ГИБРИД

МУЛТИМЕДИЯЛНИ КУЛТУРНО-ПОЛИТИЧНИ ЧАСОПИС ЗА МЛАДИХ ЧИСЛО 03-04 / МАРЕЦ – АПРИЛ 2013. / ЦЕНА: 100 ДИНАРИ

ЗМИСТ 3 ДБуила: Е-тарґовина 4 СНадь/МЗазуляк: Ученє 6 ЗЕмейди: Хип-хоп 7 ССабадош: Войводина 8 МГорняк: Фодбал 9 ИМедєши: Др.Шукс 10 МВоловар: Интервю 12 БРойко: Facebook 13 ЦНадь: Поезия 14 Санї: Интервю Томислав Тот 16 ЖБаран/АТиркайла: Кубизем 17 АРусковски: Рокенрол 18 КЦветкович: Чай 20 СНяради: Проза 22 ДГарди: Art

МАК Мултимедиялни културно-политични часопис за младих www.makmagazine.rs Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 03-4/2013 марец – април Директорка: Мартица Тамаш Одвичательни редактор: др Борис Варґа Помоцнїци редактора: Мая Зазуляк Сенка Надь Цецилия Надь

2 [ 03-04 ] 2013

ГИБРИД З МАҐНЕТОМ Тото число би шлєбодно могло наволац гибрид новей концепциї, котру часопис МАК запровадзує од юния 2012. року и концепциї натронского часопису МАК, котра иснує од 2005. року. Насампредз по составе авторох и темох, котри варирую од тих цо нє здобули полнолїтство, по младих професионалцох. Вец по темох, котри маю розпон од азбуки рокенролу и хип-хопу, прейґ "Бомбайштампи", по нову габу андерґраунда на Горнїци. Кирилка и латинка. Тиж так, тот МАК гибрид и по мотивох насловного боку и ґрафичних елементох. Таки гибридни мултимедиялни МАК би могол исновац длужей, алє поента у тим же би авторе котри "дозрели" требали уж буц уключени и до других руских меинстримових институцийох. Нажаль, затераз яґда лєм МАК порихтани меняц ше… Ище єдна дробнїчка котра виходзи у тим числу часописа МАК и гибридизує го – маґнет зоз лоґом часопису. Маґнет ручна робота Биляни Дудаш.

Дизайн и компютерски обробок: Иґор Орсаґ

CIP – Каталогизација у пубиликацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

Лекторка: Блажена Хома-Цветкович

008+32(=161.2) (497.113)

Насловни бок: Дарян Гарди Видава НВУ "Руске слово" Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Состойна часц того числа и Зборнїк наукових роботох зоз Першей студентскей науковей конференциї Друкує "Maxima graf" Петроварадин

MAK : културно-политични часопис за младих / редактор Борис Варґа. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

ВШЕ ВЕЦЕЙ ЄСТ "ОНЛАЙН" КУПЦОХ

СЕРБИЯ ПРОБУЄ ЛАПИЦ КРОЧАЙ Купованє прейґ интернета медзи младима у Сербиї вше популарнєйше, алє тоти цо купую анї приблїжно нє хасную добри боки електронскей тарґовини, яки ше масовно практикую у швеце. Зоз вименками Закона о електронскей тарґовини, хтори би мал буц принєшени того року, требали би буц створени условия за розвой такей файти тарґовини. Зоз зявеньом и розвойом интернета настал и окремни вид комуникованя, а мож го препознац и по префиксу "Е". Так, "е-тарґовина" то єдна зоз обласцох хтора ше окреме визначела у одношеню на вельке число услугох прейґ интернета. Пре предносци електронскей тарґовини, як цо то предаванє продуктох купцом на гоч хторим ґеоґрафским подручу, зменшани можлїви гришки, хвилькова комуникация, хтора у швеце барз розвита. Гоч виглєдованя указали же ше у Сербиї прешлого року число "онлайн" 3 [ 03-04 ] 2013

купцох три раз звекшало у одношеню на 2011. рок, таки тренд купованя и предаваня у нас ище вше на барз нїзким и нєзавидним уровню. За розлику од ЗАД, дзе ше коло 70 одсто тарґовини окончує електронски, и жемох ЕУ дзе тот процент коло 40 одсто од вкупного обтоку, у Сербиї то лєм алтернативни вид тарґовини, прето же є процентуално нїзши од 10 одсто од вкупней тарґовини. И у Сербиї мож прейґ интернета наручиц продукти зоз других державох, алє часто ше случи же трошки транспорту векши як цена нарученей роби. Вельки проблем и же вельке число потенциялних купцох нє ма приступ ґу интернету, а окреме проблематична нєефикасна судска реґулатива. Людзе ше боя же буду спреведнути и на концу нєзащицени пред законом. Очиглядне же ришованє найвекшого числа проблемох у рукох державних орґанох. Медзитим, того року ше нагадує початок лєпших часох за е-тарґовину. Длуго обчековани вименки у закону о електронскей тарґовини

ДАНИЄЛА БУИЛА, СТУДЕНТКА ЕКОНОМИЇ

треба же би створели стимулативнєйши амбиєнт за е-тарґовину у Сербиї. Тиж так, ту и обецунка о приводзеню Paypall на нашо тарґовище уж того року, кед ше виполня задати стандарди, гоч ещи нє постоя анї приблїжни датуми за отверанє такей филияли у Сербиї. Paypall то найпознатши, найєдноставнєйши и найбезпечнєйши сервис на швеце за е-тарґовину и плаценє прейґ интернета. Вон треба же би заинтересовал гражданох за тарґовину у виртуалним швеце и нашу тарґовину подзвигнул на висши уровень. Же би шицко нє випатрало таке чарне, кед ше поровна зоз жемами реґиону з хторима зме у истим ранґу, заоставанє за остатком швета випатра лєгчейше. Зоз вименками иснуюцих и прилапйованьом нових законох тот тренд би ше требал пременїц. А дотля папер, клайбас, тинта и печац и далєй надвладую електронску тарґовину и потвердзую же Сербия крочай, а можебуц и вельо вецей, за остатком швета.

СТУДЕНТИ МАСОВНО ХАСНУЮ ЛЇКИ ЗА КОНЦЕНТРАЦИЮ

СТВАРНИ, ЧИ ПЛАЦЕБО ЕФЕКТ Под час испитних рокох, велї студенти маю проблеми зоз концентрацию и пробую рижни средства же би ю злєпшали. Попри "традицийних" напойох, як цо то кафа, енерґетски напої и чай зоз ґинка, студенти часто пию и рижни лїки за концентрацию. Велї ше питаю чи вони наисце маю дїйство, чи то лєм, такволани, плацебо ефект. Таку файту "хемиї" найчастейше хасную кампаньци, хторим нєобходна даяка стимулация же би за цо крадши час научели ґрадиво за испит. Єден з нїх то и бувши студент менаджмента хтори тоти лїки видзел на рекламох, а вец му их препоручели и колеґове зоз факултету. О тим за МАК анонимно бешедую активни и бувши студенти.

