MAK 2/2020

Мултимедиялни часопис за младих число 2 / фебруар 2020 цена: 100 динари

Фото: Кристина Шепински

ЗМИСТ

У ФОКУСУ . . . . . . . . . . . . . . 6

У ФОКУСУ

03 С. Маґоч: Будучносц припада тим котри веря до своїх снох 06 С. Надь: Авантури на Кавказу младого Руснака МАК-ОВ КОЛАЖ

08 М. Буила: Розгварка з Биляну Фирманову, школярку Воєней ґимназиї УПЕЧАТКИ

10 М. Горняк: Любов под час хероину

Авантури на Кавказу младого Руснака Почаком децембра 2019. року мал сом нагоду нащивиц державу хтора нє так часто у оку явносци и хтора велїм людзом зоз наших просторох нє така блїзка. Тота держава то Єрмения. Тоту державу хтора ше териториялно находзи на Кавказу, алє ше пре културно-историйни причини и менталитет дума же припада Европи сом нащивел прейґ програми ФЛЕКС дзе сом зоз другима штредньошколцами зоз Ґрузиї, Сиверней Македониї, Єрмениї, Чарней Гори и Сербиї участвовал на роботнї медийскей писменосци.

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

11 М. Джуджар: Вирази о пиянству КУЦИК СОВИТОХ

12 МАК-ова редакция: Бонтон у ресторану ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

14 Д. Болдиш: Розлики медзи лаптоп и десктоп компютерами СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

16 П. Венчельовски: Кадети ФК „Русин” у сезони 2019/2020

МАК-ОВ КОЛАЖ . . . . . . . . . . 8

Розгварка з Биляну Фирманову, школярку Воєней ґимназиї Биляна Фирман успишна школярка другей класи Воєней ґимназиї у Беоґрадзе. Попри тим, Биляна ше пренашла и у спорту, а найбаржей у фодбалу хтори з часу на час и тренира. З тей нагоди, Биляна з нами подзелї свойо упечатки о своїм школованю и пове нам интересанти ствари о своєй школи.

УПОЗНАЙ СЕБЕ

18 С. Алексич: Кельо сце наисце щешлїви?

Розлики медзи лаптоп и десктоп компютерами Нєшка маме громаду лаптопи и десктоп машини, а ту бизме могли спомнуц и телефони хтори наисце мини компютери. Шицки вони нєшка часц єдней револуциї у компютерскей индустриї и интересантне же ше шицки вони и дзень нєшка технолоґийно розвиваю. Могли бизме их описовац, алє ше ми видзи же тото тотално нєпотребне – шицки знаме цо лаптоп, а цо десктоп компютер. Гоч нєшка нательо розвити обидва технолоґиї же скоро нє видзиме розлику, компютер и єдно и друге, зоз исту оперативну систему. Алє заш лєм треба знац же розлики постоя, и то вельки.

АЛТ ШОУ У МАК-У

20 Т. Салаґ: Цо думаце о...? КИНОТЕКА

22 К. Малацко: „1917” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

23 К. Афич: Поезия

МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 2 фебруар 2020 Директор: др Борис Варґа

2 MAK 02-2020

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ . . 14

Oдвичательна редакторка: Рената Джуджар Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Рошнєш з иншаким поглядом на швет” Автор фотоґрафиї: Кристина Шепински

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Рената Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

У ФОКУСУ

Силвия Маґоч Розгварка з керестурскима ґимназиялцами ІV1 оддзелєня о планох после законченя штреднєй школи

БУДУЧНОСЦ ПРИПАДА ТИМ КОТРИ ВЕРЯ ДО СВОЇХ СНОХ У живоце кажде преходзи през часи школованя у котрих научи дацо нове, здобудзе нови товаришства и авантури котри будзе паметац цалого живота. Одмалючка роздумуєме цо бизме любели буц док вирошнєме, а од нас завиши чи тот сон сцеме виполнїц и у стварним живоце. У интервюю зоз керестурскима школярами сом подознавала хто дзе сце пойсц, прецо и цо им було найинтересантнєйше за тоти потерашнї роки їх школованя. Одвити були рижни, а каждому жадам най упише тото цо зажадал. У ІV1 оддзелєню Ґимназиї у Руским Керестуре на руским язику школую ше дзевецеро школяре – Марко Буила, Себастиян Надь, Андрей Роман,

Марко Буила

Андрей Роман: По законченю штреднєй школи думам уписац висшу же бим свойо занає ещи надополньовал.

Борис Югик Борис Югик, Тереза Будински, Стефан Кочиш, Инес Санкович, Иґор Маньош и Стефан Пецник.

Себастиян Надь

Од шицких школярох лєм Стефан Пецник нє бул заинтересовани за розгварку.

Тереза Будински: По законченю штреднєй школи плануєм уписац факултет.

Цо плануєце по законченю ґимназиї?

Иґор Маньош: Я тиж так плануєм предлужиц свойо школованє на факултету дзе будзем обрабяц тоти теми котри ме наисце цикавя.

Марко Буила: По законченю Ґимназиї, любел бим ше уписац на факултет, лєм ше ище вше двоїм же хтори. Борис Югик: Мнє факултет нє барз интересує. По законченю Ґимназиї будзем садзиц паприґу. Себастиян Надь: Плануєм ше далєй школовац, найсц роботу и предлужиц живот у Новим Садзе лєбо иножемстве, алє то шицко завиши од велїх факторох.

Стефан Кочиш: Понеже ми тераз фодбал барз добре идзе, любел бим предлужиц у тим напряму. Медзитим, кед бим ше опредзелєл за факултет то би бул ДИФ. Инес Санкович: Плануєм уписац и закончиц факултет. Свойо знанє сцем прешириц у напряме язикох. Яки факултет бисце сцели MAK 02-2020

3

У ФОКУСУ Поведзме, Нови Сад. Нє бул бим щири кед бим нє спомнул же єдна од причинох заробок котри можем мац з тим факултетом, алє ту тиж бавя улогу и фактори же любим математику и же думам же будучносц лєжи у програмованю. уписац, дзе и чом праве тот факултет? МБ: Ище вше роздумуєм хтори би факултет бул найлєпши вибор за мнє, алє роздумуєм о Филозофским факултету, напрям Социялни роботнїк або Педаґоґийни факултет, напрям Дипломовани учитель. Кед же то будзе за социялного роботнїка вец у Новим Садзе, а кед Педаґоґийни вец у Зомборе. У будучносци бим барз любел мац даяке занїманє xторе подрозумює контакт з людзми, насампредз з дзецми, та прето праве тот факултет. БЮ: Кед же би ме драга одведла у напряме факултету вироятно би то бул даяки нампрям на Польопривредним факултету, бо ме то найбаржей интересує. Можебуц, Нови Сад. Нє мам вельо интересованя, а любим польопривреду, та прето. СН: Мам у плану уписац Факултет технїчних наукох, напрям Софтверски инженєринґ и информацийни технолоґиї.

