МAK 2/2018

Мултимедиялни часопис за младих число 2 / фебруар 2018 / цена: 100 динари

Фото: Мая Орихан

У ФОКУСУ У ФОКУСУ Витворел и вецей як цо жадал 03 П. Венчельовски и В. Хрин: Жимска школа 04 Н. Шарич и Й. Ноґавица: Розгварка М. Бесерменї Кед Алексей Сивч, родом з Руского Керестура, 06 М. Зазуляк Гарди: Розгварка А. Сивч уходзел до комерциялних музичних водох анї себе МАК-ОВ КОЛАЖ нє думал же єдного дня будзе шпивац у єдним з 08 Ц. Надь: Розгварка А. Надь найпознатших новосадских бендох. Талант, алє и УПЕЧАТКИ шмелосц, щесце, як и Алексейова моцна харизма, 10 М. Роман: Млади и руска музика одведли го под склонїско „Жовтого амрела”. ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ 11 Д. Павлович: Проза РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС УПЕЧАТКИ 12 Е. Чизмар Млади и руска музика ТАК И НЇЯК ИНШАК 13 А. Римар: Красни, красши, найкрасши У нєшкайшим чаше, млади вельо менєй слухаю ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ руску музику и нєт вельо заинтересованих за 14 М. Кнежевич и Т. Малацко: Путованє през час компонованє и писанє наших нових шпиванкох.

15 М. Мали: Лимун Но, заш лєм, єст ище таких цо ю дзечнє СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ послухаю... Питали зме ше младим з вецей местох 16 М. Зазуляк Гарди: Розгварка Н. Зорич же прецо ше им пачи руска музика, а даєдни нам УПОЗНАЙ СЕБЕ и потолковали прецо ше за ню нє интересую.

18 С. Виславски: Тест АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: Интервю Ш. Зарубица СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ ДИРЕКТ ДО ФАЦИ За ню нєт препреченя 22 Б. Ройко: „Еґо трипинґ” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Рукометашка Николина Зорич з Руского 23 Ш. Панґоле; К. Афич: Поезия Керестура длуго тренирала у „Русину”, а пред 24 Уметносц як гоби: М. Рамач роком прешла до Женского рукометного клубу „Диронь”, хтори ше праве влонї пласовал до першей лиґи Сербиї – Сивер. Пре тот значни успих, на традицийней шветочносци Спортского союзу општини Оджак, хтори отримани 2. фебруара у рамикох манифестациї Днї спорту, достали припознанє за найлєпши женски колектив у прешлим року, а Николина за успишну спортистку општини Оджак 2017. МАК Мултимедиялни часопис за младих www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE mak.magazine@gmail.com Число 2 фебруар 2018 Директорка: Мартица Тамаш Oдвичательна редакторка: Мая Зазуляк Гарди

2

■

МАК 2/2018

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Блажена Хома Цветкович На насловним боку: Любов Авторка фотоґрафиї: Мая Орихан Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад

Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Maxima graf” Петроварадин CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад 008+32(=161.2) (497.113)

MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Мая Зазуляк Гарди. – Рок 1, ч. 1 (1972) - . – Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

6

10

16

У ФОКУСУ

Павле Венчельовски и Виктор Хрин

Жимска школа у Словацкей

ИНТЕРЕСАНТНО ПРЕПРОВАДЗЕНИ РОЗПУСТ Як и прешлого року, так и того, школяре осмей класи Основней школи „Петро Кузмяк” з Руского Керестура були у Словацкей, у Земплинскей Теплици. На драгу до дакедишнього Керестура рушели зме 8. януара, и там зме остали штири днї. Док зме путовали, атмосфера у автобусу була весела. По приходу на мадярску гранїцу, зявел ше мали проблем – на рахункару спадла система. После штирогодзинового чеканя на гранїци, путованє предлужене. Вистати од путованя, коло 10 годзин вечар зме сцигли до интернату. Други дзень зме мали обовязку стануц скорей як осем, попораїц хижу... По фриштику зме одпутовали до Требишова, дзе зме обишли музей котри здабе на каштель.

У нїм зме видзели стари алати, а мали зме и нагоду писац на старей писацей машини. Кед закончене обиходзенє, пошли зме до ресторану, дзе бул смачни полудзенок. Добре наєдзени, рушели зме до Гуменого, и там зме обишли „Виходнярски музей”. После длугокого обиходу музею, мали зме шлєбодного часу, та велї пошли до „шопинґу”. После „шопинґованя”, пошли зме до интернату, дзе зме мали досц часу порихтац ше за вечеру, а вец и за дружтвени вечар. По приходу до школи, котра ше находзи блїзко при интернату, мали зме вечеру. После бул дружтвени вечар зоз парняками, дзе зме на маїци лїпели символи сотруднїцтва. Док ше маїци сушело, а потим пейґлало, вєдно з парняками ше танцовало рижни танци. Вистати зме пришли до интернату и поспали. Треци дзень зме були у Кошицох, обишли зме музей и мали нагоду видзиц греко и римокатолїцки

церкви. Потим зме мали шлєбодни час, та зме пошли куповац, а вец ознова бул дружтвено-забавни вечар. Ту зме ше баржей упознали и уж

ше нє ганьбели, алє зме шицки вєдно танцовали и дружели ше. Штварти дзень по фриштику обишли зме музей у Земплинскей Теплици, як и грекокатолїцку церкву. Потим зме дакус баржей опатрали Земплинску Теплицу з автобуса. Попри наставнїцох Каролини Папуґа и Санї Тиркайла, до Словацкей з нами ишол и предсидатель Вивершного одбору Националного совиту Руснацох Желько Ковач. На концу зме шицки з ошмихом на твари рушели дому, а пред керестурску Школу нас дочекали родичи и найблїзши. Упечатки школярох прекрасни, з краснима памятками, а и даєднима шмишнима ситуациями. Фото: Павло Роман

МАК 2/2018

■

3

Николина Шарич и Йована Ноґавица

У ФОКУСУ

Михайло Бесерменї з Керестура роби и школує ше у Нємецкей

»»» ТАМ МАМ Михайло закончел общи напрям у Штреднєй медицинскей школи у Зомборе, медзитим, кед два роки нє нашол роботу, почал ше окруцац инкадзи.

– To програма за млади особи до 27 роки, котра им оможлївює пойсц волонтирац до Нємецкей єден рок и усовершиц язик, зоз можлївосцу же би ше там остали школовац и предлужели робиц – толкує Михайло. На питанє як ше одлучел праве за Нємецку и чи му було чежко пойсц, Мижо одвитує же му живот у тей держави бул сон ище од дзецинства, алє одход заш лєм нє бул лєгки.

Понеже бул нєзадовольни зоз находзеньом роботи у фаху у нашей жеми, Михайло Бесерменї з Руского Керестура 2015. року прейґ єдней програми пошол до Нємецкей найсц роботу, алє и научиц ище єден язик. Як ше знашол, чи є задовольни, чи планує там остац, виприповедал нам кед нащивел Керестур през

4

жимски швета.

■

МАК 2/2018

– Вше сом гуторел же пойдзем до Нємецкей, медзитим, нїхто ми нє верел, та аж анї я, алє обставини до конца були таки же ми ше тот сон витворел. З єдного боку, одход ми бул єдно вельке олєгчанє, алє, заш лєм, з другого боку, було наисце чежко, прето же сом охабял фамелию, товаришох, та и цали 21 рок котри сом ту препровадзел – гвари Михайло. Кед пошол до Нємецкей, рок волонтирал у фирми котра помага особом зоз окремнима потребами, дзе го после пол

рока вибрали и дали му нагоду же би ше там предлужел школовац. Мижо тиж так визначує же там дуалне образованє, зоз котрим є презадовольни, прето же роби штири днї до тижня, а два днї ходзи до школи.

– Робим 40 годзини до тижня. То наисце велька фирма котра ма 3 000 занятих и 6 000 клиєнтох лєм у єдним будинку. Гоч волонтирам, доставам часц плаци, тельо же бим себе могол обезпечиц нужни ствари котри ми там потребни, плацени ми квартель, як и курс язика – толкує вон. После трох рокох у Нємецкей, Мижо ше и далєй школує, а тераз є други рок. Там єст окремни напрям за тото цо вон тераз роби, и тота школа тирва три роки. Визначує же по законченю будзе мац вельки дияпазон роботох як, наприклад, робенє у школох за дзеци з окремнима потребами, у регабилитацийних центрох... Кед слово о язику, за волонтиранє досц мац А1 уровень, док ше за школованє муши знац голєм Б2.

