MAK 10/2019

Мултимедиялни часопис за младих число 10 / октобер 2019 / цена: 100 динари Фото: Андреа Новак

ЗМИСТ

ЯК НАСТАВАЮ ЕМОВО ТВИТКИ З нагоди нєдавно отриманей вистави у Заводзе за културу войводянских Руснацох, авторки Емилиї Чизмар под назву „Twitterатура з мура”, нашим читачом приношиме кратку розгварку зоз авторку.

У ФОКУСУ 03 Р. Джуджар: „Twitterатура з мура” Емилиї Чизмар 04 НВУ „Руске слово”: Гумно 2 06 Л. Вереш: Валентина Салаґ

ГУМНО 2: ДЗЕЦИ З ДРУЖТВЕНИХ МРЕЖОХ З октоберским числом нашого младежского часопису МАК приношиме вам и нови зборнїк литератури под назву „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох”.

МАК-ОВ КОЛАЖ 08 М. Надь и С. Планчак: I класа рускей Ґимназиї УПЕЧАТКИ 10 С. Маґоч: Камп у Канїжи

КУЦИК СОВИТОХ 12 Октобер мешац правилного костираня ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ 14 Р. Джуджар: Лазар Дьордєвич у Школи за людски права

О ЛЮДСКИХ ПРАВОХ НА ВИСОКИМ УРОВНЮ Школа за людски права за младих у Сербиї ма длугоку традицию од 2008. року, хтору орґанизує Гелсиншски одбор за людски права у сотруднїцтве зоз мисию Инициятиви за младих за людски права, а шицко у рамикох проєкту котри финансує делеґация ЕУ у Сербиї. Спред рускокерестурскей Штреднєй школи „Петро Кузмяк” участвовал школяр трецей класи руского оддзелєня Ґимназиї Лазар Дьордєвич котри вибрани на шлєбодним конкурсу медзи 23-оїма учашнїками.

УПОЗНАЙ СЕБЕ 18 М. Мали: Тест зоз биолоґиї АЛТ ШОУ У МАК-У 20 А. Орос: Рубрика „Або-або” КИНОТЕКА 22 К. Малацко: Филм „HereAfter” ВЛАСНИ ПЕЧАЦ 23 Литература зоз Зборнїка „Гумно 2: Дзеци зоз дружтвених мрежох” 24 Фото: „Twitterатура з мура”

www.ruskeslovo.com → рубрика МАК Facebook: MAK MAGAZINE Instagram: mak.magazine mak.magazine@gmail.com Число 10 октобер 2019 Директор: др Борис Варґа

МАК 10 / 2019

Дизайн и компютерски обробок: Златко Емейди Язична редакторка: Ясмина Дюранїн На насловним боку: „Танєц єшеньскей шветлосци” Авторка фотоґрафиї: Андреа Новак

Видава НВУ „Руске слово” Булевар ошлєбодзеня 81/VII 21 000 Нови Сад Жиро рахунок: 160-923244-82 Интеза банка, Нови Сад Друкує „Sajnos d.o.o.” Нови Сад CIP – Каталогизација у публикацији Библиотека Матице српске, Нови Сад

-2-

008+32(=161.2) (497.113) MAK : мултимедиялни часопис за младих / редакторка Рената Джуджар. – Рок 1, ч. 1 (1972) - .

– Нови Сад : Руске слово, 1972-. – Илустр. ; 28 cm ISSN 0350-8080 COBISS.SR-ID 15945730

Розгварка зоз Емилию Чизмар о вистави „Twitterатура з мура”

ЯК НАСТАВАЮ ЕМОВО ТВИТКИ

Рената Джуджар З нагоди нєдавно отриманей вистави у Заводзе за културу войводянских Руснацох, авторки Емилиї Чизмар под назву „Twitterатура з мура”, нашим читачом приношиме кратку розгварку зоз авторку. Цо то „Twitterатура з мура”?

У Гумну 2 читачом приношиме позберани твори 21 младого автора котри означели период од 2010. по 2020. рок.

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ 16 Я. Хома: Сербия держава одбойки

Oдвичательна редакторка: Рената Джуджар

4

Спомнути зборнїк виходзи у едициї МАКoff, а то двацета кнїжка по шоре од 2006. року. Свойофайтове є предлуженє Гумна 1, односно „Дзеци з урбаного гумна”, Антолоґиї литератури ґенерациї 1990-2010.

ТАК И НЇЯК ИНШАК 11 А. Римар Симунович: Наєдзце ше, та идзце!

МАК Мултимедиялни часопис за младих

3

У ФОКУСУ

14

Емилия Чизмар: Назва твитература, або твитки походзи зоз жарґону, з потреби як наволац кратки вияви у форми постох на дружтвених медийох. Мойо перши твитки настали праве у чаше кед сом активно хасновала Твитер, а назва ше затримала по нєшка. Проєкт котри реализуєме „Twitterатура з мура” настал як крочай котри лєм потвердзел потребу провадзеня тренду, зоз акцентом селєня змисту на визуалну виставу. Дзе потераз обявйована форма твоєй литератури зоз мура? ЕЧ: Змист вистави преважно обявйовани у моїх рубрикох у младежским часопису МАК – „Сплєтки и мервенє” и „Роздумованє наглас”, а вельо того походзи праве зоз мойого фейсбук профилу. Цалком нєзвичайна литература, провадзена и зоз интересантним дизайном котри як таки присподобел дизайнер МАК-у Златко Емейди. Цо инспировало дизайн у форми рамикох за ґоблени котри доминовал на вистави? ЕЧ: Уж длугши час ме цикави естетика ґобленох и масивних рамикох. Видзи ше ми же ище од теди кед сом бивала у єдним квартелю дзе ми над главу понад посцелю вишел єден ґоблен котри би ме сиґурно поховал кед би спаднул на мнє. Мушела ше дзешка указац и тота траума. Но, най зохабиме франту з боку, инициялна идея була же би написи випатрали як вишивки, алє зме ше на концу опредзелєли за сучаснєйши дизайн. Вишивац дацо цикаве будземе фото: Вероника Вуячич

други раз. Як настава твоя швидка, кратка, инстант литература? ЕЧ: Углавним то мойо особни думки и коментари на каждодньово ситуациї, актуални теми, рижни збуваня, стереотипи, предрозсудки и под. Концизно вербализуєм, напишем цо велї подумаю, а нє знали би можебуц пренайсц прави слова и вирази. Ту лєжи популарносц такого виразу. Цо тебе особнє значи „Twitterатура з мура”? ЕЧ: Барз приємне чувство буц припознати. У тим цо я пишем глєдам и других котри подобно думаю. Думам же велї теми скрити под тепихом, а кед би ше дахто одшмелєл писац о нїх, шлєбодно можем повесц же би достал вельо лайки. Ошлєбодзуюце чувтво у морю совершенства хторе ше пласує, видзиц же нє лєм ти маш таку бриґу. Най здогаднєме, литературно-визуална вистава „Twitterатура з мура”, проєкт НВУ „Руске слово” котри ше реализує зоз финансийну потримовку Заводу за културу войводянских Руснацох, премиєрно представена 26. септембра у Новим Садзе у просторийох ЗКВР, 26. октобра була представена у Коцуре, а Керестурци ю буду мац нагоду опатриц под час „Дньовки” у новембру. Виставу у Новим Садзе отворели директорка ЗКВР Анамария Ранкович, директор НВУ „Руске слово” Борис Варґа, рецензентка Александра Живкович Бучко и сама авторка.