Тереза Будински 4 MAK 02-2020

АР: Плануєм уписац Висшу школу фахових студийох, тиж у Новим Садзе. Прето же сом слухал препорученя од тих цо ше школую на тим факултету и задовольни су. ТБ: Найвироятнєйше Факултет технїчних наукох у Новим Садзе, прето же польо моїх интересованьох то физика и математика, а на тим факултету єст вельо применьованя тих обласцох. ИМ: ФТН, напрям Механїзация и конструкцийне машинство. Тот напрям єст у Новим Садзе, так же ми и жаданє упаднуц праве там. Жадам уписац праве тот факултет, бо вон понука вельо можлївосци и вельо напрями котри наисце моцни.

CK: Спорти шицки любим и пренаходзим ше найвецей у таких активносцох, та бим уписал ДИФ. Понеже ми ше Беоґрад барз пачи и факултет бим уписал там. Нє пренаходзим ше у дачим иншим. Спорт дацо цо ме виполнює и жадам буц успишни, а тот факултет праве за таких цо любя спортски виволаня. ИС: Жадам уписац Филозофски факултет котри понука вельо напрями моїх интересованьох. Тот факултет єст у Новим Садзе и барз бим любела там пойсц. Барз любим язики и то

ми найлєпше идзе, а на тим факултету єст вельки вибор язикох котри мож студирац. Кеди починаце зоз пририхтованьом за примаци испит на факултету? МБ: Зоз пририхтованьом почнєм док ше конєчно одлучим хтори факултет упишем, бо за тоти два факултети и приємни иншаки. БЮ: Нє плануєм починац зоз пририхтованьом, бо затераз нє жадам уписац факултет, а кед же зосцем будзем ше пририхтовац достаточно же би ме прияли на жадани факс. СН: Почал сом ше пририхтовац самостойно од новембра, а од 1. фебруара почнєм ходзиц и на пририхтованя на ФТН-у. АР: Пририхтованя ми починаю од априла, та мам часу добре роздумац чи наисце сцем тот факс. ТБ: На ФТН-у єст три термини, а два ґрупи за пририхтованє, так же дахто з моїх товаршох уж почнє тераз у фебруару мац пририхтованя, а я вироятнє же анї нє будзем ходзиц. ИМ: Плануєм почац з пририхтованьом у фебруару.

CK: Понеже затераз нє плануєм факултет, фокусирам ше баржей на тренинґи и фодбал. ИС: Ище сом ше нє почала пририхтовац, алє почнєм пошвидко. Яке чувство буц штварта класа штреднєй школи? МБ: Чувство цалком подобне

У ФОКУСУ перших трох класох, лєм же ми, можебуц, штварти рок найинтересантнєйши. Преходзи барз швидко, а конєц нам вше блїжей и рошнє якашик позитивна тензия.

Стефан Кочиш як и у нїзших класох, з тим же у штвартим року єст можебуц найвецей обовязки и цо зме блїжей при концу вше векша тензия и нєизвесносц. БЮ: Нє мам нїяке окремне чувство, алє знам же сом уж вецей нє мале дзецко и же мушим вибрац свою животну драгу по котрей будзем крачац. Добри вибор мушим направиц, бо то як крижна драга и вельо дзвери од котрих можем отвориц лєм єдни, а вони буду одлучовац яким цеком шицко ма исц. СН: Мнє тото шицко барз возбудлїве и дакус страшне. АР: Нє мам нїяке окремне чувство. Исте є як и кед сом закончовал осму класу. ТБ: Чудне, алє з другого боку добре. Чудне, бо нам швидко прелєцели тоти штири роки, а добре бо ми, тоти котри зме з Керестура, уж бизме любели дакус пременїц штредок з оглядом же нам то дванасти рок школованя у истей школи. ИМ: Чувство исте як и у нїзших класох, а розлика лєм у тим же маме вецей обовязки и озбильни пририхтованя. СК: Чувство подобне як и у

ИС: Досц чудне чувство, прето же сом свидома же то конєц мойого ,,дзецинства“ и же тераз починаю найлєпши роки мойого живота у швеце одроснутих. Ваша памятка котра занавше останє у паметаню за тоти штири роки? МБ: Мушим повесц же ми кажда хвилька у тей школи окремна памятка котру будзем паметац. Барз сом задовольни з тоту школу, бо ми оможлївела прешириц свойо знанє и интересованя, одпутовац до рижних державох, формовац ме як особу и упознац вельо мили особи. Кажди рок зоз собу ношел дацо иншаке и окремне. Мушим ище лєм повесц же то наисце були штири найлєпши роки мойого школованя. БЮ: Шицки памятки ми мили, а найвецей гевти нашо франти з професорами. СН: Дружтво и околїско хторе ме формовало до особи хтора сом нєшка, тиж и зблїжованє зоз Марком, Терезу и Инес. АР: Памятка котру будзем занавше паметац то шицки друженя зоз моїма товаришами у тей школи. ТБ: Нє могла бим лєм єдну памятку видвоїц, бо кажди рок будзе по дачим паметани, алє кед бим мушела видвоїц дацо глупе цо зме поробели то було у першим року кед зме волали професорку з

нємецкого на месинджер най нам обяшнї обласци цо будзе на контролним. Нашли зме ше дас нас пецеро най вєдно учиме и вецка зме жену дас годзину и пол ґнявели най нам обяшнї цо будзе. Нє булo би то анї таке глупе да нам нє пришло шмишне у єдней хвильки и почали зме ше шмеяц до слухалки. На концу зме анї нє зрозумели цо нам гуторела, та зме ю волали дас ище два раз и нормално, подрозумює ше, заш зме нїч нє зрозумели. Вецка шлїдуюцу годзину, мала за право, поганьбела нас пред цалим нашим и сербским оддзелєньом же як зме ю волали и як зме ше шмеяли. ИМ: Ша цо я знам, єст их вельо. Єдна од тих то шпиванє гимни на латинским. СК: Шицки памятки ми мили, алє сиґурно будзем паметац друженя з класу и професорами. ИС: Наисце єст барз вельо красни памятки котри ми останю у паметаню, алє ше видвоює єдно дожице, а то кед зме такой после преславеного осемнастого родзеного дня ишли на екскурзию до БиГ. Було екстра и то вше будзе стац дзешка у моїх памяткох зоз штреднєй школи. Ґимназия нам обезпечує досц широки обсяг знаня. Виходзиме з нєй богати з велїма новима информациями котри познєйше будземе хасновац у живоце. Тиж так, вона нам може виполнїц єден животни сон, а то тот же цо плануєме робиц у дальшим живоце.