– Нє мал сом вельо почежкосци зоз язиком, прето же сом го

У ФОКУСУ

БУДУЧНОСЦ Михайло места хтори потераз нащивел и визначує же би любел видзиц цалу Нємецку. Припознава же планує там остац, алє, гвари, то нє завиши лєм од нього. ище пред одходом учел зоз людзми котри ту приходза з Нємецкей. Медзитим, язик ше найбаржей учи там дзе ше го и хаснує, так же го я з дня на дзень усовершуєм. Тиж так ми помогло и тото же ми там додзелєни ментор, котри ми наисце вельо помага, як и тото же сом пошол цалком сам, та сом нє мал нїяки олєгчаня цо ше дотика язика – приповеда нам Мижо. Вон тераз бива у Вилгемсдорфу, а школує ше у Равензбурґу. Медзитим, место го нє трима, та вельо и путує.

– Наисце сом задовольни и можем повесц же сом нє пременєл лєм язик и державу, алє и цали способ живота. Мушим наглашиц же сом наиходзел на почежкосци, окреме у першим року, алє сом пременєл цо могло, а на шицко друге ше чловек прилагодзи и звикнє. Препоручел бим шицким младим котри сцу упознац нову културу и менталитет, а тиж так и научиц язик, най ше опробую – гвари Мижо и додава же кажде хто ше одлучи за таке дацо, може ше му явиц прейґ Фейсбука, дзечни є помогнуц.

– Жиєм у инклузивним валалє, дзе особи зоз окремнима потребами цалком интеґровани, уключени су до шицких активносцох и намагаме ше же бизме шицки були ровноправни. Любим путовац, бул сом у Констанзу, Берлину, Фридрихшафену, Лайпциґу, Дрездену, Минхену, Штудґарту и Салзбурґу – начишлює МАК 2/2018

■

5

Мая Зазуляк Гарди

У ФОКУСУ

Розгварка з Алексейом Сивчом, шпивачом у бенду „Жути кишобран”

ВИТВОРЕЛ И ВЕЦЕЙ ЯК ЦО ЖАДАЛ Кед Алексей Сивч, родом з Руского Керестура, уходзел до комерциялних музичних водох анї себе нє думал же єдного дня будзе шпивац у єдним з найпознатших новосадских бендох. Талант, алє и шмелосц, щесце, як и Алексейова моцна харизма, одведли го под склонїско „Жовтого амрела”.

до того бенду була праве його харизма.

– Знам хто бул зо мну у конкуренциї, було и вельо лєпших шпивачох, искуснєйших и стабилнєйших. Я теди бул ище шапутрак. Можебуц були лєпши одо мнє, алє були древени, а я нє, та тоти цо одлучовали видзели же сом за тото цо им треба – здогадує ше Алексей.

Пред скоро штирома роками, пайташ му явел же го препоручел за шпивача у професийним новосадским бенду „Жути кишобран”, та такой ютредзень Алексей пошол на розгварку.

6

– Перше сом нє могол вериц же ми пайташ то гутори, бо сом слухал тот бенд скорей и звучали ми нєстварно яки були добри. На розгварки зме поприповедали цо шпивам, дзе... и чи им мам указац даяки свой знїмок, а я го, на щесце, мал. Кед ми познєйше явели же сом постал їх член, то за мнє було барз вельке. У тей роботи велї фактори уплївую на успишносц, та ми предложели же можем, а нє мушим, пременїц фризуру, стайлинґ, ушориц зуби... Без проблему сом пристал, бо сом то и скорей сцел поробиц – приповеда Алексей и додава же єден з главних факторох же го вжали ■

МАК 2/2018

КЕД ШЕ НАЙДУ ДВА ЕНЕРҐИЇ... НАСТАНЄ БЕНД Свою музичну кариєру почал будовац пред скоро дзешец роками у теди популарней керестурскей „ґайби”, дзе ше сходзели млади. Там, ище як леґиньчок, почал грац вєдно зоз Кристияном Нярадийом, а познєйше ше ґу нїм придружела и Алексейова шестра Николая, та так постал и познати „Пицикато бенд”.

– То було случайно. Кристи грал на клавиятурох у „ґайби” дзе зме ше зберали, а я вец почал

шпивац. Нашли ше два енерґиї, та нам добре рушело. Постало буц уж озбильнєйше кед зме почали грац на свадзбох и индзей. Кед бим нє почал зоз „Пицикатом”, почал бим вироятнє зоз даским другим, бо сом мал тото цошка у себе, алє би вироятнє вец моя драга була иншака як тераз. Потим сом бул член и ґрупи „Синестезия”, з хторей сом и прешол до терашнього бенду. У шицких професийох мушиш „преорац” койчого же биш єдного дня могол мац лєпше и буц на мире – визначує вон. Алексей толкує же кед почал грац зоз составом „Жути кишобран”, похопел як то паньски грац у єдним професийним бенду.

– Мушим припознац же сом ше дакус розмазал кед сом вошол до того бенду. Ту сом наисце лєм шпивач. Граєме по новосадских клубох, на свадзбох и других вешельох, и маме широки репертоар. Шпивам шицко. Було даєдни писнї хтори ше ми нє пачело

У ФОКУСУ шпивац, алє то, єдноставно, моя робота. Кед видзим людзох же ше на тоти писнї вешеля, вец пойдзе. Углавним граєме у Новим Садзе, цо наисце добре за нас, алє ходзиме дакеди и до других местох – толкує Алексей хтори, як обачую його колеґове, а и други, з роками барз напредовал у шпиваню, а коло дикциї у виводзеню сербских писньох му вельо помогнул шеф бенда.

– Нє бануєм же сом нє вошол до даяких иншаких музичних кругох, окреме кед тераз патрим яки єст глупосци. Ту сом презадовольни и нє треба ми иншака явносц и популарносц. Наисце сом у єдним културним бенду, нє прежил сом даяки тортури, ножи, пиштолї, як даєдни мойо пайташе... Правда же зме дакеди нєвиспани, нє лєгко шпивац годзинами, буц нашмеяни и приємни людзом. То шицко однїма енерґию. Пре роботу сом ше одрекнул пайташох у Керестуре и самого валалу, а од того же препущуєм велї значни ствари прето же мам свирку, одрекнул сом ше ище на 18 роки. Похопел сом же то мой живот... алє я у тим уживам. Цо ше дотика того же дахто за, а дахто процив же би школовани музичаре робели у бендох за вешеля, розумим обидва боки. То до нашей держави... Кажде хто пойдзе до дакус лєпшого бенду, хто почувствує пенєж, останє у нїм – наглашує Алексей.

ЗАПОЧАЛ И СВОЙ БИЗНИС Вєдно зоз своїм колеґом музичаром и пайташом, Алексей у Новим Садзе ма и кафич, а вони двоме дакеди у нїм, а и индзей, граю на акустичних вечарох.

свидоми же нє будзем вично мац таки глас, нє будзем вше млади, красни, цо тиж так єден з важних факторох у моєй терашнєй роботи, та мушим думац и о тим – визначел Алексей на концу тей розгварки.

– Обидвоме маме свою, най так повем, базу, алє кед маме часу, та граєме и вєдно, за душу, а воламе ше „Дуо Братело”. Мам вецей комбинациї, та дакеди шпивам и зоз тим пайташовим бендом „Трећа смена” – додава вон и припознава же у шлєбодним чаше дакеди заграє на гармоники и на клавиятурох, и же нє планує престац компоновац и участвовац на руских фестивалох.

– Того року будзем шпивац на „Ружовей заградки”. Уживам и у тим, и у компонованю, алє сом ше тераз баржей пошвецел роботи, то ми примарне. Часц уметнїцкей души ми ше дакус загашела, алє ше ми прешлого року ознова попалєли лампочки, та моя композиция достала другу награду. Вше кед будзем мац нагоду и часу, вше ше одволам на нашо фестивали – обецує Алексей и додава же циль хтори мал скорей, витворел зоз своїм терашнїм бендом, аж и баржей як цо дакеди задумовал.

– Цошка ище сцем, алє нє знам точно цо, нє можем поскладац коцочки... Вшелїяк, сцем закончиц Академию хтору сом дакус занєдзбал, бо сом МАК 2/2018

■

7

Цецилия Надь

МАК-ОВ КОЛАЖ

Интервю зоз културну активистку Адриану Надь з Керестура

Жада остац у театру занавше Адриана Надь з Руского Керестура активна у нашей рускей култури, а публика ю на сцени препознава як ґлумицу, танцошку, алє и водительку на рижних манифестацийох и програмох. Вона ма ище єдну любов, медицину, а студира на Високей здравственей школи фаховних студийох у Беоґрадзе, на напряму Фахови медицински радиолоґ. У розгварки зоз ню, дознали зме вецей о єй таланту, и любови ґу театру.