– Пил сом их вецей раз, углавним кед по испит остало мало часу, а мал сом вельо учиц. Мнє концентрация и воля за 4 [ 03-04 ] 2013

ученьом опадовала после двох годзинох, а дакеди ми требало учиц и по шейсц годзини дньово. Почал сом их пиц прето же ме интересовало чи наисце дїйствую, а указало ше же гей, та сом их почал хасновац порядно. Треба розумиц же то нє лїки процив спаня, або вистатосци, бо треба буц и виспани и одпочинути, и аж вец вони дїйствую. Думам же то студентом хтори поряднє уча, нє потребне – гвари бувши студент менаджмента. З другого боку, єст и тих хтори пили лїки за концентрацию, алє думаю же то шицко лєм на психичней бази и же постоя и други способи хтори помагаю отримац концентрацию и помагаю же би ше лєпше паметало. › Лїки за концентрацию сом куповала на два заводи, алє у розличних периодох. Почала сом их пиц прето же сом думала же ми помогню у фокусованю на ученє, же ми злєпшаю концентрацию, а з оглядом же любим учиц кампаньски,

СЕНКА НАДЬ И МАЯ ЗАЗУЛЯК

то ми випатрало як добре ришенє. Нє информовала сом ше дацо окреме, у апатики ми препоручели хтори мам вжац. Кед сом их пила перши раз, мала сом чувство же ми концентрация наисце була лєпша, алє други раз, кед ми наисце були нєобходни, нє мали ефекта. Теди сом похопела же то наисце було лєм плацебо дїйство – гвари студентка медицини и додава же, по єй думаню, студентом така файта лїкох нє може чкодзиц, алє же наисце єст иншаки способи же би квалитетнєйше учели, а то, наприклад, буц виспани, пиц вельо води и здраво ше костирац. Таки совити, студентом дава и дохторка Златана Надь зоз Дома здравя у Руским Керестуре. Вона гвари же є процив тих лїкох прето же, гоч у даякей мири дїйствую, заш лєм можу виволац и неґативни пошлїдки. › Мала сом даскельо случаї при младих же после хаснованя тих лїкох постали роздражлїви. Можебуц то и прето же их вецей

раз конзумовали, та сами себе прешвечели же без нїх нє можу. Даєдних болєла и глава, поврацало им ше, а найгорши случай бул же пациєнт мушел пойсц и до психиятра. Чай зоз ґинка бим препоручела, прето же у нїм єст антиоксиданти з помоцу хторих ше пречисцує орґанизем. Лєм ше треба здраво костирац, нє вихабяц оброки, єсц вельо овоци и желєняви и то шицко поможе же би ше злєпшало концентрацию – гвари дохторка Надь. Лїковитосц ґинка позната и традицийно ше хаснує ище од давна у восточней медицини. И у нас найпознатши лїки за концентрацию направени праве зоз тей рошлїни. Окрем зоз ґинка, у лїкох за концентрацию ше часто зявюю состойки як цо то арктицка ружа, жен-шен и амино квашнїни. Вони злєпшую паметанє и циркулацию у мозґу, та тоти лїки хасную нє лєм студенти, алє и старши особи и то як суплементи у костираню. Купує ше их у апатики без лїкарского рецепту, а цени им варираю од 300 та аж до коло 2 000 динари. › Же би лїки за концентрацию мали дїйство, треба их хасновац поряднє и то голєм три мешаци. З оглядом же студенти углавним глєдаю дацо цо будзе такой дїйствовац, часто одустаню од купованя кед им то повеме, алє мож повесц же тоти файти лїкох найглєданши под час испитних рокох – гвари фармацеуткиня Ґабриєла Стєпандич. Велї фаховци ше складаю же зоз помоцу тих лїкох мож посцигнуц жадани ефект. Медзитим, нє нєобходни су, 5 [ 03-04 ] 2013

прето же их уношиме и зоз єдзеньом. Зоз шицкого мож заключиц же до добрих оценох и положених испитох мож дойсц и без хаснованя рижних субстанцох – лєм ше треба добре орґанизовац, одпочинуц и до орґанизма уношиц вельо витамини и антиоксиданти, та вец нє будзе чежко "зограц карсцель".

ЗА ДЇЙСТВОВАНЄ ЛЇКОХ ЗА КОНЦЕНТРАЦИЮ ПОТРЕБНИ ЧАС, А ДОХТОРЕ СОВИТУЮ ЖЕ ЗАШ ЛЄМ ЛЄПШЕ ОБРАЦИЦ УВАГУ НА КОСТИРАНЄ, ТА РЕЗУЛТАТИ БУДУ ОБАЧЛЇВИ. ЗА ДОБРУ КОНЦЕНТРАЦИЮ И ПАМЕТАНЄ ТРЕБА УНОШИЦ ШВИЖУ ОВОЦ, ЖЕЛЄНЯВУ, ИНТЕҐРАЛНИ ЖИТАРКИ, КОШТУЯВИ ПЛОДИ (ОРЕХИ, ЛЇСКОВЦИ, МАНДУЛЇ), КАКАО ИТД. ПРЕПОРУЧУЄ ШЕ КЕРОВАЦ МАСНЕ, А ОКРЕМЕ ТАКВОЛАНЕ "ШВИДКЕ ЄДЗЕНЄ". ВАЖНЕ И МАЦ ТРИ ОБРОКИ ДНЬОВО, А ПОМЕДЗИ ЄСЦ ОВОЦИ. НА ТАКИ СПОСОБ ШЕ ОРҐАНИЗМУ ОБЕЗПЕЧИ НОРМАЛНЕ ФУНКЦИОНОВАНЄ, А ЗОЗ ТИМ ЗЛЄПША И АКТИВНОСЦ МОЗҐУ.

ЯК ХИП-ХОП МУЗИКА

ЗЛАТКО ЕМЕЙДИ

ПРИШОЛ ДО ВАЛ АЛУ Як валалске дзецко, нє мал сом вельки вибор у музики. Могол сом слухац шпивачки на Пинку и Палми, евентуално дацо нормалнєйше кед бим "налапал" на Трецим каналу. Друге жридло ми бул оцец. Од нього сом могол "вигребац" даяку стару касету Bijelo dugme, Valentinо, Рибља чорба, лєбо Балашевић. То ми було добре по штварту класу. Теди, у Руским Керестуре, була моцна панк сцена. Велї людзе слухали панк, а було и даскельо бенди. Алє я ше нє уклопйовал до тей приповедки. Єдного дня, док сом менял ТВ канали, наишол сом на лика хтори бул интересантно облєчени. Ношел широку червену тренерку и билу атлет маїцу. Мал рукавици и груби ланцущок коло шиї. Першираз сом видзел таке дацо и такой сом ше залюбел до тей файти музики, гоч сом нє розумел анї єдно слово. Цали дзень сом у школи пошпивовал тоту мелодию пайташом,

6 [ 03-04 ] 2013

наздаваюци ше же ю дахто препозна и пове ми хто шпивач, лєбо голєм як ше вола писня. Конєчно ми пайташка гварела же то Eiminem, репер хтори ми и дзень нєшка єден од най. Теди ище нє постояли торенти, сайти за знїманє музики, а о АДСЛ ше анї нє шнїло. Интернет ше ище у Сербиї лєм розвивал. Видавательни хижи и виводзаче нє мали свойо сайти, а Фейсбук нє постоял. Же постої и домашня хип- хоп сцена дознал сом зоз часопису Bravo. Єдней соботи пошол сом ґу пиратови на пияц и препатрал компакт диски. Џеј, Снеки, Рођа, Цуне, Брена, Харис, Цеца, Илић и Oneya Bassivity mixtape. Нє мал сом пойма хто то Ваня Улепич и цо то Bassivity . На омоту бул вон за миксету и зоз траку на глави. Почал сом ше облєкац як мойо нови идоли, цо барз завадзало младшим панкером и моїм родичом. Розумим родичох, алє чом ше гевти буня?! Проблем бул же сом иншаки, а и сам сом бул. Познєйше, ище даскельо хлапци у школи почали ношиц широки фармерки на пол рици, дукси у фарбох,

широки патики. Помали зме ше упознали и почали ше дружиц. Наволали зме ше "Хоп атак". Теди Керестур чул першу хип хоп журку. Ище вше було чежко дойсц до домашнєй реп музики. Локални пирати нє мали пойма цо то, а ориґинали були драги. Ту и там дахто набавел дацо нове, алє найвекше жридло музики були чарногорски пирати. Хто ґод пошол на лєтованє до Чарней Гори, принєсол би диски странского и домашнього репу. И так зме приведли хип-хоп до валалу. Нєшка єст громаду младших хтори у диску дзвигаю руки на Београдски синдикат, хтори репую стихи зоз Карлеушовей писнї "Крими рад", хтори ноша "Nike" патики и тренерки, бо то и Juice ноши, а у ствари нє знаю анї єдну другу писню од Сундикату окрем "Балада дисидента" (лєбо як ю вони волаю "Мој Београде"). Вони нє маю чувство цо добри реп, а цо нє. Мам упечаток же моя ґенерация цошка и посцигла, алє боїм ше, бо на младих швет остава.