MAK 02-2020

5

Себастиян Надь

У ФОКУСУ

АВАНТУРИ НА КАВКАЗУ МЛАДОГО РУСНАКА

Почаком децембра 2019. року мал сом нагоду нащивиц державу хтора нє так часто у оку явносци и хтора велїм людзом зоз наших просторох нє така блїзка. Тота держава то Єрмения. Тоту державу хтора ше териториялно находзи на Кавказу, алє ше пре културно-историйни причини и менталитет дума же припада Европи сом нащивел прейґ програми ФЛЕКС дзе сом зоз другима штредньошколцами зоз Ґрузиї, Сиверней Македониї, Єрмениї, Чарней Гори и Сербиї участвовал на роботнї медийскей писменосци. Тоту роботню орґанизовала дзивка Сопико Бериашвили зоз Ґрузиї хтора тиж так була на черанки школярох у Америки 2010. року, тиж прейґ ФЛЕКС програми, зоз цильом же би млади научели же хтори то вистки хтори видзиме на интернету правдиви, а хтори лєм написани 6 MAK 02-2020

же би прицагли увагу и хторим жридлом можеме вериц. Мой Флекс тим зоз Сербиї и я 5. децембра на авиону рушели до Бечу, одкаль зме мали директни лєт по главни город Єрмениї, а то Єреван. Лєт зоз Австриї тирвал 3 и пол годзини, алє пре часово зони хтори ше пременєли у драже випадло як кед бизме путовали 6 и пол годзини. Кед зме злєцели на аеродром перше цо сом обачел то же вшадзи преовладую цепли фарби, а найбаржей червена и целова, цо ма смисла прето же сом познєйше дознал же

назва главного города на єрменским праве значи Целови варош, а так є наволани пре окремни целови камень хтори мож найсц лєм у тей держави зоз хторого збудовани шицки будинки.

Главна площа у Єревану. Мнє є баржей помаранчецова, алє добре. Гоч сом вецей раз спомнул главни город, у нїм зме шицко вєдно були лєм даскельо годзини. Пребували зме годзину далєй од Єревану у єдним малим месце хторе ше вола Цаґхкадзор (озда ше так вигваря, пише ше Tsaghkadzo).

ФЛЕКС тим зоз Сербиї у авиону за Єреван

Тот мали туристични валал добре указує слику цалей

У ФОКУСУ

Єрмениї. Векшина валалу руинована и ма послесовєтски випатрунок, a штредок валалу жридло случованьох. Ми були змесцени у Мериот готелу хтори ше находзел праве у центру того валалу. Сам валал нєинтересанти, алє ше у центру находза готели, казина, клуби и то ше шицко находзи на гори и прекрите є зоз шнїгом.

Tsaghkadzor и готел у хторим зме пребували. Попри шицких красних и нє таких красних физичних характеристикох тей держави, єдна зоз стварох хтора ше ми особнє барз попачела то же Єрменє барз любя туристох. То ше обачовало до мири же нам ше людзе на улїци питали

же одкаль зме, кед чули же бешедуєме на другим язику. Товарише зоз Єрмениї хтори тиж участвовали на роботнї нам вше нєсебично описали свойо обичаї и традициї хтори сом заключел же барз подобни православним, цо мало и смисла кед сом познєйше дознал же Єрменє маю свой окремни конар православя хтори ше по ниянсох розликує од сербского. Єрмения жем хтора нас може научиц же ше богатство єдней держави нє находзи у єй будинкох и материялних стварох, алє у єй богатей историї и добродзечних людзох хтори жию у нєй. Єрмения барз красна жем и дефинитивно предкладам каждому же би ю нащивел кед будзе у можлївосци, алє най нє обчекує прекрасни площи и огромни будинки, прето же Єрмения вельо вецей од того – богатство Єрмениї то єй людзе.

MAK 02-2020

7

Марко Буила

МАК–ОВ КОЛАЖ

Розгварка з Биляну Фирманову, школярку Воєней ґимназиї

КАЖДИ ПОЧАТОК ЧЕЖКИ Биляна Фирман успишна школярка другей класи Воєней ґимназиї у Беоґрадзе. Попри тим, Биляна ше пренашла и у спорту, а найбаржей у фодбалу хтори з часу на час и тренира. З тей нагоди, Биляна з нами подзелї свойо упечатки о своїм школованю и пове нам интересанти ствари о своєй школи. Яка реакция була твоїих найблїзших кед ши им гварела же ши ше опредзелєла праве за тоту школу и чи ши можебуц мала даяки коментари хтори це у єдней хвильки демотивовали або наведли най подумаш же ци ше можебуц тото нє поспиши?

– Реакциї були вшелїяки. Углавним ме потримовали и жадали ми успих у тим цо сом надумала. Було коментари 8 MAK 02-2020

котри ме нагнали же бим добре роздумала чи сом сигурна же ми ше уда, алє нїч цо би ме демотивовало.

Чи ши ходзела можебуц на даяки окремни пририхтованя, чи ши ше сама рихтала?

Можеш нам дакус потолковац як ше роби примаци испит и цо ше шицко поклада?

– Пририхтовала сом ше сама. Интензивно сом рихтала предмети котри ше поклада, док сом физичну порихтаносц пририхтовала през цали школски рок.

– Примаци испит за тоту школу ше роби у єдним дню дзе ше преверює физична порихтаносц, знанє з математики и сербского язика. Кандидати хтори успишно прейду тоту часц селекциї маю ище два преверйованя – психолоґийни тест и лїкарски препатрунок, на основу котрих ше селектую кандидати. Кандидати котри прешли селекцию поволує ше на пробни период од 10 днї скорей школи дзе ше упознаваю зоз способом живота у интернату Воєней ґимназиї.

Понеже ши уж други рок, вироятно ши ше помали звикла на пременки, алє цо ци у початку було найчежше?

– Кажди початок чежки, требало ми досц часу же бим ше звикла на иншаки способ живота и роботи у интернату. Найчежше ми було то же сом досц часу була одвоєна од фамелиї. По чим ше Воєна ґимназия розликує од “обичних” ґимназийох?

МАК–ОВ КОЛАЖ

– Цо ше дотика преподаваня у школи, Воєна ґимназия ше нє розликує од “обичней”. Настава ше реализує по плану ґимназиї общого напряму. Найвекша розлика у интернату, дзе окрем обовязкох коло ученя маме и длужносци котри нас пририхтує за Воєну академию и будуцу роботу. Чи можебуц Воєна ґимназия ма штредньошколски дом, кед гей як ци ше пачи пребуванє у нїм и чи маце даяки одредзени правила хтори нєт у других домох?

– Гей, школяре Воєней ґимназиї обовязни през тидзень буц у интернату котри ма ресторан и спортски центер. Пребуванє у интернату за мнє представя найкрасшу часц, понеже жиєме зоз дружтвом котре пришло зоз шицких часцох Сербиї. Найвецей часу

препровадзуєме у нїм, та зме ше звикли на шицки правила котри подобни як и у других штредньошколских домох. Понеже Беоґрад и Коцур на досц велькей оддалєносци, як часто идзеш дому?

– У першим року сом була баржей вязана за дом и кажди викенд кед сом могла ишла сом дому, цо було дас три раз мешачно. То ше з часом пременєло, тераз оставам частейше же бим вецей часу була ту зоз дружтвом. Побановала ши дакеди же ши то уписала чи нє?

– Побановала сом, алє вецей нє бануєм. Даскельо раз було кризни ситуациї у початку, алє вони швидко прешли и предлужела сом робиц на своїх цильох.