Твой ґлумецки талант могло замерковац ище у монодрами „Kравка Славка” хтору ши бавела як дзецко. Як то на єденац роки бавиц монодраму?

8

Адриана Надь: Найинтересантнєйша памятка хтора ме вяже за тоту представу, то кед сом першираз принєсла текст дому, дала мацери до рукох и поцешено гварела: „Мамо, будзем бавиц у представи.” Мац ми одвитовала же то монодрама и питала ше ми чи сом порихтана ■

МАК 2/2018

ґлумиц сама цалу представу. Теди мой одвит бул: „Мамо, представу нє бави єден ґлумец.” Як єденацрочне дзецко сом нє була цалком свидома же яке то виволанє, алє ме єдни з найкрасших памяткох з дзецинства вяжу праве за тот период.

У марцу ма буц премиєра младежскей представи „Жени”, а медзи ґлумцами и ти – яку маш улогу? Представа оправдує наслов, то и тема представи? АН: Представа „Жени” цалком иншака од шицких цо сом потераз мала нагоду бавиц. Интересантна є праве прето же ше состої зоз шейсц кратких монодрамох хтори приповедаю о чудних женских роздумованьох и парадоксалних судьбох. Кажда часц приповедка за себе. Бавим жену у гарешту, жену хтора обшеднута з чистоту, воду

и миделком. А далєй бим нє шмела одгадовац, жени – вше таїнствени... Ґлумиш, насампредз, у младежских представох Драмского студия АРТ, алє ши ґлумела и у представох Руского народного театру „Петро Ризнич Дядя”. Кельо ши научела од старших ґлумцох и, дзе интересантнєйше ґлумиц, а дзе векше виволанє? АН: Анї єдну ґрупу нє можем видвоїц як интересантнєйшу, чувство хторе мам док ґлумим ше прецагує и през аматерски и през професийни театер. Старшим ґлумцом чежше „парирац”, и док сом при нїх, намагам ше поупивац шицко цо можем, цо ми з другого боку и велька чесц. Виволанє єднаке, бо публика обчекує квалитет, без огляду чи то АРТ, чи „Дядя”. Любела биш ше опробовац и у режираню дзецинских представох? Маш даяки плани вязани за тоту тему и прецо ци то цикаве? АН: Режирац представу ми барз вельке жаданє, як у театру гваря – то ремесло хторе ше преноши з рук до рук. Наздавам ше же превежнєм и тоту „улогу” пошвидко, думам же то дацо цо охабя шлїд за чловеком, а мойо

МАК-ОВ КОЛАЖ жаданє записац ше ґу нашим вельким ґлумцом и режисером. Одмалючка ши у нашей култури. Скорей ши и рецитовала, а тераз ище вше танцуєш у фолклоре и активна ши у вецей сферох. Чи плануєш и надалєй буц уключена у нашей култури, бо знаме же ше велї з часом поцагню? Хтора „улога” ци наймилша?

АН: Плануєм буц уключена покля ме сцу! J Кед ше раз уключиш, нательо ше вяжеш, же нє жадаш престац. Любела бим кед би ше час застановел, бо ме шицко цо робим у нашей култури барз виполнює. Нє мам дацо цо баржей любим, нє мам дацо цо найволїм, кажда сфера автентична и окремна на свой способ. Плануєм остац у нашим театру занавше. Нєдавно сом, єден вечар, док сом ишла дому з Култури, роздумовала як бим любела най ме животна драга, наша система и стан у держави нє одведу на даєден други бок, до другого краю, або другей держави. Остатнї роки водзиш конферансу на „Ружи”, алє и на наших других програмох. Як то буц поштреднїк медзи публику и сцену? АН: Водзенє конферанси барз красна „улога”. Комуникация

з учашнїками з єдного, и з публику з другого боку, барз интересантна! Вязана сом за тотo ище од першого „Червеного пупча” хторе сом водзела, и кажди раз ношим єднаку дозу возбудзеня. То дацо цо постава часц тебе и наисце любим же ме описує и тота „улога”. Од кого ши учела ґлумецке, водительске, рецитаторске ремесло и чи маш дакого на кого ше упатраш? АН: Нє жадала бим нїкого вихабиц, мам наисце вельо особи хтори ми приклад и напрям кадзи надалєй жадам крачац! Фолклор сом нательо полюбела дзекуюци Йоакимови Рацови Мимийови. Цо ше дотика театру и ґлумецкей часци, ту ме уведли учителька Ксения Бодянец и Владимир Надь Ачим, з хторим и тераз сотрудзуєм, и од хторого сом наисце вельо научела. Грубу нїтку любови ґу нашей култури, фестивалом, водзеню конферансох, рецитованю и театру ми „пресадзел” Михайло Зазуляк. Горда сом же сом мала нагоду буц їх школярка! Як ци ше поспишує випочитовац шицки обовязки? Добра орґанизация, чи, заш лєм, дацо муши и церпиц? АН: Кед сом була у основней школи мой одвит на тото питанє бул – або менєй учим, або менєй шпим. Тераз ученє нє шме церпиц!

напамят? АН: Позитивна трема вше постої, помага ми же бим була сконцентрована, и же бим винєсла максимум. Пейц минути пред наступом вше побудзем сама зоз собу, войдзем до улоги пред тим як видзем на бину. Текст нїґда нє учим дома, войдзе ми до ухох на пробох, и найчастейше знам текст цалей представи. Нє обавам ше кед мам партнера на сцени, найчежше кед ши сам, теди мозоґ уруцени до пиятей швидкосци. Алє як ми вше гвариме – добре же публика нє ма текст пред собу. Участвовала ши у рижних представох, и явних наступох. Случела ше дакеди даяка комична ситуация? АН: Мала сом вецей комични ситуациї. Запаметала сом ситуацию кед сом бавела дзецинску представу на нашей бини и у єдней хвильки –блокада, нє могла сом ше здогаднуц моєй реплики, гварела сом виреченє хторе збунєло и шицких других ґлумцох на сцени. А и часто ми шмишно кед ше публика шмеє, но, алє, то вежбам скриц. Чия потримовка ци найважнєйша? АН: Найважнєйша ми потримовка, насампредз, моїх найблїзших, алє ми єднак важне думанє и орґанизаторох, сотруднїкох, колеґох и шицких особох хтори уключени до проєкту.

Мала ши дакеди проблеми зоз трему, нє обаваш ше же ше збунїш на сцени? А текст чежко научиц МАК 2/2018

■

9

Марина Роман

УПЕЧАТКИ

МЛАДИ И РУСКА МУЗИКА

У нєшкайшим чаше, млади вельо менєй слухаю руску музику и нєт вельо заинтересованих за компонованє и писанє наших нових шпиванкох. Но, заш лєм, єст ище таких цо ю дзечнє послухаю... Питали зме ше младим з вецей местох же прецо ше им пачи руска музика, а даєдни нам и потолковали прецо ше за ню нє интересую. Марко (Коцур): Слухам руски писнї и то баржей тоти старши, напр. виводзачох Йовґена Надя и Агнету Тимко, и мило ми же сом єден з тих цо и далєй ужива у такей файти музики. Розуми ше же предкладам другим младим же би слухали, алє и писали руски писнї, и уключели ше до музичнокултурних активносцох. То заш лєм цошка нашо, цо на нас остава, и ми то мушиме очувац.

10

А. M. (Руски Керестур): Нє барз слухам нашу музику, гоч наисце любим ходзиц на руски вешеля, алє нє мам за ню окремне интересованє. Наисце думам же бизме требали чувац нашу културу и музику, та особи котри ю слухаю почитуєм, алє сом, якош, нїґда нє була даяки векши фан же бим ю слухала и у шлєбодним чаше.