-3-

МАК 10 / 2019

У ФОКУСУ

У ФОКУСУ

ЯК ДОЙСЦ ДО „ГУМНА 2”?

Публикация 20. Кнїжка у едициї МАКoff НВУ „Руске слово”

Кнїжка Зборнїк литератури младих 2010–2020, або „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох” 20. кнїжка у едициї МАКoff и состойна є часц часопису МАК за октобер 2019. рок. Нажаль, НВУ „Руске слово” нє у можлївосци, финансийно и технїчно, же би каждому предплатнїкови подаровала з часописом и кнїжку. Прето, кажде хто сце кнїжку, а предплацени є на часопис МАК, треба же би ше явел до дописоватльства у Руским Керестуре (улїца Маршала Тита 66, будинок бувшей друкарнї, други поверх), у Новим Садзе (Булевар ошлєбодзеня 81, седми поверх), або при колпортерох по наших местох. Тиж так, предплатнїки часопису МАК годни достац кнїжку под час промоцийох, а гевти други купиц ю по цени од 300 дин при спомнутих наших сотруднїкох.

З октоберским числом нашого младежского часопису МАК приношиме вам и нови зборнїк литератури под назву „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох”.

У електорнским формату Зборнїк литератури младих 2010–2020, або „Гумно 2: Дзеци з дружтвених мрежох” положени и мож го зняц зоз „Рутенпреса” (www.ruskeslovo. com) исти дзень кед кнїжка вишла з друкарнї, вєдно зоз першу часцу –Антолоґия литератури младих ґенерациї 1990–2010: „Дзеци з урбаного гумна” автора академика Юлияна Тамаша.

Спомнути зборнїк виходзи у едициї МАКoff, а то двацета кнїжка по шоре од 2006. року. Свойофайтове є предлуженє Гумна 1, односно „Дзеци з урбаного гумна”, Антолоґиї литератури ґенерациї 1990-2010. У Гумну 2 читачом приношиме позберани твори 21 младого автора котри означели период од 2010. по 2020. рок. Вшелїяк же Гумно 2 приноши цошка нове, а то литературу на модерни способ, яка є тераз заступена при авторох новей ґенерациї.

фото: „Власни печац младих” 2018. – афирмация младих авторох на музично-литературним стретнуце на озерку

Нова ґенерация авторох одраста и розвива ше у цалком иншаким швеце, то першенствено векшина ище вше нєафирмовани авторе, або тоти котри праве обявели свойо перши кнїжки. Шицки авторе свойо твори обявйовали у МАК-у, у „Литературним слове” у „Руским слове”, наступали на „Дньовки”, а найактивнєйши були на дружтвених мрежох, з часци дзекуюци тим автором функционує и Фейсбук ґрупа Литература по руски. Правда, нови и модерни часи приведли до того же нєшкайши авторе роздумую, та и творя цалком иншак. Док ше авторе зоз Гумна 1 зражовали зоз формалним дружтвом, нєшкайши авторе вишли з рамикох руского литературного словнїка и под вплївом модерней технолоґиї меняю и способ висловйованя. Велї з нїх пишу з латинку, хасную рижни сленґи, скраценя, анґлицизми и сербизми. Но, алє з яким правом пригваряц, кед вони пишу. Найважнєйше же єст хто твориц, бо хто зна, медзи нїма можебуц нашо будуци афирмовани писателє. МАК 10 / 2019

-4-

ЧАСТОЧКА ПОЕЗИЇ МЛАДИХ Кристина Афич

Иґор Горняк

***

ОСОБИ ЄДНИНИ И МНОЖИНИ

Война и нємир. Война за власц, нємир як пошлїдок. Празна думка, чарна цмота. Хронїчни страх, мутна драга. Бависко без побиди; у страху, нємоци и болю. Шиве нєбо, щезнуте слунко. Спрети квет, страцени швет.

Я Мирна вода виновата з того погляду, хто ти да ми сереш? сам ши себе зламал, загадки сна це зламали, боїш се сна пре уплїв стварносци на подсвидомосц. Подсвидомо ше боїш стварносци пре уплїв сна, зламали ци сон одвити на твойо Я. Сереш ми, а хто ти? Тот погляд виновати же вода мирна. * (виривок)

Дармо, таки им нашлїдзени тал. Дакус ми векша дихотомия цалей тей громади „швижого материялу”, алє и треба же би ше збачела виражена индивидуалистична риса, кед же процес чежи же би розквитнул по литературну обяву, най ше так поетски виражим.

Афористични тренд у писаню, яки сом замерковал у творчосци младших писемнїкох новосадскей (алє и ширшей, реґионалней сцени) на їх поетариюмох, поезинох и подобне, нє дал ше накаламиц у власней, нам, бешеди при младших творчих моцох. Швидки темпо варошского живота и гай-тек култури диктира ритем (и) тим младим руским пирком, цо ше вец, так дополнююцо виважую з коляйох традициї музейно им ВИРИВОК ЗОЗ РЕЦЕНЗИЇ ЗБОРНЇКА дистанцованей. Чкода, алє так. Шицки су ище млади за носталґични тони ескапистох Рецензент Зборнїка Мирон Джуня гварел з того нашого идилского венцу (як Рондо шлїдуюце: наприклад), углавним добре конектовани на О МЛАДИМ ДРОБИЗҐУ паралелни универзуми валала и вароша, з менєй гипокризиї у тим смислу як цо ю наприклад Гумно як идея дзешка у себе отримовало поняце ґенерацийного печаца, котра як и шицко цо чежи Тамаш замерковал при Папгаргайови „шпивал о валалє, алє ше тримал вароша”. Питанє чи би постац процес (фестивал „Дньовка” наприклад) и популизем як таки тераз прешол, кед же нє мутирало. Як Вудсток бебибумере, гипики (у сцеме раховац ту Рондово провадзаци сценски нашим случаю су баржей „пунк”) до цинїчних перформанси. О тим ище будзе бешеди. япийох. У векшини случайох.

-5-

МАК 10 / 2019

У ФОКУСУ

РОБ ТОТО ЦО ЛЮБИШ И ЛЮБ ТОТО ЦО РОБИШ

Розгварка зоз Валентину Салаґ зоз Дюрдьова, побиднїцу на тогорочней „Червеней ружи“ Лидия Вереш

Шицко цо чловек роби и до чого уклада труд любов и дзеку то уметносц, прето же уметносц нїч инше алє робота преткана зоз любову. Уметносц цага дружтво напредок. Уметносц то творенє. То дїло котре кажди чловек охаби за собу, а же є дакеди анї нє свидоми того. Валентина Салаґ зоз Дюрдьова ма шеснац роки и позната нам є як барз успишна рецитаторка, шпивачка и танцошка. Одмалючка любела нашу руску музику и танєц, та ше на нєполни седем роки учланєла до дюрдьовского МАК 10 / 2019

Културно-уметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко”, дзе є и нєшка активни член у шпивацкей, фолклорней и рецитаторскей секциї.