Чи биш препоручела другим школяром же би уписали тоту школу?

– Гей, препоручела бим каждому школярови хторого тото интересує прето же школа понука добри условия за образованє, и дава можлївосц опробовац ше у нових стварох. Яки твойо плани за далєй? Чи плануєш остац у тих водох чи ше преруциц на дацо цалком инше?

– Затераз плануєм предлужиц зоз тим цо сом почала, а за далєй увидзим. Пo законченю Воєней ґимназиї плануєм уписац Воєну академию. Зоз закончену Воєну академию шицки маю заґарантовану роботу.

MAK 02-2020

9

Мария Горняк

УПЕЧАТКИ

Д О П В О Б Ю Л У Н И О Р Е Х ЧАС

Кнїжка „Маги – Као да је била некад” автора Душана Весича, рок-новинара, толкує єден цалком окремни час, музику, младосц и шмерц єдней югославянскей героини rock’n’rolla Марґити Маґи Стефанович. Приповедка котра приказує повязаносц фамелиї, дзецинства, младосци, а на концу и шмерци з поняцом котрe вяже шицки тоти менши часци до цалосци, то музика. Марґита народзена и одросла у златних часох, у фамелиї стреднєй класи и красним Беоґрадзе. Одмалючка була повязана з класичну музику, а у младосци ше пренашла и творела рок музику. Єй музика представяла способ твореня 10 MAK 02-2020

чогошик доброго и креативного, а тиж и сцеканє од реалносци котра з часом поставала вше горша. Одуперала ше правилом и почала водзиц цалком иншаки живот яки бул обчековани од нєй. Заинтересовала ше за рок музику и почала грац у ґрупи „ЕКВ” (Екатарина Велька) котра ю преславела. Єй колеґове з ґрупи (Милан Младенович, Боян Печар и велї буґнаре котри ше з часом зменьовали) творели з ню музику котра була значна у тим периодзе. Музика була сучасна, чувствительна, боляца и цалком иншака од шицкого як и сама Марґита. Пре трауми з дзецинства, розпад держави, траценє милих людзох, Марґитов швет постал

чарни и констатно сцекала од нього, а и од самей себе. Лїк и виход з того пренашла у наркотикох, як и велї з того часу. Познєйше пришли пошлїдки, хорота и на концу вчасна шмерц. Автор кнїжки на досц боляци и чежки способ приказує реалносц, проблеми, любов, боль и живот Марґити и єй колеґох и пайташох з подобнима почежкосцами у тих часох. Вон сце же би младим и шицким другим указал на гришки тих людзох, проблеми и подли способ сцеканя од истих. Сце шицким указац же тим людзом музика и любов були на першим месце и же то єдини поняца на котри ше мушиме здогаднуц кед дахто пове ЕКВ або Марґита.

Пририхтала: Матеа Джуджар

ЧОМ ТАК ГУТОРИМЕ?

ВИРАЗИ О ПИЯНСТВУ

Любителє алкоголу твердза же су душевни и добри людзе, та так вони твердза же вираз пияни як мац значи исте цо и вираз добри як мац. Перше було: пияни – добри як мац, а вец лєм – пияни як мац. Кед би то так наисце було, шицки би людзе у алкоголисаним стану були добри. Стварносц заш лєм иншака, знаме же ше вельо зла случує у пиянству. Єст реалне толкованє же чом ше гутори пияни як мац. Скорей, кед ше жени породзовали у обисцох, лєбо кед бул боляци пород, бабици би женом давали пиц алкогол, по можлївосци цо моцнєйшу палєнку, же би менєй чувствовали боль. Тото народне искуство ма и значенє у медицини – утвердзене же одредзене количество алкоголу попущує корчи и опущує мускули у плоднїци же би жена

мала лєгчейши пород. Так ше робело и у наших породзилїщох, на Заходу, поготов у Скандинавиї, нє було то теди таке чудне як нам тераз. На тот способ вец и настал вираз пияни як мац, прето же жени на породу наисце були пияни. Попри того толкованя, єст ище єдно, дакус иншаке толкованє. Познате славянске поровнанє пияни як мац ше поровнує зоз ширшим виразом пияни як мац жем. Примитивни народ вери же мац жем всеобща мац – мац родитель, прародитель цалого живота. Же би могла виполнїц свою примарну функцию – функцию репродукциї, мац жем муши буц влажна. Каждей яри кед пада диждж жем напоєна – „пияна” мац жем, а чловек кед пияни вон намочени з алкоголом. Праве прето пияни у поровнаню пияни як мац жем, у ствари значи „напити”.

Ище даєдни вирази за пиянїци Єст вельо вирази з хторима повеме же дахто пияни. Гутори ше, як цо и знаме: пияни як жем, пияни як мац, пияни як дуґов, пияни як гордов, пияни як швиня... Пияни як мац и пияни як жем потолковани, алє анї други вирази нє чежко потолковац. Пияни як дуґов – дуґов намочени до аллкголу як цо и чловек кед є напити, „мокри” (як дуґов). Так и при других подобних виразох: пияни („натопени” лєбо „мокри”) як гордов. Пиянїца наляти з алкоголом як гордов лєбо дуґов. Кед повеме же дахто пияни як швиня, тота особа ше справує як швиня.

MAK 02-2020

11

Пририхтала МАК-ова редакция

КУЦИК СОВИТОХ

Нашо справованє, триманє и висловйованє гутори вельо о нас. Пристойносц и красне справованє треба же би постояло у каждим сеґменту живота.

БОНТОН У РЕСТОРАНУ Вироятно же нїґда нє научице шицки писани правила справованя, прето же ше часто меняю и нє исти су у шицких жемох, алє основни правила хтори сце учели як мали оставаю исти. Важне ше притримовац основних правилох хтори важа у шицких ситацийох. Под бонтоном у ресторану ше нє подрозумює лєм як будзеце тримац прибор за єдзенє, як намесцице салвету и як будзеце шедзиц, алє и як ше будзеце обходзиц ґу занятим у ресторану. ∆ Келнера нїґда нє доволуйце гласно и зоз гвизданьом ∆ Келнер ше доволує зоз дзвиганьом руки, лєбо зоз поглядом, дискретно и нєнападно ∆ Кед вам ше дацо нє пачело у ресторану то треба повесц келнерови лєбо менаджерови ресторану, пристойно потолковац о чим ше роби, а нїяк нє ґаламиц, знєважовац и подобне ∆ Кед сце задовольни зоз услугу, треба похвалїц послугу и наградзиц 12 MAK 02-2020

