Обецана жем

културно-политични Часопис за младих число 6-2006 | Цена 60 дин

Специялне виданє | Обецана жем MAKOFF3 | тека роздумованьох, приповедкох и есейох

Обецана жем

МАК Културно-политични часопис за младих Число 6/2006 специялне виданє Директор: Владимир Паланчанин Редактор: Борис Варґа boris.varga@gmail.com Дизайн и компютерски обробок: Иґор Орсаґ Лектор: Блаженка Хома-Цветкович Видава НВУ «Руске слово» Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад телефон: 021/6613-697 e-mail: ruske@eunet.yu Жиро рахунок: 345-4572-54 Панонска банка, Нови Сад Рукописи нє врацаме Друкє “MAXIMA” Петроварадин

CIP – Каталогизација у пубиликацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113) MAK : културно-политични часопис за младих / редактор Борис Барґа. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

intro Борис Варґа: Жем по мери поєдинца

1. Ваня Дула: Обецана Рутения | Кед слово о єдним т

2. Иван Медєши: Иванкова едемска заградка | + Идеа

3. Любомир Папуґа: Поздрав зоз Хрестовцу | Бул раз є

4. Мирко Горняк Коле: Вари баба каши | То би була же

5. Синиша Сопка: Road to Ruin | Емпирийска наука, х

6. Лена Карлаварис: Бависко | Зобудзела ше, цала тре

м таким “идеалистичним поняцу”, випатра же нєможлїве нє дотхну

деална за Руснака держава треба же би ше у прешлосци збудовала!

аз єден народ котри себе волал Руснаци. Бул то наисце интересант

жем у хторей би ше почитовали людски и меншински права и у пр

а, хтора ше за даскельо вики так розвила, ма свойо коренї у моно

трешуци ше. Отворела очи и нїч єй нє було ясне. Коло нєй ше ширел

Борис Варґа

ЖЕМ ПО МЕРИ ПОЄДИНЦА

Трецу у едициї МАКоff кнїжочку, або як зме ю франтовно наволали “теку” шейсц есейох, приповедкох и роздумованьох наволали зме . “Тека” як алтернатива, прето же виданє одступа од стандардох кнїжки и часописа. Першенствено було задумане же би наслов глашел “Рутения”, алє би у тим случаю “чурело коло гарчичка”, бо авторе у своїх филозофствованьох пошли далєко далєй. За тоти шейсц особи насампредз нє барз позитивне поняце, а визия жеми як националней держави у текстох скоро же и нє иснує. Найскорей же слово о глїбоко утканей матрици “рускей скепси” спрам ґеоґрафски омедяних идеалох. Тото виданє далєке од виношеня наукових фактох, а становиска авторох ше часто розликую од ушорйовацкей политики МАК-у. Ваня Дула еґзотичносц видзи у ретро-мотивох як гори Карпати. Иван Медєши у монодрами “сам зоз собу” комично розрабя проєкт руского идеала у конформизме друженя и “мачканя”. Любомир Папуґа дал апокалиптичну визию руского фатума. Мирко Горняк Коле глєда социялну правду, комично описуюци же национални меншини вше крочай за “векшину”. Синиша Сопка, знова, одкрива нову, прословацку, алтернативу рускей припадносци. Лена Карлаварис закончує шицки тоти роздумованя зоз басну-приповедку котрей порученє же ше треба мерковац од “обецаних стварох”, та аж и абстрактних, як цо то “жем”. “Нїчому ше нє треба чудовац, нїчому ше нє треба радовац” – гвари руска народна присловка.

Ту на Балканє, еґзистенция завиши од численосци “чопору”. Єден национални идентитет прави ше на косцох другого, а Швет нє ма часу чекац Божу кару за виноватих и сам судзи и прекрава гранїци. Прето нас нєдавне искуство поучує же нє мож нїяким обецунком вериц, та анї тей же за свойого живота, нє меняюци пасош, будземе жиц у истей держави. Таки условия живота створели моцни индивидуализем при представнїкох “нє-чопоративних” народох медзи котрима и Руснаци. Тексти окреме можу буц хасновити лидером наших руских орґанизацийох (Союз, Матка, рижни дружтва, образовни и медийски институциї), прето же директно одсликовюю неґативни резултати пошлїдкох длугорочного блуканя коло поняцох “матичней жеми”, нєдостаткох єдинственей историї и фестфуд новинарства. Нєдефинованосц дружтвеней политики у нашей популациї виволало ситуацию, же кажди автор у тей “теки” ма цалком автономне толкованє походзеня и будучносци рускей заєднїци. Тоту, условно поведзено, анархию идентитета мож наволац з єдним термином “космополитизем”, або “ таку яку я сцем”. И поняце “Руснак” ше меня. Кед зме почали робиц “натронски” МАК 2005. року, потрафело ше так же од дзешец особох котри були основа за идейне реализованє часопису, векшина, шесцеро, нє барз сцели же би ше у младежских новинох “махало зоз националнима заставами”. Причина тота же су зоз мишаних малженствох, а їх глїбоке розуменє зложеносци националного єства нє допущовало же би мушели виберац єдного од родительох т. є. єдну културу. За тих людзох национална припадносц спада до домена интими и спрам їх прешвеченьох наисце нє културно длобац по нєй. Тоти людзе свидоми кельо важни руски язик за часопис МАК и за заєднїцу. Дзекуюци тим людзом, одкрили зме найважнєйшу чесноту нашей новинки – индивидуалносц.

Ваня Дула

ОБЕЦАНА РУТЕНИЯ

Мит о Карпатох або сам свой мит

10

Кед слово о єдним таким “идеалистичним поняцу”, випатра же нєможлїве нє дотхнуц ше библийней парадиґми, як його жридла (гоч тото поняце присутне и у велїх других мито-лоґийних кнїжкох), а з тим ше такой и здогаднуц шицких тих идеалистох хтори були порихтани преходзиц и през червени (кирвави) моря же би до ньго сцигли. Тот вично зарисовани идеал заш лєм нє гамовал чловечество же би ше през историю намагало зисциц. Чи мало у тим своїм намаганю подпору ище у филозофиї славних Геленох, чи познєйше у библиї на “протестантским заходзе”, чи у “червеним” святим писме “Капитала” на Востоку, то вше була єдна иста идеолоґия проґреса, чи материялного, чи духовного – у форми “лєпшого на рано”, лєм же би ше преґурало риняве “нєшка”. Розуми ше, кажде себе жада найлєпше, алє заш, нє за шицких тото ма исте значенє, та так то и зоз обецану жему – єст их вецей. Лєм хто ю кому обецал? Дакому сам Бог, дакому сама история, як гинто гварел товариш Хрущов “история на нашим боку...” (та заш лєм остал живи!), а нєшка випатра (дакому) добри кредит у банки. Цо ше дотика нашого “микро” народу, зоз “вельким интелектуалним потенциялом”, наволай обєктивно заснованим на податкох же зме “найобразованша нация”, гоч би то и бул мит (алє и од митох ше жиє - ша озда можеме буц гоч лєм то, кед уж нашо браца Серби аж “нєбесни народ”), ми по питаню (можебуц) аж и у привилеґованей ситуациї у одношеню на других. Можеме виберац свою “матичну жем”, у зависносци од политичного опредзелєня (чи од того, на хтору зме ногу рано станули),