– Рецитовац сом почала у трецей класи основней школи, перше зоз учительку, а потим, од штвартей класи, почал ме рихтац Яким Гарди Кимчо. Потераз сом посцигла барз вельки успихи, алє ше наздавам же их будзе ище, и же нє станєм ту. Порядно зоз Основну школу „Йован Йованович Змай”, -6-

ходзела и до Основней музичней школи „Исидор Баїч“ у Новим Садзе, напрям клавир. Тото знанє хторе здобула, барз єй помогло у дальшим усовершованю свойого гласа. По законченю Основней школи, уписала ше до Карловацкей ґимназиї, напрям анґлийскоиталиянски. Од теди є активни член у танєчней секциї, у новосадским РКЦ-у, а тиж так є и член школского хору. Валентина вельки успихи посцигла и у музики. Наступала на рижних наших манифестацийох, у жеми

У ФОКУСУ

и у иножемстве. Єден є од водзацих сопранох у Дзивоцкей шпивацкей ґрупи Културноуметнїцкого дружтва „Тарас Шевченко”. Тиж так, шпива и у церковним хору „Розанов”. Перши од озбильнєйших наступох бул єй на „Червеним пупчу”. Часто наступа вєдно зоз свою старшу шестру Тамару, котра єй велька потримовка.

–Од кеди моя шестра наступала на „Червеней ружи”, мала сом жаданє же бим ше и я указала зоз своїм талантом, та сом ше 2018. року першираз приявела зоз писню „Лєм єден погляд”.

2019. року сом ше ознова приявела зоз писню „Шерцо зоз каменя” и освоєла сом награду за найкрасши дзивоцки глас – толкує Валентина, та предлужела зоз порученьом младим нєафирмованим шпивачом.

– Младим хтори любя шпивац препоручела бим же би ше опробовали и наступали на „Ружи”, дружели и упознали нових приятельох.

занїмала зоз музику. Ище вше нє зна цо би точно студирала, алє як цо и сама гвари, затераз єй на першим месце укладанє до себе. У шлєбодним чаше, котрого, як сама гвари, нє ма вельо, люби читац кнїжки, патриц филми, дружиц ше, грац на клавиру. На питанє чи ма облюбену композицию, Валентина ше нє може одлучиц за єдну, алє гвари жє кед грає и шпива за свою душу найволї странски композициї.

Понеже ище вше ходзи до школи, Валентина нє ма часу же би ше и професийно -7-

МАК 10 / 2019

МАК-ОВ КОЛАЖ

МАК-ОВ КОЛАЖ

Школярки ґенерациї нє мали дилему же цо уписац. Зоз Дюрдьова пришла Мария Горняк, а ту и керестурска Мая Ерделї, а обидва нам потвердзели же и Ґимназия и наш руски валал понукаю вельо того.

Представяме вам першу класу руского оддзелєня Ґимназиї у Руским Керестуре Сара Планчак и Марина Надь

МАЛЕ ОДДЗЕЛЄНЄ ЯК ПРЕДНОСЦ Традиция оддзелєня на руским наставним язику у керестурскей Ґимназиї предлужена и того року. Основна и штредня школа зоз домом школярох „Петро Кузмяк” може ше похвалїц зоз першу класу ґиманазиялцох котрих єст єденацецеро. Праве тота мала ґрупа будзе мац нагоду указац свойо прави квалитети през наступни штири роки Перша класа ґимназиялцох ма даскельо прикмети по котрих су наисце єдинствени. Векшини праве Ґимназия була на першим месце жаданьох кед ше уписовали до штреднєй школи, ту аж два школярки ґенерациї котри тото припознанє достали у основней школи – єдна зоз Дюрдьова, а друга зоз Керестура. Векшина школярох мали одлични успих, а скоро половка достала и МАК 10 / 2019

Вуково награди. Єдинствени су и по тим же медзи нїма лєм двоме хлапци, цо ше ище може пременїц, понеже ище вше єст часу за преписованє зоз других школох. З нагоди писаня того тексту, нащивели зме их и повипитовали ше им о їх упечаткох затераз, ище док нєт тельо вельо оцени, хтори ше уж други рок у тей школи уписую лєм до електоронского дньовнїка J. Праве школярка котрей Ґимназия нє була перше жаданє на лїстини, тераз нам потвердзела же є ту презадовольна.

– Нєплановано сом ше уписала до Ґимназиї, алє сом нє побановала же сом ту остала. Шицко ми ше у школи пачи, аж ми нє завадза и же зме мале оддззелєнє, понеже ше супер складаме. Найволїм математику и физику, гоч су чежки -8-

предмети. Плануєм предлужиц и далєй школованє и наздавам ше же ми ше то поспиши – гварела нам Адрияна Фейди. Анї Марини Джуджар Ґимназия нє була перше жаданє. Вона почала ходзиц до вербаскей школи, врацела ше назад до свойого валалу и нє банує.

– Перше жаданє на лїстини ми була школа у Вербаше дзе сом ше и уписала. Сцела сом буц технїчар за хемийну и фармацеутску индустрию. Нє пачело ми ше у тей школи та сом ше надумала врациц уж до познатого околїска. Ту ми ше школа наисце пачи, професоре наисце ок. Од предметох найволїм анґлийски язик. Любим читац и писац, а у шлєбодним чаше пишем и за МАК. Любела бим закончиц Медицински факултет и вишколовац ше за фармацеута – гвари Марина Джуджар.

– Попри штреднєй школи ходзим ище и до музичней школи дзе граєм на клавиру. У Дюрдьове сом тиж и активни член КУД „Тарас Шевченкo”. Понеже нє знам цо бим точно любела робиц у будучносци, похопела сом же Ґимназия найлєпши вибор. Як цо сом гварела, нє знам цо точно сцем робиц, алє знам же то будзе у конаре политичних наукох. Змесцена сом у интернату, задовольна сом зоз условиями у нїм, тиж так сом задовольна и зоз професорами у школи и годзинами – потвердзела нам Мария.

– Нє знала сом цо уписац, та сом як и шицки други уписала Ґимназию. Уж зме мали шицки предмети и професоре нє строги як цо сом думала. Затераз ми найлєпши предмет физичне. Пачи ми ше шицко, окрем того же маме вельо годзини, седем, а дакеди аж и осем. Нє знам хтори факултет упишем, алє мам ище штири роки же бим роздумала – предлужела Мая. Їх оддзелєнски старшина Наталия Будински, класна за котру уж и вони сами гварели же є найлєпша. професорка, котра за собу ма вельке искуство, полна ентузиязму и отворена за запровадзованє нових моделох и методох у настави. Так предходна ґенерация участвовала у

реализациї числених проєктох, а поряднє присуствовали и заєднїцким скайп годзином зоз школярами и професорами зоз цалком других крайох швета. Попри рижних можлївосцох вони уписали праве руску Ґимназию, а шицко зоз толкованьом же єст часу роздумац цо буду далєй, а Керестурцом то була нагода же би предлужели и други свойо звонканаставни активносци.