АВТОНОМИЯ ВОЙВОДИНИ

АПВ ОПРАВДАНОСЦ, РЕАЛНОСЦ И ПЕРСПЕКТИВИ На националней политичней сцени єст даскельо теми хтори ше уж роками зявюю як озбильни дружтвени проблеми. Єдна зоз темох у хторих Сербия ище вше годна направиц позитивни викрок гоч, якбачу, нєт ясней волї за конструктивне розпатранє того питаня – то автономия Войводини. Процивнїки автономиї Войводини нє видза (або нє сцу видзиц) историйну оправданосц за войводянску автономию. Сербска Войводина зоз 1848/49. року то резултат сербских националних намаганьох, алє идея автономиї Войводини хтору медзи двома шветовима войнами промововали войводянски представителє скоро шицких югославянских политичних странкох того часу и хтори свойо намаганя представели през Зомборску конвенцию 1935. року, вшелїяк нє маю национал(истич)ну подлогу. Їх мотиви у першим шоре економскей, алє и културней природи и вони, видзаци же 7 [ 03-04 ] 2013

простор сиверно од Сави и Дунаю вше вецей препада, формуловали свойо вимоги. Идея югославянских комунистох о войводянскей автономиї ше почала розвивац ище пред Другу шветову войну и розвой тей идеї кулминовал зоз формованьом АП Войводини у рамикох социялистичней Югославиї. Tота ше автономия розвивала по 1988. рок, кед є з инструментализацию "широких народних масох" зведзена на чисту формалносц. Лєм єден з позитивних прикладох значносци автономиї то розвой културного живота войводянских Руснацох. У своїх перших двох деценийох, Войводина ище нє мала достаточно компетенциї же би окончовала полну самоуправу. У тим чаше културни живот Руснацох ше можебуц аж и злєпшал у одношеню на медзивойнови период, у першим шоре пре финансованє з боку держави. Алє, заш лєм, тедишнї досяги рускей култури були релативно скромни, насампредз пре политично мотивоване утаргованє

САША САБАДОШ

часопису Шветлосц и рускей редакциї Радио Нови Сад 50тих рокох. З елиминованьом главного експонента централизма Александра Ранковича, 1966. року ше звекшую и права Войводини, а цикаве повесц же и Руснаци праве теди, у чаше найвекшей експанзиї войводянскей автономиї, доживюю прави културни препород. Автономистичному руху зоз 1935. року и автономиї зоз комунистичних часох, сучасни сербски националисти часто неґирую "историйносц", вельо раз патраци на нїх яґод на аномалиї у процесу розвою сербскей нациї. Медзитим, як одредзиц одредзени период як "историйни"? По моїм думаню, найважнєйши хвильково потреби гражданох и, вецей як ясне же покраїна годна буц ґарант реализованя културней, економскей и мултиетнїчней специфичносци жительох сучасней Войводини.

ГОРНЯК МИРКО КОЛЕ

СПОРТ, ГИМНА И УСТАВ

ХТО НЄ ШПИВА, ЗЛЕ ДУМА Остатнї 25 роки зме жили у штирох державох. Нїч спектакуларне, лєм ребус у тим же сом цали час жил у єдним истим Керестуре, на єдней истей адреси. Меняли ше гранїци, политики, Устави, застави, гимни... Е, гимни ми интересантни. Най нє випаднєм як аналфабета зоз РТС хтори гварел: Послухаце гимну Италиї, популарну Марселєзу. Марсей ше єден длугши час находзи у Французкей.

Гимна то святочна писня и симБол (знам же ше по руски пише символ, алє нє знам прецо) каждей держави. Упокоєна гимна "Гей Славянє" була символ єдного часу, кед людзе жили далєко лєпше и опущенше як тераз. Робели свою роботу, ришовали свойо проблеми, а нє сушедово, а кед заграла гимна, та стали мирно. Чи то почитованє ґу истей, чи пре шор, културу, або домашнє воспитанє, нє знам. Углавним стали мирно и були цихо. Зоз початком 90-тих, на спортских 8 [ 03-04 ] 2013

стадионох гимна зєдинєла цалу нацию, шицки гвиздали на свою гимну. Кед репрезентация бавела фодбал, РТС виключовал тон зоз стадиона, же би народ нє чул як публика гвизда на свою гимну. Здогаднїце ше, то було нє так давно... Процивнїцки бавяче стали збунєти, нашим було нєприємно, а ми пред екранами червенєли. Фодбалере СРЮ-СЧГ и ИЩЕНЄЗНАМЦОРЕБУЛИКИ мали лєпши третман на госцованьох. Там им на гимну гвиздали лєм нашо ґастарбайтере. Як Чарна Гора преглашела нєзависносц и подаровала Сербиї длуго обчековану нєзависносц од остатка швета, так зме достали и нову гимну "Боже правде". Нация задоволєна (нажаль, лєм сербска, бо ше у гимни нам насущней, други народи нє спомина), алє проблем же текст гимни ище вше нє зна ширша аудитория. Нїхто нє зна анї територию держави, бо пол планети припознало Косово, а друга половка нє зна на мапи найсц анї Косово, анї Сербию, алє то нє тема текста. Наша жем би нє була тото цо є, кед би ше нє зявел професор Балтазар и ришел проблем шпиваня гимни. Професор ше вола Синиша Михайлович, дараз вельки фодбалер, а тераз селектор фодбалскей репрезентациї Сербиї. Пошведочени "патриота", принєс кодекс справованя, по хторим бавяч хтори нє шпива гимну, нє ма места у репрезентациї. Перша жертва "спортского патриотизма" бул нападач италиянскей Фиорентини Адем Ляїч, хтори поряднє дре мрежи у тамтейшим першенстве, млади новопазарец одбил поволанку Фодбалского союзу Босней и Герцеґовини, бо сцел бавиц за Сербию. Вируцени є зоз сербскей репрезентациї, бо нє зна текст гимни, гоч наша вибрана файта дава ґоли на кажди треци Русадля, а

процивнїки нас полня як свадзебни сарми. Як ше указує, место бекох и центарфорох, за сербску репрезентацию буду бавиц тенори и баритони, док пишна нация нарок у Бразилу на Шветовим першенстве будзе навияц за други екипи, бо сербски фодбалере буду на хорскей проби, або на курсу патриотизма. Донєдавна фодбалером перд змаганьом гвиздали пре "омержену" гимну, а тераз пре резултати. Зараза ше шири и на други спорти, та нашо репрезентативци превентивно уча текст гимни, кед, дайбоже, освоя даяку медалю на Олимпияди, Шветовим першенстве, або першенстве Балкана у плаканю до безконєчносци. Кореоґрафия на пиєдесталу побиднїка у ставу мирно и слиза у лївим оку, нашей нациї нєдостаточна без вокалних бравурох. Дома буду розопяти на криж историйней ганьби. Професийним "патриотом" и гвиздачом-носталґичаром совитуєм же би сцерпезлїво вежбали дома и чекали перше официйне змаганє процив Польскей. Мелодия польскей гимни "Jeszcze Polska nie zginęła" звучи скоро идентично як наша упокоєна "Гей Славянє". Два мухи забию з єдну лапишку – евоцирую памятки на стари добри часи, а гвизданє на цудзу гимну у Сербиї и так часц фолклора.

Вам, мили мойо читаче, препоручуєм же бисце на час до ТАКОЙ научели текст нашей уставней гимни. Можебуц сце наютре нє годни пойсц вакциновац пса, реґистровац трактор, або вам комунална служба нє вивеже шмеце спред обисца... Алє, хто нє почитує Устав и закон – може закончиц у гарешту, вєдно зоз бувшима и будуцима бизнисменами, политичарами и другима криминалцами. Най нє будзе же сом вас нє спозорел.

ЯК ЛЯ ДР ШУКС

ПОШВИДШАНИ КУРС:

ПОСТАЦ

КСЕ НА ВАЛАЛЄ Же би трансформация була насправди швидка, такой треба резац и тото "ляксе", вєдно зоз цалим городским сленґом, руциц до канти за одпадки (анї случайно до рисйкл бина). Место "ляксе", треба же биш постал "сельо".