вше маме даскельо алтернативи (кед же ше уж случи же нам почню дзелїц гевти фамозни Шешельово сендвичи), чи то до Польскей на “вутру”, чи до Словацкей жимовац на Татрох, чи до України Костельникови “у походе”, чи на дакус еґзотичнєйши дестинациї, наприклад ґу пинґвином до Канади (кед уж нєт родзини у Австралиї), чи лєм просто до Карпатох у України. Тота остатня опция вимага глїбшу елаборацию – лоґично же о ма право бешедовац лєм “вибрани народ”, а Руснаци праве надарени кед нї зоз чим другим, вец зоз таким благословом. Под єден: же нїґда нє були праґматично ориєнтовани на материялно преходни ствари. Руснак - богач, то якош єдно з другим нє ишло, скорей вон волєл у старим добрим духу (цо ше у шорох його интелиґенциї познєйше оформи до идеолоґиї “креви и мотики”) виписовац свойо “Илияди” – у бразди. Та прето вец нїґда нє допущели же би ше їх елита барз „залєцела” 11 и розточела у декаденциї, гоч ше тераз уж мушиме застарац, бо ше и медзи нами уж зявели “златни целята”. Здрава основа за розвой духовней доминациї очиглядно ту (кед бизме були лєм дакус прижемнєйши и масонерия би остала през роботи). Под два: же нїґда нє були у спокуси (як “даєдни” народи) вязац ше за голу жем, за териториялне одредзенє його єства, за територию як смисел еґзистенциї, цалого народу. Поняце жеми нїґда нє преросло до териториї у смислу держави, чи то пре одсуство вояцкого менталитета Руснака, чи пре дацо инше, факт же „понад” його валали преходзели рижни держави, а йому яґод же то нє значело бог-зна кельо. З того боку зме “нєбеснєйши” и од гевтих цо маю свойо Косова, Єрусалими, Меки, чи Медини, итд. Розуми ше же Руснак ґу жеми вше мал скоро релиґиозне одношенє (док нє дознал за чортовски пренаходок асфалту), нашлїдзене, озда, ище зоз дньох

12

блуканя по широких степох Сарматиї (та най би було и Гипербореї), алє нїґда ю нє доживйовал як цошка оградзне, цо ше любоморно трима як заварту закончену цалосц, на котрей познєйше повирастаю гранїци державох. Нє! Ту Руснак уж бул на менталним уровню космополити. Прето за Руснака у найбениґнєйшим случаю, кед ше уж муши даґдзе подзац, би могла буц просто – Карпати. Як хвильково на перши попатрунок анти цивилизацийно, инволутивна опция, алє зоз цильом конзервованя Руснакових найавтентичнєйших духовних ґенох, то, випатра, єдини виход. Оцудзованє од жеми уж постал общи тренд, та прето и треба применїц екстремнєйши методи, обновйованя старо-завитней вязи зоз жему, блїзшей вязи, так же док ю ту лєм обрабял, там будзе каждодньово и горяковац. Гоч ше дакому видзи же то перспективне, як и модел америцких резерватох за индиянцох, хторих буду обиходзиц будуци “meltingpot“-овани Европейци и припатрац ше на нас як на ендемску файту заостатого реликта историї, та нам можебуц 2050. року и наисце допуща там задзац таблу зоз надписом “Ruthenia“. Лєм же ми и теди заш лєм будземе Руснаци, док за нїх будзе уж барз, барз позно - та хто, вец, будзе кому завидзиц? Верим же тераз таких ентузиястох врацаня на гори нєт вельо (а доказ за таки тренд и “нашо стари”, хтори зоз истих и зишли). А тото же анї теди нє зишли до , доказує озда и наш “нарикацки менталитет” у народних (а тиж и новокомпонованих) писньох. Чи ше лєм Руснаци нє знаю вешелїц? Чи у питаню “нє идзе ше Руснакови”, чи “вельки чарни фабрики” резултат исти. Тераз, питанє же чи ше под подрозумює там одкаль зме пришли, чи тото цо бизме сцели мац, алє якбачу на концу вше випаднє же добре нам и ту дзе зме, кед нам ше уж нїхто нє пита же як зме. Друге, питанє чи зме як народ очкодовани же нє маме (маме?) “матичну державу” и цо нам принєше

тота горучка запожнєтого наци-романтизма. Чи нам тот найновши тренд “брендираня” нацийох, на тих просторох, зоз гимнами и силнима гербами, помогнє зачувац наци-идентитет (читай: позитивни наталитет). А уж кед зме их и вибрали, могли бизме и заокружиц приповедку як ше спада, та вибрац и жем. Лєбо най будземе “in”, та глєдайме “ширшу”, лєбо гоч яку автономию, кед Албанци пробовали то зоз квантитетом, чом би ми нє зоз квалитетом (кед нїч инше, вец гоч лєм општину – “дай цо даш”). Кед дакому и то нє досц, вец най сам створи свою державу (www.cybernations.net).

13

Иван Медєши

ИВАНКОВА ЕДЕМСКА ЗАГРАДКА Монодрама: Рутения по малєнкосци Иванка Медєшового (розгварка зоз самим собу) *Отвера ше зависа. Сцена: празна бина, загашене шветло.

14

+ Идеална за Руснака держава мала би ше у прешлосци збудовац!

- Ох, малєнкосци моя, а чом думаш же би ше идеалну, за Руснака, державу требало у прешлосци направиц? + Пре вецей причини о, нукашнї гласу мой!

- Ох, а яки то причини о, малєнкосци моя? + То прични за добре Руснаково, позитивни и добрей намири причини, о, нукашнї гласу мой. Знаш, Руснакови у вику двацец першим нє барз место, знаш ми людзе котри духа штредньовиковного и там най жиєме треба. О, нукашнї гласу мой, пооглядай ше доокола и опать як швет Руснаков нєшка випатра, опать яки нам змисти у медийох, цо нам у кнїжкох наших руских и яка вообще, нам, култура цала, ми за двацец перши вик нє, о, нукашнї гласу мой, штреднї вик то час наш, а и кед би ше ю, Рутению, у будуцим чаше направело хто же жил би у нєй вец, о о о, нукашнї гласу мой.

- О, малєнкосци моя, нє деґрадировал ти нашого чловека дакус, о, озда Руснаци нє заоставаю тельо вельо за шветом, о, озда нє? + Га, пать, тема ми Руснаци и Руснак, а я як єден з нїх думам же можем себе дац право о нас дискутовац як сцем, а о других нє будзем, право себе нє дам,

так же за язик ме нє цагай, бо история живих єствох почала давно, а дал сом нам и чловекову форму и нову еру и двоцифрови вик, а руку на шерцо даєдни народи анї статус мекушкара нє заслужели мац, так же охаб...

- О, маш право малєнкосци моя, а поведз ми як би тота держава випатрала нам? + Ох, гласу мой нукашнї, треба же бизме еклектични були и найлєпше од цалей историї чловеческей позберали, а цошка и видумали, бо Руснак то ци чудо и нє накармиш го од єдзеня за менталитет цудзи, мушиме найлєпше побрац, а цошка заш лє’ руснацке за Руснака створиц, о нукашнї гласу мой, цо сцем повесц, розумиш ти?