– Скорей сом грала на клавиру и ходзела на фолклор, а тераз тренирам одбойку. Мала сом вецей можлївосци за упис до штреднєй школи, алє сом уписала Ґимназию же бим мала часу роздумац хтори за мнє найлєпши факултет. Затераз ме найбаржей цикави правни факултет. Ту сом ходзела и до основней школи та познам школу, а цо ше дотика початку штреднєй школи шицко супер. Маме барз добру класну, а професоре нє таки строги як у основней школи – виволала нам Валентина Новта.

– Ґимназия ми була на першим месце понеже сом нє сиґурна цо сцем далєй. Школу познам од початку образованя и пачи ми ше, єдине цо иншаке то же ставам скорей, годзини починаю на 7 г. рано, алє так нам векша часц дня остава на розполаганю за шлєбодни -9-

час. Професоре ми затераз нє випатраю строго и класну маме баш добру – потолковала нам Матеа Джуджар.

– Нє знала сом хтору школу най упишем, та сом ше одлучела за Ґимназию же бим мала часу роздумац цо будзем далєй. У класи сом зоз товаришками зоз основней школи, та ми екстра дружтво. Зоз класну сом задовольна як и зоз саму школу – гвари Анастазия Санкович. Минеа Югас тиж зоз Руского Керестура як и векшина єй товаришох, алє ше розликує по тим же вона точно зна цо упише после законченей штреднєй школи, и тота школа ше єй видзела як найлєпши вибор.

– Ґимназию сом уписала понеже знам хтори сцем факултет, а думам же ше ту найбаржей порихтам за далєй. Тераз тренирам одбойку у ОК „Гайдук” цо лєм предлуженє дотерашнїх активносцох, а вироятнє же надалєй будзем и рецитовац, понеже и ту мам даскельо награди. Попри тих школярох, у тим оддзелєню ище и двойо Керестурци – Лука Иличич и Денис Будински, як и Ана Чизмар з Вербасу котри на тот завод нє мали дзеку з нами бешедовац, алє ми сцерпезлїво почекаме идуцу нагоду. МАК 10 / 2019

УПЕЧАТКИ

TAК И НЇЯК ИНШАК

Ана Римар Симунович, мастер професор руского язика и литератури

О Кампу спортских бавискох у Канїжи

НАЄДЗЦЕ ШЕ, ТА ИДЗЦЕ!

Силвия Маґоч

ОД КАМПУ ДО ПУТОВАНЯ

Императив або розказуюци способ хаснуєме кед дакому сцеме повесц же би дацо зробел. У вигваряню нє вше чуц як тота форма глаши, алє у писаню, а тот способ ше часто хаснує у порученьох хтори посиламе єдни другим, часто мож видзиц погришне писанє императива. Напр. мож видзиц шлїдуюце: Нє би го. Попи лїк кед це болї глава. Иц ю опатриц, бо є хора. Опач швидко през облак! Полош тото на стол. Розлошце до пеца у моєй хижи. Веш тото и иц. Беш швидко! Наєц ше скорей як пойдзеш. У тих виреченьох зоз червену фарбу подцагнути дїєслова хтори нє написани правилно. Треба же би було написане так:

Камп бул отримани у Канїжи як часц проєкту ”OASIS – Kistelek-Kanjiza”, а у рамикох ИПА Интерег прейґгранїчного сотруднїцтва Мадярска– МАК 10 / 2019

Србия 2014-2020. рок. Там зме були штири днї у авґусту як представителє єдней спомедзи 16 штреднїх школох з Войводини. Камп бул обдумани за розвиванє нових товаришох и толеранциї, кажди учашнїк бул член комбинованей екипи котри оформени зоз вицагованьом менох. Углавним нїхто нїкого нє познал. Моя екипа ше волала Феникс и були зме червена фарба. Попри нашей екипи на кампу було ещи - 10 -

осем екипи розличних фарбох. Такой перши дзень зме почали зоз бависками. Бависка нє були одбойка, фодбал, рукомет, алє креативни спортски бависка дзе зме мали даяки препреченя – складали зме пузли, вожели бициґли, а я першираз и веслала у чамцу. Наша екипа од першого дня водзела и до конца зме наисце затримали тото перше место и наградзени зме, попри златней медалї, достали зме и путованє до Румуниї.

Пробуйце написац форму императива у шлїдуюцих виреченьох: 1) Дзеци, нє ____________ (биц ше). (ви) 2) Дзивчата, _____________ (попиц) кафу док є ище цепла. (ми) 3) Ви __________ (утрец) стол, а вони ________________ (попомивац).

4) ___________ (наєсц ше) добре. (ви) 5) ___________(поєсц) шицко. (ви) 6) Добре _________ (закруциц) фляши. (ви) 7) _________(вируциц) шмеце там дзе треба. (ви)

Ришеня: 1) бийце ше; 2) попийце, 3) утрице; най попомиваю; 4) Наєдзце ше; 5) Поєдзце; 6) закруцце; 7) вируцце.

Того року сом як школярка Ґимназиї ,,Петро Кузмяк” мала нагоду участвовац и одпутовац до Младежского кампу спортских бавискох у Канїжи. Першираз сом ше стретла зоз таким кампом и барз ме одушевело кажде искуство котре сом принєсла зоз собу дому.

Нє бий го. Попий лїк кед це болї глава. Идз ю опатриц, бо є хора. Опать швидко през облак! Полож тото на стол. Розложце до пеца у моєй хижи. Веж тото и идз. Беж швидко! Наєдз ше скорей як пойдзеш.

- 11 -

МАК 10 / 2019

КУЦИК СОВИТОХ

10

КУЦИК СОВИТОХ

4. ОСЛУХНЇЦЕ ВАШО ПОТРЕБИ, А НЄ ЖАДАНЯ

Октобер мешац правилного костираня Пририхтала МАК-ова редакция

ПРАВИЛА О ЗДРАВИМ КОСТИРАНЮ

Велї з нас пробовали ше здраво костирац, дахто нащивел и нутриционисту, дахто ґуґлал по интернету, други слухали дохтора хторго нащивели... И на концу мож заключиц же кажде совитує одприлики дацо исте, та и дацо цалком процивне. Медзитим, за здравих людзох єст 10 правила коло котрих ше зложела векшина нутриционистох и котри ше препоручую як основа здравого костираня.

1. ФРИШТИК НАЙВАЖНЄЙШИ, НЇҐДА ГО НЄ ПРЕСКАКУЙЦЕ Важне добре фриштиковац, як гваря, ак як цар. Потим полуднюйце як обични чловек, а вечерайце як худобни. То рецепт котри з єдним виреченьом гутори шицко. Цо ше дотика фриштику вон порушує особу и цали метаболизем за шицки активносци котри пред нами того дня. Тиж треба обрациц повагу и цо ше фриштикує, най то будзе без сладкого и цеста, бо то зна буц причина прецо будзеце гладни цали дзень.

2. ОБКЕРУЙЦЕ РЕСТОРАНИ ШВИДКОГО ЄДЗЕНЯ Скоро шицке єдзенє котре опрез своєй назви ноши прикметнїк швидке, углавним и нєздраве, а ґу тому и векшина тих порцийох наисце превельки, цо за нормалну особу вельо, и прецо є чежке за жалудок. Алє ви маце оправданє же наисце любице таку файту єдзеня, у шоре, поєдзце дакеди, раз до тижня, або два раз, най то нїяк нє будзе позно вечар.