9 [ 03-04 ] 2013

Перше на валалє ци треба найсц ґайбу, або най будзе як у писнї "хижочку стару". И нє шмеш то наволовац же ши "винаймйовач" квартеля, "рентовач", або же дакому "отримуєш", "реновираш" и "жиєш" му у хижи, а нє дай боже же биш хижу такой цалу купел. Нє, ти тераз – "жедляр". Хижа, чи муши чи нє, алє гоч як обрациш та будзе од вонка випатрац нє бог зна як, а нука ище горше, або тоти два епитети екстериєра и ентериєра заменя место. Гоч як обрациш, та трафел ши добру лутрию и вироятнє Хю Хефнер єдного дня кед ше прешейта коло твоєй хижи, та праве годзен подумац же би ше нє меняц зоз тобу и то гоч по яку цену (котра годна буц и нула). А Хю ци хтошка у швеце и його виповедзене ше ценї. Цо ту робиц и як спискац божи днї? До поля! Чи ше виплаци и чи це виплаца, нє таке важне, алє важне запинац. Цо, обаваш ше же технолоґия пошла гет напредок, та чи ти то будзеш знац?! Ма, дай! Поволаш гоч и даєдного з аґрономох, ходз за нїм по полю и подшмихуй ше му за хрибтом и гоч себе допущ задумац же му зоз тим нож джобеш до хрибта (руц гоч и грудку до ньго кед нє патри!). Тоти хемикалиї цо тунї, их ше сипе дупло же биш позабивал шицко цо ци надумало присц до поля и одкушиц з богатства, а гевти драгши хемикалиї, полу менєй. Шицко тото ше роби у старим викваченим трикове, вилїзаних сомотских до пол рици спущених, най видно "ошмих" дольнього хрибта, и у зґажених на пети патикох. Док то робиш, тримай циґар у куце пискох, джмур з єдним оком и штудирай яки тоти аґрономе глупи, як и цали валал, бо кельо вецей, як треба, укладаю, а ти

их поспреведал, дал менєй, а добиєш исто як и вони. Алє кед ище лєпше роздумаш, ти заш лєм видумал цошка нове, цо анї учени чловек ше нє здогаднул и хто зна чи праве пре тоту комбинаторику нє добиєш дуплирани, або тродуплирани урожай. Хе, хе, алє ши им дал ради, думай так себе. Лєм меркуй ше нє попеч на жирячки од циґаретли, кед же ши забул же є ту. Док чекаш най ше тот чаривни урожай випнє до нєба, нє треба же биш шедзел и шацовал чи на нєбе нє одпаднє даєдно колєсо з велького медведза, алє роб ище и прав твардейше. Повем ци лєм єдно: "Пирамидалне ґаздованє"... Жем нам полна зоз балканцами котри лєдво чекаю помогнуц таким як ти, руралцом цо ше сцу по кратким курсу змогнуц. Дай им шицко цо маш и найц пецерих исто таких просвищених. Вони тиж най найду по пецерих и руши ствар. Тебе идзе дзешец посто од каждого попод тобу, а кед же тоти пецеро понаходза по пецерих, то ци уж коло 250 одсто од уложеного и то перманентно каждого мешаца. Случайно кед же нє назбераш добродзечних цо ше зосцу змогнуц, посовитуєм ци и ту як най поспреведаш систему, судьбу и универзум. Направ фалшиви профили тих людзох цо буду попод тобу, задлуж ше и, ниа, динар сцигує, ти нїч нє робиш, а гевтих фиктивних, кед их треба тим понад тобу, най их глєдаю як сцу, алє вироятнє ше нє буду зоз тим обтерховйовац. Е, вец кед тото руши, вец уж вредзи патриц на велького медведза (на нєбе, нє на жвератку) и нє робиц нїч и чекац чи му нє поодпадую колєса од того яки ши мудри.

ОНЛАЙН РОЗГВАРКА ЗОЗ МАРОШОМ ВОЛОВАРОМ, АКТИВИСТОМ ВИХОДНЯРСКОГО ЗДУЖЕНЯ VALAL

ЛАТИНКА ANTE PORTAS

Vichodňare na ruskim salašu pod čas ostatňoročnej Vo d ove j .

Kladzanskomu Ľudovomu Ďivadlu še u Vo j vo d i n i b a r z pa če l o.

Здуженє Valal уж даскельо роки активно публикує виданя, котри специфични по тим же су повязани зоз виходнярску и рок културу. За културу Руснацох значне же Valal активно сотрудзує зоз авторами з Войводини. Найпознатше виданє то "Kvašna kňižka" (2010) Ивана Медєша Шукса, обаявена зоз виходнярску латинку и одредзену язичну корекцию, а єдна часц текстох була обявена предходно у часопису МАК и кнїжкох едициї MAKoff. Valal обявел и фанзин Vajčak (2011), а окрем Шукса, у нїм од войводянских авторох заступени Мирко Горняк Коле и Мирон Джуня. Марош Воловар єден од "капчох" медзи Восточну Словацку и Войводину, а окреме медзи виходнярску идею и рускокерестурским андерґраундом.

10 [ 03-04 ] 2013

Jedna z veľich reklamoch u Pčolarstve z roku 1910.

Яки остатнї активносци здуженя Valal?

Na tot rok še už dohvarjame s novosadskim "Študiom".

Chto bul prešloho aprila u Keresture, moh okrem členoch našoho združeňa popic i s veselu ekipu Kladzanskoho Ľudovoho Ďivadlo, aka KĽUD, chtore sme vam priňesli z nahodi 44. Memorijalu P. R. Ďaďi, ta še ich tu mohlo okrem šanku vidzic i na bini, u RKC i u Kocure.

Scu tu prisc i toho roku.

Združeňe Valal priňeslo vloňi šercu Zemplina i najoriginalňejše muzične dožice ľeta – tri večari zos Sašom Paľenkašom, joho gitaru a špivankami zoz "Strascoch" i "Śľidoch žita". "Sašo, ščiri ci pozdravi i mili zdohadovaňa od našej mladej muzikantskej i muzikoľubnej čeľadzi. Hajde, čekame ce s šľidujucim albumom, ked ňe i skorej! (Už ce scu i do Braťislavi na večar vichodňarskej kulturi.)"

Išče predvloňi nas keresturski Memorial inspiroval osnovac jazikovo paralelnu teatralnu prehľadku u perifernim do tedi varoščiku Michalovce (poznatšim jak šerco Zemplina, abo i kapura vichodňarskoho morja – Zemplinskej Širavi). Hoscami 2. ročňika "Mihaľovskich deskoch" (jul 2012) buli Janko i Nada Lenďerovo i Monika Hardijova s maceru – divu vojvoďanskoho amaterskoho teatra - Aranku Meďeši.

Розпочали сце шмело зоз литературну едицию. Яки наслови видати и яки мож у будучносци чекац?

Na počatku buli "Trome braca" – kňižka vašich (a dakus možebuc i našich) najstaršich zapisanich narodnich pripovedkoch. Druha

vec naša publikacija – "Kvašna kňižka" aka vibrani recepti na uspešnu mentalnu masturbaciju od švetopoznatoho patologa dr.

Ivana Meďešija Šuxa.

Toti dva vidaňa nam oramovali prostor u literaturi, chtori sceme postupňe zapolňovac. Znači, svojich čitačoch u nas čekaju Kosteľnik, Kovač, Papharhaji... (znam, že vam dopili u školi,

ше достава од держави. Дзе находзице средства за свойо проєкти?

Peňeži na perši kňižki nam jakbaču spadli z ňeba (abo z banderoch?), mali sme prosto ščesce na ščiroho sponzora. Vajčak vec, jak šorovi fanzin, robeni na koľeňe, ta ňekošta vecej jak šľebodni čas.

No, a na hľedaňu peňežoch na šľidujuci kňižki teraz ňerobime, bo robime na šľidujucich kňižkoch.

Vidrukujeme promo, ta s ňim budzeme machac sponzorom popred oči. Як нашо Войводянє можу дойс до ваших виданьох?

aľe mi jich ňemušeli, ta jich možeme), daľej vec, rozumi še, "Miťo", "Rondo"... i tak daľej, až po najostatňejši viľaca "Šaľenoho dochtora" či joho rovešňikoch. Видали сце даскельо числа фанзина Vajčak. Видаваце го и далєй? Яки теми шлїдза?