- Оооо! + О, такой ци ище поприповедам, вицкасти нукашнї гласу мой. Держава треба же би була як перше на сиґурним розстояню од гуманизма и ренесанси, часово. Значи, дас вик дванасти. Вик церковних доґмох и превласци истей, дзе би ше у школох лєм виронаук учел, а уруцели бизме и вредного селяна ґлорификованє, а по углядзе на Платона старого Грека бизме подзелєли людзом улоги. Исти челєднїк ше закладал же би у идеалней держави робел кажде тото цо найлєпше зна и може. Ооо, задумка шумна, алє то вредзи лєм за Грека, ми мушиме нашим людзом прилагодзиц тоту идею же би одвитовал и менталитету и потребом чловека нашого Руснака популарно воланого. У нас би кажде робел тото цо му нє робота, за цо є нє и кажде би мал обовязку мишац ше до роботи другому. Тиж од Платона можеме у цалосци вжац ище єдну менєй познатшу идею, котру познєйше анї єден його аналитичар нє розумел до конца, окрем мнє. По нїм идеална держава муши буц од моря оддалєна штернац километри и седемсто метери,

15

16

лєм попри моря ту бим додал ище и скоро шицко!

- Оооооо! + Розумиш цо сцем повесц ооо, нукашнї гласу мой?

- Нє. + А цо ци нє ясне ооо, нукашнї гласу мой?

- Шицко ми ясне, лєм тото остатнє “скоро шицко” нє можем себе обгрунтовац ооо, малєнкосци моя! + Значи так, сцем повесц же и од моря най зме оддалєни як цо и Платон задумовал, а и од скоро шицкого най зме оддалєни, бо Руснак нє зна буц нє изоловани, аж предкладам же бизме ше и од пустари оградзели зоз вельким муром як и гевти на востоку, Китайци такволани.

- Оооо! + Знаш тераз?

- А чом нам треба мур кед бизме уж були изоловани, а чом од скоро шицкого най зме оддалєни, цо то тото од чого бизме нє були оддалєни оооо, малєнкосци моя ооо, одвитуй ми ооо, отвор ми очи. + Зато, ооо, ох, огого, ооо, нукашнї гласу мой, бо ми звикли буц изоловани народ на изолованей жеми, а були бизме од скоро шицкого оддалєни зато же живот то таке же од шицкого ше оддалїц нє мож, мож ше оддалїц лєм од скоро шицкого, ооо, нукашнї гласу мой, видзиш яки я фундаментални и глїбоки у шпекулованьох моїх.

- Ох, огого, ооо, аааооо, нукашнї гласу мой яки ши, цо фундаментални, цо глїбоки у думкох своїх, а як ти тиж и Руснака любиш ооо, малєнкосци моя. Ох, далєй ми приповедай, ох, як же живот знука мурискох випатрац будзе? + Ох, нукашнї гласу мой одкадз почац я нє знам, то питанє барз обще и кус

конкретнєйши будзеш мушиц буц, о, нє вежнї ми за зле о, нукашнї гласу мой.

- Ох, нїч, нїч, верим, твой одвит би мушел буц прекомплексни за скромни розумчок мой, ооо, малєнкосци моя. Ниа, рушме наприклад од гимни. Мали бизме гимну у тей нашей ? + Ниа, нукашнї гласу мой, ми Руснаци уж и маме свою гимну, то “Писня Руснака” кед ши нє знал ооо, нукашнї гласу мой.

- Значи “Писня Руснака” би нам остала гимна, сцеш повец, о, малєнкосци моя премудра? + Нє! Гимна ше пременї, я ю пременїм!

- Но, поведз ми, бо розпукнєм од нєсцерпеня. Яка же би нам гимна була, яка о, яка о, малєнкосци моя, а яка, ааа поведз? + Гимна би дацо старе затримала, алє би була у принципе нова, лєпша и иншака! Затримала би, слухай добре, затримала би мено, значи, волала би ше “Писня Руснака” и иста би була и мелодия и текст и аранжман. Инше нїч! Автор би нє бул тот цо ю написал, алє дахто други хто ше так исто вола. Почитуєм я чловека, алє каждей ноци кед зашпим мали людзе виходза зоз радия и уходза ми до глави през уха и гуторя же треба зробиц так як ци праве гварим. Хип-хап-хоп!

- Оооо, яки зме глїбоки и мистични о, малєнкосци моя! Ох, а поведз ми дацо о тим же як людзе буду кармиц спрам алкоголу любов, будзе там попиц дацо, о, модлїм це малєнкосци моя, нє вежнї ми анї ти за зле же я такой о баналним, о, малєнкосци моя. + Ох ого, гоу, то питанє интересантне и баналне є вообще нє, то наша реалносц насущна и у Рутениї нашей утопиї тот проблем нє проблем, лє’ є пиха.

17

18

- Ооо, малєнкосци моя, а як же алкогол пиха буц може? + Гей, гей, нє, нє чудуй ше, чекай най чуєш шлїдуюце. Нє у центру Рутениї, алє на депониї, направиме “Иванкову едемску заградку”, у центру нє будзе места за “заградку” пре велїчезни “штири хрипти” о котрих будзе познєйше бешеди.

- Оооо, познєйше бешеди, ооо! +Нукашнї гласу, послухай далєй и нє глупирай ше. Ту вежнєме єден деталь зоз найвекшого филозофского дїла шицких часох, а то “Треинспотинґ” Ирвина Велша и умиксуєме го зоз “Пеклом” Дантейовим и як цо сом на початку гварел, додаме дацо цо одвитує потребом и менталитету Руснака. Ниа, на городскей депониї ше направи єдна велька тоалетна шолька зоз рухомима, як у робних хижох, ґарадичами котри буду водзиц до нукашньосци шольки, односно под жем. Но, за розлику од “Треинспотинґу”, на други бок през нукашньосц ве-це шольки нє будзе ше ронїц по таблети за лєгчейше подношенє хероинскей кризи, котри зоз задку випадли, алє ше будзе ходзиц жрец, мили мой! Над уходом будзе писац: “Кажда надїя Вас чека нука” за розлику од Дантея дзе ше кажда надїя охабя вонка, можеш думац, ем жабар, ем би филозофирац...

- Яй, малєнкосци моя, то уж покус контраверзне, я поцерпам... + Чекай, лє’ чекай, най предлужим, значи будзе ше жрец долу, алє то нє шицко. По углядзе на “Пекло” Дантейово и ту будзе дзевец круги плус ище єден дзешати, а “Щисцилїще” бим го себе дал шлєбоду наволац. Най лєм надпомнєм же сом на уходзе спомнул ґарадичи як у робней хижи цо водза “жратора” нука, медзитим вони нє преставаю аж по “Щисцилїще”. Значи, маце ликсузни превоз до дна и най закончим думку, то будзе и єдина драга

и єдини ґарадичи у “Иванковей едемскей заградки”, так же до горе, то єст, до вонка ше по истих ґарадичох панство будзе врацац.

- Оооо, яки ши осетени, ооо, малєнкосци моя, а чом дзешати круг окремни и чом ше вола “Щисцилїще”, можеш ми и то обгрунтовац о, малєнкосци моя? + Ох, яки ши нєсцерпезлїви, нукашнї гласу мой, ооо ох, нукашнї гласу мой, слухай и заключ сам... Кед ше войдзе нука ґарадичи це водза на перши уровень, дзе єден алкоголни напой будзе коштац два “жовти дукати на билим партку худобней фамелиї, а “жовти дукат на билим партку худобней фамелиї” то нам будзе валута. Вон ше прави так: кед маш диярею, та пущиш голуба з крупу до билей будї, и то ци “жовти дукат на билим партку худобней фамелиї”. На каждим уровню ше муши минимум попиц таке число пицох як цо число поверху, розумиш?