3. ОПРЕДЗЕЛЬЦЕ ШЕ ЗА ПРАВЕ ЄДЗЕНЄ Найлєпше кед би то було єдзенє котре пририхтане дома у вашей кухнї, без додатих адитивох, емулґаторох и рижних помоцньовачох смаку, або конзервансох. Кед купуєце намирнїци за єдзенє, померкуйце на декларациї о їх составе. Най будзе цо менєй состойки зоз ознаку Е. Запитайце ше и сами же яки то майонез або паштета котри нє муша буц змесцени у фрижидеру, алє може стац на полїчки при других артиклох у предавальнї. Вшелїяк кед направице тоти продукти у вашим доме, знаце и сами же им рок тирваня барз кратки, а муша буц обовязно у фрижидеру.

- 12 -

МАК 10 / 2019

Єдно зоз важнєйших правилох то же бисце єдли помали, теди єдзенє цалком пожуване и жалудок го лєгко прероби. Медзитим, друга причина за тото же би и ваш мозоґ сцигол реґистровац кеди сце наисце наєдзени. Же би информация о вашей ситосци сцигла по ваш мозоґ потребне коло 10 минути, цо значи же вше можеце виволац проблем же поєце вельо вецей, майце свою миру. Нїґда нє гуторце же ище лєм раз до устох, бо тото раз може буц и цала порция.

5. ЖЕЛЄНЯВУ КАЖДИ ДЗЕНЬ Нє мушице буц веґетариянєц, або веґан же бисце єдли цо вецей желєняви. Зоз ню себе дополнїце єдзенє, най шицки три єдзеня през дзень буду збогацени зоз желєняву, а цо рижнєйшу, найлєпше кед би вам танєр бул цифровани з рижнима фарбами.

6. БЕЗ ПРЕСКАКОВАНЯ ЄДЗЕНЯ Можебуц сце тисяч раз подумали же лєпше прескочиц єдзенє, и так вам го нє треба, або сце можебуц и нє таки гладни. Нє правце таки гришки, тримайце континуитет: бо лєм так будзеце мац здрави и прави звикнуца. У случаю же прескочице даєдно єдзенє ви так лєм спомалшице ваш метаболизем, страцице чувство ситосци, и нпр. после того док придзе час за идуце єдзенє, або док ше вам укаже нагода ви будзеце барз гладни и найвироятнєйше же ше преєце пред самим спаньом.

7. ВОДА, ВОДА И ОБОВЯЗНО ВОДА Два литри води то основна потреба каждого з нас, медзитим у цеплих периодох рока кед ше барз зноїме, лєбо док тренираце даяки спорт, тоти количества треба звекшац, дакеди и дупло. Чловек може без єдзеня вельо длужей як без води, то цошка цо сце шицки чули. Розвийце себе вашо звикнуца же будзеце пиц воду константно през цали дзень, нє теди кед почувствуєце смияд, теди уж позно, то перши знак дегидратациї. Нєдостаток води уплївує на цали орґанизем, подумайце же чловек составени зоз води.

8. НЄ МОЖ АНЇ БЕЗ СЛАДКОГО Цукер нас порушує, у нїм скрита енерґия, а дзекуюци йому зменшаце потребу же бисце ше преєдли. Медзитим нє гоч кеди, сладке лєм у правим чаше, най то будзе у чаше оловрантох.

9. ОБКЕРУЙЦЕ ҐАЗИРАНЕ Ґазирани соки у себе нє маю нїч хасновите, правда задовольство зоз їх конзумованьом зна буц огромне, алє роздумайце о їх чкодлївосци, а вец ше здогаднїце же з часом ше од нїх постава зависни пре рижни состойки.

10. НЄ МУШИЦЕ БУЦ ИДЕАЛНИ Нє дошлєбодзце же би нєздрави способ костираня постал ваша каждодньовосц, будзце умерени у шицким. Можеце себе дошлєбодзиц зоз шицкого по дакус, алє у гранїцох покля то нє чкодзи вашому здравю.

МАК 10 / 2019

- 13 -

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

ШВЕТ НАУКИ И ТЕХНОЛОҐИЇ

Лазар Дьордєвич у Школи за людски права за младих Рената Джуджар

О ЛЮДСКИХ ПРАВОХ НА ВИСОКИМ УРОВНЮ ШКОЛА ЗА ЛЮДСКИ ПРАВА ЗА МЛАДИХ У СЕРБИЇ МА ДЛУГОКУ ТРАДИЦИЮ ОД 2008. РОКУ, ХТОРУ ОРҐАНИЗУЄ ГЕЛСИНШСКИ ОДБОР ЗА ЛЮДСКИ ПРАВА У СОТРУДНЇЦТВЕ ЗОЗ МИСИЮ ИНИЦИЯТИВИ ЗА МЛАДИХ ЗА ЛЮДСКИ ПРАВА, А ШИЦКО У РАМИКОХ ПРОЄКТУ КОТРИ ФИНАНСУЄ ДЕЛЕҐАЦИЯ ЕУ У СЕРБИЇ. СПРЕД РУСКОКЕРЕСТУРСКЕЙ ШТРЕДНЄЙ ШКОЛИ „ПЕТРО КУЗМЯК” УЧАСТВОВАЛ ШКОЛЯР ТРЕЦЕЙ КЛАСИ РУСКОГО ОДДЗЕЛЄНЯ ҐИМНАЗИЇ ЛАЗАР ДЬОРДЄВИЧ КОТРИ ВИБРАНИ НА ШЛЄБОДНИМ КОНКУРСУ МЕДЗИ 23-ОЇМА УЧАШНЇКАМИ.

Лазар ше до Школи за людски права за младих приявел на предклад педаґоґинї Любици Няради, алє вшелїяк зацикавени за спомнуту тему, праве пейцдньово МАК 10 / 2019

викладаня и друженє зоз новима товаришами можебуц уплївовали на тото же би вон бул ришени и надалєй едуковац ше на висшим уровню о людских правох, а ниа яки вон упечатки принєсол.

– Приявел сом ше зацикавени за цошка нове. Пожадал сом упознац нових людзох, дознац дацо интересантне и висц вонка зоз Керестура. Приявел сом ше пред двома тижнями, и нєодлуга сом дознал же и я медзи вибранима учашнїками. Змесцени зме були у готелу „Парк”, каждодньово зме присуствовали рижним викладаньом и роботньом, а тиж зме мали нагоду поупознавац и вецей институциї котри у цесней вязи зоз тематику Школи. Участвовали 23-ойо школяре зоз цалей Сербиї, я сам зоз Керестура, а нє було школярох анї зоз околних местох – потолковал нам Лазар. Викладаня були отримовани у Хижи людских правох у Беоґрадзе, а шицким були у фокусу людски права вообще - 14 -

котри потим розчланьовали на вецей конари.