Naspravdi višlo ľem perše čislo, ta išče v ješeňi 2011. Druhe še akurat richta, vipatra budze mac podobnu strukturu jak perše – zoz šickoho po dakus. Jedno, može trece čislo ma buc svojfajtovi katalog keresturkej muziki 90. rokoch – historiji, obsadzeňa a hlavňe texti špivanok šickich 13 (či keľo) bendoch, co tu baveli pod čas balkanskej vojni. Čekame pomoc šickich pametnich čitačoch MAK. У Войводини досц чежко назберац за нєзависну продукцию, скоро шицко 11 [ 03-04 ] 2013

Našo kňižki mož kupic u každej šorovej predavaľňi "Ruskoho slova"... šaľim še. Každi ošvicenši vojvoďanski Rusnak/Ruskiňa podajedno našo vidaňe ma, ta še im treba pitac, odkadz. Može še tiž požadac kňižku/fanzin na emailovej adreše valal@ilonas. net. Prevžac jich vše jest jak, bo prichodzime mi do vas vecej raz u roku, a išče častejše chodza vašo delegaciji... ked i ňe do našich mestoch, ta hoľem cez našo mesta.

Napriklad škoľare najčastejše – a už tradičňe ľem cez. На Першей студентскей науковей конференциї, котру орґанизовал МАК на яр 2012. року, у дискусиї було бешеди же би можебуц було практично увесц паралелне хаснованє, попри кирилки, и латинску ортоґрафию у бачванско-руским язику. Нє пре идеолоґийно-политични причини, алє пре практични причини – млади прейґ СМС и Фейсбуку углавним ше дописую на латинки. Треба мац транскрибовани руски назви менох за потреби Заходу, цо давно уж маю Українци и Руси.

Valal обявйовал войводянских авторох на виходнярскей

латинки. Чи тот тип латинского писма може буц ришенє за бешеду бачванско-сримских Руснацох?

Ortografija, jaku chasnuje Valal, ňe dajaka naša i od včera vidumka.

To zna každi, chto hoľem dakus provadzi dzejaki vichodňarski blogi (napriklad davidovskakreu. tk). Taku ortografiju, jak alternativu gu maďarskej zložkovej, prinoša početni vichodňarski drukovaňa od prelomu 19./20. storoča. Jej tradičnosc demonstrujeme na prilohi peršoho Vajčaka – faksimile kňižki "Pčolarstvo, kratka nauka o pčoloch pre vichodnoslovenski ľud" z roku 1910.

Osnovne pitaňe každej ortografiji u jej komunikačnej ambiciji.

Vojvoďanski Rusnaci, vidzi še mi (abo ľem prividzuje?), še hlaša gu kulturnej tradiciji štredňej Europi.

Aľe po jich latinkovich textoch mi vipatra, jak bi v živoce ňevidzeli text Ňemcoch, Čechoch, Poľakoch, ta Slovakoch naj aňi ňespomninam... Ňezna še pisac "ch"! Česc viňimkom. Serbi abo Horvati (aňi Maďare) totu fonemu, aňi znak pre ňu, ňemaju, ta. A to vam ňe jedini guz chasnovanej serbohorvatskej latinki. Dakus nazad gu Sašovi: Poster na joho vichodňarsku šou robil jeden dobri pajtaš, jak šorovi panker fakujuci jakiška tam rozliki u ortografijoch. Ňijak raz som mu ňeznal cez telefon pojašňic, že Sašo še vola (čita) P-a-ľ-e-n-k-a-š, a ňe P-a-l-j-e-n-k-a-š, ta vec tak ostalo i na posteru, ta veľi tu joho mladi potrimovače poňeška vipatra ňeznaju, jak mu naspravdi meno.

Opakujem, osnovne pitaňe každej ortografiji u jej komunikačnej ambiciji. Či ňerachuje pri pisaňu každi, s rozumeňom koho každoho hodzen rachovac? Česc viňimkom! (Редакция)

ЕСЕЙ

FACEBOOK ЯК ТОВАРИШ?

БОРИС РОЙКО

?

"Хто найдзе товариша, нашол благо", гвари святе писмо. Зоз обєктивного боку патреня, товаришство то позитивне одношенє медзи двома, або вецей особами, хтори чувствую медзисобну симпатию и довириє. Праве товаришство ше фундаментує на любови, потримовки и довирию. Нїтка хтора повязує двох товаришох зоз розличних бокох швета, дзекеди зна будз ценка и може ше барз швидко претаргнуц. Же би ше тоти нїтки товаришства нє потаргали, потребне их у каждей хвильки порядно отримовац и надовязовац. Медзитим, то дакеди зна буц вельки проблем нашому дружтву и то насампредз пре нєдоступносц нових направох. Сучасна технолоґия з початку була барз драга "обичному" чловекови зоз просекову плацу у нашей держави. Тот проблем нєшка ришени, бо ше тераз технолоґия у швеце руша и розвива барз швидко, а доступна є векшини гражданом.

12 [ 03-04 ] 2013

Кед слово о дружтвених мрежох, перше на цо подумаме то праве Facebook, хтори нєшка найпознатша и найрозширенша дружтвена мрежа у швеце.

Facebook то єден бок на интернету хтори служи як сервис за социялну мрежу, составени зоз множества розличних мрежох, хтори нам оможлївюю повязованє зоз познатима. Зоз роботу почал 4. фебруара 2004. року, а його снователь Марк Закерберґ. На нїм почал робиц ище як студент на добре познатим америцким универзитету Гарвард. З початку, члени Facebook могли буц лєм студенти хтори студирали на тим универзитету, а познєйше ше тоту можлївосц преширело и на других студентох зоз розличних факултетох хтори були члени Ivy League. После одредзеного часу, членство було оможлївене шицким студентом и штредньошколцом, а на концу и шицким особом хтори маю 13, або вецей роки. По податкох зоз сайту, Facebook нєшка ма коло 750 милиони активних членох ширцом швета.

У даєдних жемох, як цо то Сирия, Кина, Виєтнам и Иран, приступ тому интернет-боку дочасово блокирани, а исте тото поробене и на дзепоєдних роботних местох, з цильом же би роботнїки нє трошели драгоцини час на нащиву того сайту. Єден зоз главних проблемох то нєпочитованє власносци, хторе вецей раз стваряло нєприємни хвильки. Можеме спомнуц лєм даєдни проблеми, як цо то крадза идентитета, знїманє основних податкох, злохаснованє сликох з боку педофилох, хакованє профилу... Прето треба примерковац и обрациц повагу же дзе и кому ше охабяю свойо власни податки, бо драга до злохасну барз кратка, на хторей єден мали клик може направиц огромни и озбильни проблеми. А, нєшкайша младеж єдноставно нє може задумац реални швет, прето же є под вельким вплївом дружтвених мрежох. Под вплївом Facebook.

по ез ия ЦЕЦИЛИЯ НАДЬ

***

Сцекнї зо мну до видуманого и нєобичного швета. Укаж ми желєни дражки и белави пространства. Допущ ми най дотхнєм и пребудзим ше у твоїм нїжним сну. И люб ме. Будз мой... Нє давай ме другим и остань при мнє. Будз мой ошмих. Нє забувай на тайни сходзеня и шептаня, бо у змерку вечара остали скрити поцилунки нашо. И н ї ґд а м и н є б е р н ад ї ю . Знам, мойо жаданя лєм вираз любови моєй.

13 [ 03-04 ] 2013

РАДИО У ЧАСОПИСУ МАК:

СТРЕДНЬОВИКОВНИ

БАВИСКА З МЕЧОМ Витязи нє вимарли. Жию, тренираю и ище вше ше боря же би остали у терашньосци, голєм на турнирох у реґионє, у Владимирцох у Сербиї и на тренинґох у Новим Садзе. Томислав Тот ма 25 роки, жиє у Вербаше роби як наставнїк анґлийского язика у основней школи "Братство єдинство" у Коцуре, люби путовац, виглєдовац, а гоби му мечованє. Иснує предрозсудок же мечованє лєгки спорт, медзитим, вон треци по чежкосци звладованя, после боксу и чежкей атлетики. Перши записи о мечованю, як борби у контролованих условийох зоз опрему, походза зоз старого Єгипту. Тота традиция предлужена и познєйше през Стреднї вик, кед мечованє бул способ пририхтованя войска, алє и файта забави. Мечованє 1896. року уключене до програми сучасних Олимпийских бавискох у Атини.