- Гей, лєм прав шоровши виреченя як тоти остатнї, кед сцеш же би це людзе розумели. Предлуж. + Добре, добре, нукашнї гласу мой, алє могол я слухац, а ти бешедовац, мнє, малєнкосци твоєй, та нє доганяй моїм дефектом, о, нукашнї гласу мой.

- Добре, пребач, лєм кеди-нєкеди вивалїш таке шкрипаюце дефектне виреченє, та вец мнє глупому ши конфузни. Предлуж. + Значи, яке число уровня, таке число и пицох ше муши штрелїц. Минимум таке число сцем повесц, зоз тим же на каждим новим уровню напой дзешец посто туньши, а на дзешатим уровню у “Щисцилїщу” кед пиєш, та зарабяш. На єдно попите пице доставало би ше два “жовти дукати на билим партку худобней фамелиї”, тельо кельо ше го плацело на найдрагшим, першим уровню и тиж з каждим новим пицом заробок ци ше звекшує за дзешец посто и таке. Цо ше дотика ентериєра, у тих дзешец кругох, вон би розкошни

19

нє бул. Постоял би лєм основни серсан за жранє и роботи котри сипу до устох тим цо уж нє можу владац зоз екстремитетами власнима.

- Аха, ооо, а зоз чим би ше там у Рутениї людзе занїмали, о, малєнкосци моя? + Га, з тим, жарли би, хлопи, односно намагали би ґу спознаваню конєчней метафизично-онтолоґийней правди, а Блез Паскал давно твердзел же без вина и зоз вельо вина правда може вимкнуц, лєм я як мудрейши филозоф од Паскала нє складам ше зоз другу часцу його думки, та жранє аж и преглашим за фундаментални и основни вид спознаваня. Е, тераз далєй, як буду вше глїбше доходзиц до правди вони ю буду толмачиц другим жительом такволаним “повласценим жительом” и то у писаней форми най нє муша виходзиц з “Едемскей заградки Иванковей”. Хто повласцени, 20 тераз ше опиташ, повласцени то жени, дзеци и хлопи спортисти, а волаю ше “повласцени” зато бо буду мац мале повласцене положенє.

- Яй, радуєм ше, о малєнкосци моя, як то крашнє кед ше так попри своєй глїбокосци, закладаш и за еманципацию, любов и толеранцию... + Га, пать, маш право, алє нє доконца ши у праву, закладам ше за шицко начишлєне, окрем за толеранцию. Нє закладам ше за кажду файту толеранциї и тота єдна толеранция будзе строго забранєна и будземе ше зоз шицкима моцами бориц процив истей.

- Ооо, малєнкосци моя, а отвориш ми очи, ооо, а повеш ми о якей толеранциї ше ту роби, о, отвор ми очи о, малєнкосци моя. + Думам на толеранцию у токсикоманским смислу.

- Оооо! + Акурат, аж бим ше заложел за процивни процеси у тим истим смислу,

дзе, цо вецей биш ше токсиковал менєй би ци требало, а нє вше вецей, як наклада тота толеранция цо ю тераз маме.

- Ооо, розумим ооо, отворел ши ми очи ооо, малєнкосци моя, а повеш ми яке би то повласцене положенє мали жени, дзеци и спортисти? + Значи, ту ше роби о особох котри нє буду ходзиц до “Едемскей заградки Иванковей”, односно им би там аж и уход забранєни бул, розумиш о чим ци бешедуєм. Вони би ходзели до такволаних галох позитивней енерґиї и там би уживали...

- А як би там уживали о, поведз ми модлїм це, о, малєнкосци моя. + Вони би там обрацали педали же би ми у “Едемскей заградки” мали струї, а зоз струю и цеплоту, а им би цеплоту нє требало бо то кед ше бициґлу обраца у месце та цепло ци гоч як обрациш, розумиш, воздух ше до це нє тре и нє хладзи це, а нє забудз и на рухоми ґарадичи и гевтих роботох котри, нам немоґавим, сипац до устох буду и вони муша на дацо робиц.

- Оооо! + Боме так, зоз тим же би ше шицких цо квалитетнєйше кармело же би нам, цо зме фундамент того дружтва, людзом з “Едемскей заградки Иванковей”, могли буц донаторе печинкох и других орґанох цо будземе поглєдовац кед будзе нєобходне. Шицким цо би на таки способ страцели печинку и живот було би мено виписане на єдней плочи котра би стала при тих галох позитивней енерґиї и на штвартковей Божей служби би ше их спомло, цо би, розуми ше, дзвигало морал, им повласценим, и попри факта же би им уж за дзвиганє моралу була задлужена музика котру би ше у галох пущало. Музика типа музики зоз шпици од сериї “Бољи живот”, або Принцова “Purple rain”, або гевта “Не брини јелени умиру сами”. Лєбо аж и “Добра вам ноћ

21

22

пријатељи”. Значи цали амбиєнт би бул опущени, позитивни и людзом би було мило же су часц ришеня, а нє проблема и вообще, пиха би им була жертвовац ше за таки високи цилї.

- Ооо, а як же ши ше одлучел и за струю и за роботох то, гварел ши, ма буц у дванастим вику? + Га, добре, дацо бизме принєсли зоз будучносци най нам будзе лєгчейше витвориц тоти спомнути висши цилї. Пать, цали валал би у принципе бул без струї, було би лєм кус струї у галох позитивней енерґиї, пре музику, а и штири хрибти, о котрих будзе бешеди, тиж би були кус ошвицени, док у “Едемскей заградки Иванковей” би ше трошела шицка струя. Вона би вноци зарйовала з рижнима шветлоснима ефектами за цо направя енерґию гевти повласцени и то би було дацо ултра моцне, а зарйовало би зоз самого дна, же би людзе були мотивовани чежиц ґу дну и же би видзели же дна дно то цалком у шоре и на месце ствар, а нє цошка чарне як ше дна дно звичайно презентує людзом, а младим поготов. Тиж под дзешатим поверхом би ше копало ище тунелчки на цо би ишла векшина буджета тей держави, же би ше виглєдовало нови дна и кед би дахто нашол ище даяке дно под дном дна, вон би достал статус “божанства”.

- Ооо, яки ши глїбоки ооо, малєнкосци моя, а повеш ми конєчно цо за штири хрибти ти споминаш, о огог, ооо ох, малєнкосци моя? + Ага, хрибти, га то ци будзе єден вельки памятнїк, вирскей наменки памятнїк, най нє повем фетиш. Вон будзе стац у центру города и будзе вельки дас як Исус у Рию де Жанеиру, то буду штири хрибти котри буду образовац єден квадрат, значи штири хрибти у квадрату, знаш?

- А когош клинца ци штири хрибти цо образую квадрат котри вельки як

спаситель душох наших у Рию? + Там людзе буду окончовац даяку файту споведзи, буду гуториц цо их мучи, най нє повем, буду огваряц, а Руснакови то найлєпше идзе за хрибтом, та зато хрибет у питаню, а у квадрату су прето же би людзе могли поогваряц зоз рижних бокох, односно зоз шицких бокох, бо уж кед ше дацо роби, вец най ше го пороби як спада, конташ лафе, сцем повесц нукашнї гласу мой, цо сцем повесц?