■

МАК 2/2018

Анкета

Ферко Сримец (Петроварадин): Руску музику слухам скоро кажди дзень, гоч чежко вериц, алє наисце так, поготов нашо народни писнї зоз Словацкей и України. Мам щесца же и мойо дружтво тиж ма исте думанє и вец кед ше шицки зидземе, зна ше цо ше слуха. Пробовал сом других упознац з нашу музику и можем повесц же ю даєдни предлужели слухац, алє млади других националносцох нє були заинтересовани и цалком ю иншак дожили. Музика состойна часц култури, култура то ми, односно наш идентитет. Кед страциме културу, зоз тим трациме и свой идентитет. Тамара (Дюрдьов): Свадзби то вешеля на котрих обожуєм чуц нашо мелодиї, алє можем повесц же руски писнї дзечнє слухам и дома. Кажда файта нашей музики ми одвитує, а то найбаржей завиши од мойого розположеня. Було би добре кед би ше млади опробовали у писаню и компонованю наших композицийох, кед за таке маю талант, бо на нас младих швет остава, та кед ми нє отримаме нашу традицию и културу, вец то нїхто нє зроби. Марко (Руски Керестур): Наша музика ми одвитує найбаржей на руских фестивалох, як цо „Червена pужа”, алє ю иншак нїґда нє слухам. Нєт ту нїякей окремней причини, єдноставно сом нє барз окружени з таку файту музики, бо векшина моїх товаришох слухаю сербских,

лєбо странских шпивачох, алє, наисце, нє мам нїч процив особох котри маю розличне думанє одо мнє. Стоїм за тим же кажде ма право слухац цо му одвитує и у чим ужива, а убудуце нє верим же почнєм слухац руску музику. Сашка (Руски Керестур): Руску музику сом баржей почала слухац одкеди сом почала ходзиц до школи у Новим Садзе. Любим слухац старши писнї, кед ме лапи носталґия за домом, и прето же су часц нашей окремней култури, прецо ми є ище милша. Думам же би ше нашо млади требали баржей интересовац за нашу традицию и културу. Могли би ше наисце нєсподзивац же яки маме добри шпиванки котри, по моїм думаню, вельо квалитетнєйши од даєдних котри ше у нєшкайшим чаше слуха. Розуми ше же кажде ма розличне думанє о нашей, рускей музики, и же дзекуюци велїм особом вона и далєй заступена. Медзитим, на нас остава же бизме отримали руски идентитет и на єден з найкрасших способох, а то праве зоз музику.

ТАЛАНТ ЗА НЄПРОДУКТИВНОСЦ

Деян Павлович

Проза

Пияток. Нєшка вечар вшелїяк же пойдзем до карчми. Длуго сом уж нє видзел милих людзох, а и бави ми ше билияр. Нормално, пиє ми ше и пиво. Млатнєм себе дас пейц, шейсц. После того ми лєпше идзе билияр, а шлїдуюци три же бим случайно нє станул з добрим бависком. Кед повем же ми добре идзе, то ше одноши лєм на партиї процив одредзених бавячох. Квалитетних аматерох. Поправдзе, пойма нє мам бавиц билияр и вше себе виберам бавячох хторим нє мушим после каждей партиї плациц пиво. Найбаржей прето же тоти партиї барз кратко тирваю и интересантни су лєм моїм процивнїком. Медзитим, Руснак сом. Спреведал бим кед бим гварел же ме у таких ситуацийох нє болї кишенка. На мойо щесце, качмар ми вельки товариш, так же да на смужку, гоч є яка длугока. Да ше розумиме, знаме ше од скорей як цо почал робиц у тей прекрасней институциї. Вечерац би квалитетно. Нє так же ше то часто случує, алє после тих шейсцох зна рушиц бешеда, та шлїдзи и седме. Е, то уж знак же наш добри качмар завре карчму по швитаню. Алє гей, то ше ридко случує.

Вшелїяк, могол бим ище пар фалатки сланїни. Таман у карчми додатно похвастам даскельо сендвичи и инициялно сом порихтани за седем. Поправдзе, єдол, нє єдол дома, штири сендвичи, минимум, поєм у карчми. То озда дацо найсладше. Но, можем рушац. Двастотку цискам до кишенки. Мам чувство же ми нєшка будзе исц билияр. Уж сом на капурки. Мац кричи же нє мушим вше вшадзи исц у подартей тренерки, алє сом пребарз твардоглави и подли же бим ше врацел. А и идзем медзи своїх людзох. Голєм вони знаю яки сом. З ошмихом предлужуєм крачац далєй и помали преходзаци през уж познато пусти центер валалу, сцигуєм опрез познатого будинку. Паркинґ празни. Досц нєчаста подїя. Жима, та шлїзке. Врацам ше до живота. Та, чи би пиятками карчма нє була празна. Пняку, ша и други людзе пришли пешо. А, ниа, и два бициґли. Скоро сом одбегнул по ґарадичох горе по дзвери. Уж знам хто дзе шедзи и хто ше перши озве кед крочим до карчми. Вше исте щесце ме зогреє коло шерца кед ту уходзим. Отверам дзвери, порихтани дац одвит на франти з вецей

фронтох. Наиходзим на празну просторию. За шанком якешик младе дзивче и з другого боку на барским карсцелю шедзи челєднїк истих рокох. Фраєр у швицацей чарней якни. У глави ми ше закруцело. И далєй сом нєсвидоми чи пре його якну, празну карчму, чи женски парфем хтори чувствовац по уходни дзвери. Доцагнул сом ше по перши карсцель и шеднул як побити. Як да сом чул Рияну же би шпивала на радию. То уж приписуєм свойому тедишньому стану. Понеже сом нє бул сиґурни чи будзем послужени, скричал сом най ми принєшу єдного „Єленя”. Нєодлуга ми дзивче принєсло поручене пице и пришол сом кус ґу себе. Дакус ше трапела отвориц го, алє нє дзбал сом бог зна як за тото. У своїх думкох уж ми чурел по гарлє и заш ми шицко було ровнєйше. Нагинам фляшу... Цепле пиво. Спущуєм ю, охабям двастотку и моментално сцекам з карчми. Сцекам, питаюци ше чи ше шицко тото наисце збуло, дзе мой качмар, мили людзе, и роздумуюци же ше нє дармо гвари одняте-прекляте!

МАК 2/2018

■

11

РОЗДУМОВАНЄ НАГЛАС

ондї, з ьнї 10 р л а к є л б су два, До пре ц, по ка й е п онално ї н каль и” раци н о л а т преблє ан „кед реба... е лєм п т ц й и а м к р о оц Дзе „ду ратис? лєм тот ґ , и и к ц с е н р и пла ущки, т ва ланц д salesale м и п ку !!!” #sale о н е ж ор су? Гут

„Honey, I’m hom e! Дзень.бул. таки.чежки...” #удисконтупи ца

ка у узи м ци Яка os vide #idj

от. жив и ц аки у, т ш у т

ез Мено диєти опр цо вецей каждого єдла и м. #з а б е ш е до в а ц о т и ьохменєй 10днї10приятел Купела сом спортски топ, патрим серию у нїм. #fakeittillyoumakeit

Хто я? Цо робим? Цо жадам? Вав, оберва ми баш топ нєшка. Яка я, у ствари, кул. Мва, мачко – лєм так предлуж! #ужвератку #интроспекция #рушкаякич

12

■

МАК 2/2018

Ем

яЧ и ли

изм

ар

Рубрика гумористичного характеру и єй змист нє ма намиру дакого увредзиц, алє буц читачом розвага.

Ана Римар мастер професор руского язика и литератури

ТАК И НЇЯК ИНШАК

Прикметнїки слова хтори, як и їх назва гутори, означую прикмети предметох, особох, т. є. описую их и блїжей одредзую. У шлїдуюцих даскелїх прикладох подцагнути прикметнїки: красна дзивка, добри пес, древени карсцель, белави дзвери. Верим же за ступньованє прикметнїкох, односно за форми позитива (напр. прикметнїка мили), компаратива (милши) и суперлатива (наймилши) шицки чули, алє ше на тото вельо раз нє обраца досц увагу, бо то форми хтори хаснуєме у каждодньовей бешеди и часто ше нам видзи же ступньованє прикметнїкох нє мушиме учиц. Алє, праве у писаню формох компаратива и суперлатива, часто ше прави гришки.

1. Пробуйце пополнїц таблїчку, алє так же би шицко було правилно написане. компаратив

суперлатив

∎ Кед у прикметнїку маме словко нє, словко ше пише вєдно з прикметнїком, а нє окреме: нєподзековни, нєдоповедзене. ∎ гаґски, а нє хашки (кед ше дума на город Гаґ). ∎ Прикметнїки руски, сербски, войводянски пише ше з малу букву, окрем у случаю кед ше тоти слова находза на початку виреченя. Теди их треба написац з вельку букву.

____________ ____________

Ришеня:

На смужки напишце тоти прикметнїки по руски.

1. длугши, найдлугши (гоч у вигваряню чуц к, пише ше зоз г); красша, найкрасша; менши, найменши; лєпше, найлєпше; мегчейше, наймегчейше (гоч у вигваряню чуц х, пише ше зоз г); сладше, найсладше; глїбши, найглїбши; драгши, найдрагши; ридши, найридши; лєгчейши, найлєгчейши.