14 [ 03-04 ] 2013

САНЯ КОЛЕСАР И САНЯ ПОЛДРУГИ ЕМИСИЯ – ОСТАНЬЦЕ НАШМЕЯНИ Кажди штварток од 12.30 до 14 годзин на 100 меґагерци на Радио Новим Садзе Facebook: Dve Sanje

Санї: Томиславе, одкеди ти тренираш мечованє и цо за тебе значи тот спорт? Томислав Тот: То за мнє феноменални спорт! Тренирац сом почал ище як студент у Новим Садзе 2011. року, зоз єдним товаришом, и барз ше ми попачело, та и тераз за викенд приходзим до Нового Саду и тренирам у клубу. Санї: У хторим клубу и як вон функционує?

ТТ: Клуб ше вола "Зелени

барјак" находзи ше у Новим Садзе. У клубу постої гиєрархия, од ґенерала и витязох хтори на верху, по воякох и реґрутох. Шицки маю опрему котра одвитує їх статусу. Найвисши ранґи маю полни метални оклопи котри чежки и до 17 кг, а тоти цо ступень нїжей маю

верижнячу, або chainmail, котри чежки коло 10 кг. Гевти на найнїзшим уровню маю оклоп за руки и ноги. Вжиме сом унапредзени, та сом достал верижнячу. Санї: Як випатраю вашо тренинґи?

ТТ: Тренинґи интересантни,

у тим здруженю ше отримую два раз до тижня. Вежбаме зоз ґумовима мечами, тапацированима, алє цо ище важнєйше, робиме вежби, за физичну порихтаносц и тактику, а кед маме и костими, вец нам ище интересантнєйше. Найважнєйше же шицко

направене так же би нїхто нє бул покалїчени, анї у борбох, анї на тренинґох. Найвекши проблем же нє маме заварти простор у котрим бизме могли вежбац през жиму и кед подла хвиля, алє озда ше и то риши. Санї: Маце и даяки змаганя?

ТТ: Маме. То борби.

Пририхтуєме ше на одредзену тему, односно здумаме даяку сличку котру вец розробиме, здумаме кореоґрафию, тактику и вец зоз тим наступаме на турнире. Правило же муши буц дисциплина и то ше ма почитовац, а и муши ше бавиц фер плей!

Санї: Хто вам прави тоти костими?

Санї: Покля ше мож занїмац зоз мечованьом?

ТТ: Маме роботню у котрей

ТТ: То спорт котри можу почац

их кую члени здруженя, а дацо набавяме и зоз Клубу любительох дружтвених бавискох "Валхала",тиж зоз Нового Саду.

тренирац и дзеци, а гранїцу покля ше будзе активни треба же би одредзел кажде особнє,

Санї: Примаце и особи нїжнєйшого полу до клубу, односно дзивки?

Санї: Дзе ше отримую турнири?

ТТ: Кед слово о месце, вец

то на отвореним, на даякей пажици. А кед слово о турнирох, вец их маме вецей у реґионє, а у Сербиї раз рочнє у Владимирцох. У Банату наш клуб орґанизує реґионалне змаганє и ту приходза екипи зоз Мадярскей, Болгарскей, Горватскей и зоз клубох у Сербиї. А 2012. року отримани Стредньовиковни викенд на твердинї на Петроварадину. Дакус було проблеми коло доставаня дошлєбодзеня за отримованє, алє наздаваме ше же ше вибориме же би ше го отримало и того року. Санї: Як ше ти чувствуєш кед на себе маш тот стредньовиковни костим?

ТТ: Супер! Вше ме фасциновали викинґи, витязи и тоти костими, та ше супер чувствуєм и у тим костиму, котри зна буц наисце чежки.

15 [ 03-04 ] 2013

ТОМИСЛАВ ТОТ (6. НОВЕМБЕР 1988.) ЗАКОНЧЕЛ ҐИМНАЗИЮ "ЖАРКО ЗРЕНЯНИН" У ВЕРБАШЕ, А ПОТИМ ШЕ УПИСАЛ И НА ОСНОВНИ СТУДИЇ АНҐЛИЙСКОГО ЯЗИКА. ТЕРАЗ Є НА МАСТЕРУ НА ФИЛОЗОФСКИМ ФАКУЛТЕТУ У НОВИМ САДЗЕ.

ТТ: У "Барјаку" єст и жени, и

то у двох ґрупох. Тоти котри одлучели вжац мечи и щити, и уключиц ше до борби, и тоти котри представяю гевту другу часц стредньовиковного живота и витяжства, дами. Вони нє маю мечи и оклопи, алє сукнї и красни фризури. То прето же кед ше представя єден час, єдну сличку, треба же би були заступени шицки аспекти дружтва.

бо шицко завиши од физичней порихтаносци. Покля чловек чувствує же може. Санї: Як ше можу заинтересовани придружиц ґу ентузиястом котри любя стредньовиковни костими и мечованє?

ТТ: До клубу ше мож лєгко

приявиц. Досц лєм присц на тренинґ зоз жаданьом же би ше особа зоз тим занїмала, односно до клубу "Зелени барјак" котри ше находзи у Новим Садзе на Клиси, або ше явиц на адресу woockns@ gmail.com i fiddlergb@gmail. com и ту достац шицки потребни информациї.

УМЕТНОСЦ

КУБИЗЕМ И ПАБЛО ПИКАСО ЖОРЖИНА БАРАН И АНТОНИЯ ТИРКАЙЛА

На годзини историї у осемй класи ОШ "Петро Кузмяк" у Руским Керестуре, учели зме период уметносци "Крсна епоха" и нам ше окреме пачел кубизем як сучасни напрям. Понеже зме нє мали часу тоту тему обсяжно обробиц на годзини, видвоєли зме окремни час дома тоту тему поробиц и послац часопису МАК, а за уметнїка зме вибрали Пабла Пикаса. Пабло Руиз Пикасо бул син Хозеа Руиза Бласка, професора рисованя у Корунї, у Шпаниї. Паблово интересованя за уметносц почали вчас, ище кед мал 11 роки, а то було 1891. року. Теди вон одкрил 16 [ 03-04 ] 2013

талант и интересованє за експериментованє и розвиванє самостойного подобового виразу. У Корунї, Пикасов оцец одлучел же би свойо уметнїцки амбициї пренєсол на сина. Оцец го потримал и при твореню своєй першей вистави, кед мал лєм 13 роки. Фамелия Пикасо 1895. року ше селї до Барселони, а Пабло ше уписує до локалней уметнїцкей академиї. Шицки у фамелиї го потримали же би постал академски маляр, а 1897. року його слика "Наука и милосердносц" достала награду у Мадриду на вистави Кральовскей академиї Сан Ферандо. Пабло барз вельо часу препровадзовал малююци каждодньовосц, котра го окружовала – карчмочки,

улїчки... Прицагли му увагу роботи и од Ел Ґрека. Ґоя бул уметнїк чийо дїла Пикасо тиж почитовал. Пикасо творел у модерних малярских напрямох як цо то кубизем и суґестивни експериментализем. Два раз ше женєл и бул оцец штверих дзецох. Направел вецей як 6 000 малюнки, скулптури и рисунки. Його роботи барз драги и коштаю милиони. Вельки ретроспективи його дїлох викладало ше у Нюйорку. На нашу класу окремни упечаток охабел малюнок под назву "Ґерника". Малюнок символ страданя нєвиних людзох и животиньох у гражданскей войни 1936. року, кед фашисти бомбардовали место хторе ше вола Ґерника.