НАЙВАЖНЄЙШИ ОБЄКТИВНИ ПОПАТРУНОК

– Тема були людски права котри зме подзелєли на права националних меншинох, о медийох и людских правох, о правох и положеню LGBTTIQ заєднїци, о правох женох и родней ровноправносци и других подобних темох. Цо ше дотика о правох националних меншинох, я нє мал нагоду представяц Руснацох, алє конкретно роботня зоз тоту тему була барз интересантна, шедзели зме у кругу, викладач бул у штредку и то була єдна зоз интерактивних роботньох, ми поставяли питаня – толкує наш собешеднїк, та предлужел зоз толкованьом. Раз зме мали роботню, дзе я бул у ґрупи котра требала представиц ромску националну меншину, мали зме обдумац ситуацию у котрей укажеме способ на котри вони дискриминовани, а треба повесц же то чувствительна ґрупа котра наисце дискриминована.

Обєктивни попатрунок на кажду ситуацию, почитованє розличних думаньох, толерантносц, без насилства, як физичного так и психичного подрозумюю общи людски права.

– Найупечатлївша ми була роботня „Зочованє зоз прешлосцу”, дзе зме дознали о войнох на тим просторе, конкретно о розпадованю Югославиї и гражданскей войни. Викладала нам Марияна Тома котра то представела наисце драматично и обєктивно за шицки боки – сербски, горватски и албански. Нє було бешеди о тим же прецо то було, алє конкретно бешедовала. Почала зоз дзешецдньову войну у Словениї, потим у Горватскей, у Босней, о проблемох на Косове, та и о валяню режима дакедишнього предсидателя Слободана Милошевича – визначел Лазар Дьордєвич. Медзи иншим, учашнїки Школи

у Беоґрадзе нащивели – Хижу людских правох, Прайд инфо центер, Делеґацию Европскей униї, Автономни женски центер и Канцеларию за людски и меншински права, а у каждей з тих институцийох мали нагоду упознац їх роботу.

– У автономним женским центру нам представене насилство у емотивних вязох, спознали зме же ше под таким насилством нє подрозумює лєм насилство у малженстве, алє аж и насилство у тинейджерских вязох, цо нам на перши попатрунок випатрало як нєпостояце, або барз ридке. Но правда дакус иншака, насилство у тинейджерских вязох наисце часте, лєм го треба адекватно и на час препознац. Знова наглашим же то нє лєм физичне насилство.

участвовали. Приявиц ше мож прейґ сайту Инициятиви младих www.yihr.rs, а ту и урядови фейсбук бок Skola ljudskih prava za mlade. Школа ше орґанизує даскельо раз до рока, так же ту нагода за шицких. Теми вше фокусовани на людски права, алє понеже то релативно широке поняце, викладаня нїґда нє идентични. Потребне надпомнуц же участвованє цалком безплатне, орґанизаторе зноша драгово трошки, трошки змесценя и шицки трошки туристичних розпатраньох, односно уходнїцох. Попри тим, шицким учашнїком оправдане и виоставанє зоз настави под час тирваня Школи.

ЯК ШЕ ПРИЯВИЦ У Школи за людски права за младих можу участвовац шицки заинтересовани школяре од першей по штварту класу штреднїх школох зоз териториї Сербиї, котри потераз нє - 15 -

МАК 10 / 2019

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

СПОРТ И РЕКРЕАЦИЯ

як 13 тисячи патрачох, хтори моцно потримовали домашню екипу. После велькей борби, финалне змаганє, вошло до пиятого – одлучуюцого сету. Нашо репрезентативки трацели и були пред пораженьом, а вец на сервис линию вишла наша млада Бянка Буша (по

Сербия найлєпша у одбойки

походзеню зоз Коцура, родом з Вербасу), хтора зоз одличнима сервисами преобрацела змаганє и на концу принєсла побиду нашей екипи зоз конєчним резултатом од 3:2. Треба визначиц же нашо

анї єдно змаганє, зазначели шицки 9 побиди и завжали перше место и зоз тим одбранєли титулу Европского шампиона у одбойки за жени. Тияна Бошкович була преглашена за налєпшу бавячку того турнира.

репрезентативки нє страцели

Янко Хома їх женски колеґинї, достали шицки 9 змаганя, и упечатлїво завжали перше место на тим Европским змаганю. Найлєпши бавяч того турниру бул Урош Ковачевич.

ОДБОЙКА

– СПОРТ У ХТОРИМ СЕРБИЯ ДОМИНУЄ Прешле лєто, остатнє пред найвекшу спортску манифестацию хтора приходзи (Олимпийски бависка у Токию, 2020), було пририхтуюце а тиж и квалификацийне за наиходзаци Бависка, кед отримани рижни змаганя, цо континенталного, цо шветового уровню. Комплетна повага у нашей держави, у медийох и при людзох була на Шветовим Купу у кошарки хтори ше мал отримац у Китаю, дзе наша репрезентация глашела за єдного з найвекших фаворитох. Цала держава була у евфориї после початних побидох, процив, мож повесц слабих екипох. И док шицким у думкох було финале процив Америки, наша побида, и златни медалї, док медиї давали цалу повагу кошарки, нашо два други репрезентациї (одбойкашски хлопска и женска) ше пририхтовали у миру и цихосци за Европске змаганє. МАК 10 / 2019

ХЛОПСКА ОДБОЙКАШСКА РЕПРЕЗЕНТАЦИЯ

ЖЕНСКА ОДБОЙКАШСКА РЕПРЕЗЕНТАЦИЯ Женска одбойкашска репрезентация участвовала на 31. Европским змаганю, хторе ше отримало од 23. авґуста по 8. септембер и то було по першираз у историї же змаганє мало аж штири держави-орґанизаторох, дзе домашнї були Турска, Мадярска, Польска и Словацка. Участвовали 24 репрезентациї, а златну медалю бранєла наша держава, хтору нашо дзивки освоєли 2017. року. Женска репрезентация - 16 -

на тото змаганє пошла у найлєпшим составе, на чолє зоз Тияну Бошкович и Бранкицу Михайлович, двома найлєпшима бавячками у нашей екипи, алє и на уровню Европи и швета. Ґрупну часц одбавели у Анкари, дзе на 5 змаганьох, достали шицки змаганя и страцели лєм 3 сети. У елиминацийней фази, шором освойовали свойо змаганя, и у полуфиналу надвладали барз добру Италию зоз резултатом 3:1. Финалне змаганє одбавене у Анкари, процив домашнєй Турскей, пред дакус вецей

Хлопска репрезентация тиж участвовала на 31. Европским змаганю, а отримане є од 13. септембра по 29. септембер, дзе тиж по першираз домашнї були 4 держави: Белґия, Французка, Голандия и Словения. Участвовали 24 екипи, а златну медалю бранєла Русия зоз 2017. року. Хлопска репрезентация пошла у комбинованим составе, дзе главни бавяче у екипи були Урош Ковачевич и Александар Атанасиєвич. Гоч тот состав бул досц добри, мож повесц же хлопи нє були фаворити за златну медалю, и нє обчековало ше тельо як од женскей селекциї. Ґрупну часц одбавели у Бриселу и Антверпену, дзе на 5 змаганьох, победзели у шицких

змаганьох и страцели лєм 1 сет. У елиминацийней фази, шором звладовали процивнїкох, а у полуфиналу процивнїк з другого боку мрежи була одлична репрезентация Французкей, хтора була єден з домашнїх того турниру. После длугей и вичерпней борби, пред коло 12 500 патрачох, хтори моцно и гласно потримовали свою екипу, нашо бавяче однєсли побиду и пласовали ше до финала. Гоч цали швет видзел у финалу Французку процив Польскей, финале бавели Сербия и Словения. Словенци, як найвекше нєсподзиванє змаганя, сцигли до финала и наздавали ше же можу однєсц конєчну побиду, алє то нє дошлєбодзели нашо бавяче, хтори зоз одличним бависком достали финалне змаганє и по трецираз постали Европски шампиони.