- Ооо, розумим, розумим ооо, малєнкосци моя. + Тиж же би живот бул интересантнєйши раз рочнє би було вельке швето за повласцених, бо як видзиш, нам з “Едемскей заградки Иванковей” швето би було кажди дзень. На тото швето отримовало би ше вельке обегованє до верх брега.

- Оооо, обегованє до верха брега ооо, а цо то, ооо? + Нїч окремне, бежало би ше до брега и побиднїк би бул, нє тот цо перши сцигнє до верху, алє тот цо вецей людзох загамує, подложи ногу, подкоши або ґурнє долу тих спод нього, нїзше и таке, знаш?

- Ооо, крашнє ши то видумал, а будзе интересантне, бо буду мац вельо кондициї кед буду тельо обрацац педали у галох, нє? + Гей, гей... Ниа, так би нам у кратких скицох випатрала задумана держава, тельо лєм бим ци повед нукашнї гласу мой, интересує це ище дацо?

- А най ци ше лєм за конєц опитам, ми би там були щешлїви ооо, малєнкосци моя, були бизме чи нє? + Нє!

- Га чекай вец, ти правиш утопию у котрей тебе першому нє будзе добре, прецо, дзе ту смисел?

23

24

+ Пре добро других нукашнї гласу мой, пре добро других ооо, скупенда сом нє! А цо ше дотика смисла, дзе же го и єст? То таке нєт о, нукашнї гласу мой...

- Ооо, алє заш лєм нє одвитовал ши ми на питанє, чом же би нам нє було добре там? + Пре два ствари!

- Ооо, а котри то ствари ооо? + Як перше, таки як я и ти нукашнї гласу мой до вику дванастого анї бизме нє сцигли, а уж бизме на жертвенїку горели, та то ци сцем повесц, нє за нас то, но, алє, другим би було добре.

- Ооо, а друга ствар? + Цо друга ствар?

- Га гварел ши же пре два ствари би нам було подло, першу ши гварел, а котра же друга? + Ага, друга ствар, га нє повем. *Завера ше зависа.

25

Любомир Папуґа Горор-погляднїца:

ПОЗДРАВ ЗОЗ ХРЕСТОВЦУ

26

Бул раз єден народ котри себе волал Руснаци. Бул то наисце интересанти народ котри зоз свою окремну културу и традицию, зоз свою характеристичну виру и историю творел важну карику у мултиетнїчним ланцу простора на котрим жили. Правда, свою державу нїґда нє мали, а обитовали на пустари без конца котру волали Дюковина, а на котру ше приселєли зоз далєких бреговитих крайох. Були то вредни и мудри людзе. Вельо робели, а вше зоз зогнуту главу. Мирку вично цудзинови плацели, за цудзина войовац ходзели, а цудзин бул вше други, а вше исти. Попробовал тот вше други, а вше исти цудзин (добре, даєден вецей, а даєден менєй) асимиловац тот импозантни народ, алє Руснаци ше нє дали. Попробовали Руснаци даскельо раз и сами себе асимиловац, алє заш лєм цошка нїґда нє функционовало як треба. И нїґда нїхто нє знал як ше Руснаци на тих просторох так длуго отримали. Нїхто по тераз... Знаце, кед ше Руснаци приселєли до , видзели же ту нє будзе лєгко. Зрозумели же муша даяк дїйствовац, дацо зробиц же би ше єдноставно нє зляли зоз цудзином як цо то знаю зробиц фарби и пахи вяри. Позазберовали ше босорки и врачи рижней файти же би, на инициятиву народу, пренашли ришенє. Тот, нєзвичайни “Врачи совит” предводзела, як цо то у старих списох найдзене, нїхто други но єдна жена котра себе наволовала Леона, а котру народ познєйше познал як “Преклята”.

Понеже ше Совит нє могол зрадзиц, после гласаня на котрим од дзевец представительох бул лєм єден процив, одлучене же би ше до помоци зволало самого чорта. Чорт зволани як тому шор. На три годзин рано у ноци полного мешаца зоз жертву младей дївици. Чортови поставене питанє и чорт одвитовал. Чортов одвит бул ясни и гласни. Чорт наказал же би ше Руснаци брали медзи собу. Чорт надпомнул же нє можлїве сцекнуц од асимилациї, алє же єдино на тот способ длугши час годни затримац свою особеносц. Кед ше совит опитал чортови, цо народ длужни плациц за таки ґениялни совит, чорт одвитовал: ”єдного дня придзем по свойо...” Так и було. Руснаци ше брали медзисобно, винчали и жили свойо скромни животи. Лєгко им було почитовац чортово правило. Но, перши почежкосци ше створели два и пол столїтия после того як “Врачи совит” зволал “Принца 27 цмоти”. Руснаци ше тельо брали медзи собу же уж шицки постали блїзка родзина. Нательо блїзка, же уж и здабали єдни на других. У їх школох ше почали отверац и перши оддзелєня за дзеци котри нє у шоре у розуме, а по валалох перши хижи у котрих людзох тримали повязаних за кавчи. А Руснаци ше и далєй винчали медзисобно. Брат зоз шестру, шестра зоз братом. Но, було и таких котри зрозумели же чорт пришол по свойо, та на час за цудзина, або зоз цудзином пошли. Правда тот народ ещи иснує на тим просторе. Нєшка, пейц столїтия после приселєня Руснацох до Дюковини, пейц столїтия после велького зволаня, у городзе котри ше нєшка вола Хрестовец ещи єст Руснацох. Но, правда и то же вони од силного медзисобного крижаня вецей анї нє здабу на людзох.

Мирко Горняк Коле

ВАРИ БАБА КАШИ

28

Тому дала.. То би була у хторей би ше почитовали людски и меншински права и у пракси, а нє лєм на паперу, дзе би войско було малочислене и професийне, а держава у войнох нєутрална. Мали процент нєзанятих, вигодна школарина, добри плаци, етнїчна, расна, вирска и полна толеранция. Диплома хтору ше припознава у швеце, сиґурна робота после дипломованя, вигодни кредити, вжиме на жимованє, влєце на лєтованє. Осем годзини роботи дньово, пейц днї у тижню, тринаста плаца, додатки за Крачун и Нови рок, дупла плаца за роботу прейґ норми и на швета, право на штрайк без страху од одказу. Калдерми без дзирох, шорови авта, любезна полиция, суди без корупциї, стабилна валута. Европска уния, Шенґенска виза, медиї без скандалох, нашмеяни преходнїки, розположени роботнїки на шалтерох без гужви. Нєзаинтересованосц за политику, бешедованє странских язикох, без шверца и криминалу, заґадзованя и нєкултури. Почитованє цудзей култури и роботи, самокритика, помоц особом зоз окремнима потребами. Нашмеяна жена, весели дзеци, ситуовани млади фамелиї... Боже, пребарз красне же би могло буц правдиве. У поровнаню зоз тоту мою задуману державу єдна Швайцарска би здабала на “Треци Райх”. А тому ше укакала... Держава би ше волала Велька Рутения (кед може буц Британия Велька, може и Рутения), пресцерала би ше од Москви по Варшаву, зоз автономнима