РОКЕНРОЛ – У ШВЕЦЕ И ДОМА Рокенрол у другей половки XX вику зачаровал младих у цалим швеце. Скоро у исти час почали го грац у САД, Британиї, Югославиї, та аж и Руским Керестуре. Рокенрол (rock & roll, rock ‘n’ roll, R’n’R або лєм рок) – жанр популарней музики и ґлобалней подкултури. Рок ше першираз зявел у САД пейдзешатих рокох XX вику. Ранши рокенрол настал од джеза и ґитарского блуза. Рок, найпопуларнєйши музични жанр швета, поготов у Европи и Сиверней Америки. Типични рок ґрупи нє можу исновац без ґитари, бас ґитари и буґнох. Вельо рок ґрупи хасную тиж клавир и усну гармонику. У ранших часох, писнї того жанру ше пущало лєм на радио станїцох пошвецени RnB (Rhythm and blues). Року 1951. кливлендски ди-джей Алан Фрид почал грац тот жанр музики билей публики. Фрид перши видумал вираз "рокенрол" же би описал тот стил RnB музики. Рокенрол, за розлику од блуза, джеза и соула, зоз вельо енерґичнєйшим звуком барз швидко освоєл швет. Єдна од перших рок писньох була Чак Барийова. Його велї спатраю як родоначалнїка рока, алє 17 [ 03-04 ] 2013

тедишнєй музичней индустриї Чак нє одвитовал як стари чловек и афроамериканєц. Елвис Присли постал перша рок гвизда, односно такволани "краль рокенролу". Року 1954. Елвис Присли знял локални гит "That’s All Right Mama" у Филипсовим студию у Сан Мемфису. Елвис грал фузию рока и кантри музики, познатей як рокабили. После Елвиса, кед рок ритем облапел цали швет, настали бенди як цо Битлси, Ролинґстонси и други. У тим чаше ше зявела рок сцена и на просторох бувшей Югославиї. Перши бенди, як цо Zlatni prsti, витворюю вельки успих, алє то шицко постава значнєйше зоз зявйованьом векших бендох як цо Bijelo Dugme, Smak, YU grupa итд. Медзитим, праве ширенє рока и його златного часу почало зоз приходзеньом ґрупох як цо Azra, Рибља чорба, Zabranjeno pušenje, EKV и други. Перша рокенрол ґрупа у Руским Керестуре ше зявела 1965. року под назву ВИС Канонади, а творели ю Владимир Венчельовски Бинди, Владимир Горняк Зезе, Яким Медєши Меґре, Дьордє Ковачевич Дьока, Янко Ковач. Канонади грали на забавних вечарох у Керестуре и околних местох,

АЛЕКСАНДРА РУСКОВСКИ

а упатрали ше на тедишнї югославянски рок ґрупи Crveni koralji, Delfini и Siluete. Векшина музичарох зоз Канонадох початком седемдзешатих рокох формовали ґрупу Ореоли. Осемдзешатих рокох при Руснацох у Войводини найуплївнєйши рок-метал бенди – Армитон зоз Вербасу и Керестура, и Маринер зоз Керестура. Дзеведзешати роки медзи Руснацох уведли панк и експериментални рок, а найпознатши ґрупи Смарґельс, Фломастерс, Шмерц мертвих здохлїнох, Андервер и други. Дватисячитих рокох рижнородносц руснацкого року ше преширела на постпанк, експериментални метал и автентични рок, як цо то Brainlow, Paradox (Сашо Палєнкаш), Crazy Cousins, Kaatrog, Decayin. Векшина тих бендох свою промоцию и знїмки достали на фестивалох за младих "Дньовка" и "Водова фест", а часопис МАК у своєй мултимедийней едициї видал компакт диски векшини тих бендох. (На основи материялох зоз Википедиї и прилогох рускей редакциї РТВ)

КАФА МА АЛТЕРНАТИВУ (ЧАСЦ ПЕРША) КРИСТИНА ЦВЕТКОВИЧ

ЦЕПЛИ МАҐИЙНИ НАПИТОК - ЧАЙ Кажди цепли напиток може буц помоц при опущованю, даватель енерґиї, здравя, лїковите средство, националне пице, розвага и средство за уживанє и друженє. З тей нагоди вам представиме чай. Чай походзи зоз Азиї. Леґенда гвари же кед ше китайски цар одпочивал на драги, спадли му якиш лїсточка до судзини дзе варла вода хтору слугове рихтали за полудзенок и кед ю попил, барз ше окрипел. И од теди, у Китаю ше уж даскельо тисячи роки хова чай и дава ше му окремну увагу, а вельо познєйше, почало ше го ховац и у других крайох швета. Перше у Портуґалиї, потим у Голандиї, а аж вец у Анґлиї, Турскей и других жемох. АНҐЛИЯ Портуґалска принцеза Катарина хтора була одата за анґлийского краля Чарлса II уведла обичай пиц чай, алє пополадньови обичай випиваня чаю у Анґлиї запровадзела Ана Мария од 18 [ 03-04 ] 2013

Бетфорда хторей була длугока пауза медзи двома оброками, та уведла ище єден, нови обичай. Од теди настали чаянки, отверало ше чайджинїци, чайнїки постали прави уметнїцки дїла, а традиция ше преширела нє лєм на сервиранє чаю, алє и множество рецептох хтори ше сервирало коло чаю. Єст приповедка же ше анґлийским вояком на фронт посилало вецей чаю, як оружия. ТУРСКА Медзитим, и попри окремней уваги пошвеценей чаю, Анґлия нє на першим месце у його конзумованю. На першим месце Турска. У нїх ше, наприклад, чай вари у двох чайнїкох, чайданлукох, источашнє ше зоз нїх и сипе до малих склєняних погаричкох. Кед вас у Турскей ґазда понукнє з чайом нє шмеце одбиц, алє наручиц гевтот моцни, и так сиґурно здобудзеце його почитованє, бо ше притримуєце ритуалу у його жеми. Японци маю тиж окремни места, аж и рочни часци кед ше окончую окремни церемониї чаю, и то у окремних будовох.

Им то форма дружтвеного случованя, а обовязна є пред медитацию. РУСИЯ У Русиї, наприклад, русийски самовар забера централне место при випиваню чаю. Першираз ше го почало правиц у городу Тула. Самовар зоз горуцу воду стої на столє цали час док ше пиє чай, а у малим чайнїку стої "заварка", односно моцни концентровани чай. Госц насипе заварку, а потим розблажує зоз горуцу воду зоз самовару. Давно ше аж ручнїки давало же би госц могол посцерац зной од горуцого чаю. Коло чаю ше дружело, приповедало, забавяло. Русиянє, як и Турци пию сладки чай, док велї народи нє сцу губиц його смак зоз цукром. Окрем обичайох, чаї, насампредз, мали улогу средствох за лїченє. И сам Хипократ охабел записи о 400 лїковитих рошлїнох зоз хторих ше могло правиц чаї.

(шлїдзи предлуженє)

На Балкану нєт окремни обичаї вязани за чай, алє же го треба хасновац и нє вихабяц анї єден дзень без нього, єст вельо причини. У першим шоре прето же: › вон рано розбудзує, ошвижує дух и думки, дава креативносц и подпомага волю (чарни и желєни чай, чай зоз шипка и овоцово чаї), › чай на поладнє опущує, обнавя и чисци орґанизем, помага при претровйованю, окреме "чежкей" поживи, враца орґанизму воду, а коло нього теди ше мож и дружиц, и опущено "драндац" (мишани рошлїново чаї, овоцово чаї, "коктели" зоз чаю, домашнї жимни чаї), › чай вечар опущує орґанизем од напартого дня, змирює, успавює, дава чувство мира и задовольства, олєгчує помага же би сон бул лєпши и мирнєйши (рошлїново чаї, окреме лаванда, метвица, руменєц, матичняк), › чай вжиме зогрива, виполнює длуги цепли вечари, порушує волю и дава енерґию хтора у тим периодзе вше хиби, а влєце ошвижує, зменшує зноєнє, отримує у орґанизму достаточни количества води и витаминох, чисци орґанизем од токсинох, дзвига енерґию и враца дзеку (овоцово чаї, домашнї жимни чаї, рошлїново), › чай зменшує и вистатосц, окреме кед вона настала пре психичну напнутосц. Чай оможлївює и же би мускули лєпше робели (рефлекси швидши), цо значи же помага и спортистом, и пилотом, и вожачом. Патрим прейґа; нєт квеца анї рижнофарбово лїсца. На морским побрежю самотна колїбка у блядей шветлосци єшеньского вечара. стара японска писня, котра инспировала майстра чаю Сен-но-Сокия, познатого як Рикю, же би у XVI вику розвил обряд чаю 19 [ 03-04 ] 2013

ПРОЗА СЕБАСТИЯН НЯРАДИ

З РАДОСЦИ............ДО БОЛЮ 1944 рок. Лєто. Французка Помали ше змерка. Скрити у лєше, чекаме. Пушка ми у попуканих рукох, циґар у устох. Дим ми уходзи до червених очох зоз хторих ми капкаю слизи, анї сам нє знам чи пре дим, чи од болю у моєй загашеней души. Кажда капка ми зменшує боль, кажди дим з циґара ме опущує. З часу на час себе утрем слизи до мокрого рукава од креви. Курим циґар и розпатрам коло себе, товарише поскривани у, тераз лєм, повикопованих ровох, даєдни за високима и грубима стеблами чекаю нєприятельску гришку. Шицки зме порихтани, лєм чекаме знак. Нє знам анї кельо их там єст, алє знам же ми витрапене шерцо вше баржей почина дуркац. Закукуєм кеди-нєкеди цо єст за високим стеблом, за хторим шедзим. Мале месточко, повед бим валалчик. Випатра мирне, алє того сом ше найвецей и бал. Нє любел сом цихосц, сущанє лїсцох, теди сом знал же после того настава буря, пекло.