После шицкого видзеного того лєта, дзе кошаркаше дожили катастрофу (пияте место, после тельо ґалами и як би нашо гварели хвалох до повалох, шлєбодно мож повесц же катастрофа), дзе фодбалере стандардно зазначую подли резултати у квалификацийох за Европске першенство, треба повесц тото – Сербия жем одбойки, дзе хвильково тримаме златни медалї на своїх першох и у хлопскей и у женскей конкуренциї. Одвше Сербия зазначовала одлични резултати у тим спорту, то треба препознац, наградзиц и зачувац, а тиж уложиц пенєжи и усиловносци же би ше таки красни бависка и резултати предлужели и у наиходзацим периодзе. По идуце вельке змаганє у одбойки тє. Лєтни Олимпийски бависка хтори ше нарок отримаю у Токию, посиламе спортски поздрав.

Нашо репрезентативци, як и - 17 -

МАК 10 / 2019

УПОЗНАЙ СЕБЕ

УПОЗНАЙ СЕБЕ

Общи тест знаня зоз биолоґиї

Мелания Мали, дипломовани биолоґ

БИОЛОГИЯ ПО РУСКИ Велї нашо школяре свойо школованє предлужую на сербским язику, а предмет у хторим єст найвецей розлики у назвох одредзених терминох то праве биолоґия. У шлїдуюцих питаньох ше здогаднїце даскелїх поняцох хтори нє хаснуєме часто у каждодньовим живоце, а ту и нагода же бисце дознали можебуц и даєдни нови.

4. Покрутка то хтора часц цела?

8. Шерцо то?

а) єдна часц руки

а) шлїжнїк

б) нукашнї орґан (сербски – бубреґ)

б) файта артерийох и венох

ц) нїтка хтора ше находзи у мишицох

ц) мускула

5. Пупорок представя?

9. Тканї составени зоз?

а) птицов жалудок

а) клїтинкох истей файти

б) ящурково черево

б) клїтинкох чия файта нє важна

ц) рибов мехир

ц) протеинох и аминоквашнїнох

6. Биолоґия найблїзша наука зоз?

10. До похребцинарох нє спадаю:

а) математику

а) риби

б) хемию

б) ящурки

ц) ґеоґрафию

ц) кляпчисти хлїсти

1. Шлїжнїк то? а) процес у хторим ше достава хормон щесца б) орґан хтори продукує специфични супстанци ц) часц цела

2. Клїтинка то?

7. Хто одкрил пеницилин?

а) субстанца хтора реґулує цукер

а) Ґалилео Ґалилей

б) основна будовательна єдинка каждого живого орґанизму

б) Александар Флеминґ

ц) часц косци

ц) Дороти Ходкинґ

3. Цо значи скраценє ДНК? а) дезоксирибонуклеинска квашнїна, нашлїдни материял б) биохемийни процес важни при оплодзеню

Точни одвити: 1-б, 2-б, 3-а, 4-б, 5-а, 6-б, 7-б, 8-ц, 9-а

ц) квашнїна хтора ше находзи у жалудку МАК 10 / 2019

- 18 -

- 19 -

МАК 10 / 2019

АЛТ ШОУ У МАК-У

АЛТ ШОУ У МАК-У

„Емисия за младих – Алт шоу”, каждей стреди од 21:30 г и репризно штварток од 12:30 г на габох Радио Нового Саду (92, 100, и 107,1 меґагерци) Рубрика „Або - або, чи - чи?” Андрей Орос

ОД ЕКСПЕРИМЕНТА ПО СТАЄМНУ РУБРИКУ Рубрика „Або - або, чи - чи?”настала експериментално, як и векшина рубрикох у нашей емисиї, а на концу випадло же и вона постанє єден од наших стаємних прилогох. У другей половки прешлей сезони зме жадали емисиї додац дацо нове, а заш лєм же би концептуално було подобне як рубрики хтори зме уж мали у „Алт шоу”. Так настала рубрика за котру ище вше маме роботну назву „Або-або, чи-чи...?”. Поставяли зме и будземе поставяц найрозличнєйши питаня, же бизме достали найрозличнєйши одвити. Собешеднїки толкую прецо ше опредзелєли праве за таки одвит, а нє за даяки иншаки. Концепт тей рубрики анкетного типу, так же би, кельо то можлїве, собешеднїки остали анонимни. Пред вами два питаня и одвити наших младих собешеднїкох. МАК 10 / 2019

СТУДИРАНЄ НА ДЕРЖАВНИМ ЧИ НА ПРИВАТНИМ ФАКУЛТЕТУ? ПР: Думам же су подєднак добри. На обидвох можеш достац знанє яке ци потребне кед ше потрудзиш, од це завиши. Позитивни бок на державним факутету же маш можлївосц буц на буджету, так же финансийно можеш лєгчейше то поднєсц. Конкретно я би пошол скорей на державни прето же думам же то лєпше за мнє. МР: Мнє баржей одвитує студиранє на державних факултетох, гоч нє мам нїяке неґативне думанє о приватних факултетох. Єдноставно, думам же ище вше вецей нагоди у живоце можеш мац зоз державним факултетом и же ше баржей ценя праве державни факултети. ЙН: За мнє то ґенерализоване питанє. Завиши од факултету до факултету, сами вибераце цо жадаце студирац, кельо жадаце научиц, так же тот хто жада здобуц знанє вон го здобудзе нєзависно од того чи ше упише на приватни чи на державни факултет. Я упишем державни факултет, а цо ше дотика розликох у одношеню на приватни факултети думам же их єст у даяким приступу ґу студентом, алє заш нє верим же страцим лєбо достанєм дацо вецей зоз тим же пойдзем на державни факултет. ЖО: Першенствено пре финансиї мнє лепше пойсц на державни факултет. Тото самофинансованє на приватних факултетох, нажаль, думам же може уплївовац на оцену так же кед жадаце сами дацо посцигнуц волїце пойсц на державни факултет. Кед патрице цо жадаце уписац, найважнєйше опатриц чи тот напрям котри уписуєце акредитовани, а при старших колеґох ше розпитаце яки вони мали искуства, так же на концу на основу того вибереце цо и дзе будзеце студирац.