2. Шлїдуюци прикметнїки ше часто пребера зоз сербского язика и хаснує ше их у руским язику, а то би нє требало робиц, бо маме одвитуюци еквиваленти у руским язику.

1. усмена 2. вештачки

∎ Обрацце увагу на писанє шлїдуюцих прикметнїкох, треба их писац так: полупразни (а нє: полу празни), безроботни (а нє: без роботни), медзиопштинске (а нє: медзи општинске), беззуби (а нє: без зуби), предвиберанкови (а нє: пред виберанкови).

2. 1. усна; 2. штучни; 3. политични; 4. рочни; 5. змагательни; 6. граждански; 7. будовательни; 8. историйни; 9. китайски.

позитив длуги красна мали добре мегке сладки глїбоки драги ридка лєгке

3. политички ____________ 4. ґодишнї _____________ 5. такмичарски __________ 6. ґрадянски ______________ 7. ґрадєвински ____________ 8. историйски ____________ 9. кинески _____________

МАК 2/2018

■

13

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Милица Кнежевич и Тадей Малацко

Путованє през час

ОД ЧОГО ПОЧАЛИ, А ДО ЧОГО СЦИГЛИ Интересовало нас як людзе дошли до даєдних пренаходкох хтори хаснуєме можебуц и кажди дзень, а нє єдноставни су, та зме дакус виглєдовали як даяки ствари настали, и як ше з часом меняли.

дзиру, хтора ше находзела на дну тей судзини, до судзини под ню. Уровень води бул означени зоз ступнями хтори их обвисцовали о прейдзеним часу. Предносц клепсидрох була же их могло хасновац вноци, и кед було похмарене.

Праистория

Окуляри – Италиянски науковец Салвино Д’Армати у 13. вику формовал конвексни (випупчени) скла хтори ше хасновало за виправянє виду далєковидних особох (нє видза добре тото цо им блїзко). Його пренаходок перше хасновали монахи. Понеже тоти окуляри були направени з берилу, наволани су – Берилки.

Огень – Найстарши пренайдзени шлїди огню датирую од пред 400 000 роками. Праисторийни чловек палєл сухе лїсце и ґранча, правел искри зоз двома каменями, або зогривал два фалатки древа, чухаюци єдно древо до другого. Олєйова лампа – Пред 20 000 роками, док варели, людзе зрозумели же сухи животиньски лой гори и дава шветлосц. После того одкрица, кладли лой до школькох, або видубених каменьох и палєли го. З помоцу того могли войсц до пещерох и виглєдовац нєодкрити обласци. Антични период Слункова годзинка – Пренайдзена у Сумеру и Єгипту 3 000 роки пред нову еру. Длужина циню мерала ше з помоцу палїци хтора ше волала Ґномон и шицки ю ношели зоз собу. Тоти палїци поставени на мури 1 500. року пред н. е. Були обрацени ґу югу, а на нїх годзини були означени зоз смужками.

14

Клепсидри – Тоти судзини ше зявели у Єгипту 1 500. року пред н. е. Вони функционовали так же вода чурела през ■

МАК 2/2018

Штреднї вик

17–18. вик Шмати за мурянє – Британски астроном Едмунд Халей 1690. року замурел ше (заронєл) у древеним дзвону прелятим з оловом. Оксиґен доставал з гордовох полних зоз воздухом, хтори стали коло дзвона. Зоз таку опрему, под воду ше му удало буц годзину. Французки науковец 1772. року конструовал кациґу з бакру зоз трома облачками. Тота кациґа була повязана зоз мещком у хторим бул воздух и муряч ю цагал зоз собу. Року 1797. направени перши шмати за мурянє, зоз чежкого олова. Були составени зоз нєпрепущуюцей герметичней завартей кациґи, лайбику и скоряних панталонох. За тоти шмати була повязана цива, през хтору воздух зоз поверхносци приходзел до муряча.

19. вик Мотор зоз нукашнїм згорйованьом – Етєн Ленуар зоз Белґиї 1860. року похасновал ґаз помишани зоз воздухом и запалєл го зоз искру. Вон бул перши котрому ше удало порушац мотор зоз нукашнїм згорйованьом. Року 1885. ґаз бул заменєти зоз бензином и аж од теди ше могло продуковац авта, камиони и авиони зоз нукашнїм згорйованьом.

20. вик Интернет – На початку 2000-тих рокох, вецей як 500 милиони компютери були повязани на интернет. Тота шветова мрежа оможлївела людзом же би комуниковали кеди ґод лєм пожадаю и дала им приступ ґу барз велїм информацийом. И после телїх рокох, интернет каждодньово напредує. Интересантни податок о интернету то же нє ма власнїка.

21. вик Штучна интелиґенция – Означує капацитет єдней штучней машини за реализованє функцийох хтори характеристични за людске роздумованє. Можлївосц розвою подобней машини будзела интересованє людзох ище од античного периоду. Свою значносц достала аж у другей половки 20. вику, кед достала нєобходни орудия (рахункари) зоз чим ше отворела драга за напредованє штучней интелиґенциї. Така файта интелиґенциї тераз ше применює на вельочислени машини и роботи.

Мелания Мали студентка биолоґиї

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Лимун

ЛЇК И ДЕКОРАЦИЯ Мушиме припознац же барз часто забуваме на свойо здравє. Понагляме до школи, на факултет, на роботу, по дзецко до оводи... кармиме ше драгом, нєздраво и на фришко. Облєчеме ше на лєгко кед уж час за жимски шмати. И єден час нє чувствуєме нїяки пременки, алє кед наш орґанизем уж барз вистати, вец нам дава знак же цошка нє у шоре.

Натхави зме, кашлєме, и кед уж нє знаме цо робиц, кажде, та и дохтор, нам да совит же бизме пили цо вецей чаю зоз медом и лимуном. Меду у наших крайох єст надосц, а лимун купиме у предавальнї за, нє баш, таки мали пенєж. Алє, лимун можеце пестовац и дома, у черепчку у дньовей хижи. Лимун то стебло зоз фамелиї Rutaceae, а рода Citrus. То субтропска вичножелєна рошлїна. Настал так же ше помишало помело и цитрус, гоч вон уж виками обстава як самостойна файта древа. Хаснує ше го у цалим швеце. У готовеню єдлох, колачох и за пририхтованє напиткох. Найвецей ше з нього хаснує сок, котри ма коло пейц одсто лимуновей квашнїни у себе, а pH вредносц ма коло два, цо му дава квашни смак. Ма вельо хасновити субстанци, як цо то витамини Ц, A, Б1, Б6, тиж так и калиюм, калциюм, маґнезиюм, фосфор и манґан. Лимун нєутрализує токсични материї и їх дїйство, а кед ше го порядно хаснує мож зопрец бронхитис, ґрипу, натху, високи кревов прицисок... Коло 100ґ лимуну дньово задоволює потреби людского орґанизму зоз витамином Ц.

За правилне пестованє лимуну у наших условийох потребне же би минимална температура у просториї нє була нїзша як седем ступнї Целзиюса. Треба му досц шветлосци, та добре же би бул при облаку хтори обрацени ґу югу, и залївац го раз до тижня. Кед же маце зацметшу хижу, можеце похасновац неонку од 40 волти, и вец го залївайце раз у двох тижньох. Без огляду на околїско у котрим ваш лимун будзе роснуц, треба же бисце му пирскали лїсце зоз воду кажди треци дзень. Влєце би було добре винєсц го до двора, або на терасу, з тим же треба мерковац же би лїсца вше були влажни. Черепчок треба же би под собу мал танєрчок зоз шлюнком, пре дренажу и чуванє влаги. Рошлїну треба каламиц раз до рока, а жем у черепчку меняц кажди два роки. Найлєгчейше го розмножовац зоз нашеня. По фенґ-шуи-ю, положце древо лимуна на уход до хижи, та так прицагнєце просперитет и благостанє, а окрем того, лимун вам пречисци и дезинфикує воздух у хижи.

МАК 2/2018

■

15

Мая Зазуляк Гарди

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

Розгварка з рукометашку Николину Зорич з Керестура

ЗА НЮ НЄТ ПРЕПРЕЧЕНЯ Рукометашка Николина Зорич з Руского Керестура длуго тренирала у „Русину”, а пред роком прешла до Женского рукометного клубу „Диронь”, хтори ше праве влонї пласовал до першей лиґи Сербиї – Сивер. Пре тот значни успих, на традицийней шветочносци Спортского союзу општини Оджак, хтори отримани 2. фебруара у рамикох манифестациї Днї спорту, достали припознанє за найлєпши женски колектив у прешлим року, а Николина за успишну спортистку општини Оджак 2017.