КУЦИК СОВИТОХ

Бонтон у ресторану нє компликована ствар, алє хто го звлада годзен на мире єсц у було хторим ресторану. ∆ Мобилни телефон, таблет и подобне ше нє трима на столє док ше є ∆ Ключом и торби тиж нє место на столє ∆ Видлїчку ше трима у лївей руки, а нож и ложку у правей ∆ Юшку ше нє хлїпа, а анї ше нє кладзе цалу ложку до устох, юшку треба „пиц” з ложки ∆ Танєр з єдзеньом ше нє нагина ґу себе, алє од себе (менша вироятносц же розлєєце на себе) ∆ Хлєб ше нє дроби до юшки ∆ З пальцами ше є – хлєб, курчецина, сендвичи, бухти, дробни колачи ∆ Косци ше кладзе на рубец танєра ∆ Овоц ше є з руками. Черешнї ше є з ложичку, а маґочка ше нєобачлїво (дискретно) враца до ложички и спущує до танєра ∆ Салвету ше кладзе на стол кед ше закончи з єдзеньом, у процивним стої на ногох ∆ Кед ше прави павза з єдзеньом, видлїчка и нож ше кладзе до форми букви А. Кед закончице з єдзеньом, видлїчка и нож ше кладзе єдно ґу другому и поставя ше их так же би верхи були на єденац годзин, а краї на пейц годзин ∆ Локци ше нїґда нє трима на столє ∆ Кед ше хаснує зубодлобку, уста треба заклонїц з руку ∆ Прибор ше склада од нука ґу вонка, а по тим рядошлїду ше го и хаснує MAK 02-2020

13

Далибор Болдиш

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

РОЗЛИКИ МЕДЗИ

ЛАПТОП И

ДЕСКТОП

КОМПЮТЕРами ЦО КРАСШЕ, А ЦО ЛЄПШЕ? Ище давно сом ше почал упознавац зоз компютерами. Зна ше же ґазда бул тот хто ище кедишик мал Пентиюм штверку, а кец и двойка, евентуално тройка були резервовани за нас хтори зме нє мали таки добри буджет. Паметам и рижни верзиї Виндовсу (Windows), дзе Windows 95, як найвекши успих того часу, бул початок чогошик цо анї Майкрософт (Microsoft) нє бул свидоми. После шицких виданьох Виндовсу дзеведзешатих, хтори ношели припадносц 9x фамелиї, вишол Виндовс Икс-Пе (Windows XP) – прави початок єдней новей ери хаснованя компютерох. Окрем велькей дизайнерскей и хардверскей еволуциї, цала система ношела и окремну потримовку за, теди ище нєдостаточно розвити, интернет. З часом ше компютерска индустрия почала, 14 MAK 02-2020

нєнормално, швидко розвивац, а вєдно з ню ше буквално и други индустриї помали компютеризовали же би злєпшали квалитет роботи своїх занятих. Нє гварим, ище дзеведзешатих ше почало компютеризовац, алє прави бум настал аж початком 21. вику. Зоз XP Windows-ом ствар почала озбильно випатрац, и нїхто нє бул сиґурни на хтори бок цали циркуз руши. А вєдно з нїм почали ше розвивац и рижни хардвери зоз хторима ше патрело злєпшац квалитет хаснованя оперативних системох. У медзичаше ше зявела потреба компютер ношиц вшадзи зоз собу. У моменту кед телефони нє були у такей форми у якей су тераз, а док ище лаптоп компютери нє зажили, кед требало цошка кончиц, требало и шеднуц за карсцель, укапчац машину и почекац даскельо минути же би ше система зограла. Идея о перших лаптоп компютерох ше

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ находзи ище 1980-их рокох, зоз зявеньом ткв.

Osborne 1 лаптопу, за хтори можеме повесц же є перши преносни компютер, хтори служел як мац шицким другим хтори приходзели у наиходзацих рокох. Тот лаптоп мал у себе екран, интернет модем, флопи драйв, тварди драйв за чуванє податкох, а тиж так мал и свойо батериї же би нє завишел од утикачу и струї. Могли бизме вельо филозофовац о историї компютерох и їх розвиваню, алє бим вам сцел представиц розлики медзи десктоп и лаптоп компютерами у нєшкайшим чаше, и цо вони знача за просекових хасновательох. Нєшка маме громаду лаптопи и десктоп машини, а ту бизме могли спомнуц и телефони хтори наисце мини компютери. Шицки вони нєшка часц єдней револуциї у компютерскей индустриї и интересантне же ше шицки вони и дзень нєшка технолоґийно розвиваю. Могли бизме их описовац, алє ше ми видзи же тото тотално нєпотребне – шицки знаме цо лаптоп, а цо десктоп компютер. Гоч нєшка нательо розвити обидва технолоґиї же скоро нє видзиме розлику, компютер и єдно и друге, зоз исту оперативну систему. Алє заш лєм треба знац же розлики постоя, и то вельки. ХАРДВЕР ДЕСКТОП И ЛАПТОП КОМПЮТЕРОХ Мало хто зна же ше хардвери тих машинох у велькей мири розликую. Десктоп (столни) компютер вельо векши, ґломазнєйши и швидши. Пре його велькосц може стануц до ньго вецей хардверу, а вецей хардверу значи и векше зогриванє компютера. Цеплоту лєгчейше вигнац з векшого компютера. По правилу, десктоп компютери нє маю лєм моцнєйши процесори и ґрафички карточки, алє и вецей USB порти и места за други перифериї. Постоя компютери хтори маю струйни полнєня од по 1000–1500w, цо у ранґу єдного доброго уцицовача. Поента же ше десктоп и дзень-нєшка прави так же би бул швидки, моцни и же би провадзел моментални тренди. Ґу тому, швидкосц ше вше може повекшац зоз надправяньом компонентох, цо зме шицки хтори зме ентузиястично тримали компютер на роботним столє, робели з часу на час – алє лаптоп компютери, ґенерално, нє маю таку можлївосц. Моментално ше десктоп компютери досц добре тримаю на сцени, а випатра же так ище длуго и останє.

Цо ше дотика лаптоп компютерох, при нїх ситуация дакус иншака. Тарґовище глєда цо менши, а цо моцнєйши лаптопи. Битне же би вони були ценки, лєгки, зоз добру автономию батериї, алє и же би порушовали шицко цо нам як хасновательом важне. Тото нє проблем посцигнуц на десктоп компютерох, понеже при нїх єст простору за шицко цо єдному просековому компютеру треба. Лаптопи уж ноша иншаки проблеми – мали простор за компоненти и цеплота. Тоти компоненти, гоч можебуц ноша исте лєбо подобне мено як їх десктоп браца, у векшини случайох вельо менши, компактнєйши и прилагодзени су за менше трошенє струї. Наприклад, Ен–Видиа ґрафичка карточка под кодним меном 1080 ноши исте мено и за десктоп и за лаптоп компютери, алє єй характеристики вельо, вельо лєпши за десктоп компютер. Нє треба забуц и на цеплоту – тот хто мал лаптоп хтори робел як ТА пец, зна яка то бриґа. Зоз шицким тим ше, цалком лоґично, зявює и менша швидкосц самого лаптопу. И праве у тим и найвекша розлика помедзи десктоп и лаптоп компютери – у швидкосци! Ище початком дватисячитих могли ше найсц вшелїяки вариянти лаптопох – ґеймерски, бизнис и домашнї, алє шицки вони мали исти проблеми. Анї єден, ґенерално, нє могол парирац десктоп компютеру, и єдина предносц то тото же су преносни. Алє, заш лєм, просекови хаснователь найдзе себе тото цо му найбаржей одвитує. Ґенерално, кажде може купиц и десктоп и лаптоп компютер, и кажди за себе ма свойо предносци. Особнє, найволїм десктоп компютери, можебуц прето же сом одроснул з нїма. Лаптоп интересантни, бо є преносни, роби гоч кеди и гоч дзе, и ма нука у себе зґуране углавним лєм тото найважнєйше. Алє чи є швидши – ша и нє! Зоз квалитетом приходзи и цена, и квалитетни лаптоп може коштац и по 1 000–1 500 еври. Аж и теди кед є таки драги нє може шицко цо може єден десктоп компютер од 500 еври. Єдноставно, векши простор, векши компоненти, лєпше хладзенє и лєпши и перформанси. Покля сце студент, бизнисмен хтори путує, лєбо, єдноставно, любице функционалносц и мобилносц, а нє вельо вимагаце як хаснователь, лаптоп будзе перфектни за вас. Алє кед думаце дацо конкретнєйше робиц, обрабяц вельо информациї, бавиц ше, вецка десктоп компютер єдини и прави вибор.