обласцами Торонто, Киченер и Питсбурґ. То би була держава руского народу и подярмених народох другого шора. Держава би була централистична, предсидатель би мал два штирирочни мандати хтори би предлужовал зоз уставнима амандманами по шмерц. Система би була єднопартийна, а Устав написани двосмислово, так же би го предсидатель могол толмачиц як му одвитує. Шейсцрочне служенє воєного рока (жени би служели лєм три роки) би ше финансовало зоз 80 одсто державного буджета хтори би ше полнєл зоз огромних порцийох гражданох, хтори ше злїваю до главного городу - Руского Керестура. Жем би мала дипломатични одношеня лєм зоз Сиверну Корею, Кубу, Туркменистаном, Венецуелу, Ираном и Чечению. До иножемства би могли исц лєм спортисти и то кажди штири роки на олимпияду, а медалї би зоз ошмихом даровали любеному предсидательови. Кед би ше врацели без медалї зношели би финансийни и други пошлїдки. Пре шпорованє, струї 29 би було по осем годзини дньово, сателитски антени и мобилни телефони би були под контролу тайних службох. Намесцени виберанки би ше окончовало явно, так же би ше знало хто гласал “за”, а хто “процив” єдиного кандидата на лїстини. Державна телевизия би мала єден канал, хтори би нон-стоп емитовал активносци предсидателя того дня. Радио и новини би були строго цензуровани, а нєпослушних новинарох би ше заверало и була би им вжата лиценца за роботу. Пензиї би ше дзелєло у вецей ратох, зоз запожнєньом опрез виберанкох. Хлєб, млєко и бензин би ше могло куповац лєм за бони и то у огранїчених количествох. Школи би були на руским язику, народи би були ровноправни, лєм би Руснаци були дакус ровноправнєйши од других. Кед лєпше роздумам, у подобней держави зме жили. Праве щесце же нє вецей як децению.

Синиша Сопка

ROAD TO RUIN Индивидуална филозофия о теориї и пракси руснацтва Емпирийска наука, хтора ше за даскельо вики так розвила, ма свойо коренї у монотеизме. Доґми того филозофско-релиґийного похопеня швета през установйованє своєй етики виховали чловека, хтори ма критично потребну дозу моралносци, же би правилно обачовал факти и так здумано зазберовал информациї хтори вец може правдиво розтолмачиц. Скорейши сказковити 30 интуитивни форми роздумованя и таки нєпрактични обстали по нєшка, гоч су стиґматизовани пежоративно як часц фолклору. Можебуц прето же сухи рационализем нє досц интересантни, а можлїве и же му ше нє удава облапиц шицку стварносц и вше му вимкнє тото чому ше намага, а то конєчна правда. Уж пре саму природу язика, вєдно зоз алеґорию доставаме точнєйши вигляд того цо зме сцели повесц и даваме такой пояшнєнє у яким контексту ше нашо спознанє находзи. У зачатку каждей науковей дисциплини ношителє шицкого знаня бул клер, односно улема, медзитим, познєйше, зоз їх розвойом и звекшованьом обсягу знаня, превозидзене першобутне примитивне буквалне толмаченє доґми. Лєгко ше зложиме же доґма насправди нєпобитна, алє обачиме же институциї хтори ю заступаю творя лєм людзе и як таки подложни су застраньованю и гришком, так же у имплементациї до шветовних стварох, маме нє мали одклон од зарисованих началох.

Починаюци од ариянского толмаченя, же Исус лєм чловек и мутазилитского становиска, же рацио понад обяву, та по нєшкайши “new age” стил живота и Бахаи пантеизем, розлични поднєбя и политични одношеня себе, прилагодзели нє лєм праксу, алє и доктрину. То мож видзиц як окремне богатство швета, алє и як замолговйованє його ясней слики. У таких одношеньох ше витворел и наш мали штредок. Нашо предки у конфесиї Русинох, хтори приходзели медзи нїх, ище у старим краю видзели окремни, славянски квалитет и средство одпору мадяризациї. У кореню такого дожица вири, основна идея о стваряню и припадносци якейшик общеславянскей народносци – до чого видзиме на концу нє пришло. Зоз прилапйованьом тей “рускей” вири, виробели себе и нове мено “Руснак”, цо по самей форми означовало заходного славяна восточней конфесиї. Нєодлуга потим, локални племенски и реґионални подзелєня превозидзени, кед пришло 31 до стваряня сучасних нацийох. Лєгко обачиме, же значну улогу у самим наставаню и витворйованю политичних претензийох шицких политичних актерох маю и конфесийни подзелєня. Окреме восточно–православни способ орґанизованя оштро национално огранїчени. У тим контексту функционує и вирска орґанизация, у чиєй сфери ше находзи и Руски Керестур. Раховало ше же монопол на информациї и авторитет, хтори мал клер, достаточни же би ше тот штредок и попри досц иншакого станя на терену меновал як “русински”. Так виволана дезинформованосц и зоз нєй шлїдзаца изолация, дала резултат же нас нє залапел процес интеґрованя до Словакох як нам идентичних людзох и же нашо людзе почали думац же су цошка барз окремне на швеце. У таким замишательстве, цо настава пре таки прешвеченя у яких зме виховани, окреме парадоксалне хаснованє термина “Русин”. Вєдно зоз термином “Малорус”,

32

ше хасновало у царскей Русиї. То термин котри ше у исти час, за истого того чловека хасновало у Австроугорскей. Прето такой обачиме же то вельо баржей анахронїзем за Українца, а нє реґионализем, як би то дзепоєдни сцели суґеровац. З другого боку, змист того поняца нї у яким контексту нє одвитує тому цо Керестурец представя. Напроцив, у крайох одкадз Руски Керестур населєни таки исти язик, фолклор и материялна култура наволую ше зоз термином и поняцом “Словак”, реґионално “Виходняр” и там то припаднїк словацкей грекокатолїцкей церкви. Церковна орґанизация под хтору подпада Руски Керестур саму себе трима за українску националну институцию и як конарчок прейґ хторого ше повязує матка зоз дияспору, ясно же глєда и достава инґеренциї и у шветовним живоце. Прето за резултат доставаме, найблагше поведзено, нєприродну симбиозу зоз каламеньом русинскей историї и козацкого фолклору на заходного славяна Штреднєй Европи, хтори зоз тим кореньово нє ма нїч. Руско-керестурски менталитет и способ живота ше витворел през вельовиковни розвой у обставинох цо бизме могли наволац штреднє-европски леґализем. Прето би Угорска, як наднационална економска и културна цалосц, у своїх природних гранїцох була оптимални рамик за обстоянє и розвой такого штредку и виполньованє индивидуалних амбицийох каждого поєдинца. Поступни приход Сербиї приноши квалитет єй администрациї и нови динарски дружтвени правила. За старобивательох Бачкей то у пракси значи же ше шлєбоди, яки ше подрозумйовало ище под Марию Терезию и були допущени под час Югославиї, тераз помпезно понука як окремни (од предходних державох нашлїдзени, на силу видайкани пре вонкашнї прициски) цивилизациї досяги сербского дружтва. Ступень транспарентносци явного