16

– Нє обчековала сом тоту награду, и можем повесц же то за мнє вельке припознанє з оглядом на тото же сом лєм пред роком пришла до Клубу. Каждому спортистови значи даяке припознанє, бо вец знаш же хтошка провадзи тото цо робиш. Думам же наисце вельке кед повеме же бавиме за єден валал як Диронь, а у першей лиґи Сербиї зме и можебуц зме того ище анї нє свидоми. Раз сом була ■

МАК 2/2018

преглашена и за найлєпшого спортисту Спортского дружтва „Русин”, цо ми тиж так було барз вельке, бо мнє шицки припознаня значни – приповеда Николина, хтора студира право и роби як административни роботнїк общих роботох.

У ПЕРШЕЙ ЛИҐИ ГРУБШЕ БАВИСКО Николини нє було лєгко принєсц одлуку пойсц зоз матичного клубу, алє понеже люби змаганя, а „Русин” теди нє бул у лиґи, то превагло, як и совити дакедишнєй репрезентативки Злати Паплацко.

– Теди ме волал мой терашнї тренер Славко Надь и барз сом ше двоєла цо робиц, бо ше ми нє охабяло тим. Вец сом бешедовала и зоз Злату Паплацко, хтора ми гварела же кед сцем бавиц у озбильнєйшей лиґи, указац тото цо знам, волїм пойсц. Та сом и пошла, пре себе. Ище скорей сом єдну полусезону бавела и у Вербаше. Можем повесц же ми у Дироню супер. Першенство почина у

марцу, та ше рихтаме, бо нам циль обстац у тей лиґи. Барз ше ми пачи як ме дзивчата прилапели, думала сом же будзе даяка одбойносц же им пришла конкуренция, алє нє, наисце добре сотрудзуєме – визначує Николина, хтора бави на правим кридлу и на правим беку, гоч бави зоз праву руку.

– На тей позициї сом одкеди тренирам рукомет, та сом звикла викривяц похребцину, и виводзиц даяки финти на иншаки способ, алє нє бавим тельо на масу, кельо на швидкосц, бо я нє мам масу. Думала сом же у першей лиґи будзе вельо озбильнєйше цо ше дотика фаулох, алє нє, ту вельо грубше бависко. Судийове допущую аґресивне бависко, так же зме звикли и на вдереня, щипаня... Гоч велї думаю же ме можу лєгко пообрацац, бо сом ценка, то нє так, бо сом жилава, та до конца випаднє дакус и шмишне. Вше давам шицко од себе, гоч после того барз вистанєм – толкує перспективна рукометашка борительного духу и додава же при нєй нєт же дацо нє мож.

– Нє любела сом анї ту кед ми дзивчата поведли же дацо нє можу. Можеш, анї ши нє свидоми же кельо можеш. Мушиме єдна другу наганяц

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

же би кажда указала цо зна, бо думам же дзивчатом хиби довириє до себе. Дакеди ше прето и траци змаганя, пре тото же дахто нє вери до себе, одустанє, спаднє психично... Любим змаганя и гоч ше на концу анї нє посцигнє даяки резултат, алє ше ти заш лєм трудзиш, сцеш, даваш вецей од себе. Оцец ми найвекша потримовка и найлєпши змаганя бавим кед ме мойо приду патриц, знам же ше мушим указац, алє мам у оглядзе же ше мам указац и прето же нїґда нє знаш хто шедзи на трибинох и хто це провадзи, замеркує це. Важна и потримовка публики, а кед чуєм даяки коментари, гоч их и нє треба слухац, алє заш лєм чуєш, мнє то лєм мотивация же бим ше ище баржей трудзела – наглашує вона. Николина толкує и же нє треба исц лєм з тим же ше муши дац ґол на змаганю, алє указац квалитетне бависко.

– Нє бавяч ши лєм кед даваш ґоли, гоч, нажаль, велї патра же кельо ши их на тим змаганю дал. Дахто можебуц да громаду ґоли, а же вельо вецей премахнє, то нє важне. За тот рок кельо сом у Дироню, научела сом же треба озбильно приступиц ґу каждому змаганю.

Вше ми було жаданє бавиц за першу лиґу Сербиї, же бим видзела чи я можем наступац у єдней такей лиґи. Видзим же то нє така велька розлика од лиґи у хторей сом бавела, алє ше озбильнєйше ґу тому приступа – визначує Николина.

АНЇ ПОКАЛЇЧЕНЯ Ю НЄ ЗОПАРЛИ Покалїченя состойна часц векшини спортох, та и Николина вецей раз покалїчела ставци на ногох и колєна.

– Кед сом ше раз досц озбильно покалїчела док сом ище ту бавела, дохтор ми гварел же вецей нїґда нє будзем бавиц рукомет, же най престанєм. Медзитим, я одтеди вецей нїґда нє ишла до дохтора пре таки ствари. Я то любим, та сом предлужела, а мерковала сом нє покалїчиц ше, алє кед знова до того пришло, научела сом же вше мушим мац високи ботоши, добре позацаговац патики, а думам же то и до психи, бо я верим же ме колєно нє болї, та так и бавим. Тото цо найзначнєйше то – добре ше зограц. То сом научела и од Мирка Папуґу кед нам бул тренер у „Русину”. Период кед нас вон тренирал ше ми найбаржей урезал до паметаня,

гоч и при других тренерох було добре – гвари вона и припознава же єй хибя часи кед у „Русину” бавела зоз свою ґенерацию, зоз хтору, дума, могли посцигнуц вельо.

– Рукомет ми принєсол барз вельо познанства, а два раз сом була поволана на репрезентацию лиґи, дзе сом упознала и вельких людзох у рукомету. Думам же ми рукомет нїч нє „вжал”, добре, можебуц ставци и колєна, алє то ше ми питай док будзем мац шейдзешат роки – закончує Николина през шмих.

МАК 2/2018

■

17

Соня Виславски диломовани психолоґ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Тест

ДЗЕ ГРИШИМ У РОМАНТИЧНИХ ВЯЗОХ?

18

Кед же сце ше дакеди питали як ше вашо любовни вязи отримовали, прецо сце их претарговали, з котрим сце справованьом одґуровали партнера од себе, а з котрим затримовали, вец тот тест праве за вас. пред тим як го поробице, одвит поглєдаме у теориї афективней вязаносци. Тото поняце до науки уведол Джон Болби, анґлийски психоаналитичар.

Постоя штири форми

6. У вязи ми потребне же би ми

афективней вязаносци, а пред

партнер/ка часто гуторел/а як

тим як дознаце ґу котрей

му/єй значим и як ме люби.

Афективна вязаносц то окремни механїзем котри ше формує на основи перших емоцийних контактох беби з особами зоз свойого блїзкого окруженя (з родичами, старателями...). На основи того дзецко здобува слику о себе як о особи котра заслужує, або нє заслужує любов, о швеце як сиґурним, або нєсиґурним месце за живот.

ка, дакеди при процивним полу

Алє, чи сце знали же вчасне одношенє медзи дзецком и родичами, по даєдних авторох, може дїйствовац на способносц поєдинца же би започинал и отримовал партнерски одношеня?

■

МАК 2/2018

ви припадаце, и як ше то одражує на вашо любовни вязи, одвитуйце на питаня котри ше находза пред вами!

ГЕЙ НЄ 7. Часто зоз партнером/ку бешедуєм о своїх проблемох. ГЕЙ НЄ

1. Чувствуєм ше сиґурно кед з партнером/ку подзелїм свойо думки и чувства. ГЕЙ НЄ

8. Чувствуєм ше добре, гоч и завишим од партнера/ ки. Без нього/нєй нє знам функционовац. ГЕЙ НЄ

2. Мойо жаданє же бим з

9. Кед сом у вязи, партнерови/

партнером/ку бул/а барз блїзки/

ки нє указуєм свойо чувства.

вивола страх. ГЕЙ НЄ 3. Керуєм блїзкосц з партнером/ку. ГЕЙ НЄ 4. Чувствуєм ше лєпше кед у хвилькох кед ми чежко, помоц поглєдам од партнера/ки. ГЕЙ НЄ 5. Кед ми чежко и кед мам

ГЕЙ НЄ 10. Кед бим претаргнул/ла вязу з партнером/ку, знам же бим нїґда вецей нє нашол/ла другу особу. ГЕЙ НЄ 11. Вифрустрирани/на сом кед мой партнер/ка нє при мнє тельо, кельо би я жадал/а. ГЕЙ НЄ 12. У вязи ше жадам зблїжиц з партнером/ку, алє источашнє

даяки проблем, операм ше лєм

чувствуєм як кед бим ше

на себе, а нє на партнера/ку.