MAK 02-2020

15

Павле Венчельовски

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

КАДЕТИ ФК „РУСИН” У СЕЗОНИ 2019/2020 Кадетска лиґа Зомбор–Бачка Паланка ознова активна од прешлого року (2019) после длугшей павзи пре малочисленосц екипох. Од 2019. року у тей лиґи ше змагаю и кадети керестурского ФК „Русин”. Тота лиґа у тей сезони досц озбильна, понеже у нєй бавя вельо моцни екипи. У тей лиґи шму наступац хлапци народзени од 2002. по 2005. рок. Перше змаганє кадети бавели у Кляїчеве. Теди зоз добрим бависком указали свойо схопносци, алє домашня екипа нє признавала пораженє, та физично нападла госцуюцих кадетох. Пре тото нєспортске справованє ФК „Кордун” зоз Кляїчева дисквалификовани и вируцени зоз лиґи, та ше тото змаганє нє раховало. Рахуюци же Русинова екипа ма досц младших членох народзених 2005. року, то им онєможлївйовало векши резултати понеже векшина процивнїцких екипох составена зоз векшину народзених 2002. року. Медзитим, Русиновци ше на шицких змаганьох борели до остатнїх минутох и ту указали тимске бависко. За кадетох и їх тренинґи задлужени дакедишнї Русиново бавяче – Зденко Шомодї, Деян Йолич и Владимир Хома. У лєтней и єшеньскей часци бавяче тренирали на Ярашу, вовторками и штвартками у вечарших годзинох под рефлекторами. Ту вежбали и усовершовали свойо поцаги, а и научели нови ствари. През жиму кадети тренирали у Спортскей гали у Руским Керестуре. Ту активно бавели фодбал на мали ґоли, часточно робели нови вежби и отримовали кондицию. По словох тренера Зденка Шомодїя видзиме же фодбал у Керестуре ище вше жиє. Вон нам 16 MAK 02-2020

потолковал же нашо кадети у першей часци указали свойо схопносци.

– Ту барз важна старосна гранїца, понеже наша екипа ище вше млада. Маме досц младих бавячох, алє я подполно задовольни зоз бависком. Присутносц младих бавячох нам барз значна. Вони видза як старши бавя, та иду по їх драги, а найважнєйше же фодбал обстанє лєм кед вони буду вредни и витирвали – заключує Зденко Шомодї. Кадетох тераз чека и ярня сезона од котрей и тренере и бавяче обчекую векши успихи як у єшеньскей часци. Тренер Шомодї поволує шицких заинтересованих за трениранє най му ше шлєбодно явя и почню тренирац зоз своїма парняками . Перше змаганє у ярнєй сезони Русиново кадети буду бавиц у Оджаку процив ФК „Лидер”, 28. марца.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ Змаганє

Резултат

ФК „Кордун” (Кляїчево) – ФК „Русин”

3:3 – змаганє нє ураховане

ФК „Русин” – ФК „Лидер” (Оджак)

0:4

ФК „Борац” (Б.Ґрачац) – ФК „Русин”

9:1

ФК „ЧСК Пивара” (Челарево) – ФК „Русин”

8:0

ФК „Русин” – ФК „Раднички” (Зомбор)

0:8

ФК „Наша звезда” (Силбаш) – ФК „Русин”

8:1

ФК „Русин” – ФК ,,Маґлич,, (Бачки Маґлич)

4:3

ФК „Младост” (Апатин) – ФК „Русин”

2:1

ФК „Русин” – ФК „Славия” (Пивнїц)

1:3

ФК „Жак” (Зомбор) – ФК „Русин”

4:2

ФК „Русин” – ФК „Будучност” (Младеново)

3:3

Таблїчка Русинових наступох и резултатох

Мали зме нагоди побешедовац и зоз даскелїма кадетами ФК „Русин” Чи сце задовольни зоз єшеньску часцу бависка,цо бисце пременєли у клубу, цо вас прицагує най бавице фодбал? Теодор Няради – Досц сом задовольни зоз єшеньску часцу. Тренинґи були порядни, а тренере одвичательно робели и досц того зме научели. Задовольни сом як зме бавели. Думам же нам нападаня були одлични, алє одбрану будземе мушиц ище дакус доробиц. Фодбал тренирам од дзецинства. Любим тот спорт, бо є екипни и вимага добру кондицию. Од ярнєй часци обчекуєм лєпши резултати и лєпше бависко. Наздавам ше же ше то и витвори.

Александар Тома – Фодбал бавим и тренирам одмалючка. Вше сом бул вязани за тот спорт. Єшеньска часц сезони була чежка за наш клуб патраци на тото же зме бавели процив бавячох хтори були старши од нас 2–3 роки. Борели зме ше до остатнього змаганя и ту зме указали же зме витирвали и тимски порихтани на добре бависко. Углавним сом задовольни як зме бавели и думам же би требало баржей пошвециц повагу тому най нас науча як нє лєгко страциц лабду цо наша найвекша гришка. Од ярнєй сезони обчекуєм лєпше бависко и лєпши резултати и тому ше наздавам. Активно сом участвовал на скоро шицких тренинґох, а наздавам ше же так и останє.

Марко Попов – Задовольни сом зоз єшеньску часцу сезони. Була то досц чежка сезона. На тренинґох сом углавним бул порядни. През жиму зме тренирали у гали и ту чували нашу кондицию и тимске бависко. Тренере досц робели зоз нами и ту ше ми пачело же ше нам пошвецели же бизме цо лєпше бавели. Резултати у лиґи були досц подли, алє нє хиба. Рахуюци возрост нашей екипи и других екипох я задовольни. Помали ше пририхтуєме за ярню часц сезони и наздавам ше же резултати буду лєпши як вєшенї.

MAK 02-2020

17

Соня Алексич, дипломовани психолоґ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Упитнїк о тим кельо сце щешлїви (Тhe Oxford Hapiness Questionare)розвили психолоґове Майкл Арґайл и Питер Хилс на универзитету Оксфорд. Кед виполнїце тот упитнїк, достанєце увид до вашого хвилькового стану щесца.