живота, його стабилносц и сиґурносц власнїцтва и уложеного капиталу одредзує квалитет и модалитет економских и политичних одношеньох. Прилагодзиц ше новонастатим условийом и прилапиц окружуюци правила у першим шоре у природи чловека и єдини способ як мож обстац. Ище запровадзени и надрилєни през медиї як жадана форма справованя, тоти правила у шматох модерносци лєгко руйную, наводно, заґарантоване право на локалну розличносц. Єден од популарнєйших терминох нєшка у медийох то толеранция. Зоз сталним споминаньом истого конзументови ше суґерує же прилапйованє розличносцох представя цивилизацийни досяг нашого часу. Медзитим, и без вельо труду обачиме же ше тота толеранция зводзи лєм на форми хтори медийно одобрени. У одношеню на униформованосц способу живота и вредносци у яких жили нашо предки, квалитативно, на перши попатрунок, 33 нє барз видно даяку розлику. Їх облєканє, справованє, наздаваня, амбициї були присподобени поднєбю и околносцом у яких ше находзели, а обичаї и способ живота обрацени спрам обстойносци заєднїци хторей припадали. Жили природу у пракси. За конзумента природа то мода. Япийови то джоґирац у маркираней тренерки по ушореней “стази” през парк, а веґанови то тема за позиранє, док у костиме заяца гласка баранче. Кажде з нас таки яки є дзекуюци штредку и околносцом у хторих ше розвил и жиє. У иншаких околносцох поставаме иншаки людзе. Постоянє самосвидомосци и реалних прикметох вец досц дискутабилне, бо кед бизме витирвали у погришних “шматох” и становискох у датим штредку, вец би то бул вираз нашого хорого еґоизма и неуротичней глупосци. З другого боку, тоти анимално здрави и цалком прилагодзени, без огляду чи то банкаре, чи анархо-сквотере, нє можу

34

нїяк твердзиц же їх думанє їх власне. Постої реална можлївосц, же индивидуа­ лносц лєм илузия. Насправди, широки маси место народней традициї лєм провадза шветову моду. Место нароком огранїченого видогляду, у традицийним дружтве у конзументским либерализме панує подиходзенє найнїзшим чловековим поривом и нацифрованосц без глїбини. Тераз уж довидзуєме же пре пренаглашени алтруизем лєм поспишуєме людски еґоизем, а таки людзе без способносци за критичну анализу информацийох, цо доставаю зоз медийох, окреме подложни найвулґарнєйшей манипулациї. Прето достоїнство чловека, дараз ексклузивне право елити, за шицких, затераз остава лєм на паперу. Но, зато мож обачиц же през вкупне престройованє вредносцох, зоз традицийних до ґлобалних, злєпшана преглядносц швета и зменшана можлївосц узких шовинистичних кругох за твореньом паралелних наукох и изолациї. Традицийному дружтву нєзаобиходне подложиц ногу пре конфликтносц його проґресиї, хтора озбильно загрожела ресурси потребни чловечеству. Нач забивац людзох, елеґантнєйше их збунїц, та най сами вимру – то ґротеска плїткого щесца яке жиєме. Так у конєчним, попри нєможлївосци формулованя интересох, пре “роґобатни” нукашнї антаґонизми и пре длуготирвацу и пошвидшуюцу дефанзиву, през сталне правенє компромисох зоз нову балканску стварносцу и будучносцу маме и розпадованє традицийного дружтва за рахунок либерално-пермисивного гедонизма. У таких нєвигодних обставинох, спинанє Керестурцох може випатрац як пренаглашени локалпатриотизем и борба процив витренячох – цо и є. З боку українофилскей елити, у нароком вимесценей новосадскей дияспори, то ше подшмихуюцо може охарактеризовац як провинциялизем, зоз флоскулу же “Керестурци нє

довидзую далєй од свойого хотара” и подобне. Перфидно ше понука єден по єден крочай українизациї, зоз обгрунтованьом же то єдине розумне у цилю очуваня “русинского” идентитета. Масовни одход до прейґморских жемох и траценє остатнїх шлїдох жридлового идентитета ше видзи як “суперска” нагода за запровадзованє и докончованє своїх давно започатих фалсификатох, ту – и там. Питанє же чи треба сановац каждого хто плаче. Найлєпша форма помоци другому, то помогнуц му постац лєпши чловек. Кед вон тоту помоц нє сце, вец кажда друга помоц даремна. И найменше безопасне рибарске циґанство може мац пошлїдки цо нє мож довидзиц. Правда тота хтора без помпи насправди ошлєбодзує и унапредзує чловека. Кажди грих виходзи зоз еґоизма. На тей драги ше находза шицки утрати. Змоцнєна зоз нєзнаньом, кажда бриґа у такей цмоти випатра нєрозришуюца. Циль монотеизма бул и ище вше є 35 створиц насправди свидомого чловека и подаровац му розум и достоїнство. У таким шветлє кажда наука водзи спознаню и добра дзека єй мено. Одреканє од екуменизма барз проблематичне. Прейґ єдней науковей цалосци за шицких людзох и тото нєбожатко у Меланезиї витворює свою людскосц и ровноправносц. Прето тот хтори заступа нєнаукову молгу пре гоч яки йому висши интерес, зоз тим лєм розоткрива свой плїтки себични опортунизем. Сиґурно же дараз предаванє индулґенцийох нє оправдовало нєпослушносц спрам леґитимней церкви, а ище сиґурнєйше же на тим швеце билим нїч нє обстава дзекуюци лєм инерциї од свойого постояня. Розумним людзом вец нє може буц циль индоленция и празне малогражданство, окреме кед ше роби о штредку чия су часц. Чувство власней свидомосци облапя и дожице ступньованей колективней припадносци и за стварянє способного чловека

нєобходне и функционалне окруженє у хторим ше вон формує. Кед на ключних точкох у лоґичней конструкциї общеприлапених правдох и наукових основох, на яких ше сную вредносци єдней заєднїци, и припадаюци єй институциї, стретаме койдзеяку софистерию и зоз нєй виведзени паралоґизми, вец то у виглядзе сиґурно же будзе подкладац ногу у одредзованю самого себе каждому и стваряц почежкосци, та и инциденти у комуникациї зоз шветом. Така, наспак швета, традиция постанє баласт, институциї хробачни и достаточни сами себе, а таки штредок вше будзе означени як заостати, без будучносци и добри за сцеканє з нього.

36

Лена Карлаварис

БАВИСКО

38

Зобудзела ше, цала трешуци ше. Отворела очи и нїч єй нє було ясне. Коло нєй ше ширел смрод котри до теди нїґда нє почувствовала. Наспрам нєй була пажица прекрита зоз шмецом и шкатулами. Далєко на горизонту видзела ценки пантлїки диму. Споза хрибта чула тото добре познате бруянє вельких желєзних чудовискох. Яґод без розума, розбегла ше ґу диму, цо далєй од калдерми. Док бежала, пробовала ше здогаднуц дзе ше находзи, цо ше случело. Ище вчера вона и глава фамелиї пришли ше прешейтац и вон одразу без шлїду нєстал. Лєм тельо же одбегла виглєдац цо то за нєзвичайне место, дзе ше до теди ище нє шейтали, и його вецей нє було. „Вироятно му ше дацо случело, мушим го пренайсц!” – подумала, алє ше зашпотала и спадла прейґ поламаного карсцеля. Рано було нєподношлїво жимне, а цо вона? Лєм єдно младе страцене створенє котре до вчера спало на цеплим покровчику и розмазовало ше зоз каждим хто за тото бул розположени. Була гладна. Фриштик рано вецей нє бул пред ню, як звикла. Мушела го сама найсц. Рушела глєдац дацо по шмециску, на котрим єй лєм врани и патканї правели дружтво. Нїкого од людзох доокола. Випатрало єй яґод кед би прешла вичносц док нє збачела брудни патики зоз котрих викуковала “кромпля”, и то шмердзаца. Пришла ґу нєпознатому и модлєла го за фриштик. Радовала ше му так, як цо ше до теди нїґда нє радовала, кед би ше дахто од членох єй фамелиї врацел дому. Вец би ше вше од щесца попишкала. Пред ню стал чловек котри цошка вжал зоз жеми и вона похопела же то нє єдзенє. Нїч єй нє було ясне. Чловек замахнул