"Eй, попатри спрам валалу" – доруцел ми Ендру. Попатрел сом. Мали нашмеяни 20 [ 03-04 ] 2013

дзеци ше оганяли, як кед би нє було войни. Були там два дзивчатка и двоме хлапчики. Хлапчикове ми випатрали як браца, єден од другого бул за главу висши, исто облєчени. Били кошулї, з чарнима панталонами як кед би ишли на даяку свадзбу. Дзивчатка були у целових, випиряцих сукньох, на ногох мали чарни ципелки. Припатрали зме ше на нїх шицки з чети и уживали у їх радосци. "То як мойо дзеци" – озвал ше з цихим гласом Майк. Кед сом тото чул, ище баржей ме заболєло, анї сом нє шмел подумац як йому було чежко у тей хвильки. "Ище кус та идземе дому, нє може тота война вично тирвац" – цешел го Енди. "Дай боже" – прегварел сом у себе и радовал ше припатраюци ше на розбегани дзеци. Бавели ше коло каменїстей дражки хтора водзела до валалу. Коло дражки були кус очкодовани мури, хтори оградзовали валал, и даскельо високи желєни жбуни. "Цо думаш? Нєприятелє за тима жбунами?" – опитал ми ше Чарли з рова.

"Думам же су там, а и на крове гевтей розвалєней хижи, видзиш там? Гевта з другого боку". "Агам" – доруцел Чарли. Патрели зме на дзеци кед ше им нараз бависко претаргло, дзивчатка сцекли ґу валалу, а двоме браца остали и патрели на желєни жбун. Єден як кед би бешедовал зоз жбуном. "Там су" – озвал ше с найпериста Джек. Такой сом нацильовал. Руки ше ми тресли, шерцо ми почало вше баржей дуркац. Зной ме облял, спущел сом пушку на жем, утар озноєни руки и чоло, до кирвавей униформи. Вжал снайпер до рук, удихнул швижи воздух и чекал знак. "Видзиш их?" – опитал ше командант. "Нє, алє можем штрелїц най превериме" – доруцел Джек. "Анї случайно! Нє шмеме одкривац положенє... Будзце порихтани... Чекаме їх гришку, най одкрию свойо положенє. Теди рушаме. Розумели сце шицки?" – опитал ше командант. Чуло ше лєм "гей" з шицких бокох. Мали хлапец станул опрез жбуна, зогнул ше, вжал биле

ВИГЛ каменьче з дражки и руцел го ґу жбуну. Почал кричац, йойчац, надзерац ше. Други хлапчик му утар слизи, станул опрез нього, облапел го и лєм ше чуло як хтошка зоз жбуна штреля. Обидвоме хлапчикове спадли на каменїсту драгу, а коло нїх ше створел поточок креви хтори цекол помедзи каменя и правел малу ричку з хторей ше помали правела барка младей креви. Попатрел сом на Майка, на його твари видно було боль и слизи у очох, як кед би його дацо потрафело до крегкого шерца. "Рушай" – роздар ше командант на цале гарло. Почали зме бежац ґу валалу, єдни штреляли ґу жбуном, други цильовали гевтих на хижох. Я и ище двоме остали у лєше и штреляли з наших вилїзаних снайперох. Кед наша чета добегла до мура хтори оградзовал валалчик, помали зме ше почали приблїжовац. Чуло ше ґранати, пушки, йойк. Прах ше дзвигнул, нїч сом нє видзел през оптични нишан. Штрелял сом вшадзи, дзе ше видзело нєприятеля. Нє мог сом потрафиц, руки ше ми тресли, пушка ше ми шлїзкала у рукох. Чета вошла до валалу, я ше приблїжел ґу мурику, опар пушку на розваляни мурик и предлужел штреляц. Видзел сом товаришох як пребегую з бока на бок, даєдни лєжали потрафени. Креви було на шицки боки. Ситуация ше помали змирйовала. Дохтор бегал од ранєтого до ранєтого, зоперал кирвавеня, цешел их. Дакому дал морфиюм, винїмал цепли кульки з ранох.

21 [ 03-04 ] 2013

Кед зме утверзели главни точки у валалє, з розваляних хижох виходзели нацисти, з руками на глави. Док ше ище чуло подаєдно штрелянє на другим концу зруйнованого валала. Нараз престал галайк, настала чежка, нєприємна цихосц. Гей, же зме того дня достали битку, без анї єдного погинутого, алє ше нє чувстовала радосц у чети. Майк прибегнул ґу дзецом зоз слизами на твари. Такой и мнє почала чуриц по брудней твари кристална чечносц хтора ми олєгчовала душу, боль. Цала чета станула коло мертвих дзецинских целох. Настала мертва цихосц. Нїхто ше нє могол озвец як му ше ґамби тресли того дня. Майк вжал єдного хлапчика на плєцо, док му крев чурела по його блатнявей униформи, положел го до, тераз лєм, викопаного гроба. Ендру вжал другого, положел го до истого гроба най лєжи коло нього. Закопали зме их, и шедли коло гроба, цихосц запановала. Ноц ше помали спущела. Полєгали зме, коло збешнєтого огня. Векшина поспала, алє Майк и я нє. Очи и душа ми були витрапени, алє душа ми нє дала мира. Очи ми скакали, пил сом цепли виски и нє мог ше змириц. Облапел сом Майка, попатрел сом му до очох полних зоз слизами и, як кед бим му дацо повед, змахнул з главу, утар слизу, лєгнул и пробовал заспац.

ЄДОВ АЦКИ Вас пово КРУГ лує на:

ДРУГУ КОНФЕРЕНЦИЮ ЗА СТУДЕНТОХ, МЛАДИХ НАУКОВЦОХ И ПРОФЕСИОНАЛЦОХ 2014. Поволуєме Вас же бисце участвовали на Другей конференциї за студентох, младих науковцох и професионалцох, котра ше отрима початком 2014. року. Критериюм: на Другу наукову коференцию ше можу явиц особи, котри студенти основних, мастер и докторских студийох, котри порядно, активно студираю и котри нє правели паузу у студираню длугшу як 5 роки. Тиж так у науковей конференциї попри студентох можу участвовац млади нуковци и професионалци котри закончели основни, мастер и докторски студиї и професионалци нє старши од 40 рокох. Авторски ориґинални науково роботи придац найпознєйше до 01. януара 2014. року. Вецей информациї о стандардох и консултацийох о науковей коференциї можеце достац на: novi.generaciji@gmail.com

ТАКВОЛАНИ ИЛУСТРАЦИЇ, КОМБИНОВАНЕЙ ТЕХНЇКИ РИСУНКОХ И ФОТОҐРАФИЙОХ.

22 [ 03-04 ] 2013

ДАРЯН ГАРДИ (04. ЮЛИЙ 1994) Основну школу закочел у Руским Керестуре. Хвильково закончує штредню Школу за дизайн "Боґдан Шупут", у Новим Садзе, напрям дизайн ентериєру. Уписал ше на Академию применєних уметносцох у Братислави, у Словацкей. Зоз часописом МАК сотрудзує ище од основней школи. Автор є трох насловних бокох (включно зоз тим) того мултимедиялного часопису. Свойо роботи (рисунки и найвецей фотоґрафиї) обявює на своїм блоґу: noahwoodkid.tumblr.com

23 [ 03-04 ] 2013

МАК05-6/2013 МАК TEENAGE VZLET&MAK CDCOOPERATION