КЕЛЬО СЦЕ НАИСЦЕ ЩЕШЛЇВИ? Упутство: Пред вами ше находза вияви о шесцу. Означце у хторей мири ше з кажду од нїх складаце так же на смужку напишеце одвитуюце число. Значеня числох шлїдуюци: 1 – вообще ше нє складам 2 – умерено ше нє складам 3 – дакус ше нє складам 4 – дакус ше складам 5 – умерено ше складам 6 – барз ше складам Осторожно пречитайце кажде виреченє. Нє роздумуйце длуго, нєт ,,прави“ лєбо „точни“ одвит, а нєт анї трик питаня. Перши одвит котри вам спаднє на розум вироятно и прави. ПРЕПОРУЧЕНЄ: Зазначце резултат и датум. Так будзеце мац можлївосц поровнац го з резултатом котри витворице у будучносци. То може буц окреме хасновите кед одлучице активно робиц на тим же бисце були щешлїви.

___ 1. Нє чувствуєм ше окреме задовольно зоз способом свойого постояня. (Р) ___ 2. Интензивно сом заинтересовани/а за других людзох. ___ 3. Чувствуєм же живот барз праведни. ___ 4. Мам барз позитивни чувства спрам скоро шицких. ___ 5. Ридко кеди ше пребудзим одпочинути/а. (Р) ___ 6. Нє оптимистични/а сом пребарз у поглядзе будучносци. (Р) ___ 7. Векшина стварох у живоце ми интересантна. ___ 8. Вше сом порихтани/а же бим превжала обовязку и же бим бул/а активни/а.

18 MAK 02-2020

УПОЗНАЙ СЕБЕ ___ 9. Живот красни. ___ 10. Нє думам же швет добре место. (Р) ___ 11. Часто ше шмеєм. ___ 12. Задовольни/а сом зоз шицким у своїм живоце. ___ 13. Нє думам же випатрам атрактивно. (Р) ___ 14. Постої розкрок медзи тим цо жадам зробиц и цо сом потераз поробел/а. (Р) ___ 15. Барз сом щешлїви/а. ___ 16. Находзим/видзим красоту у дзепоєдних стварох. ___ 17. Вше сам/а дїйствуєм на чувство щесца у своїм окруженю ___ 18. Можем ше уклопиц до/найсц часу за шицко цо жадам. ___ 19. Чувствуєм же ми ше нє удава контроловац свой живот. (Р) ___ 20. Чувствуєм ше способно же бим поробел/а було цо. ___ 21. Чувствуєм ше подполно психично способно. ___ 22. Часто сом радосни/а и одушевена. ___ 23. Нє думам же лєгко приношиц одлуки. (Р) ___ 24. Нє мам одредзени смисел и циль у своїм живоце. (Р) ___ 25. Чувствуєм же мам вельо енерґиї. ___ 26. Звичайно добре дїйствуєм на збуваня. ___ 27. Нє забавям ше у дружтву з другима людзми.(Р) ___ 28. Нє чувствуєм ше окреме здраво. (Р) ___ 29. Нє мам окреме красни памятки на прешлосц. (Р)

Упутство за бодованє: Крочай 1: При виявох означених зоз (Р) пременьце оцену: кед сце себе дали 1, то прешмарґнїце и пременьце до 6, пременьце 2 до 5, 3 до 4, 4 до 3, 5 до 2 и 6 до 1 Крочай 2: Поздавайце оцени за шицки 29 питаня (до огляду вежнїце пременєни оцени за 12 вияви котри означени з (Р)). Крочай 3: Суму подзельце зоз 29. СУМА ___/29 = ВАШО ЧУВСТВО ЩЕСЦА ___ Поровнованє з можлївима резултатами: найнїзше можлїве число бодох то 1 а найвисше 6. Просек коло 4.3.

Жридло: Hills, P.& Argyle, M. (2002). The Oxford Happiness Questionnaire: a compact scale for the measurement of psychological well-being. (Personality and Individual Dufferences, 33, 1073-1082.

MAK 02-2020

19

Тамара Салаґ

АЛТ ШОУ У МАК-У

„Емисия за младих – АЛТ шоу”, каждей стреди од 21,30 г и репризно штварток од 12,30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци)

РУБРИКА ‒

Цо думаце о...? Цо думаце о електричних тротинетох? ЖС: Видзел сом по Новим Садзе же ше людзе вожа и роздумовал сом о тим же яке то чувство вожиц ше на електричних тротинетох, алє сом вец сконтал же то лєм даремне трошенє пенєжу, вшадзи мож пойсц и пешо. МР: Нє мам даяке окремне думанє о тим, мой сушед и мой професор маю тоти тротинети, кед то дацо цо им треба и кед думаю же треба трошиц пенєжи на таке, та вец добре, алє треба мац и бициґлу. ЛВ: Пробовал сом вожиц, алє мнє лєпша бициґла. ДЧ: За мнє то на даяки способ и нєпотребне, а з другого боку ми окей, лєм док вони зоз тим нє ремеца транспорт, най ше зна чи их вожа по калдерми, чи по бициґлистичней дражки. МР: Я ґенерално нє барз отворени за даяки иновациї, так же ми лєпша бициґла, нє видзим же потребне трошиц тельо пенєжи на таки ствари. ОП: Руцанє пенєжу, чисте руцанє пенєжу! ТБ: Нє барз роздумуєм о електричних тротинетох, то ми таке барз нє важне, а нє мала сом анї дотик зоз тим. МК: Мнє бициґла лєпша, алє кед бим достала електрични тротинет за дарунок, нє бунєла бим ше.

20 MAK 02-2020

АЛТ ШОУ У МАК-У

Цо думаце о веґетариянцох, веґанох и ,,шицкоєдох” (тих котри шицко єдза)? ДЧ: Я то потримуєм, мнє то супер. Думам же кажда особа ма право одлучиц яки способ живота будзе водзиц, чи ше то дотика самого костираня, чи дачого другого, мнє то цалком у шоре. МР: Мнє то супер, по тоту гранїцу док вони нє уплївую на цудзи живот зоз тим же тото цо вони єдза барз здраве, а тото цо ми єме же нєздраве. ЛВ: Мнє то дакус нєлоґичне, бо чловек вше єдол меса и нє знам чом би то тераз було иншак. АШ: Я лєм задумуєм же як то мож жиц без меса, я барз любим єсц месо, алє добре, кажде є тото цо його орґанизму одвитує и тото цо найволї. МР: Людзом треба месо, алє поведзме, добре ше так з часу на час дакус очисциц од шицкого подлого цо поєме. Найлєпше у ствари комбиновац шицки файти єдзеня, шицко умерено уношиц до орґанизму. ОП: Єден час сом сцела буц веґан, то по моїм думаню здраве костиранє, шестра ми була веґетариянєц, и нє мам нїч процив того, алє заш лєм людзе зме, нормално же будземе шицко єсц. ТБ: Думам же хто цо є, нє дефинує особу, та ми то барз нє битне. МК: Потримуєм и веґетариянцох и веґанох, алє и ,,шицкоєдох”. ЖС: Думам же людзе звикли єсц месо и думам же то досц потребне нашому орґанизму, алє треба найсц даяку ровновагу медзи шицку поживи котру уношиме до себе.