зоз чимшик и вона почувствовала лєм боль. Инстиктивно почала сцекац цо далєй од того места. За ню ше одкальшик розбегли вельки пшиска, котри дзиво брехали, як кед би ю сцели розтаргац. Коло нєй лєтали каменя. Жвири зоз вищиренима зубами вискаковали зоз шицких бокох, алє вона була швидка и нє сцигол ю укушиц анї єден. После сцеканя, котре єй здабало яґод же тирва цалу вичносц, поспишело ше єй найсц якиш вельки гордов и до ньго ше скриц. Було жимно и цма, алє безпечно, без страшних зубискох и каменьох. Змирела диханє и заспала. Шнїла цепли руки, вельке обисце зоз широким двором. Безконєчни бависка зоз дзецми. Шнїла дзивче котре ше зоз ню валяло по трави. Шнїла цеплу юшку и кашу зоз сиром. То була , котра була лєм єй. Цеплота нєстала у хвильки кед ше пребудзела. Цошка у блїзкосци так лупло, як кед би бул конєц швета. Вискочела зоз гордова и ознова почала 39 сцекац. Муши пренайсц свою фамелию. Сцигла до населєного места. Хижи були збудовани у рижних формох, алє по паху почувствовала же то нє край котри позна. Ишла помали, пре боль у реброх и ногох, и наишла на нєпознате дзецко. У рукох, воно ношело мисочку зоз чимшик цеплим и смачним, цо такой препознала по пари и паху. Други раз як жобрала на улїчки єдзенє, на тот завод успишнєйше. Достаточно же би черева нє гурчали. Предлужела глєдац. Пробовала у воздуху пренайсц, препознац часточку познатого паху котри би єй указал драгу до дому, алє воздух бул полни зоз шицким, окрем того цо глєдала. Гоч го скорей барз нє любела, тераз би єй препознатлїви запах дзецинского шампону випатрал найприємнєйши на швеце. А, нє було го. Предлужела свойо гаотичне глєданє, з часу на час одпочиваюци ше на даєдней од керпаркох опрез обисцох. Драга ю водзела през безконєчну

урбану джунґлу будинкох и вшадзи одгуковали людски крочаї. Люби людзох, каждому хто на ню попатри би ше зрадовала и од каждого би питала єдзенє. Дзепоєдни би ше єй змиловали. Дзепоєдни би ше зоз ню аж на кратко и побавели. Погласкал би ю дахто по глави и приповедал єй з милим гласом. Шицко то було крашнє и фино, алє у єй глави остал пах дзивчеца, котре було лєм єй. Шицко тераз доокола - лєм цудзе. Днї преходзели, гоч вона о тим нє мала даяке чувство. Вецей нє исновал час за спанє, за бавенє. Час бул тераз лєм єдна длуга рухома пантлїка, зоз котрей ше бере шицко цо ше найдзе. Помали ше звикла на таки живот. Вецей нє виберала єдзенє. Звикла на лаца и осторожносц. Спала лєм кед мушела. Постала права улїчарка. Так блукаюци, глєдала тот познати пах, котри, нажаль, поставал вше слабши, док на концу цалком нє випарел.

40 Похорела ше. Почала слабнуц, понеже уж вецей нє могла найсц нїч за єдзенє. Постала худа и спомалшена. Лєм би ю дзепоєден преходнїк обачел и руцел єй фалаток дачого за єдзенє. Найчастейше би ю аж и заобиходзели. Випатрала страшно. Випатрало єй як кед би днями була у даяким полусну. Заш лєм, була млада и орґанизму ше удало надвладац хороту. Знова станула на ноги. Живот на улїчки охабел шлїди на єй целу. Сцагана и блатнява, у репикох, нє барз прицаговала людзох на котри наиходзела. Контейнери, котри єй дакеди так шмердзели, тераз були опция сиґурного єдзеня. При контейнеру, єдного пополадня пришол ґу нєй моцни чловек. Зрадовала ше му. Приблїжовал ше ґу нєй помали и лукаво, а вона му верела. Зобудзела ше у якейшик клїтки. Коло нєй бул моцни галайк. Бездомнїки, як и вона сама, у просториї були позаверани по клїткох. Смрод мочи щипал єй очи, нїч єй нє було ясне. Чувствовала же нїч добре од того нє може

обчековац. У клїтки заш лєм було дакус блютавого єдзеня и води, достаточно за преживйованє. Нягала шицко, вецей нїзач нє дзбала. Прешли три днї. Штварте рано чула якиш галайк на дзверох. Людзе у билих мантилох пражнєли клїтки, єдну по єдну. На шор пришла и вона. Без одупераня рушела за чловеком котри єй коло шиї положел цошка, яґод познати ланцущок. Ланцущок дакеди барз любела, бо вон значел же ше ишло на шпациранє. Заш лєм ше єй нє пачел чловек. Били мантил, кирвави очи, твар без виразу и лиса глава, нє улївали єй, баш, даяке довириє. Було єй шицко єдно, озда ше идзе шейтац. Вец пришли ґу нєй двойо людзе. Зґрабели ю так же би ше нє могла рушац и обрацели ю на хрибет. Треци у рукох тримал шприц и приблїжовал ше, цилююци до шерца. Почувствовала оштри боль. На хвильку єй през главу прешла рука єдного дзивчеца. Єй дзивчеца. Таргла ше и видихла. Людзе у мантилох винєсли вимучене цело на громаду, дзе лєжали и други трупла. 41 Принєсли ище єдного пшичка. Шицко ишло як на рухомей пантлїки, котрей нє було видно конца. Конєц приношела игла.

Вонка було жимно и панови Ґойковичови ше нє барз спачело же праве теди муши одвесц щенє на городску депонию, алє нє могол поднєсц ище єден дзень чисциц пши говна. Врацел ше дому, жубротаюци и лаюци себе под нос. На дзверох го чекала Єлена. Плакала. “Цо же було, милка?” – умилно ше опитал оцец. “Дзе Цифрована, нєт єй од рана. Боїм ше же чи ше єй дацо нє случело”, гикала.

42

Оцец ше ошмихнул и вжал ю на руки. “Милка, прецо плачеш? Цифрована найскорей же пошла ґу пайташки на валал, там ше єй попачело и озда ше прето вецей нє сце ґу нам врациц. Нє старай ше” – цешел ю. “Як ше нє враци дому? Знам же ме люби, вше маха зоз хвостом кед ме видзи и бавим ше зоз ню кажди дзень”. “Випатра же ше єй там баржей пачи. Нє важне, вежнєме друге щенятко котре це будзе баржей любиц. Ми любиме животинї и найдземе пшичка котри и нас будзе любиц”. Дзивчатко плакало цале пополаднє. Прешла жима. Як оцеплєло, до обисца фамелиї Ґойкович сцигло нове мандушке щенятко. Спало на покровчику, єдло цо и вони, зоз дзивчецом ше оганяло и валяло по дворе.