оддальовал/а.

ГЕЙ НЄ

ГЕЙ НЄ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Резултати:

ГЕЙ НЄ

1 А /

2 Б /

3 В /

4 А /

5 В /

6 Б /

7 А /

8 Г /

9 В /

10 Г /

11 Б /

12 Г /

Найвецей А – Сиґурна форма афективней вязаносци: Особа котра припада тей форми, ма позитивну и реалну слику о себе и других. Будує здрави и отворени партнерски вязи у котрих конфликти ришує конструктивно, та таки вязи стабилни и длуго тирваю. У вязи ше справує ровноправно, цо значи же нє занєдзбує себе пре партнера и витворює свойо цилї и жаданя. Найвецей Б – Преокупираюца форма афективней вязаносци: Особа котра припада тей форми, чувствує нєзадовольство зоз саму собу и тото нєзадовольство пробує компензовац у вязи и през любов. Так уклада вельо до вязи, алє и од партнера обчекує же би єй константно потвердзовал як ю люби и як му значи. Свойо жаданя и интереси кладзе на друге место. Вяза у котрей ше находзи, найчастейше драматична, пре превершену наглашеносц за припаданьом и контролу котру тоти особи маю. Найчастейше идеализую партнера, а претаргнуце вязи чежко подноша, та часто оставаю у вязох у котрих су нєзадовольни. Найвецей В – Керуюца форма афективней вязаносци: Особи котри припадаю тей форми справованя, характеризує превершено наглашена потреба за автономию и нєзависносцу. Проблеми ришую сами, нє операю ше на партнера. У основи, тоти особи ше боя од зблїжованя и чежко им указац свойо емоциї. Особи котри ше справую по тей форми, маю поверхово вязи котри кратко тирваю, а углавним то вязи на єдну ноц. Найвецей Г – Бояжлїва форма афективней вязаносци: Особи котри припадаю тей форми справованя, маю нїзке самопочитованє. Часто ше зявюю проблеми у комуникациї з партнером, а у одношеню з нїм су пасивни и зависни. Часто себе обвинюю за проблеми котри маю у вязи. Тоти особи нєсиґурни и док чувствую страх же страца партнера, источашнє керую з нїм блїзкосц. Прето, ридко витворя вязу, а кед ю маю, вона праве пре страх и керованє барз гаотична.

• Кед же припадаце Б, В лєбо Г афективней форми вязаносци, найдзце партнера котри ма сиґурну форму справованя и на таки способ кориґуєце свойо справованє, а так звекшаце и ступень нє лєм задовольства у романтичней вязи, алє и у других сферох живота. *Надпомнуце: Тест направени за розвагу и достати податки нє треба брац з подполну сиґурносцу. За точнєйши податки нащивце сайт openpsychometrics.org/tests/ECR.php МАК 2/2018

■

19

АЛТ ШОУ У МАК-У

Андрей Орос „Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци)

Интервю зоз спортистку Шейлу Зарубица

ШНЇЄ О СВОЇМ Ф Студентка новосадского Факултету спорту и физичного воспитаня Шейла Зарубица з Руского Керестура у спорту одмалючка. Пред дзевец роками почала тренирац у терховальнї и одтеди є у бодибилдинґу. Любов ґу тей, ище вше нє досц афирмованей файти спорту у Сербиї, нашлїдзела од мацери Илони.

Перши значнєйши успихи у тим спорту пришли концом 2017. року, кед Шейла освоєла перше место на Шветовим купу у бодибилдинґу и фитнесу, котри бул отримани у Панчеве штредком октобра, а два тижнї познєйше завжала и друге место на Шветовим шампионату на Кипру. У тим интервюу, потолковала нам єй видзенє того спорту, алє и приблїжела роботу персоналного тренера... Прецо ши почала тренирац бодибилдинґ? Шейла Зарубица: Вшелїяк же

найвекши вплїв бул од моєй мацери, котра цали живот у бодибилдинґу, мала вельо успиху и вельо укладала до того спорту, та ми ше попачело. Одмалючка сом у терховальнї була коло нєй и якош пришло само од себе же и я почала тренирац.

20

Чи ши ше прето уписала на Факултет спорту и физичного воспитаня?

■

МАК 2/2018

ШЗ: Уписала сом ше прето же любим спорт. Тренирала сом рижни спорти, и на тим факултету ми ше попачело же ше обрабя и ґрупни и поєдинєчни спорти, цо була основна причина же бим ше уписала праве на тот факултет.

Кельо ци спорт котри тренираш помага на факултету? ШЗ: На факултету нє вельо, прето же сом уж при концу студийох. Алє ми помага на роботи, понеже уж два роки робим як персонални тренер, а тераз сом ше тому баржей пошвецела, бо робим у єдней озбильней терховальнї у Новим Садзе, и тото знанє котре сом здобула преношим на своїх клиєнтох.

Чи то и робота о котрей ши шнїла же єдного дня будзеш робиц? ШЗ: То лєм єдна драга ґу тому же бим

виполнєла свой сон, односно, же бим єдного дня мала свой фитнес центер у Новим Садзе. Так же тераз робим у цудзим фитнес центру, док нє виполнїм шицко цо сом задумала. Цо ци найинтересантнєйше робиц у терховальнї? ШЗ: У роботи персоналного тренера

мнє найинтересантнєйше же мож помогнуц другим людзом котри маю здравствени проблеми, а нє лєм тим котри сцу крашнє випатрац, лєбо буц у кондициї. Тото цо ище интересантне, же ше терховальня у котрей тераз робим

находзи на єденастим поверху и видно цали Нови Сад, цо наисце красни бок тей роботи. Чи тоти успихи з конца прешлого року виполнєнє твоїх снох, чи лєм початок твоєй кариєри? ШЗ: То вшелїяк виполнєнє моїх снох,

алє нє плануєм ше на тим застановиц. Змаганє у Панчеве було друге змаганє на котрим сом участвовала, понеже перше було у Французкей, пред трома роками. На тото, чи моя кариєра будзе длугорочна, буду вплївовац вецей фактори, насампредз финансиї и, вшелїяк, цо менєй покалїченя. Кельо бодибилдинґ розвити и кед ше особа з тим занїма чи мож з того жиц?

АЛТ ШОУ У МАК-У

ФИТНЕС ЦЕНТРУ тим цо робиш. Явяли ми ше на першим месце хлопи зоз коментарами котри сом нє глєдала, же мойо цело нє досц женствене по їх критериюмох, же мам барз вельо мускули, алє кед сом видзела як вони випатраю, шицко ми було ясне. Медзитим, кед похопиш же вони у меншини, и же нє сцигуєш одвитовац людзом на винчованки, вец видзиш же шицки неґативни коментари нє важни. Моя порука тим людзом же треба каждого почитовац, прето же людзе нє свидоми кельо ше треба жертвовац же би ше посцигло даяки успих, та чи то у пинґ-понґу, лєбо бадминтону, або, на концу концох, и у бодибилдинґу.

ШЗ: Бодибилдинґ у Сербиї, цо ше дотика популарносци, на барз нїзким уровню. Остатнї роки тоти ствари ше меняю, алє барз помали. За розлику од Зєдинєних Америцких Державох, дзе професийни змагателє доставаю вельо пенєжи лєм же би тренирали, єдли и спали, у Сербиї, а ґенерално и на Балкану, то нє так. Же бизме пошли на змаганє мушиме ше дакому модлїц же бизме достали даяки динари лєм за карту, а най нє приповедам о костираню и тренираню. Заключенє тото же у Сербиї нє мож жиц лєм од того спорту.

Кельо ше треба жертвовац, за пририхтованє, за одход на єдно змаганє и цо ци найчежше коло того? ШЗ: Глад и вичерпаносц. Шицко ше зводзи на тоти два слова. Бодибилдинґ то способ живота. Конкретно, за Шветови куп у Панчеве и тот на Кипру сом ше пририхтовала шейсц мешаци, можебуц и пребарз дисциплиновано, алє наисце вредзело. Найчежше ми кед тримам диєту, односно костиранє котре ше базує на уношеню протеинох. Кед длугши час нє уношиш анї ґрам цукру, анї угльово гидрати, а попри тим и тренираш, то барз чежко. То таке як кед биш вожел авто без горива. Два тренинґи дньово, зоз костираньом на риби, без присмачкох и води, барз напарте. Ище кед додаме и даскельо тренинґи дньово зоз клиєнтами на роботи, як персонални тренер, бо ше од дачого муши жиц, можеце розумиц же

Котри ци циль у дальшей роботи, алє и у змагательней часци твойого живота?