MAK 02-2020

21

Кристина Малацко

„1917”

Тот рок, 2020. започати зоз пробованьом злєпшованя себе у каждим погляду. Праве то пробовал поробиц и режисер и продуцент Sam Mendes зоз обявйованьом филма „1917”. Филм пущени до кинох початком януара, а публика, як и критичаре, були приємно нєсподзивани. Найвекше нєсподзиванє бул способ знїманя филма, тє. хаснованє one-shot способу, цо значи же у цалим филму єст лєм даскельо барз длугоки сцени. Пре тот способ знїманя ґлумци, як и шицки анґажовани до знїманя того филма, вежбали мешацами текст и рухи скорей як цо саме знїманє наисце почало. Сам режисер виявел же нїґда нє чувствовал тельо анксиозносци и знємиреносци, як под час знїманя спомнутого филма. То нє перши филм у историї филмоґрафиї хтори пробовал виприповедац приповедку хаснуюци даскельо длугоки сцени, бо пред тим то поробел и Hitchcock, а тот способ, до одредзеней мири хасновани и за знїманє филма „Birdman”, медзитим, пре технолоґию хтора ше барз швидко розвива, филм „1917”, можебуц, бул найуспишнєйши у тим. Пре тот окремни и компликовани способ приказованя приповедки, филм заслужел три номинациї за Златни ґлобус и аж дзешец номинациї за Оскара. Филм провадзи приповедку вязану за час Першей шветовей войни, а о двох британских воякох хтори доставаю задаток пренєсц барз важне порученє вояком хтори маю нападнуц нємецких воякох за хторих думаю же ше поцагли. Медзитим, тота информация нєточна, а тото им можу повесц лєм вояки Blake i Schofield хтори, кед им ше нє поспиши то поробиц, буду одвичательни за шмерц 1600 британских воякох хтори пойду до сиґурней шмерци хтору им Нємци порихтали. Тота приповедка потераз нє виприповедана и нє позната, а режисер Sam Mendes ю чул од свойого дїда хтори бул у Першей шветовей войни єден од воякох, та чул за приповедку хтора ше часто приповедала медзи нїма.

22 MAK 02-2020

КИНОТЕКА

Улогу младого вояка Blake-а бави Dean-Charles Chapman, док улогу вояка Schofield-а превжал на себе George MacKay. У филму ше зявюю велї вельки мена у менших улогох, медзи хторима и Colin Firth, Andrew Scott, як и Benedict Cumberbatch. Кед нє пре спомнутих, добре познатих ґлумцох и режисера Sam-а Mendes-а, хтори за собу ма филми о Bond-ови Skyfall i Spectre, як и познати класик American Beauty, филм „1917” треба одпатриц пре, наисце, прекрасну сценоґрафию, визуални ефекти, oneshot способ знїманя, як и автентичну приповедку хтора, наисце, дава чувство як то буц у войни, сам, злєкнути и без можлївосци най гоч у хторей хвильки будзеш сиґурни же ше врациш дому фамелиї и пайташом хтори це чекаю.

Кристина Афич

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

ПОЕЗИЯ

Паметам хвильку кед сом ше першираз одушевено, з очми малого дзивчеца страцела у виходу єдного слунка. Коло мнє було чуц мелодию хтору нїґда нє будзем знац одшпивац же би ю дахто дожил голєм з поли. Теди сом спознала красоту єдного рана и каждираз обчековала най ми кажде рано укаже исту таку чаривносц, а нє лєм єдну имитацию хтора розчарує. Паметам, коло мнє лєм пах роси и безконєчни поля, и тота опиплїва мелодия, така опойна, блїзка... Того рана – постала сом чловек. У целу нєвиного дзецка. У колїски дозретосци.

Живот ми чече як пискова годзина. Препада и обнавя ше. Застанови ше и нараз руши. Чежка думка облапя ме як жима и нє пуща зоз своїх рукох. Опечем ше на своїх словох и виплювам их зоз себе лєм най вецей горке нє будзе у устох. И живот ше опита: „Цо з тебе будзе?” и вец сам одлучи. Я за собу охабим лєм сни хтори єдного дня раз хтошка долапи. Дзешка раз у нїх найдзе револуционерни дух. Теди сни постаню ява. Док ми живот раз вичече як пискова годзина.

MAK 02-2020

23

ПОВОЛАНКА ЗА УЧАСТВОВАНЄ НА ПИЯТЕЙ РУСКЕЙ НАУКОВЕЙ КОНФЕРЕНЦИЇ СТУДЕНТОХ, МЛАДИХ НАУКОВЦОХ И ФАХОВЦОХ

Почитовани,

З вельким задовольством Вас поволуєме же бисце зоз своїм прилогом участвовали на Пиятей науковей конференциї младих науковцох и фаховцох хтора ше отрима у маю 2020. року у Новим Садзе. Тоту конференцию Виглєдовацки круг будзе орґанизовац вєдно з Оддзелєньом за русинистику Филозофского факултету Универзитету у Новим Садзе и НВУ „Руске слово”, з нагоди означованя 75. рочнїци тей установи.

Пията наукова конференция ше будзе намагац исц по драги популаризациї дружтвених наукох при рускей младежи, а тиж ше будзе намагац збогациц свой змист зоз прилогами младих науковцох з других националних заєднїцох, як и зоз иножемства, хтори буду представяц свойо науково досяги з поля виглєдованьох интеркултуралносци.

Участвовац можу шицки студенти основних, мастер, специялистичних и докторских студийох и докторе з обласци дружтвених наукох (язик, литература, история, история уметносци, социолоґия, етнолоґия, антрополоґия, ґеоґрафия, психолоґия, педаґоґия, филозофия, економия, право, журналистика, политиколоґия, културолоґия, теолоґия, социялна робота и др.) по 35 роки живота. Теми роботох би ше требали одношиц на прешлосц и терашньосц Руснацох у Сербиї, Европи и у швеце, треба же би були у вязи зоз тематику рускей заєднїци, виданями НВУ „Руске слово”, як и з Руснацами у контексту интеркултуралних студийох. Минимални обсяг статї 12 000 знаки у Word-у (Tools-Word Count-Characters with spaces), a максимални обсяг 30 000 знаки. За прияву, помоц коло вибору темох и други информациї у вязи зоз конференцию явце ше на имейл адресу research.circle.voj@gmail.com, лєбо Сашови Сабадошовому имейл: sabadossasa@ymail.com телефон: 061 18 46 646).

Приява роботох тирва по 30. април, а конєчни верзиї роботох потребне послац по 1. септембер 2020. року.

З глїбоким почитованьом и з наздаваньом же ше одволаце на нашу поволанку, Виглєдовацки круг