- 20 -

КИНО ЧИ ТЕАТЕР? ЙН: Я би ше скорей опредзелєла за кино. Конкретно ше здогадуєм же сом патрела представу „Ана Каренїна” у єдним беоґрадским театру и заспала сом. Було ми допите, прето же театер нє понука тоти ефекти хтори єст у кину, а хтори вам тримаю повагу и пре тото мнє кино лєпше. МР: Любим ходзиц и до театру и до кина. Як цо єст добри представи так єст и добри филми и обратно. Нє можем ше опредзелїц прето же обидва файти уметносци понукаю дацо цо у другей файти нєт, так же у зависносци од того цо волїце можеце ше опредзелїц. Можебуц найлєпше одпатриц итерпретацию даякого дїла и у кину и у театру и поровнац тоти упечатки. ЖО: Театер єдна файта уметносци на котру млади нєшка забуваю. Думам же би требали вецей ходзиц до театру, вецей патриц представи прето же так сами можу отвориц даяки нови попатрунки на швет. Так же, мой одвит театер. ПР: И филм и представа понукаю дацо окремне. Думам же у тих наших часох филм ефектнєйши и же є баржей патрени, понеже нова технолоґия принєсла рижни можлївосци. Ту вшелїяк и вельо векша индустрия, вельки ше пенєж обраца и вони вельо лєгчейше прицагню публику. Медзитим, як сом уж гварел, и театер понука дацо окремне, дацо цо нє можеце дожиц у другей файти виводзеня дїла и праве прето млади треба же би ходзели и до театру.

- 21 -

МАК 10 / 2019

КИНОТЕКА

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

Литература зоз Зборнїка „Гумно 2: Дзеци зоз дружтвених мрежох” Михаела Еделински

Кристина Малацко

ЦО ШЕ СЛУЧУЄ ПОСЛЕ ШМЕРЦИ?

ПИТАНЄ ХТОРЕ ШИЦКИХ НАС ЦИКАВИ – ЦО ШЕ СЛУЧУЄ ПОСЛЕ ШМЕРЦИ? ЧИ ШИЦКОМУ ПРИХОДЗИ КОНЄЦ, ЧИ ЗАВШЕ НЄСТАВАМЕ ЯК КЕД БИ НАС НЇҐДА АНЇ НЄ БУЛО. НЄ СИҐУРНЕ ЖЕ КЕДИ ДОСТАНЄМЕ ОДВИТ НА ТОТО ПИТАНЄ, АЛЄ СИҐУРНЕ ЖЕ ЛЮДЗЕ ВШЕ РОЗДУМОВАЛИ О ТИМ, И БУДУ И ДАЛЄЙ. През историю видзиме же людзе маю потребу вериц же ше живот нє закончує на жеми, алє же ше предлужує и после як цо ю напущиме. Людзе вше мали потребу вериц до бога, богох, гоч и до науки, алє до дачого. Тота потреба виходзи зоз того же людзе нє сцу прилапиц идею же єдного дня лєм нєстаню и же їх найблїзши раз лєм пойду з їх живота, завше. Гоч нїхто од нас нє зна правду, чи наисце МАК 10 / 2019

нєставаме, чи наставяме свой живот на даяким иншаким, красшим месце, велї пробовали потолковац тоту тематику.

Филм „HereAfter”, хтори режирал познати ґлумец, алє и режисер Клинт Иствуд, з 2010. представя єдно од тих пробованьох. Гоч филм публика нє оценєла найлєпше, тота оцена вецей ма вязи зоз тематику филма, хтора дакус контроверзна пре велї розлични думаня, а нє зоз самим квалитетом филма. Тим цо веря же постої дацо цо ше предлужує и кед напущиме тот швет, филм ше барз пачел, як и даєдним цо нє веря до того, алє су отворени ґу рижним идейом. Тим цо нє веря до того ше нє пачел, пре єдноставну причину – думаю же филм дава нєправдиву слику о тим цо ше случує после жемового живота. Филм барз интересантно поробени, бо провадзи три - 22 -

приповедки, хтори на початку як кед би вообще нє були повязани, алє до конца ше шицки розяшня. У филму режисер, нє очиглядно, алє през даяки мали деталї, указує же цошка заш лєм постої после шмерци. „HereAfter” филм хтори велїх розплаче, алє и поцеши, бо преноши порученє же, и кед зме смутни же нас дахто напущел, вон нас нє напущел цалком и завше. Гоч чежка тематика филма, и гоч велї маю розлични думаня о нєй, думам же би кажде требал одпатриц тот филм. Филм наисце добре поробени, и нє примушує нїкого же би верел до живота после шмерци, лєм отвера можлївосц за розпатранє тей тематики.

ЛЮДЗЕ И ЧАС Часи ше меняю, и людзе з нїма. Мож повесц же у живоце реалне лєм дацо цо константне, дацо цо тирва и тирва... а то час. У котрей мири мож буц сиґурни же дацо постояло – кед воно уж нєстало? Людска мрия ма можлївосц же би пресцигла реалносц, алє нє и час. Прето час найбаржей и осудзуєм – вон би требал представяц шветлосц котра будзе водзиц людзох ґу будучносци котру вредзи жиц, а нє ґурац их до препасци. Припатрам ше на людзох и видзим шерца з каменя, нарцисоїдни души и нєчисти думки. Чи то благослов, лєбо преклятство чувствовац дацо вецей од санованя самого себе, видзиц ище дацо за мурами и прейґ горох и кармиц ище дацо, лєбо дакого окрем свойого еґа? Припатрам ше на людзох и чувствуєм смуток. Тоти цо нє дзеля, нє заслужую же би були на власци, гоч у нєшкайшим швеце лєм таки и на верху. Нє видзим гуманосц, дзе є? Скрила ше до шерцох смутних, осамених и напущених. Скрила ше до розумох котри маю идеї, волї и надїї за далєй, алє нє и шмелосци то приказац. Нєт вецей катарзи котра приказує красоту дачого

як цо то писня, приповедка, слика, або молитва. Нєшкайша катарза то пенєж, статус, депресия и самозабойство. З людзми панує меланхолия прето же ше нє маю чому радовац. Лєбо маю, алє су цемни дзекуюци нєзадовольству и неґативним чувством? Припатрам ше на людзох и видзим же на тварох маю маски. На тих маскох райзовани нєстварни ошмихи и задовольство, док споза тих ошмихох нєт нїчого окрем чувства любомори, анксиозносци, гнїву и депресиї. Людзе завидза єдни другим, прето же думаю же тото цо видза опрез себе же то и так. Випатра же рационализем победзує сентименталносц, гоч то нє так. Людзе поставаю слугове своїх чувствох, котри их нє водза нїґдзе дзе би требало. Чловек котри способни думац и чувствовац треба же би мал моц контролованя своїх чувствох, и час ту же би помог чловекови тоту моц здобуц. Людски живот ше зведол лєм на постоянє, без живота. Людзе ше меняю и часи з нїма. Понагляме опрез часу прешевечени же го можеме обегнуц, док бизме требали исц вєдно зоз нїм и меняц го за нашо нєшка и ютре.

- 23 -

МАК 10 / 2019

ВЛАСНИ ПЕЧАЦ

„Twitterатура з мура” Емилиї Чизмар ЕМОВО ТВИТКИ „Twitterатура з мура”, проєкт НВУ „Руске слово” котри ше реализує зоз финансийну потримовку Заводу за културу войводянских Руснацох, премиєрно представена 26. септембра у Новим Садзе у просторийох ЗКВР, 26. октобра була представена у Коцуре, а Керестурци ю буду мац нагоду опатриц под час „Дньовки” у новембру. фото: Вероника Вуячич