яки то вельки напор. Чи ши ше дакеди стретала зоз неґативнима коментарами на рахунок твойого випатрунку и як ше зоз тим бориш?

ШЗ: Понеже закончуєм факултет котри узко вязани за спорт, а уж и робим як персонални тренер, у першим шоре жадам напредовац на тим полю, усовершовац ше и можебуц єдного дня отвориц свой фитнес центер, а то, як сом уж гварела, и мой сон. На професийне занїманє зоз бодибилдинґом, як гварене, найвецей буду вплївовац финансиї, а жаданє же бим ше з тим занїмала нїґда нє престанє. Фото: Зоран Михайлович

ШЗ: Таки коментари вше єст. Як гваря, кед нє гуторя неґативни ствари о це значи же ши нє досц успишни у МАК 2/2018

■

21

Борис Ройко

ДИРЕКТ ДО ФАЦИ

„Еґо трипинґ” дватисячитих

И К С Н Е Ж О К ХЛОПС Й Е В О Н Я Н Е Ш О ОДН Ї И Ц А Р ҐЕНЕ

Два процивни поли ше прицагую, лєм питанє же на яки способ. Интезитет афинитету на перши попатрунок нє вше такой познати, а квалитет ище менєй. Ґрадиво досц обсяжне, а одвитуюцу скрипту нє так лєгко найсц. Филтери за пречисцованє доброго од подлого и апарати за препознаванє квалитетно здравих подобох, кельо я знам, ище вше нєт купиц на валалским пияцу и у сучасних „интернет предавальньох”. Можебуц би нєшкайши програмере, котрих єст скоро на каждим углє, могли роздумац и о таким, та аж справиц за телефон и даяку апликацию такей файти. Можебуц би то анї нє була така подла инвестиция?

22

Хлопско-женски одношеня. Найлєпша тема зоз екипу на варошу, поготов кед кажде з вас уж ма у себе по два, три печаци, або штири, пейц рогати. Гевта така и така, нє зна ше справовац як нормални швет, дзвига нос до нєбеса и ґлуми опасну дзивку, а гевтот гунцут таки же просто най себе нє вериш, обраца их як сцигнє, кажди дзень друга. Типични зауваги у таких интелектуалних ■

МАК 2/2018

розгваркох. А як би и нє були? Кед роздумаш на єден здрави способ, кажда гранїца такого справованя нєшка спущена за даскельо ґарадичи нїжей. Шицко почина гет скорей як дакеди. За даяки основни поняца, випатрунок, и же биш дознал контакт число треба ци пар минутки, зоз свойого обисца. Нє мушиш нїкого оганяц у варошу и бавиц улогу фейк товариша. Ниа, най ци повем так, тоти Фейси, Инстаґрами и други чудеса такей файти барз хасновити. Анї ше нє дацо превершено физично и психично барз витрапиш, а дейтинґ раз два покончиш. Супер ствар, нє?

Идеалне цошка, алє цалком релативне, бо нє вше випаднє ситуация така яку ше и обчекує. Фора у тим же ше часто прешвечиш же даєдни дески баш анї нє стоя там дзе треба. Паф! „Еґо трипинґ” ознова пред тобу. Нусзявенє дватисячитих. У имаґинарним швеце шицко красне як слунково цепли зарї после дижджовней аґресиї, а у реалносци шицко наруби, чарношиви хмари и моцни витор котри дує зоз швидкосцу нєвипитаного интензитету директ до твоєй зачудованей

фаци. Ище це анї нє сцигнє опахац як би то требало, уж круци зоз носом и замахує зоз руку. Знаш гевто искуство, кед ши бул мали, а мац ци упарто дриля малу ложичку зоз даяку кашасту поживу до устох же сину єдз, знаш яке то добре, а ти ше константно дуриш, оддрилюєш зоз руками, нє сцеш, бо ши завжал становиско без арґументу же то нєдобре. А поведз ми же як знаш же є нєдобре, кед ши анї нє покоштовал? Читачу мой, така ци то даяка анеґдота зоз нєшкайшим женским полом. Кед гварим женским полом, нє думам на гевти постдвацеципейцрочни (гоч ше и тадзи ище зна зявиц подаєден винїмок), алє на гевти пред нїма. Чи є красавица, або баш анї нє, добра русалка, або плаґият того, трипує якиш свой окремни швет у глави за котри лєм вона зна. А ти вибор, хлапче, нє маш. Мушиш буц, єдноставно, гевтот „бед ґай” од чловека, така иста гиєна у тей мири як и процивни бок же биш тот швет спознал и мал даякого хасну од такей роботи. Наздавам ше же ме розумиш цо сом ци сцел повесц.

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Поезия

Кристина Афич

СИСТЕМА ПРЕПАСЦИ ЖЕМСКОГО ЖИВОТА

Стоїм на штред безконєчней улїци. Як судия ше припатрам на розлуку шерца и розума. Задумано патрим на розшате нєбо у жвератку тей длугокей улїци. Одблїскую тоти розжирячени шветлочка, од тей цмей и забрудзеней ровнї. Починаме забувац хто нас трима за талпи, хто отримує нашу ровновагу. Свидомо ґажиме по главох наших предкох. Ґажиме по їх златних корунох на главох, з надїю же забудземе на нашо зачаце. Брудзиме Жем зоз чимшик фалшивим. Приходза думки, алє их витор розноши. Шинама Панґоле Розплашує їх циль, же би були виповедзени. Стоїм ище вше на штред тей улїци, ПОСТАВА ПРЕД НЄДЗЕЛЬОВИ ДЕРБИ: припознавам уж барз злєкнуто. ФК „Русин” – Руски Керестур Здоганяю ме зли витри, розноша, сцу ме зарабровац, же бим постала ище єдна од їх слугох. Одкеди ше оженєл, пиє лєм кока колу, Сцу най забудзем хто сом и цо сом. Желько Орос, капитен на ґолу. Нє саную ме. На правим беку ше затримал досц кратко, Галаво єдза шицко опрез себе, Новопечени Колина, Иван Чапко. безочно охабяю за собу шлїди катастрофи... З часом, здогонєли и мнє. Хто го упозна, судьба му чарна, Швидко однєсли и остатню отрушинку моєй души. Министер одбрани, Деян Барна. Розплєтли нїтки мойого слабого шерца и запановали над Жему. Пре жаданє за власцу и галавосц, Опрез ґолу вибива лабду прейґ ґриничу, запановала конєчна цмота на Жеми. Иґор Грнчяр, штопер з Лалитю. Вони нє похопели же достали лєм найменшу точку Часто руца пейґлу коло мурика, од цалей безконєчносци. На лївим беку упознайце Бояна Голика. Нєбо ше теди розплакало, з надїю же умиє тот грих. На централного, з пензиї, врацел ше Югик Денис, Безуспишно... ище вше ма у „Русину” найвекши пе*ис. Лабда прейдзе, алє бавячови нєт спаса, Представям вам оца штредку, Педю Колбаса. На лївим кридлє, шнїє трансфер до Реала з Мадриду, Алек Чизмар, хасновити лєм у живим „зиду”. Ґурнул би през ноги и Малей сирени, Боян Бранкович, дриблер родзени. План му нашлїдзиц од брата капитенску траку, Борис Орос, полушпиц з Буджаку. До титули нас водзи новонасельски Варди, Вично покалїчени шпиц, Денис Гарди. На лавочки, ясно и кратко, Керестурски Муриньо, Саянкович Златко. МАК 2/2018

■

23

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ Уметносц як гоби

За Михаела Рамача з Руского Керестура, студента Медицини у Новим Садзе, фотоґрафованє у дзецинстве було злученє забави и радосци, дзекуюци оцови, та ше и далєй так одноши ґу фотоґрафиї, з хтору ше вше зачува красни памятки. Найволї сликовац природу и шицко цо нас у нєй окружує, прето же, гвари Михаел, вона сама по себе красна, єдноставна и совершена. Шестри му найчастейше помагаю як модели за сликованє. Ище нє участвовал на даяких конкурсох, алє би любел. Свойо фотоґрафиї часто обявює на Инстаґраму и Фейсбуку. Визначує же фотоґрафию вше видзел як способ виражованя власного видзеня швета и же ше вона вше будзе розвивац, як и чловекова особносц. И вше будзе интересантна, поготов у нєшкайшим чаше, кед нам нови технолоґиї доступни кажди дзень.